༩. བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་ར་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ

མེ་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༢༤༠. མེ་ཏྟཾ བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་རཾ. བྷཱ་ཝེ་ཏུ་ཀཱ་མེ་ནཱཏི ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏུ་ཀཱ་མེ་ན པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏ་བྦོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. སུ་ཁ་ནི་སི་ནྣེ་ནཱཏི ཝི་ས་མཾ ཨ་ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ པ་ལླ་ངྐཱ་བྷུ་ཛ་ནེ་ན སུ་ཁ་ནི་སི་ནྣེ་ན.

ཀ་སྨཱཏི པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ་ཡ ཀཱ་ར་ཎ་པུ་ཙྪཱ, ཨ་ཉྙཾ ཨ་དྷི་ག་ནྟུ་ཀཱ་མེ་ན ཨ་ཉྙ་ཏྠ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཱ་ནི་སཾ་ས་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ ཀི་མ་ཏྠི་ཡཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. མེ་ཏྟཱ ནཱ་མ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨ་དོ་སོ. ཏ་ཐཱ ཧི ཨ་དོ་ས་ནི་དྡེ་སེ ‘‘མེ་ཏྟི མེ་ཏྟཱ་ཡ་ནཱ མེ་ཏྟཱ་ཡི་ཏ་ཏྟ’’ནྟི (དྷ. ས. ༡༠༦༢) ནི་དྡི་ཊྛཾ. ཁ་ནྟཱིཏི ཙ ཨི་དྷ ཨ་དྷི་ཝཱ་ས་ན་ཀྑ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ. སཱ པ་ན ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨ་དོ་ས་པྤ་དྷཱ་ནཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨ་རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷཱ་ཏི མེ་ཏྟཱ་ཡ སི་ཛ྄ཛྷ་མཱ་ནཱ་ཡ ཏི་ཏི་ཀྑཱ་ཁ་ནྟི སི་དྡྷཱ ཨེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཁ་ནྟི ཨ་དྷི་ག་ནྟ་བྦཱ’’ཏི. ཏེ་ན ཁ་ནྟི་ཡཾ ཨཱ་ནི་སཾ་ས་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ ས་ཏྠི་ཀཱ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨ་བྷི་བྷཱུ་ཏོ པ་རི་ཡུ་ཊྛཱ་ནེ་ན. པ་རི་ཡཱ་དི་ནྣ་ཙི་ཏྟོ ཀུ་ས་ལུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨོ་ཀཱ་སཱ་ལཱ་བྷེ་ན. ཨཱ་དཱི་ན་ཝོ ད་ཊྛ་བྦོ པཱ་ཎ་གྷཱ་ཏཱ་དི་ཝ་སེ་ན དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀ་ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀཱ་དི་ཨ་ན་ཏྠ་མཱུ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཏོ.

ཁ་ནྟཱི པ་ར་མཾ ཏ་པོཏི པ་རཱ་པ་ཀཱ་ར་ས་ཧ་ནཱ་དི་ཀཱ ཏི་ཏི་ཀྑ་ལ་ཀྑ་ཎཱ ཁ་ནྟི ཨུ་ཏྟ་མཾ ཏ་པོ ཨ་ཀ་ཏྟ་བྦཱ་ཀ་ར་ཎ་ཀ་ཏྟ་བྦ་ཀ་ར་ཎ་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ཡ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ མཱུ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཁ་ནྟི་བ་ལཾ བ་ལཱ་ནཱི་ཀནྟི པ་ར་མཾ མ་ངྒ་ལ་བྷཱུ་ཏཱ ཁ་ནྟི ཨེ་ཝ བ་ལཾ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཁ་ནྟི་བ་ལཾ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི ‘‘ཁ་ནྟི་བ་ལཱ ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ’’ཏི. དོ་སཱ་དི་པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཝི་དྷ་མ་ན་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཡ ཨ་ནཱི་ཀ་བྷཱུ་ཏེ་ན ཏེ་ནེ་ཝ ཙ ཁ་ནྟི་བ་ལེ་ན བ་ལཱ་ནཱི་ཀཾ. ཁ་ནྟྱཱ བྷི་ཡྻོ ན ཝི་ཛྫ་ཏཱིཏི ཨ་ཏྟ་ནོ པ་རེ་ས་ཉྩ ཨ་ན་ཏྠ་པ་ཊི་བཱ་ཧ་ནོ, ཨ་ཏྠཱ་ཝ་ཧོ ཙ ཁ་ནྟི་ཏོ ཨུ་ཏྟ་རི ཨ་པ་སྶ་ཡོ ན་ཏྠི.

ཝི་ཝེ་ཙ་ན་ཏྠཱ་ཡཱཏི ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཏྠཱ་ཡ. ཁ་ནྟི་ཡཱ སཾ་ཡོ་ཛ་ན་ཏྠཱ་ཡ ཨ་ཏྟཱ་ན་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. བྷཱ་ཝ་ནཾ དཱུ་སེ་ནྟཱི་ཏི དོ་སཱ, པུ་གྒ་ལཱ་ཡེ་ཝ དོ་སཱ པུ་གྒ་ལ་དོ་སཱ. ཡེ་སུ བྷཱ་ཝ་ནཱ ན ས་མྤ་ཛྫ་ཏི, ཨ་ཉྙ་ད་ཏྠུ ཝི་པ་ཛྫ་ཏེ་ཝ, ཏེ ཨེ་ཝ ཝུ་ཏྟཱ. པ་ཋ་མནྟི ཝ་ཀྑ་མཱ་ནེ་ན ཀོ་ཊྛཱ་ས་ཏོ ཀོ་ཊྛཱ་ས་ནྟ་རུ་པ་སཾ་ཧ་ར་ཎ་ན་ཡེ་ན ཝི་ནཱ ས་བྦ་པ་ཋ་མཾ.

པི་ཡཱ་ཡི་ཏ་བྦོ པི་ཡོ, ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑོ ཨ་པྤི་ཡོ. སོ ས་ངྑེ་པ་ཏོ དུ་ཝི་དྷོ ཨ་ཏྠ་སྶ ཨ་ཀཱ་ར་ཀོ, ཨ་ན་ཏྠ་སྶ ཀཱ་ར་ཀོ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཡོ ཨ་ཏྟ་ནོ, པི་ཡ་སྶ ཙ ཨ་ན་ཏྠ་སྶ ཀཱ་ར་ཀོ, སོ ཝེ་རི་པུ་གྒ་ལོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཡོ པ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ, པི་ཡ་སྶ ཙ ཨ་ཏྠ་སྶ ཨ་ཀཱ་ར་ཀོ, ཨ་པྤི་ཡ་སྶ ཙ ཨ་ཏྠ་སྶ ཀཱ་ར་ཀོ, ‘‘ཨ་ཏྠཾ མེ ནཱ་ཙ་རཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དྷ. ས. ༡༢༣༧), ‘‘ཨ་པྤི་ཡ་སྶ མེ ཨ་མ་ནཱ་པ་སྶ ཨ་ཏྠཾ ཨ་ཙ་རཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཙ ཨཱ་གྷཱ་ཏ་ཝ་ཏྠུ་བྷཱུ་ཏོ, སོ ཨ་པྤི་ཡོ, ཨ་ན་ནུ་ཀཱུ་ལ་ཝུ་ཏྟི་ཀོ ཨ་ནི་ཊྛོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ལི་ངྒ་ཝི་ས་བྷཱ་གེཏི ཨི་ཏྠི་ལི་ངྒཱ་དི་ནཱ ལི་ངྒེ་ན ཝི་ས་དི་སེ. ཨོ་དྷི་སོཏི བྷཱ་ག་སོ. ‘‘ཏི་སྶ ད་ཏྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨོ་དྷི་ས་ཀ་ནྟི ཨ་ཏྠོ.

ཨི་དཱ་ནི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་སུ ཚ་སུ པུ་གྒ་ལེ་སུ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཡ ཀཱ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་པྤི་ཡཾ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཨ་པྤི་ཡཾ ཧི པི་ཡ་ཊྛཱ་ནེ ཋ་པེ་ནྟོ ཀི་ལ་མ་ཏཱིཏི དོ་སེ་ན བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ས་པ་རི་སྶ་ཡ་ཏ་མཱ་ཧ. ཨ་པྤི་ཡ་ཏཱ ཧི པི་ཡ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨུ་ཛུ་པ་ཊི་པ་ཀྑཱ, ན ཙ ཏ་སྶ པི་ཡ་ཊྛཱ་ནེ ཋ་པ་ནེ་ན ཝི་ནཱ བྷཱ་ཝ་ནཱ སི་ཛ྄ཛྷ་ཏི. ཨ་ཏི་པྤི་ཡ་ས་ཧཱ་ཡ་ཀཾ མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནེ ཋ་པེ་ནྟོ ཀི་ལ་མ་ཏཱིཏི རཱ་གེ་ན བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ས་པ་རི་སྶ་ཡ་ཏ་མཱ་ཧ ཨ་ཏི་པྤི་ཡ་ས་ཧཱ་ཡ་སྶ གེ་ཧ་སྶི་ཏ་པེ་མ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀེ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ ཨི་ཊྛཱ་ནི་ཊྛ་ཏཱ་ཧི མ་ཛ྄ཛྷ་ས་བྷཱ་ཝཾ ནེ་ཝ པི་ཡཾ ནཱ་པྤི་ཡ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ག་རུ་ཊྛཱ་ནེ པི་ཡ་ཊྛཱ་ནེ ཙ ཋ་པེ་ནྟོ ཀི་ལ་མ་ཏི མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟེ ས་མྦྷཱ་ཝ་ནཱི་ཡ་པི་ཡཱ་ཡི་ཏ་བྦ་ཏཱ་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝཱ. ན ཧི ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པེ་ཀྑི་ཏ་བྦེ བྷཱ་ཝ་ནཱི་ཡ་ཏཱ, མ་ནཱ་པ་ཏཱ ཝཱ པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ཏི, པི་ཡ་ག་རུ་བྷཱ་ཝ་ས་མྤ་ནྣེ ཙ པ་ཋ་མཾ མེ་ཏྟཱ བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦཱ. ཀོ་དྷོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཀོ་ཊྛཱ་ས་ནྟ་ར་བྷཱ་ཝཱ་ནུ་པ་ན་ཡ་ན་ཏོ.

ཏ་མེ་ཝཱཏི ཝི་ས་བྷཱ་ག་ལི་ངྒ་མེ་ཝ. ལི་ངྒ་ས་བྷཱ་གེ་ཏི ཨ་ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ ‘‘པི་ཡ་པུ་གྒ་ལེ’’ཏི ཨཱ་ཧ. བྷི་ཏྟི་ཡུ་དྡྷ་མ་ཀཱ་སཱིཏི སཱི་ལཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཡ པི་ཧི་ཏ་དྭཱ་རེ ག་བྦྷེ ས་ཡ་ན་པཱི་ཋེ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ མེ་ཏྟཾ བྷཱ་ཝེ་ནྟོ མེ་ཏྟཱ་མུ་ཁེ་ན ཨུ་པྤ་ནྣ་རཱ་གེ་ན ཨ་ནྡྷཱི་ཀ་ཏོ བྷ་རི་ཡཱ་ཡ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ནྟུ་ཀཱ་མོ དྭཱ་རཾ ཨ་ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ བྷི་ཏྟིཾ བྷི་ནྡི་ཏྭཱ་པི ནི་ཀྑ་མི་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ བྷི་ཏྟིཾ པ་ཧ་རི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘མེ་ཏྟཱ་ཡ་ནཱ་མུ་ཁེ་ན རཱ་གོ ཝ་ཉྩེ་ཏཱི’’ཏི (ནེ་ཏྟི. ཨ་ཊྛ. ༢༡), ‘‘ཨ་ནྡྷ་ཏ་མཾ ཏ་དཱ ཧོ་ཏི, ཡཾ རཱ་གོ ས་ཧ་ཏེ ན་ར’’ནྟི ཙ.

ཨཱ་དཱ་ན་ནི་ཀྑེ་པ་པ་རི་ཙྪི་ནྣེ ཨ་དྡྷཱ་པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་བྷཱུ་ཏེ དྷ་ར་མཱ་ན་ཏཱ་ཡ པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏོ ཝི་ཡ ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་མཱ་ནེ ཁ་ནྡྷ་པྤ་བ་ནྡྷེ ཨི་དྷ ས་ཏྟཱ་དི་གྒ་ཧ་ཎཾ, ན ཏི་ཡ་དྡྷ་ག་ཏེ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀཱ་ལ་ཀ་ཏེ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཀ་སྨཱ པ་ན ཀཱ་ལ་ཀ་ཏེ མེ་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝ་ནཱ ན ཨི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི? མེ་ཏྟཱ་བྱཱ་པཱ་ར་སྶ ཨ་ཡོ་གྱ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ན ཧི མ་ཏ་པུ་གྒ་ལོ ཧི་ཏཱུ་པ་སཾ་ཧཱ་རཱ་ར་ཧོ. ཡ་ཏྠ ས་ཏི ས་མྦྷ་ཝེ པ་ཡོ་ག་ཏོ ཧི་ཏཱུ་པ་སཾ་ཧཱ་རོ ལ་བྦྷེ་ཡྻ, ཏ་ཏྠེ་ཝ མཱ་ན་སོ ཧི་ཏཱུ་པ་སཾ་ཧཱ་རོ ཡུ་ཛྫེ་ཡྻ. དུ་ཀྑཱ་པ་ན་ཡ་ན་མོ་ད་པྤ་ཝ་ཏྟཱི་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ་ཏི ཀ་རུ་ཎཱ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་དཱི་ན་མྤི ཀཱ་ལ་ཀ་ཏེ ཨ་ནི་ཛ྄ཛྷ་ནཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨ་ཉྙ་ཏྠ པ་གུ་ཎ་མེ་ཏྟཱ་ཛྷཱ་ནོ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་སྶ ཀཱ་ལ་ཀ་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟོ ཏཾ མེ་ཏྟཱ་ཡ ཕ་རི་ཏུ་ཀཱ་མོ ‘‘ཨཱ་ཙ་རི་ཡཾ ཨཱ་ར་བྦྷ མེ་ཏྟཾ ཨཱ་ར་བྷ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པ་གུ་ཎཱ་ཝ མེ མེ་ཏྟཱ་ཛྷཱ་ན་ས་མཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི. ནི་མི་ཏྟནྟི ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ. ག་ཝེ་སཱ་ཧཱིཏི ‘‘ཡཾ པུ་གྒ་ལཾ ཨུ་དྡི་སྶ་མེ་ཏྟཾ ཨཱ་ར་བྷ་སི, སོ ཛཱི་ཝ་ཏི ན ཛཱི་ཝ་ཏཱི’’ཏི ཛཱ་ནཱ་ཧཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. མེ་ཏྟཱ་ཡ་ནྟོཏི མེ་ཏྟཾ ཀ་རོ་ནྟོ, མེ་ཏྟཾ བྷཱ་ཝེ་ནྟོ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

༢༤༡. ཨ་ཏྟ་ནི བྷཱ་ཝ་ནཱ ནཱ་མ ས་ཀྑི་བྷཱ་ཝ་ཏྠཱ་ཏི ནཱ་ནཱ་ཝི་དྷ་སུ་ཁཱ་ནུ་བ་ནྡྷ་ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་སུ་ཁ་ཨ་བྱཱ་སེ་ཀ་སུ་ཁཱ་དི ཡཾ ཨ་ཏྟ་ནི ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་ཏི, ཏཾ ནི་ད་སྶེ་ནྟོ ཏ་སྶ ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ཏཱ་ཡ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཧཾ སུ་ཁི་ཏོ ཧོ་མཱི’’ཏི. ས་རཱི་ར་སུ་ཁཾ ནཱ་མ ཨ་ནེ་ཀ་ནྟི་ཀཾ, ཨཱི་དི་ས་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཨ་ནོ་ཀཱ་སཾ ཙི་ཏྟ་དུ་ཀྑ་ནྟི ཏ་ད་བྷཱ་ཝཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ནི་དྡུ་ཀྑོ་ཏི ཝཱ’’ཏི. ཧོ་མཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་ཐཱ ཨ་ཝེ་རོཏི་ཨཱ་དཱི་སུ, ཝི་སེ་ས་ཏོ ཙ དུ་ཀྑཱ་བྷཱ་ཝེ སུ་ཁ་ས་ཉྙཱ. སཱ པ་ནཱ་ཡཾ ནི་དྡུ་ཀྑ་ཏཱ ཝེ་རཱི་ནཾ པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ ཝེ་ར་ས་ཉྙི་ཏཱ་ནཾ པཱ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཝི་སེ་ས་ཏོ བྱཱ་པཱ་ད་ཝི་ར་ཧ་ཏོ ཨཱི་གྷ་ས་ཉྙི་ཏཱ་ཡ ཨཱི་ཏི་ཡཱ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་ཀཱ་ཡི་ཀ་སུ་ཁ་ས་མ་ངྒི་ཏཱ་ཡ ཙ ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཝེ་རོ ཨ་བྱཱ་པ་ཛྫོ ཨ་ནཱི་གྷོ སུ་ཁཱི’’ཏི. ཨ་ཏྟཱ་ནཾ པ་རི་ཧ་རཱ་མཱིཏི ཨེ་ཝཾ་བྷཱུ་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ མ་མ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟེ་མི, ཡཱ་པེ་མཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ ཡཾ ཝི་བྷ་ངྒེ ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེཏི ཨེ་ཝཾ ས་ཏི, ཡ་དི ཨ་ཏྟ་ནི་པི མེ་ཏྟཱ བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཡཾ ཝི་བྷ་ངྒེ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ཝི་བྷ་ངྒ་དེ་ས་ནཱ་ཡ ས་མཱ་ན་ག་ཏི་ཀཾ སུ་ཏྟ་པ་དཾ ཨཱ་ཧ་ར་ནྟོ ‘‘ཀ་ཐ་ཉྩ བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་སྶ་ཏྠོ པ་ར་ཏོ ཨཱ་ག་མི་སྶ་ཏི.

ཏནྟི ཝི་བྷ་ངྒཱ་དཱི་སུ ཝ་ཙ་ནཾ. ཨ་པྤ་ནཱ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨ་པྤ་ནཱ་ཝ་ཧ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝ་སེ་ན. ཨི་དནྟི ‘‘ཨ་ཧཾ སུ་ཁི་ཏོ ཧོ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནཾ. ས་ཀྑི་བྷཱ་ཝ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨ་ཧཾ ཝི་ཡ ས་བྦེ ས་ཏྟཱ ཨ་ཏྟ་ནོ སུ་ཁ་ཀཱ་མཱ, ཏ་སྨཱ ཏེ་སུ མ་ཡཱ ཨ་ཏྟ་ནི ཝི་ཡ སུ་ཁཱུ་པ་སཾ་ཧཱ་རོ ཀཱ་ཏ་བྦོ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཏ་ཏྠ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ས་ཀྑི་བྷཱ་ཝེ ཋ་པ་ན་ཝ་སེ་ན. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་ཙེ་པི ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཀ་སྨཱ པ་ན ཨ་ཏྟ་ནི བྷཱ་ཝ་ནཱ ཨ་པྤ་ནཱ་ཝ་ཧཱ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི? ཨ་ཏྟ་སི་ནེ་ཧ་ཝ་སེ་ན ས་པ་རི་སྶ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཀོ་ཊྛཱ་ས་ནྟ་རེ པ་ན བྷཱ་ཝི་ཏ་བྷཱ་ཝ་ན་སྶ ཏ་ཏྠཱ་པི སཱི་མ་ས་མྦྷེ་དོ ཧོ་ཏི་ཡེ་ཝ.

ས་བྦཱ དི་སཱཏི ཨ་ན་ཝ་སེ་སཱ ད་ས་པི དི་སཱ. ཨ་ནུ་པ་རི་ག་མྨ ཙེ་ཏ་སཱཏི ཙི་ཏྟེ་ན པ་རི་ཡེ་ས་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་ནུ་ག་ནྟྭཱ. ནེ་ཝ་ཛ྄ཛྷ་གཱ པི་ཡ་ཏ་ར་མ་ཏྟ་ནཱ ཀྭ་ཙཱིཏི ས་བྦུ་སྶཱ་ཧེ་ན པ་རི་ཡེ་ས་ནྟོ ཨ་ཏི་ས་ཡེ་ན ཨ་ཏྟ་ཏོ པི་ཡ་ཏ་རཾ ཨ་ཉྙཾ ས་ཏྟཾ ཀ་ཏྠ་ཙི དི་སཱ་ཡ ནེ་ཝ ཨ་དྷི་ག་ཙྪེ་ཡྻ ན པ་སྶེ་ཡྻ. ཨེ་ཝཾ པི་ཡོ པུ་ཐུ ཨ་ཏྟཱ པ་རེ་སནྟི ཨེ་ཝཾ ཀ་སྶ་ཙི ཨ་ཏྟ་ཏོ པི་ཡ་ཏ་ར་སྶ ཨ་ནུ་པ་ལ་བྦྷ་ན་ཝ་སེ་ན པུ་ཐུ ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ ཏེ་སཾ ཏེ་སཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ཏྟཱ པི་ཡོ. ཏ་སྨཱ ཏེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན, ཨ་ཏྟ་ཀཱ་མོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཧི་ཏ་སུ་ཁཾ ཨི་ཙྪ་ནྟོ, པ་རཾ ས་ཏྟཾ ཨ་ནྟ་མ་སོ ཀུ་ནྠ་ཀི་པི་ལླི་ཀ་མྤི, ན ཧིཾ་སེ ན ཧ་ནེ་ཡྻ, ན ཝི་ཧེ་ཋེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ཨ་ཡཾ ན་ཡོཏི ས་བྦེ་ཧི ས་ཏྟེ་ཧི, ཨ་ཏྟ་ནོ ཙ པི་ཡ་ཏ་ར་བྷཱ་ཝཾ ནི་ད་སྶེ་ཏྭཱ ཏེ་སུ ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ་ནཾ ཝ་ད་ཏཱ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ སུ་ཁེ་སི་ཏཱ་ཡ ‘‘ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ས་ཀྑི་བྷཱ་ཝེ ཋ་པེ་ཏྭཱ ས་ཏྟེ་སུ མེ་ཏྟཱ བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦཱ’’ཏི མེ་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ན་ཡ་ད་སྶ་ནཾ ཀ་ཏ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

༢༤༢. སུ་ཁ་པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠནྟི སུ་ཁེ་ན ཨ་ཀི་ཙྪེ་ན མེ་ཏྟཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠཾ. ཡྭཱ་སྶཱཏི ཡོ པུ་གྒ་ལོ ཨ་སྶ ཡོ་གི་ནོ. པི་ཡོཏི ཨི་ཊྛོ. མ་ནཱ་པོཏི མ་ན་ཝ་ཌྜྷ་ན་ཀོ. ག་རཱུཏི གུ་ཎ་ཝི་སེ་ས་ཝ་སེ་ན ག་རུ་ཀཱ་ཏ་བྦོ. བྷཱ་ཝ་ནཱི་ཡོཏི ས་མྦྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦོ. ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་མ་ཏྟོཏི སཱི་ལཱ་དི་ནཱ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་པྤ་མཱ་ཎོ. པི་ཡ་ཝ་ཙ་ནཱ་དཱི་ནཱིཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཨ་ཏྠ་ཙ་རི་ཡཱ་དི་ཀེ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. སཱི་ལ་སུ་ཏཱ་དཱི་ནཱིཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ས་དྡྷཱ་དི་ཀེ, དྷུ་ཏ་དྷ་མྨ་ཛཱ་ག་རི་ཡཱ་ནུ་ཡོ་གཱ་དི་ཀེ ཙ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི.

ཀཱ་མནྟི ཡུ་ཏྟ་པྤ་ཏྟ་ཀཱ་རི་ཏཱ་སུ་ཁ་སི་དྡྷི་དཱི་པ་ནོ་ཡཾ ནི་པཱ་ཏོ. ཏེ་ནེ་ཏཾ དཱི་པེ་ཏི – ཏཱ་དི་སཾ པུ་གྒ་ལཾ ཨུ་དྡི་སྶ བྷཱ་ཝ་ནཾ ཨཱ་ར་བྷ་ནྟོ ཡོ་གཱི ཡུ་ཏྟ་པྤ་ཏྟ་ཀཱ་རཱི, སུ་ཁེ་ན ཙ་སྶ ཏ་ཏྠ བྷཱ་ཝ་ནཱ ཨི་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཏེ་ན པ་ན ཡོ་གི་ནཱ ཏཱ་ཝ་ཏཱ ས་ནྟོ་སོ ན ཀཱ་ཏ་བྦོ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་པྤ་ནཱ ས་མྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. སཱི་མཱ་ས་མྦྷེ་དནྟི མ་རི་ཡཱ་དཱ་པ་ན་ཡ་ནཾ, ཨ་ཏྟཱ པི་ཡོ མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟོ ཝེ་རཱི་ཏི ཝི་བྷཱ་གཱ་ཀ་ར་ཎ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ད་ན་ནྟ་རནྟི ཏ་ཏོ པི་ཡ་མ་ནཱ་པ་ག་རུ་བྷཱ་ཝ་ནཱི་ཡ་ཏོ, ཏ་ཏྠ ཝཱ མེ་ཏྟཱ་དྷི་ག་མ་ཏོ ཨ་ན་ནྟ་རཾ. ཨ་ཏི་པྤི་ཡ་ས་ཧཱ་ཡ་ཀེ མེ་ཏྟཱ བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ, ག་རུ་ཊྛཱ་ནཱི་ཡེ པ་ཊི་ལ་དྡྷཾ མེ་ཏྟཱ་མ་ན་སི་ཀཱ་རཾ ཨ་ཏི་པྤི་ཡ་ས་ཧཱ་ཡ་ཀེ ཨུ་པ་སཾ་ཧ་རི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. སུ་ཁཱུ་པ་སཾ་ཧཱ་ར་ཀ་ཏ་སྶ ཏཾ ཧོ་ཏི པ་གེ་ཝ པ་ཊི་པ་ཀྑ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཝི་ཀྑ་མྦྷི་ཏ་ཏྟཱ. ཨ་ཏི་པྤི་ཡ་ས་ཧཱ་ཡ་ཀ་ཏོ ཨ་ན་ནྟ་རཾ མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟེ མེ་ཏྟཱ བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦཱ མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ པི་ཡ་ག་རུ་ཊྛཱ་ནེ ཋ་པེ་ཏུཾ སུ་ཀ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ‘‘ཨ་ཏི་པྤི་ཡ་ས་ཧཱ་ཡ་ཀ་ཏོ’’ཏི ཙ ཨི་དཾ པུ་རི་མཱ་ཝ་ཏྠཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. པ་གུ་ཎ་མ་ན་སི་ཀཱ་རཱ་དྷི་ག་མ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཧི་སྶ སོ་པི པི་ཡ་ཊྛཱ་ནེ ཨེ་ཝ ཏི་ཊྛ་ཏི. མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ཏོ ཝེ་རཱི་པུ་གྒ་ལེཏི མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་པུ་གྒ་ལེ མེ་ཏྟཱ་ཡ་ནྟེ་ན ཏ་ཏྠ པ་གུ་ཎ་མ་ན་སི་ཀཱ་རཱ་དྷི་ག་མེ་ན པི་ཡ་བྷཱ་ཝཾ ཨུ་པ་སཾ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཏ་ད་ན་ནྟ་རཾ ཝེ་རཱི་པུ་གྒ་ལཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟེ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཏ་ཏོ མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ཏོ པི་ཡ་བྷཱ་ཝཱུ་པ་སཾ་ཧཱ་རེ་ན ཝེ་རཱི་པུ་གྒ་ལེ མེ་ཏྟཱ བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦཱ. ‘‘ཝེ་རཱི་པུ་གྒ་ལེ’’ཏི ཙ ཨི་དཾ པུ་རི་མཱ་ཝ་ཏྠཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཀེ་ཀ་སྨིཾ ཀོ་ཊྛཱ་སེ མུ་དུཾ ཀ་མྨ་ནི་ཡཾ ཙི་ཏྟཾ ཀ་ཏྭཱཏི པི་ཡ་ག་རུ་ཊྛཱ་ནཱི་ཡོ, ཨ་ཏི་པྤི་ཡོ, མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟོ, ཝེ་རཱི་ཏི ཙ་ཏཱུ་སུ པུ་གྒ་ལ་ཀོ་ཊྛཱ་སེ་སུ པ་ཋ་མཾ ཏཱ་ཝ པི་ཡ་ག་རུ་ཊྛཱ་ནཱི་ཡེ མེ་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝ་ནཾ ཨ་དྷི་ག་ནྟྭཱ ཝ་སཱི་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཏ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟཾ ཙི་ཏྟཾ ཀོ་ཊྛཱ་ས་ནྟ་རཱུ་པ་སཾ་ཧཱ་ར་ཏྠཾ མུ་དུཾ ཀ་མྨ་ནི་ཡཾ ཀ་ཏྭཱ ཏ་ད་ན་ནྟ་རཾ ཨ་ཏི་པྤི་ཡ་ས་ཧཱ་ཡེ ཨ་ཏི་པྤི་ཡ་བྷཱ་ཝཾ ཝི་ཀྑ་མྦྷེ་ཏྭཱ པི་ཡ་བྷཱ་ཝ་མ་ཏྟེ ཙི་ཏྟཾ ཋ་པེ་ནྟེ་ན བྷཱ་ཝ་ནཱ ཨུ་པ་སཾ་ཧ་རི་ཏ་བྦཱ, ཏ་མྤི ཝ་སཱི་བྷཱ་ཝཱ་པཱ་ད་ནེ་ན མུ་དུཾ ཀ་མྨ་ནི་ཡཾ ཀ་ཏྭཱ ཏ་ད་ན་ནྟ་རཾ མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟེ ཨུ་དཱ་སི་ན་བྷཱ་ཝཾ ཝི་ཀྑ་མྦྷེ་ཏྭཱ པི་ཡ་བྷཱ་ཝཾ ཨུ་པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ བྷཱ་ཝ་ནཱ ཨུ་པ་སཾ་ཧ་རི་ཏ་བྦཱ, པུ་ན ཏ་མྤི ཝ་སཱི་བྷཱ་ཝཱ་པཱ་ད་ནེ་ན མུ་དུཾ ཀ་མྨ་ནི་ཡཾ ཀ་ཏྭཱ ཏ་ད་ན་ནྟ་རཾ ཝེ་རི་མྷི ཝེ་རཱི་ས་ཉྙཾ ཝི་ཀྑ་མྦྷེ་ཏྭཱ མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཱུ་པ་ཊྛ་པ་ན་མུ་ཁེ་ན པི་ཡ་བྷཱ་ཝཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ནྟེ་ན བྷཱ་ཝ་ནཱ ཨུ་པ་སཾ་ཧ་རི་ཏ་བྦཱ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏ་ད་ན་ནྟ་རེ ཏ་ད་ན་ནྟ་རེ ཨུ་པ་སཾ་ཧ་རི་ཏ་བྦ’’ནྟི, ཛྷཱ་ན་ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པ་ནེ་ཏ་བྦཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་ཏྠོ.

ཝེ་རཱི་པུ་གྒ་ལོ ཝཱ ན་ཏྠི ཀ་མྨ་བ་ལེ་ན ཝཱ ཨེ་ཏ་ར་ཧི པ་ཡོ་ག་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཝཱ ས་བྦ་སོ ཨ་ན་ཏྠ་ཀ་ར་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. མ་ཧཱ་པུ་རི་ས་ཛཱ་ཏི་ཀ་ཏྟཱཏི མ་ཧཱ་པུ་རི་ས་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ ཙི་ར་ཀཱ་ལ་པ་རི་ཙ་ཡ་ས་མི་དྡྷ་ཁ་ནྟི་མེ་ཏྟཱ་ནུ་དྡ་ཡཱ་དི་གུ་ཎ་ས་མྤ་ནྣ་ཏཱ་ཡ ཨུ་ལཱ༹་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏཱ་དི་སོ ཧི ས་བྦ་ས་ཧོ པ་རཱ་པ་རཱ་དྷཾ ཏི་ཎཱ་ཡ་པི ན མ་ཉྙ་ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ན་ཏྠཾ ཀ་རོ་ནྟེ་པི པ་རེ ཝེ་རཱི་ས་ཉྙཱ་ཝ ནུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི. ཏེ་ནཱཏི ཏེ་ན ཡོ་གི་ནཱ. ཨ་ཏྠི ཝེ་རཱི་པུ་གྒ་ལོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ.

༢༤༣. པུ་རི་མ་པུ་གྒ་ལེ་སཱུཏི པི་ཡཱ་དཱི་སུ ཛྷཱ་ན་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱུ་ཏེ་སུ པུ་རི་མེ་སུ པུ་གྒ་ལེ་སུ. མེ་ཏྟཾ ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱཏི པ་ཊི་གྷཾ ཝི་ཀྑ་མྦྷེ་ཏྭཱ ཨུ་པྤཱ་དི་ཏཾ མེ་ཏྟཱ་ཛྷཱ་ནཾ ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ. མེ་ཏྟཱ་ཡ་ནྟེ་ན པ་ཊི་གྷཾ པ་ཊི་ཝི་ནོ་དེ་ཏ་བྦནྟི ཨེ་ཏྠ ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ས་མྤཱ་དེ་ཏྭཱ’’ཏི ཨ་ཏྠཾ ཝ་ད་ནྟི, ཏེ་སཾ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཏོ ཝུ་ཊྛཱ་ན་མྤི ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦཾ སི་ཡཱ ‘‘ཝུ་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. པུ་བྦེ ཏ་སྨིཾ པུ་གྒ་ལེ ཨ་ས་ཏི་ཡཱ ཨ་མ་ན་སི་ཀཱ་རེ་ན པ་ཊི་གྷཾ ཨ་ནུ་པྤཱ་དེ་ནྟ་སྶ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏོ ཏཾ ཝི་ཀྑ་མྦྷེ་ཏྭཱ ཛྷཱ་ན་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ནཾ, ས་མཱ་པ་ཛྫ་ན་ཉྩ ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་དཱ་ནི པ་ན ཏཾ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ནྟ་སྶ་པི མ་ན་སི ཀ་རོ་ནྟ་སྶ་པི ཡ་ཐཱ པ་ཊི་གྷཾ ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏཾ ཝི་དྷིཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏཾ པུ་གྒ་ལཾ མེ་ཏྟཱ་ཡ་ནྟེ་ན པ་ཊི་གྷཾ ཝི་ནོ་དེ་ཏ་བྦ’’ནྟི. མེ་ཏྟཱ་ཡ་ན་མེ་ཝ ཧི ཨི་དྷ པ་ཊི་གྷ་ཝི་ནོ་ད་ནཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ. ན ནི་བྦཱ་ཏཱིཏི ན ཝཱུ་པ་ས་མྨ་ཏི.

ཨ་ནུ་སཱ་ར་ཏོཏི ཨ་ནུ་ག་མ་ན་ཏོ, པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. གྷ་ཊི་ཏ་བྦནྟི ཝཱ་ཡ་མི་ཏ་བྦཾ.

ཏ་ཉྩ ཁོ གྷ་ཊ་ནཾ ཝཱ་ཡ་མ་ནཾ. ཨི་མི་ནཱ ཨི་དཱ་ནི ཝ་ཀྑ་མཱ་ནེ་ན ཨཱ་ཀཱ་རེ་ན.

ཨུ་བྷ་ཏོ དྭཱི་སུ ཋཱ་ནེ་སུ ད་ཎྜོ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཨུ་བྷ་ཏོ་ད་ཎྜ་ཀཾ, ཏེ་ན. ཨོ་ཙ་ར་ཀཱ ལཱ་མ་ཀཱ་ཙཱ་རཱ པཱ་པ་པུ་རི་སཱ. ཏ་ཏྲཱ་པཱིཏི ཏེ་སུ་པི ཨ་ངྒ་མ་ངྒཱ་ནི ཨོ་ཀྐ་ནྟེ་སུ་པི. ཏེ་ནཱཏི མ་ནོ་པ་དོ་སེ་ན. ན སཱ་ས་ན་ཀ་རོ. ས་བྦ་པཱ་པ་སྶ ཨ་ཀ་ར་ཎཾ ཧི སཱ་ས་ནཾ. ཏ་སྶེ་ཝཱཏི ཏ་ཏོ་པི. ནི་སྶ་ཀྐེ ཧི ཨི་དཾ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ, ས་མུ་ཙྩ་ཡེ ཙ ཨེ་ཝ-ས་དྡོ, པ་ཋ་མཾ ཀུ་དྡྷ་པུ་རི་ས་ཏོ་པཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱཏི ཀུ་ཛ྄ཛྷ་ནེ་ན. པཱ་པི་ཡོཏི པཱ་པ་ཏ་རོ. སཱ་ར་མྦྷཱ་དི་ཀ་སྶ ཀི་ལེ་སཱ་ནུ་བ་ནྡྷ་སྶ ཝ་ཏྠུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཀོ་དྷ་སྶ སཱ་ཝ་ཛྫ་ཏཾ ཉ་ཏྭཱ་པི ཀུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ ས་ཙེ ཀོ་དྷེ ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་ས་ཉྙཱི ཀུ་དྡྷ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ ན པ་ཊི་ཀུ་ཛ྄ཛྷེ་ཡྻཱ་ཏི ཀེ་ཙི. ཨུ་བྷི་ནྣནྟི དྭི་ནྣཾ པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏྟ་ནོ ཙ པ་ར་སྶ ཙཱ’’ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ཨུ་བྷི་ནྣནྟི ཨུ་བྷ་ཡེ་སཾ ལོ་ཀཱ་ནཾ, ཨི་དྷ་ལོ་ཀ་པ་ར་ལོ་ཀཱ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ.

ས་པ་ཏྟ་ཀ་ནྟཱཏི པ་ཊི་ས་ཏྟཱུ་ཧི ཨི་ཙྪི་ཏཱ. ས་པ་ཏྟ་ཀ་ར་ཎཱཏི ཏེ་ཧི ཀཱ་ཏ་བྦཱ. ཀོ་དྷ་ནནྟི ཀུ་ཛ྄ཛྷ་ན་སཱི་ལཾ. ཀོ་དྷ་ནཱ་ཡནྟི ཀོ་དྷ་ནོ ཨ་ཡཾ, ཨ་ཡནྟི ཙ ནི་པཱ་ཏ་མ་ཏྟཾ. ཀོ་དྷ་པ་རེ་ཏོཏི ཀོ་དྷེ་ན ཨ་ནུ་ག་ཏོ, པ་རཱ་བྷི་བྷཱུ་ཏོ ཝཱ. དུ་བྦ་ཎྞོ་ཝ ཧོ་ཏཱིཏི པ་ཀ་ཏི་ཡཱ ཝ་ཎྞ་ཝཱ་པི ཨ་ལ་ངྐ་ཏ་པ་ཊི་ཡ་ཏྟོ་པི མུ་ཁ་ཝི་ཀཱ་རཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝི་རཱུ་པོ ཨེ་ཝ ཧོ་ཏི ཨེ་ཏ་ར་ཧི, ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ཙཱ་ཏི. ཀོ་དྷཱ་བྷི་བྷ་ཝ་སྶ ཨེ་ཀ་ནྟི་ཀ་མི་དཾ ཕ་ལ་ནྟི དཱི་པེ་ཏུཾ ‘‘དུ་བྦ་ཎྞོ ཝཱ’’ཏི ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ པུ་ན ‘‘ཀོ་དྷཱ་བྷི་བྷཱུ་ཏོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ན པ་ཙུ་ར་ཏྠོཏི ན པ་ཧཱུ་ཏ་དྷ་ནོ. ན བྷོ་ག་ཝཱཏི ཨུ་པ་བྷོ་ག་པ་རི་བྷོ་ག་ཝ་ཏྠུ་ར་ཧི་ཏོ. ན ཡ་ས་ཝཱཏི ན ཀི་ཏྟི་མཱ.

ཚ་ཝཱ་ལཱ་ཏནྟི ཚ་ཝ་ད་ཧ་ནཱ་ལཱ་ཏཾ, ཙི་ཏ་ཀཱ་ཡཾ ས་ནྟ་ཛྫ་ནུ་མྨུ་ཀྐ་ནྟི་པི ཝ་ད་ནྟི. ཨུ་བྷ་ཏོ་པ་དི་ཏྟནྟི ཨུ་བྷོ་སུ ཀོ་ཊཱི་སུ ད་ཌྜྷཾ. མ་ཛ྄ཛྷེ གཱུ་ཐ་ག་ཏནྟི ཝེ་མ་ཛ྄ཛྷ་ཊྛཱ་ནེ སུ་ན་ཁ་སྶ ཝཱ སི་ངྒཱ་ལ་སྶ ཝཱ ཨུ་ཧ་དེ་ན གཱུ་ཐེ་ན མ་ཀྑི་ཏཾ. ཀ་ཊྛ་ཏྠནྟི དཱ་རུ་ཀི་ཙྩཾ. ནེ་ཝ ཕ་ར་ཏི ན སཱ་དྷེ་ཏི. ཏ་ཐཱུ་པ་མཱ་ཧནྟི ཏ་ཐཱུ་པ་མཾ ཏཱ་དི་སཾ ཨ་ཧཾ. ཨི་མནྟི ‘‘སོ ཙ ཧོ་ཏི ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་ལཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཨི་ཏི་ཝུ. ༩༢) ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ས་ཏྠཱ ཝ་ད་ཏི, ཏ་སྨཱ ཀཱ་མེ་སུ ཏི་བྦ་སཱ་རཱ་ག་ཏཱ་དི་ནཱ སཱི་ལ་ར་ཧི་ཏ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨི་དྷ པ་ན བྱཱ་པ་ནྣ་ཙི་ཏྟཾ པ་དུ་ཊྛ་མ་ན་ས་ངྐ་པྤ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ.

སོ དཱ་ནི ཏྭནྟི་ཨཱ་དི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ཧི སུ་ཏྟ་པ་དེ་ཧི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨོ་ཝ་ད་ནཱ་ཀཱ་ར་ད་སྶ་ནཾ.

༢༤༤. ཡོ ཡོ དྷ་མྨོཏི ཀཱ་ཡ་ས་མཱ་ཙཱ་རཱ་དཱི་སུ ཡོ ཡོ སུ་ཙ་རི་ཏ་དྷ་མྨོ. ཝཱུ་པ་ས་ནྟོཏི སཾ་ཡ་ཏོ. པ་རི་སུ་དྡྷོཏི ཀི་ལེ་ས་མ་ལ་ཝི་ག་མེ་ན ཝི་སུ་དྡྷོ. ཀི་ལེ་ས་དཱ་ཧཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝཱ ཨུ་པ་ས་ནྟོ, ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་རི་སུ་དྡྷོ, ཀཱ་ཡ་ས་མཱ་ཙཱ་ར་སྶེ་ཝ ཨུ་པ་ས་མོ ཙི་ར་ཀཱ་ལཾ སཾ་ཡ་ཏ་ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨ་ཏཱ་ཡ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨེ་ཝཾ སེ་སེ་སུ་པི.

ཏེཏི ཝ་ཙཱི་མ་ནོ་ས་མཱ་ཙཱ་རེ.

སོཏི ཨུ་པ་ས་ནྟ་ཝ་ཙཱི་ས་མཱ་ཙཱ་རོ པུ་གྒ་ལོ. པ་ཊི་ས་ནྠཱ་ར་ཀུ་ས་ལོཏི ཡ་ཐཱ པ་རེ་ཧི ཚི་དྡཾ ན ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་ས་ནྠ་ར་ཎེ ཀུ་ས་ལོ. ས་ཁི་ལོཏི ཨ་དྷི་ཝཱ་ས་ན་ཁ་ནྟི་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ས་ཁི་ལ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ. སུ་ཁ་ས་མྦྷཱ་སོཏི པི་ཡ་ཀ་ཐོ. ས་མྨོ་ད་ཀོཏི ས་མྨོ་ད་ནཱི་ཡ་ཀ་ཐཱ་ཡ ས་མྨོ་ད་ན་སཱི་ལོ. ཨུ་ཏྟཱ་ན་མུ་ཁོཏི ཝི་ཀུ་ཎི་ཏ་མུ་ཁོ ཨ་ཧུ་ཏྭཱ པཱི་ཏི་སོ་མ་ན་སྶ་ཝ་སེ་ན ཝི་ཀ་སི་ཏ་མུ་ཁོ. པུ་བྦ་བྷཱ་སཱིཏི ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི ས་མཱ་ག་ཏོ པ་ཊི་ས་ནྠཱ་ར་ཝ་སེ་ན པ་ཋ་མཾ་ཡེ་ཝ ཨཱ་བྷཱ་ས་ན་སཱི་ལོ. མ་དྷུ་རེ་ན ས་རེ་ན དྷ་མྨཾ ཨོ་སཱ་རེ་ཏི ས་ར་བྷ་ཉྙ་ཝ་སེ་ན. ས་ར་བྷཱ་ཎཾ པ་ན ཀ་རོ་ནྟོ པ་རི་མ་ཎྜ་ལེ་ཧི པ་རི་པུ་ཎྞེ་ཧི པ་དེ་ཧི ཙ བྱ་ཉྫ་ནེ་ཧི ཙ ཨ་བྱཱ་ཀུ་ལེ་ཧི དྷ་མྨ་ཀ་ཐཾ ཀ་ཐེ་ཏི.

ས་བྦ་ཛ་ན་སྶ པཱ་ཀ་ཊོ ས་ཀྐ་ཙྩ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡོ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨོ་ཀ་པྤེ་ཏྭཱཏི ས་དྡ་ཧི་ཏྭཱ. ཨོ་ཀ་པྤ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཱ ཧི ས་དྡྷཱ. ཨོ་ཧི་ཏ་སོ་ཏོཏི ཨ་ཝ་ཧི་ཏ་སོ་ཏོ, སུ་སྶུ་ས་ནྟོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཊྛིཾ་ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཏྠཾ ཀ་ཏྭཱ, ཨ་ཏྠི་ཀོ ཝཱ ཧུ་ཏྭཱ.

‘‘ཨེ་ཀོ་པི ན ཝཱུ་པ་ས་ནྟོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི པཱ་ཋོ, ཨེ་ཝ་རཱུ་པོ པུ་གྒ་ལོ ནི་ར་ཡ་ཏོ ནི་ར་ཡཾ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ནྟོ བ་ཧུ་ཀཱ་ལཾ ཏ་ཏྠེ་ཝ སཾ་ས་ར་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཊྛ་མ་ཧཱ་ནི་ར་ཡ་སོ་ལ༹་ས་ཨུ་སྶ་ད་ནི་ར་ཡ་པ་རི་པཱུ་ར་ཀོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ས་ཉྫཱི་ཝཱ་ད་ཡོ ཨ་ཊྛ མ་ཧཱ་ནི་ར་ཡཱ. ཨ་ཝཱི་ཙི་མ་ཧཱ་ནི་ར་ཡ་སྶ དྭཱ་རེ དྭཱ་རེ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཀ་ཏྭཱ ཀུ་ཀྐུ་ལཱ༹་ད་ཡོ སོ་ལ༹་ས ཨུ་སྶ་ད་ནི་ར་ཡཱ. ཀཱ་རུ་ཉྙཾ ཨུ་པ་ཊྛ་པེ་ཏ་བྦཾ མ་ཧཱ་དུ་ཀྑ་བྷཱ་གི་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཡ་སྨིཾ པུ་གྒ་ལེ ཨ་ཝི་ཧེ་སཱ་བྷཱུ་ཏཱ དུ་ཀྑཱ་པ་ན་ཡ་ན་ཀཱ་མ་ཏཱ ཨུ་པ་ཏི་ཊྛ་ཏི, ཏ་ཏྠ པ་ཊི་གྷོ ཨ་ནོ་ཀཱ་སོ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀཱ་རུ་ཉྙ་མྤི པ་ཊི་ཙྩ ཨཱ་གྷཱ་ཏོ ཝཱུ་པ་ས་མྨ་ཏཱི’’ཏི.

ཨི་མ་སྶ ཙ ཨ་ཏྠ་སྶཱཏི ‘‘ཡོ ཡོ དྷ་མྨོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ.

༢༤༥. ཡཾ ཝེ་རཱི དུ་ཀྑཱ་པེ་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ཏི, སོ ཏ་སྶ ཝ་སེ་ན ‘‘ཨ་ཏྟ་ནོ ཝི་ས་ཡེ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཀཱ་ཡོ. ཀིནྟི ཀིཾ ཀཱ་ར་ཎཾ. ཏ་སྶཱཏི ཝེ་རི་ནོ. ཨ་ཝི་ས་ཡེཏི དུ་ཀྑཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་ཏཱ་ཡ ཨ་གོ་ཙ་རེ. ས་ཙི་ཏྟེཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཙི་ཏྟེ. མ་ཧཱ་ན་ཏྠ་ཀ་རནྟི ཨི་དྷ་ལོ་ཀ་ཏྠ་པ་ར་ལོ་ཀ་ཏྠ་པ་ར་མ་ཏྠཱ་ནཾ ཝི་རཱ་དྷ་ན་ཝ་སེ་ན མ་ཧ་ཏོ ཝི་པུ་ལ་སྶ, ནཱ་ནཱ་ཝི་དྷ་སྶ ཙ དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀཱ་དི་བྷེ་ད་སྶ ཨ་ན་ཏྠ་སྶ ཀཱ་ར་ཎཾ. མཱུ་ལ་ནི་ཀ་ནྟ་ནནྟི སཱི་ལ་སྶ མཱུ་ལཱ་ནི ནཱ་མ ཧི་རོ་ཏྟ་པྤ་ཁ་ནྟི་མེ་ཏྟཱ་ནུ་དྡ་ཡཱ, ཏེ་སཾ ཚི་ནྡ་ནཾ. ཀོ་དྷོ ཧི ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནོ་ཝ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཧི་རོ་ཏྟ་པྤཱ་དཱི་ནི ཨུ་ཙྪི་ནྡ་ཏི. ཛ་ལོ༹ཏི ཨ་ནྡྷ་བཱ་ལོ.

ཨ་ན་རི་ཡཾ ཀ་མྨནྟི ཝེ་རི་ནཱ ཀ་ཏ་མ་ཧཱ་པ་རཱ་དྷ་མཱ་ཧ. ཡོ ས་ཡནྟི ཡོ ཏྭཾ ས་ཡ་མྤི. དོ་སེ་ཏུ་ཀཱ་མོཏི ཀོ་དྷཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏུ་ཀཱ་མོ. ཡ་དི ཀ་རི ཡ་དི ཨ་ཀཱ་སི. དོ་སུ་པྤཱ་དེ་ནཱཏི དོ་ས་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ནེ་ན. དུ་ཀྑཾ ཏ་སྶ ཙ ནཱ་མཱཏི དུ་ཀྑ་ཉྩ ནཱ་མ ཏ་སྶ ཨ་པ་རཱ་དྷ་ཀ་སྶ. ནཱ་མཱཏི ཨ་ས་མྦྷཱ་ཝ་ནེ ནི་པཱ་ཏོ, ཏེ་ན ཏ་སྶ ཀཱ་ར་ཎཾ ཨ་ནེ་ཀ་ནྟི་ཀ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀཱ་ཧ་སི ཝཱ ན ཝཱ’’ཏི, ཀ་རི་སྶ་སི ན ཝཱ ཀ་རི་སྶ་སཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཧི་ཏཾ མ་གྒནྟི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཧི་ཏཱ་ཝ་ཧཾ དུ་གྒ་ཏི་མ་གྒཾ.

ཨ་ཊྛཱ་ནེཏི དོ་སོ ཏ་ཝ ཨ་པྤི་ཡ་སྶ ཀཱ་རཱ་པ་ཀོ, ས་ཏྟུ པ་ན ཏ་སྶ ཝ་ས་ཝ་ཏྟི་ཏཱ་ཡ དཱ་ས་ས་དི་སོ་ཏི ཨ་ཊྛཱ་ནཾ པ་ཙྩཱ་པ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ. ཏ་སྨཱ ཏ་མེ་ཝ དོ་སཾ ཚི་ནྡ་སྶུ ཨུ་ཙྪི་ནྡ. ཁ་ཎི་ཀ་ཏྟཱཏི ཨུ་ད་ཡ་ཝ་ཡ་པ་རི་ཙྪི་ནྣོ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཝ་ཏྟི་ཀཱ་ལ་ས་ངྑཱ་ཏོ ཁ་ཎོ ཨེ་ཏེ་སཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཁ་ཎི་ཀཱ, ཏ་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ ཁ་ཎ་པ་བྷ་ངྒུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀ་སྶ དཱ་ནཱི་དྷ ཀུ་ཛ྄ཛྷ་སཱིཏི ཨ་པ་རཱ་དྷ་ཀ་སྶ ས་ནྟཱ་ནེ ཡེ་ཧི ཁ་ནྡྷེ་ཧི ཏེ ཨ་པ་རཱ་དྷོ ཀ་ཏོ, ཏེ ཏཾ་ཁ་ཎཾ་ཡེ་ཝ ས་བྦ་སོ ནི་རུ་དྡྷཱ. ཨི་དཱ་ནི པ་ན ཨ་ཉྙེ ཏི་ཊྛ་ནྟཱི་ཏི ཀ་སྶ ཏྭཾ ཨི་དྷ ཀུ་ཛ྄ཛྷ་སི. ན ཧི ཡུ་ཏྟཾ ཨ་ན་པ་རཱ་དྷེ་སུ ཀུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏཾ ཝི་ནཱ ཀ་སྶ སོ ཀ་རེཏི ཡོ པུ་གྒ་ལོ ཡ་སྶ དུ་ཀྑཾ ཀ་རོ་ཏི, ཏཾ དུ་ཀྑ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཝི་ས་ཡ་བྷཱུ་ཏཾ པུ་གྒ་ལཾ ཝི་ནཱ ཀ་སྶ ནཱ་མ སོ དུ་ཀྑ་ཀཱ་ར་ཀོ དུ་ཀྑཾ ཀ་རེ ཀ་རེ་ཡྻ. ས་ཡ་མྤི དུ་ཀྑ་ཧེ་ཏུ ཏྭ་མི་ཏཱིཏི ཨེ་ཝཾ ས་ཡ་མྤི ཏྭཾ ཨེ་ཏ་སྶ དུ་ཀྑ་སྶ ཧེ་ཏུ, ཨེ་ཝཾ ས་མཱ་ནེ ཏ་སྶ ཏུ་ཡ྄ཧ་ཉྩ ཏ་སྶ དུ་ཀྑ་སྶ ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝེ ཀིཾ ཀཱ་ར་ཎཱ ཏ་སྶ ཀུ་ཛ྄ཛྷ་སི ན ཏུ་ཡ྄ཧ་ནྟི ཨ་ཏྠོ.

༢༤༦. པ་ར་ལོ་ཀེ་པི ཨ་ནུ་གཱ་མི་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཀ་མྨཾ་ཡེ་ཝ ས་ཀཾ ས་ནྟ་ཀཾ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཀ་མྨ་སྶ་ཀཱ, ཏེ་སཾ བྷཱ་ཝོ ཀ་མྨ་སྶ་ཀ་ཏཱ. པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ ནཱ་མ ནི་སེ་དྷ་ན་ཏྠཱ, ནི་སེ་དྷ་ན་ཉྩ བྷཱ་ཝི་ནོ ཀ་མྨ་སྶཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡཾ ཀ་མྨཾ ཀ་རི་སྶ་སཱི’’ཏི. པ་ཊི་གྷ་ཝ་སེ་ན པ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཀ་མྨཾ པཱ་ཀ་ཊ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨཱ་ས་ནྣཾ, པ་ཙྩ་ཀྑ་ཉྩཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་ད་ཉྩཱ’’ཏི. ཙ-ས་དྡོ བྱ་ཏི་རེ་ཀེ, སོ ཏ་སྶ ཀ་མྨ་སྶ ཕ་ལ་ནི་སྶ་ནྡེ་ན ‘‘ནེ་ཝ ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷི’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ བྱ་ཏི་རེ་ཀ་ཏོ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ན་མེ་ཝ་ཏྠཾ ཛོ་ཏེ་ཏི. ནེ་ཝ ས་མ་ཏྠ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ནི་ར་ཡེ ནི་ཡུ་ཏྟཾ, ཛཱ་ཏ་ནྟི ཝཱ ནེ་ར་ཡི་ཀཾ. ཨ་ཏྟཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ཨོ་ཀི་ར་ཏི དོ་ས་ར་ཛེ་ནཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.

༢༤༧. ས་ཏྠུ པུ་བྦ་ཙ་རི་ཡ་གུ་ཎཱ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏ་བྦཱ, ས་ཏྠུ གཱ་ར་ཝེ་ནཱ་པི པ་ཊི་གྷཾ ཝཱུ་པ་ས་མེ་ཡྻཱ་ཏི.

བོ་དྷི་ས་ཏྟོ་པི ས་མཱ་ནོ ན་ནུ ཏེ ས་ཏྠཱ ཙི་ཏྟཾ ན་པྤ་དཱུ་སེ་སི, པ་གེ་ཝ ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. དེ་ཝི་ཡཱ པ་དུ་ཊྛེ་ནཱཏི དེ་ཝི་ཡཱ ས་དྡྷིཾ པ་དུ་བྦྷི་ནཱ མི་ཙྪཱ་ཙཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཨ་པ་ར་དྡྷེ་ན. ཡ་ཏྠ སུ་སཱ་ནེ ཚ་ཝ་ས་རཱི་རཾ ཚ་ཌྜཱི་ཡ་ཏི, ཏཾ ཨཱ་མ་ཀ་སུ་སཱ་ནཾ. ནི་ཁ་ཉྙ་མཱ་ནོཏི ནི་ཁ་ཎི་ཡ་མཱ་ནོ. པུ་རི་ས་ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱཏི ཨཱ་ཝཱ་ཊ་ཏོ ནི་ཀྑ་མ་ན་ཏྠཱ་ཡ བཱ་ཧུ་བ་ལེ་ན པུ་རི་ས་ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ. ཡ་ཀྑཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ནཱཏི ཨ་ཌྜ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡེ་ན ཨཱ་རཱ་དྷི་ཏ་ཙི་ཏྟ་སྶ ཡ་ཀྑ་སྶ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན. སི་རི་ག་བྦྷནྟི ཝཱ་སཱ་གཱ་རེ.

ཨཱ་སཱི་སེ་ཐེ་ཝཱཏི ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤེ་ཏེ ཨ་ཏྠེ ཉཱ་ཡ་ཏོ ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་ཏོ ཨཱ་སཾ ཀ་རེ་ཡྻ. ན ནི་བྦི་ནྡེ་ཡྻཱཏི ‘‘ཨེ་ཝཾ ཀི་ཙྪཱ་པ་ནྣ་སྶ མེ ཀུ་ཏོ སོ་ཏྠི་བྷཱ་ཝོ’’ཏི ན ནི་བྦི་ནྡེ་ཡྻ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི ‘‘ཨཱ་པ་དཱ་སུ ཁོ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཐཱ་མོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ’’ཏི (ཨུ་དཱ. ༥༣). ཡ་ཐཱ ཨི་ཙྪིནྟི ཡེ་ན པ་ཀཱ་རེ་ན ཀ་སྶ་ཙི པཱི་ལ༹ཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ར་ཛྫེ པ་ཏི་ཊྛི་ཏཾ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཨི་ཙྪིཾ, ཏ་ཐཱ ཨ་ཧཾ ཨ་ཧུནྟི པ་སྶཱ་མི. ཝོཏི ཧི ནི་པཱ་ཏ་མ་ཏྟཾ.

ཀཱ་སི་ར་ཉྙཱཏི ཀ་ལཱ་བུ་ནཱ ཀཱ་སི་རཱ་ཛེ་ན. ས་ཀ་ཎྚ་ཀཱ་ཧཱིཏི ཨ་ཡ་ཀ་ཎྚ་ཀེ་ཧི ས་ཀ་ཎྚ་ཀཱ་ཧི.

མ་ཧ་ལླ་ཀོཏི ཝུ་དྡྷོ ཝ་ཡོ་ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟོ. རུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟཱིཏི ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟི.

ཙི་ཏྟ་པ་རི་གྒ་ཎྷ་ན་ཀཱ་ལོཏི ཝི་སེ་ཝ་ནཾ ཀཱ་ཏུཾ ཨ་ད་ཏྭཱ ཙི་ཏྟ་སྶ ས་མྨ་དེ་ཝ ད་མ་ན་ཀཱ་ལོ.

པུ་ཐུ་ས་ལླེ་ནཱཏི ཝི་པུ་ལེ་ན ས་ལླེ་ན. ནཱ་གོཏི ཧ་ཏྠི་ནཱ་གོ. ཝ་དྷཱིཏི ཝི་ཛ྄ཛྷི, མཱ་རེ་སཱི་ཏི ཝཱ ཨ་ཏྠོ. ཨི་མཾ ཋཱ་ནཾ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ མ་ཡི ཨེ་ཝཾ ཀ་ར་ཎཾ ནཱ་མ ན ཏ་ཝ ཝ་སེ་ན ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཀ་སྶ ཝཱ ར་ཉྙོ, རཱ་ཛ་མ་ཏྟ་སྶ ཝཱ ཨ་ཡཾ པ་ཡོ་གོ ཨུ་ཡྻོ་ཛ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ཚ་བྦ་ཎྞ་ར་སྨཱིཏི ནཱི་ལ་པཱི་ཏ་ལོ་ཧི་ཏཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཚ་བྦ་ཎྞ་མ་ཡཱུ་ཁཱ. ཚ་བྦ་ཎྞ་ཀི་ར་ཎ་ཝ་ནྟ་ད་ནྟ་ཏཱ་ཡ ཧི ཏེ ཧ་ཏྠཱི ‘‘ཚ་དྡ་ནྟཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི, ན ཚ་དྡ་ནྟ་ཝ་ནྟ་ཏཱ་ཡ.

ཚཱ་ཏོཏི ཛི་གྷ་ཙྪི་ཏོ. ཁཱ་དེ་ཡྻཱཏི ཁཱ་དེ་ཡྻཾ, ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཝཱ པཱ་ཋོ. ཨཱ་ཧི་ཏོཏི སུ་ཧི་ཏོ. ས་མྦ་ལནྟི མ་གྒཱ་ཧཱ་རཾ. ཏཾ པ་ན ཡ་སྨཱ ཨུ་པ་ཙཱ་རེ་ན པ་ཐ་སྶ ཧི་ཏ་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘པཱ་ཐེ་ཡྻ’’ནྟི་པི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘མི་ཏྟ་དུ་བྦྷཱི ཝ་ཏཱ་ཡཾ ཨ་ནྡྷ་བཱ་ལོ’’ཏི ཀཱ་རུ་ཉྙེ་ན ཨ་སྶུ་པུ་ཎྞེ་ཧི ནེ་ཏྟེ་ཧི ཏཾ པུ་རི་སཾ ཨུ་དི་ཀྑ་མཱ་ནོ.

མཱ ཨ་ཡྻོ་སི མེ བྷ་ད་ནྟེཏི ཨེ་ཏྠ མཱཏི ནི་པཱ་ཏ་མ་ཏྟཾ, མཱཏི ཝཱ པ་ཊི་ཀྑེ་པོ, ཏེ་ན ཨུ་པ་རི ཏེ་ན ཀཱ་ཏ་བྦཾ ཝི་པྤ་ཀཱ་རཾ པ་ཊི་སེ་དྷེ་ཏི. ཨ་ཡྻོ མེཏི ཨ་ཡྻི་ར་ཀོ ཏྭཾ མ་མ ཨ་ཏི་ཐི་བྷཱ་ཝ་ཏོ. བྷ་ད་ནྟེཏི པི་ཡ་ས་མུ་དཱ་ཙཱ་རོ. ཏྭཾ ནཱ་མེ་ཏཱ་དི་སཾ ཀ་རཱིཏི ཏྭ་མྤི ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ཨ་ཀཱ་སི ནཱ་མ.

ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་བྷཱུ་ཏོ་པི པ་ན མ་ཧཱ་ཀ་པི ཧུ་ཏྭཱ ཁེ་མ་ནྟ་བྷཱུ་མིཾ ས་མྤཱ་པེ་སཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.

པེ་ལཱ༹་ཡ པ་ཀྑི་པ་ནྟེ་པཱིཏི ཁུ་དྡ་ཀཱ་ཡ པེ་ལཱ༹་ཡ པཱ་དེ་ཧི ཀོ་ཊེ་ཏྭཱ པ་ཀྑི་པ་ནྟེ་པི. མ་དྡ་ནྟེ་པཱིཏི དུ་བྦ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎ་ཏྠཾ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རེ་ཧི མ་དྡ་ནྟེ་པི. ཨ་ལ་མྤཱ་ནེཏི ཨེ་ཝཾ་ནཱ་མ་ཀེ ཨ་ཧི་ཏུ་ཎྜི་ཀེ.

པཱི་ཏཾ ཝཱཏི ཨེ་ཏྠ ཝཱ-ས་དྡོ ཨ་ཝུ་ཏྟ་ཏྠ་ཝི་ཀ་པྤེ, ཏེ་ན ཨོ་དཱ་ཏ་མ་ཉྫི་ཊྛཱ་དིཾ ཨ་ཝུ་ཏྟཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཙི་ཏྟཱ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ནྟོཏི ཙི་ཏྟཾ ཨ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ནྟོ. ཧོ་མི ཙི་ནྟི་ཏ་ས་ནྣི་བྷོ ཨེ་ཝ་མ་ཡཾ བ་ཧུ་ལཱ་བྷཾ ལ་བྷ་ཏཱུ་ཏི. ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ན ཐ་ལཾ ཀ་རེ་ཡྻ ཨུ་ད་ཀཾ…པེ… ཚཱ་རི་ཀཾ ཀ་རེ. ཨེ་ཝཾ པ་ན ཡ་དི ཙི་ཏྟ་ཝ་སཱི ཧེ་སྶཾ…པེ… ཨུ་ཏྟ་མ་ཏྠོ ན སི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱིཏི ཏ་དཱ ཨ་ཏྟ་ནཱ ཏ་ཏྠ དི་ཊྛཾ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི བྷ་ག་ཝཱ. ཏ་ཏྠ ཨུ་ཏྟ་མ་ཏྠོཏི བུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝ་མཱ་ཧ. བྷོ་ཛ་པུ་ཏྟེ་ཧཱིཏི ལུ་དྡ་པུ་ཏྟེ་ཧི.

ཨ་ལཱ༹་རཱཏི ཡེ་ན ས་ཡཾ ཏ་དཱ ལུ་དྡ་ཧ་ཏྠ་ཏོ མོ་ཙི་ཏོ, ཏཾ ས་ཏྠ་ཝཱ་ཧཾ ནཱ་མེ་ན ཨཱ་ལ་པ་ཏི. ཨ་ཏི་ཀ་སྶཱཏི ནཱ་སཱ་ཡ ཨཱ་ཝུ་ཏ་ར་ཛྫུཾ ཨཱ་ཀ་ཌྜྷི་ཏྭཱ. ས་མྤ་རི་ག་ཡ྄ཧཱཏི ཀཱ་ལ༹་ཝེ་ཏྟ་ལ་ཏཱ་དཱི་ཧི ས་བྦ་སོ པ་རི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ, ཨ་ཙྪ་རི་ཡཱ་ནི དུ་སྶ་ཧཱ་ནཾ ས་ཧ་ན་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.

ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ཨ་ཡུ་ཏྟཾ ཨ་པྤ་ཏི་རཱུ་པཾ པ་ཊི་གྷ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་ནེ་ན ཀེ་ན་ཙི ཨ་པྤ་ཊི་ས་མ་ཁ་ནྟི་གུ་ཎ་སྶ ས་ཏྠུ་སཱ་ས་ནཱ་ཝོ་ཀྐ་མ་ན་པྤ་ས་ངྒ་ཏོ.

༢༤༨. ‘‘ཨ་ན་མ་ཏ་གྒོ་ཡཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, སཾ་སཱ་རོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (སཾ. ནི. ༢.༡༢༤; ༣.༩༩, ༡༠༠; ༣.༥.༥༢༠; ཀ་ཐཱ. ༧༥) ཨཱ་ག་ཏཱ་ནི སུ་ཏྟ་པ་དཱ་ནི ཨ་ན་མ་ཏ་གྒ་ས་དྡོ, ཏ་ད་ཏྠོ ཝཱ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཨ་ན་མ་ཏ་གྒི་ཡཱ་ནི.

ཨ་ཛེ་ཧི ག་མ་ན་མ་གྒོ ཨ་ཛ་པ་ཐོ. ས་ངྐཱུ ལ་གྒཱ་པེ་ཏྭཱ ཏེ ཨཱ་ལ་མྦི་ཏྭཱ ག་མ་ན་མ་གྒོ ས་ངྐུ་པ་ཐོ. ས་ངྐཱུཏི ཨ་ངྐུ་སཱ་ཀཱ་རེ་ན ཀ་ཏ་དཱི་གྷ་ད་ཎྜོ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན པ་པཱ་ཏ་མ་གྒ་དུ་གྒ་མ་གྒཱ་དི་ཀེ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཨུ་བྷ་ཏོ་བྱཱུ་ལ༹ྷེཏི ས་མྤ་ཧཱ་ར་ཏྠཾ དྭཱི་ཧི་པི པ་ཀྑེ་ཧི གཱ་ལ༹ྷ་ས་ནྣཱ་ཧེ. ཨ་ཉྙཱ་ནི ཙ དུ་ཀྐ་རཱ་ནི ཀ་རི་ཏྭཱ དྷ་ནཱ་སཱ་ཡ པ་བྦ་ཏ་ཝི་དུ་གྒ་ན་དཱི་ཝི་དུ་གྒཱ་དི་པ་ཀྑ་ནྡ་ན་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. མཾ པོ་སེ་སི, ཨུ་པ་ཀཱ་རཾ ཨ་ཀཱ་སི, ཏ་ཏྲ ན་པྤ་ཏི་རཱུ་པཾ མ་ནཾ པ་དཱུ་སེ་ཏུནྟི ཨེ་ཝཾ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏ་བྦ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨེ་ཝཾ ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་ན་ཉྩ ཨེ་ཏ་ར་ཧི དི་སྶ་མཱ་ནེ་ན པུ་ཏྟཱ་དཱི་ནཾ པོ་ས་ནཱ་དི་ནཱ ཨ་ཏཱི་ཏ་སྶ ཨ་ནུ་མཱ་ན་ཏོ ག་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

༢༤༩. མེ་ཏྟཱ་ཡཱཏི མེ་ཏྟཱ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ, མེ་ཏྟཱ་ས་ཧི་ཏཱ་ཡ ཝཱ. ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟི་ཡཱཏི ཙི་ཏྟ་ས་མཱ་དྷཱ་ནེ. ཨཱ་སེ་ཝི་ཏཱ་ཡཱཏི ཨཱ་ད་རེ་ན སེ་ཝི་ཏཱ་ཡ. བྷཱ་ཝི་ཏཱ་ཡཱཏི ཝ་ཌྜྷི་ཏཱ་ཡ. བ་ཧུ་ལཱི་ཀ་ཏཱ་ཡཱཏི པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཀ་ཏཱ་ཡ. ཡཱ་ནཱི་ཀ་ཏཱ་ཡཱཏི ཡུ་ཏྟ་ཡཱ་ནཾ ཝི་ཡ ཀ་ཏཱ་ཡ. ཝ་ཏྠུ་ཀ་ཏཱ་ཡཱཏི ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཝ་ཏྠུཾ ཝི་ཡ ཀ་ཏཱ་ཡ. ཨ་ནུ་ཊྛི་ཏཱ་ཡཱཏི ཨ་དྷི་ཊྛི་ཏཱ་ཡ. པ་རི་ཙི་ཏཱ་ཡཱཏི པ་རི་ཙི་ཎྞཱ་ཡ ཙི་ཎྞ་ཝ་སཱི་བྷཱ་ཝཱ་ཡ. སུ་ས་མཱ་ར་དྡྷཱ་ཡཱཏི སུ་ཊྛུ ས་མྤཱ་དི་ཏཱ་ཡ. པཱ་ཊི་ཀ་ངྑཱཏི ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦཱ ཨ་ཝ་སྶཾ་བྷཱ་ཝི་ནོ. སེ་སཾ པ་ར་ཏོ ཨཱ་ག་མི་སྶ་ཏི.

༢༥༠. དྷཱ་ཏུ་ཝི་ནི་བྦྷོ་གོཏི ས་ས་མྦྷཱ་ར་ས་ངྑེ་པཱ་དི་ནཱ དྷཱ་ཏཱུ་ནཾ ཝི་ནི་བྦྷུ་ཛ་ནཾ. ཨ་པ་རཱ་དྷོ ནཱ་མ ཨ་པ་ར་ཛ྄ཛྷ་ནྟ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ རཱུ་པ་དྷ་མྨ་མུ་ཁེ་ན ག་ཡ྄ཧ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ཀིཾ ཀེ་སཱ་ནཾ ཀུ་ཛ྄ཛྷ་སཱི’’ཏི་ཨཱ་དི, ཀེ་སཱ་དི་ཝི་ནི་མུ་ཏྟ་སྶ ཨ་པ་ར་ཛ྄ཛྷ་ན་ཀ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨི་དཱ་ནི ནི་བྦ་ཏྟི་ཏ་པ་ར་མ་ཏྠ་དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཝི་ནི་བྦྷོ་ག་ཝི་དྷིཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཐ ཝཱ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷེ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ, དྭཱ་ད་སཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི ཨུ་པཱ་དཱ་ཡཱ་ཏི པ་ཙྩེ་ཀཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ-ས་དྡོ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ. ཀོ་དྷ་སྶ པ་ཏི་ཊྛཱ་ན་ཊྛཱ་ནཾ ན ཧོ་ཏཱིཏི ཡ་ཐཱ ཨཱ་ར་གྒེ སཱ་ས་པ་སྶ, ཨཱ་ཀཱ་སེ ཙ ཙི་ཏྟ་ཀ་མྨ་སྶ པ་ཏི་ཊྛཱ་ན་ཊྛཱ་ནཾ ན་ཏྠི, ཨེ་ཝ་མ་སྶ ‘‘ཝེ་རཱི’’ཏི པ་རི་ཀ་པྤི་ཏེ པུ་གྒ་ལེ ཀོ་དྷ་སྶ པ་ཏི་ཊྛཱ་ན་ཊྛཱ་ནཾ ན ཧོ་ཏི, ཀེ་སཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཀུ་ཛ྄ཛྷི་ཏ་བྦ་ཏོ, ཏ་བྦི་ནི་མུ་ཏྟ་སྶ ཙ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ.

༢༥༡. སཾ་ཝི་བྷཱ་གོཏི ཨཱ་མི་ས་སཾ་ཝི་བྷཱ་གོ. པ་ར་སྶཱཏི པ་ཙྩ་ཏྠི་ཀ་སྶ. བྷི་ནྣཱ་ཛཱི་ཝོཏི ཨ་པ་རི་སུ་དྡྷཱ་ཛཱི་ཝོ. ཏ་སྶེ་ཝཾ ཀ་རོ་ཏོཏི ཨེ་ཝཾ སཾ་ཝི་བྷཱ་གཾ ཀ་རོ་ནྟ་སྶ ཏ་སྶ དཱ་ཡ་ཀ་སྶ. ཨི་ཏ་ར་སྶཱཏི པ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀ་སྶ. ‘‘མ་མ མཱ་ཏ་རཱ་ཨུ་པཱ་སི་ཀཱ་ཡ དི་ནྣོ’’ཏི ཨི་དཾ ‘‘དྷ་མྨི་ཡ་ལཱ་བྷོ’’ཏི ཨེ་ཏ་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏེ་ན པ་ན ཏ་སྶ ཨཱ་ག་མ་ན་སུ་དྡྷིཾ ད་སྶེ་ཏི.

ས་བྦ་ཏྠ་སཱ་དྷ་ཀནྟི ‘‘ཨ་ཏྟ་ཏྠོ པ་ར་ཏྠོ དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀོ ཨ་ཏྠོ ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀོ ཨ་ཏྠོ’’ཏི (མ་ཧཱ་ནི. ༦༩; ཙཱུ་ལ༹་ནི. མོ་གྷ་རཱ་ཛ་མཱ་ཎ་ཝ་པུ་ཙྪཱ་ནི་དྡེ་ས ༨༥; པ་ཊི. མ. ༣.༥) ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ནཾ ས་བྦེ་སཾ ཨ་ཏྠཱ་ནཾ, ཧི་ཏཱ་ནཾ, པ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ན་ཉྩ ནི་པྥཱ་ད་ཀཾ. ཨུ་ནྣ་མ་ནྟི དཱ་ཡ་ཀཱ. ན་མ་ནྟི པ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀཱ.

༢༥༢. ཨེ་ཝནྟི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ཧི ཀ་ཀ་ཙཱུ་པ་མོ་ཝཱ་དཱ་ནུ་སྶ་ར་ཎཱ་དཱི་ཧི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨོ་ཝ་ད་ནཱ་ཀཱ་རེ་ཧི. ཝཱུ་པ་ས་ནྟ་པ་ཊི་གྷ་སྶཱཏི པ་ཊི་ས་ངྑཱ་ན་བ་ལེ་ན ཝི་ནོ་དི་ཏཱ་གྷཱ་ཏ་སྶ. ཏ་སྨི་མྤཱིཏི ཝེ་རཱི་པུ་གྒ་ལེ་པི. ཝེ་རཱི-ག་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ ཙེ་ཏྠ ཨ་པྤི་ཡ་པུ་གྒ་ལ་སྶཱ་པི ག་ཧ་ཎཾ ད་ཊྛ་བྦཾ ཝེ་རི་མྷི མེ་ཏྟཱ་ཡ སི་དྡྷཱ་ཡ ཏ་སྨི་མྤི མེ་ཏྟཱ་སི་དྡྷི་ཏོ, པི་ཡ་ཏོ པ་ན ཨ་ཏི་པྤི་ཡ་ས་ཧཱ་ཡ་ཀ་སྶ ཝི་སུཾ ག་ཧ་ཎཾ ཨཱ་ས་ནྣ་པ་ཙྩ་ཏྠི་ཀ་སྶ དུ་བྦི་ནི་མོ་ཙ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ. མེ་ཏྟཱ་ཝ་སེ་ནཱཏི མེ་ཏྟཱ་ཡ་ན་ཝ་སེ་ན. ས་མ་ཙི་ཏྟ་ཏནྟི ཧི་ཏཱུ་པ་སཾ་ཧཱ་རེ་ན ས་མཱ་ན་ཙི་ཏྟ་ཏཾ. སཱི་མཱ་ས་མྦྷེ་དོ སཱ ཨེ་ཝ ས་མ་ཙི་ཏྟ་ཏཱ. ཨི་མ་སྨིཾ པུ་གྒ་ལེཏི མེ་ཏྟཱ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནི་ཀ་པུ་གྒ་ལེ. ནི་སི་ནྣེཏི བྷཱ་ཝེ་ན་བྷཱ་ཝ་ལ་ཀྑ་ཎེ བྷུ་མྨཾ.

ཧི་ཏ་མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟེཏི པི་ཡེ, མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟེ ཙ. ཙ་ཏུ་བྦི་དྷེཏི ཙ་ཏུ་བྦི་དྷེ ཛ་ནེ, ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ནཱ་ན་ཏྟནྟི པི་ཡ་མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཱ་དི་ནཱ་ནཱ་ཀ་ར་ཎཾ. ཧི་ཏ་ཙི་ཏྟོ་ཝ པཱ་ཎི་ནནྟི ཀེ་ཝ་ལཾ ས་ཏྟེ་སུ ཧི་ཏ་ཙི་ཏྟོ ཨེ་ཝཱ་ཏི པ་ཝུ་ཙྩ་ཏི, ན པ་ན ‘‘མེ་ཏྟཱ་ཡ ནི་ཀཱ་མ་ལཱ་བྷཱི’’ཏི ཝཱ ‘‘ཀུ་ས་ལཱི’’ཏི ཝཱ པ་ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཀ་སྨཱ? ཡ་སྨཱ ཨ་ཏྟཱ་དཱི་སུ པ་སྶ་ཏི ནཱ་ན་ཏྟ་ནྟི. ཀ་སྨཱ པ་ནཱ་ཡཾ ཧི་ཏ་ཙི་ཏྟོ ཀུ་ས་ལཱི་ཏི ན ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི? སཱ་ཏི་ས་ཡ་སྶ ཀུ་ས་ལ་སྶ ཝ་སེ་ན ཀུ་ས་ལི་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ. ཨི་མ་སྶ ཙ པུ་གྒ་ལ་སྶ མེ་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝ་ནཱ ན ཝི་སེ་ས་ཝ་ཏཱི. ཨ་ཐ ཝཱ ན ནི་ཀཱ་མ་ལཱ་བྷཱི མེ་ཏྟཱ་ཡ ཡ་ཏོ ཨ་ཏྟཱ་དཱི་སུ པ་སྶ་ཏི ནཱ་ན་ཏྟཾ. ཀུ་ས་ལཱིཏི པ་ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཡ་སྨཱ ཧི་ཏ་ཙི་ཏྟོ་ཝ པཱ་ཎི་ན་ནྟི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. གཱ་མ་སཱི་མཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ གཱ་མ་ནྟ་རཱ་དཱི་ཧི ས་ཏྟ་ས་ངྑཱ་ཏེ མེ་ཏྟཱ་ཝི་ས་ཡེ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པུ་བྦེ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཨ་སཾ་ཀི་ཎྞ་མ་རི་ཡཱ་དཱ་རཱུ་པེ་ན ཋི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ཏྟཱ་ད་ཡོ ཨི་དྷ སཱི་མཱ ནཱ་མཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཙ་ཏ་སྶོ སཱི་མཱ་ཡོ’’ཏི. ས་མྦྷི་ནྣཱ ཧོ་ནྟཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཝུ་ཏྟཾ ས་མྦྷེ་དཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ས་མཾ ཕ་ར་ཏི མེ་ཏྟཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. མ་ཧཱ་ཝི་སེ་སོཏི མ་ཧ་ནྟོ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཝི་སེ་སོ ཨ་ཏི་ས་ཡོ. པུ་རི་མེ་ན པུ་རི་མ་ཏོ ཨ་ཏྟཱ་དི་ནཱ་ན་ཏྟ་ད་སྶི་ནཱ. ན ནཱ་ཡ་ཏཱིཏི ན ཉཱ་ཡ་ཏི.

༢༥༣. ནི་མི་ཏྟནྟི ཡ་ཐཱ ཀ་སི་ཎ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཱ་དཱི་སུ ཏཾ་ཏཾ་ཀ་སི་ཎ་མ་ཎྜ་ལཱ་དི་པ་རི་གྒ་ཧ་མུ་ཁེ་ན བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ལ་དྡྷཾ ཨུ་གྒ་ཧ་ནི་མི་ཏྟཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཛྷཱ་ན་སྶ གོ་ཙ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཊི་བྷཱ་ག་ནི་མི་ཏྟཾ ཨུ་པ་ཏི་ཊྛ་ཏི, ན ཨེ་ཝ་མི་དྷ ཨུ་པ་ཊྛི་ཏཾ ནི་མི་ཏྟཾ ནཱ་མ ཨ་ཏྠི. ཡོ པ་ནཱ་ཡཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟོ སཱི་མཱ་ས་མྦྷེ་དོ ལ་དྡྷོ, སྭེ་ཝ ནི་མི་ཏྟཾ ཝི་ཡཱ་ཏི ནི་མི་ཏྟཾ. ཏ་སྨིཾ ཧི ལ་དྡྷེ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ སཱ་ཏི་ས་ཡ་ཏྟཱ ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ་ནི ཝི་ཀྑ་མྦྷི་ཏཱ་ནེ་ཝ ཧོ་ནྟི, ཀི་ལེ་སཱ ས་ནྣི་སི་ནྣཱ་ཝ, ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ས་མཱ་དྷི་ནཱ ཙི་ཏྟཾ ས་མཱ་ཧི་ཏ་མེ་ཝ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ནི་མི་ཏྟ་ཉྩ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཉྩ ལ་དྡྷཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཏ་མེ་ཝ ནི་མི་ཏྟནྟི སཱི་མཱ་ས་མྦྷེ་ད་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ས་མ་ཐ་ནི་མི་ཏྟཾ. ཨ་པྤ་ཀ་སི་རེ་ནེ་ཝ ཨ་ཀི་ཙྪེ་ནེ་ཝ, པ་གེ་ཝ པ་རི་པ་ནྠ་སྶ ཝི་སོ་དྷི་ཏ་ཏྟཱ.

ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱཏི ཨེ་ཏྟ་ཀེ་ན བྷཱ་ཝ་ནཱ་ནུ་ཡོ་གེ་ན. ཨ་ནེ་ན ཡོ་གི་ནཱ. པ་ཉྩ་ངྒ་ཝི་པྤ་ཧཱི་ནནྟི་ཨཱ་དཱི་ནཾ པ་དཱ་ནཾ ཨ་ཏྠོ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟོ ཨེ་ཝ.

‘‘པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི ཨི་དཾ ཝ་ཀྑ་མཱ་ནཱ་ཡ ཝི་ཀུ་བྦ་ནཱ་ཡ ཏེ་སཾ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་པྤ་ནཱ་པྤ་ཏྟ་ཙི་ཏྟ་སྶེ་ཝ ན ཨུ་པ་ཙཱ་ར་མ་ཏྟ་ལཱ་བྷི་ནོ. པ་གུ་ཎ་བ་ལ་ཝ་བྷཱ་ཝཱ་པཱ་ད་ནེ་ན ཝེ་པུ་ལླཱ་དི་ཝི་སེ་ས་པྤ་ཏྟ་སྶ ཨོ་དྷི་སོ, ཨ་ནོ་དྷི་སོ ཙ དི་སཱ་ཕ་ར་ཎཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཛྷཱ་ན་སྶ པ་ཝི་ཛ་མྦྷ་ནཱ ཝི་ཀུ་བྦ་ནཱ ཝི་ཝི་དྷཱ ཀི་རི་ཡཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ.

༢༥༤. མེ་ཏྟཱ་ས་ཧ་ག་ཏེ་ནཱཏི ཨུ་པྤཱ་ད་ཏོ ཡཱ་ཝ བྷ་ངྒཱ མེ་ཏྟཱ་ཡ ས་ཧ པ་ཝ་ཏྟེ་ན སཾ་ས་ཊྛེ་ན ས་མྤ་ཡུ་ཏྟེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡ་སྨཱ པ་ན ཏཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན མེ་ཏྟཱ་ཡ ས་ཧ་ག་ཏཾ, ཏཱ་ཡ ཨེ་ཀུ་པྤཱ་དཱ་དི་ཝི་དྷི་ནཱ ས་མྨ་དེ་ཝ ཨཱ་ག་ཏཾ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘མེ་ཏྟཱ་ཡ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏེ་ནཱ’’ཏི. ཙེ་ཏོ-ས་དྡོ ‘‘ཨ་དྷི་ཙེ་ཏ་སོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (པཱ་ཙི. ༡༥༣; ཨུ་དཱ. ༣༧) ས་མཱ་དྷི་པ་རི་ཡཱ་ཡོ་པི ཧོ་ཏཱི་ཏི ཏ་ཏོ ཝི་སེ་སེ་ཏུཾ ‘‘ཙེ་ཏ་སཱ་ཏི ཙི་ཏྟེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཏནྟི ཨེ་ཏཾ པ་དཾ. དི་སོ་དྷི་པ་རི་གྒ་ཧོ ས་ཏྟོ་དྷི་པ་རི་གྒ་ཧ་མུ་ཁེ་ནེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀི་སྶཱ དི་སཱ་ཡ པ་ཋ་མ་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏཾ ས་ཏྟཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡཱ’’ཏི. དི་སཱ་སུ ཧི ཋི་ཏ་ས་ཏྟཱ དི་སཱ་ག་ཧ་ཎེ་ན ག་ཧི་ཏཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀ་དི་སཱ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ས་ཏྟ་ཕ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ’’ནྟི. ཕ་ར་ཎ་ཉྩ སཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ དྷ་མྨ་སྶ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ ཕ་སྶ་ནཱ པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏོ ད་སྶ་ནཾ ག་ཧ་ཎཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཕ་རི་ཏྭཱ་ཏི ཕུ་སི་ཏྭཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ’’ཏི. བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་རཱ་དྷི་ཊྛི་ཏནྟི མེ་ཏྟཱ་ཛྷཱ་ནུ་པ་ཏྠ་མྦྷི་ཏཾ. ཏ་ཐཱཏི ནི་ཡ་མ་ནཾ. ཏཾ ཨ་ནི་ཡ་མཱ་པེ་ཀྑ་ས་མྦ་ནྡྷཱི་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨུ་པ་མཱ་ཀཱ་ར་ནི་ཡ་མ་ནཾ. དུ་ཏི་ཡནྟི ཨུ་པ་མེ་ཡྻ་ད་སྶ་ནཾ, ཨུ་པ་མེ་ཡྻ་ཉྩ ནཱ་མ ཨུ་པ་མཾ, ཏེ་ན ས་མྦ་ནྡྷ་ཉྩ ཝི་ནཱ ན་ཏྠཱི་ཏི ཏ་དུ་བྷ་ཡ་མྤི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་ཐཱ པུ་ར་ཏྠི་མཱ་དཱི་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཏ་ཐཱ དུ་ཏི་ཡནྟི ཨེ་ཏྠ ཕ་རི་ཏྭཱ ཝི་ཧ་ར་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཝཾ ཏ་ཏི་ཡཾ ཙ་ཏུ་ཏྠནྟི ཨེ་ཏྠཱ་པི. ཏ་ད་ན་ནྟ་རནྟི ཙ ཕ་ར་ཎཱ་པེ་ཀྑཾ ཨ་ན་ནྟ་ར་གྒ་ཧ་ཎཾ, ན ཕ་རི་ཏ་བྦ་དི་སཱ་པེ་ཀྑཾ དི་སཱ་ནཾ ཨ་ནི་དྡི་ཊྛ་རཱུ་པ་ཏྟཱ. ཕ་ར་ཎཱ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན ཧི ཏཱ་སཾ དུ་ཏི་ཡཱ་དི་ཏཱ, ན ས་རཱུ་པ་ཏོ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཡཾ ཀི་ཉྩི ཨེ་ཀཾ དི་ས’’ནྟི. ཨི་ཏཱིཏི ཨེ་ཝཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ ཙ་ཏ་སྶོ, ཨེ་ཝཾ ཨུ་དྡྷཾ དི་སཾ ཕ་རི་ཏྭཱ ཝི་ཧ་ར་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཏེ་ནེ་ཝ ན་ཡེ་ནཱ’’ཏི. ཨི་ད་མྤི ཨི་ཏི-ས་དྡ་སྶེ་ཝ ཨ་ཏྠ་ད་སྶ་ནཾ. པཱ་ལི༹་ཡཾ (མ. ནི. ༣.༣༠༩; ༣.༢༣༠; ཝི་བྷ. ༦༤༢) ཨ་དྷོ ཏི་རི་ཡནྟི ཨེ་ཏྠ པི-ས་དྡོ ལུ་ཏྟ་ནི་དྡི་ཊྛོ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་དྷོ་དི་ས་མྤི ཏི་རི་ཡཾ དི་ས་མྤཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཏེ་ནེ་ཝ ‘‘དུ་ཏི་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི པི-ས་དྡ་སྶ ལུ་ཏྟ་ནི་དྡི་ཊྛ་ཏཱ དཱི་པི་ཏཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཝ་མེ་ཝཱཏི ཨི་ད་མྤི ཨི་ཏི-ས་དྡ་སྶེ་ཝ ཨ་ཏྠ་ད་སྶ་ནཾ. ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘ཨ་དྷོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཡ་ཐཱ ནི་ར་ཡེ་སུ, ནཱ་ག་བྷ་ཝ་ནཱ་དཱི་སུ, ཡ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཝཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཧེ་ཊྛི་མ་དི་སཱ་ཡ ས་ཏྟཱ ག་ཡ྄ཧ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ‘‘ཨུ་དྡྷ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ དེ་ཝ་ལོ་ཀེ, ཡ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཝཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨུ་པ་རི་མ་དི་སཱ་ཡཾ ས་ཏྟཱ ག་ཧི་ཏཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཱ་དཱིཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཨི་ཏྠི་པུ་རི་ས་ཨ་རི་ཡཱ་ན་རི་ཡ་དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་དི་ཀེ པ་བྷེ་དེ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཨཱི་ས་ཀ་མྤི བ་ཧི ཨ་ཝི་ཀྑི་པ་མཱ་ནོཏི ཨ་པྤ་ཀ་མྤི ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་ཏོ བ་ཧི ཝི་ཀྑེ་པཾ ཨ་ནཱ་པ་ཛྫ་ནྟོ ཧི་ཏཱུ་པ་སཾ་ཧཱ་ར་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཐོ་ཀ་མྤི ཨ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནོ. ས་བྦ་ཏྟ་ཏཱ་ཡཱཏི ཝཱ ས་བྦེ་ན ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་ན ཡ་ཐཱ ས་བྦ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཏྟ་ནི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ཧི་ཏེ་སི་ཏཱ, ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་དྷི ས་བྦ་ས་ཏྟེ་སུ མེ་ཏྟཱ་ཡ ཕ་རི་ཏྭཱ ཝི་ཧ་ར་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. མེ་ཏྟཱ་ཡ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ན་ཏྟཱ ས་ཏྟ་ཝི་ས་ཡོ ས་བྦ-ས་དྡོ, སོ ཙ དཱི་གྷཾ ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟོ, ཏ་སྨཱ ས་བྦ་ས་ཏྟ་ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏཱ པ་ཛཱ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ས་བྦཱ་ཝ་ནྟོ་ཏི པ་ད་ཏྠ་ཏོ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ས་བྦཱ་ཝ་ནྟ་ནྟི ས་བྦ་ས་ཏྟ་ཝ་ནྟ’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ཨེ་ཏྠ ཙ ས་བྦ་དྷཱིཏི དི་སོ་དྷི་ནཱ, དེ་སོ་དྷི་ནཱ ཙ ཨ་ནོ་དྷི་སོ་ཕ་ར་ཎཾ ཝུ་ཏྟཾ, ས་བྦ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ས་བྦཱ་ཝ་ནྟནྟི ས་ཏྟོ་དྷི་ནཱ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ནོ་དྷི་སོ ད་སྶ་ན་ཏྠ’’ནྟི. ཨེ་ཀ་མེ་ཝ་ཏྠཾ པ་ཀཱ་ར་ཏོ པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ནྟི ཉཱ་པེ་ནྟཱི་ཏི པ་རི་ཡཱ་ཡཱ, ཝེ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནི. ཝི་པུ་ལཱ་དི་ས་དྡཱ ཙེ་ཏྠ ཏཱ་དི་སཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝི་པུ་ལེ་ནཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ད་སྶ་ན་ཏོ’’ཏི. པ་རི་ཡཱ་ཡ་ད་སྶ་ནེ ཙ པུ་བྦེ ག་ཧི་ཏ་པ་དཱ་ནི་པི པུ་ན ག་ཡ྄ཧ་ནྟི, ཡ་ཐཱ ‘‘ས་དྡྷཱ ས་དྡ་ཧ་ནཱ’’ཏི (དྷ. ས. ༡༢) ཨེ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་མྤི ས་དྡྷཱ་པ་དཾ པུ་ན ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་དི་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ད་སྶ་ནེ ‘‘ས་དྡྷཱ ས་དྡྷི་ནྡྲི་ཡ’’ནྟི (དྷ. ས. ༡༢) ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཐཱ་ས་དྡོ ཝཱ ཨི་ཏི་ས་དྡོ ཝཱ ན ཝུ་ཏྟོཏི ‘‘མེ་ཏྟཱ་ས་ཧ་ག་ཏེ་ན ཙེ་ཏ་སཱ ཨེ་ཀཾ དི་སཾ ཕ་རི་ཏྭཱ ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ཀོ ཏ་ཐཱ-ས་དྡོ ཙ ཨི་ཏི-ས་དྡོ ཙ ཏེ་སཾ ཕ་ར་ཎཱ་ན་ནྟ་རཱ་དི་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ཊྛཱ་ན་ནྟི ཀ་ཏྭཱ ཏེ ན ཝུ་ཏྟཱ་ཏི པུ་ན ‘‘མེ་ཏྟཱ་ས་ཧ་ག་ཏེ་ན ཙེ་ཏ་སཱ་ཏི ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཝུ་ཏྟ་སྶེ་ཝ་ཏྠ་སྶ པུ་ན ཝ་ཙ་ནཾ ནི་ག་མ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ནི་ག་མ་ན་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཨེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི. ན་ནུ ཙ ས་མཱ་པ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་སྶེ་ཝ་ཏྠ་སྶ པུ་ན ཝ་ཙ་ནཾ ནི་ག་མ་ན་ནྟི? ནཱ་ཡཾ དོ་སོ ཨོ་དྷི་སོ་ཨ་ནོ་དྷི་སོ་ཕ་ར་ཎཱ་ནཾ ས་མཱ་པ་ནེ ཨེ་ཝ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཝི་པུ་ལེ་ནཱཏི མ་ཧ་ནྟེ་ན, མ་ཧ་ཏྟ་ཉྩ་སྶ ཨ་སུ་བྷ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ ཨེ་ཀ་དེ་ས་མེ་ཝ ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་གྒ་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཕ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཝི་པུ་ལ་ཏཱ ད་ཊྛ་བྦཱ’’ཏི.

ཀི་ལེ་ས་ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་དཱི་ཧི མ་ཧ་ཏྟཾ ག་ཏཾ, མ་ཧ་ནྟེ་ཧི ཝཱ ཨུ་ལཱ༹་ར་ཙྪ་ནྡ་ཙི་ཏྟ་ཝཱི་རི་ཡ་པ་ཉྙེ་ཧི ག་ཏཾ པ་ཊི་པ་ནྣ་ནྟི མ་ཧ་གྒ་ཏཾ. ཏ་ཡི་དཾ ཡ་སྨཱ ཨེ་ཀ་ནྟ་ཏོ རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རཾ, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘བྷཱུ་མི་ཝ་སེ་ན མ་ཧ་གྒ་ཏ’’ནྟི. ནི་རུ་ལ༹ྷོ ཧི རཱུ་པཱ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རེ་སུ མ་ཧ་གྒ་ཏ་ཝོ་ཧཱ་རོ. པ་གུ་ཎ་ཝ་སེ་ནཱཏི པ་ཀཱ་ར་ཏོ གུ་ཎི་ཏཾ བ་ཧུ་ལཱི་ཀ་ཏཾ པ་གུ་ཎཾ, ཏ་སྶ ཝ་སེ་ན, སུ་བྷཱ་ཝི་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏཾ ཧི པ་མཱ་ཎཾ ག་ཧེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་ཏཱ་ཡ ཨ་པྤ་མཱ་ཎཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ཨ་པྤ་མཱ་ཎ་ས་ཏྟཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨ་པ་རི་མཱ་ཎ་ས་ཏྟཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན. ས་ཡ་མྤི ཝེ་ར་ར་ཧི་ཏ་ཏྟཱ, ཏཾ་ས་མ་ངྒི་ནོ ཝེ་རཱ་བྷཱ་ཝ་ཧེ་ཏུ་ཏྟཱ ཙ ཨ་ཝེ་རཾ. ཏ་ཡི་དཾ དྭ་ཡཾ ཡ་ཏོ ལ་བྷ་ཏི, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘བྱཱ་པཱ་ད་པ་ཙྩ་ཏྠི་ཀ་པྤ་ཧཱ་ནེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཙེ་ཏ་སོ བྱཱ་པ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ཧ་ན་ན་ཏོ བྱཱ་པ་ཛྫཾ, ཙེ་ཏ་སི་ཀཾ ཨ་སཱ་ཏཾ, ཏ་ད་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་བྱཱ་པ་ཛྫཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ནི་དྡུ་ཀྑ’’ནྟི. ཏཾ པ་ན་སྶ ཨ་བྱཱ་པ་ཛྫ་ཏྟཾ པ་ཉྩ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ཡ ན ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཨ་ཐ ཁོ པ་ཙྩ་ཏྠི་ཀ་ཝི་ཝེ་ཀ་ཏོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘དོ་མ་ན་སྶ་པྤ་ཧཱ་ན་ཏོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨ་ཡནྟི ཨི་དྷ ཡ་ཐཱ་ནཱི་ཏཾ ཨ་པྤ་མ་ཉྙཱ་ཝི་བྷ་ངྒེ (ཝི་བྷ. ༦༤༢), ཏེ་སུ ཏེ་སུ ཙ སུ་ཏྟ་པ་དེ་སེ་སུ (མ. ནི. ༡.༤༥༩; ༢.༣༠༩, ༣༡༥) ཨཱ་ག་ཏཾ མེ་ཏྟཱ་བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་ར་ཝི་ཀུ་བྦ་ན་མཱ་ཧ.

༢༥༥. ‘‘ཏ་ཐཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨི་མི་སྶཱ ‘‘པ་ཉྩ་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧི, ས་ཏྟ་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧི, ད་ས་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧཱི’’ཏི ཨཱ་ཀཱ་ར་ཝི་བྷཱ་གེ་ན པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཡཾ (པ་ཊི. མ. ༢.༢༢) ཝུ་ཏྟཱ་ཡ ཙ ཝི་ཀུ་བྦ་ནཱ་ཡ མ་ཛ྄ཛྷེ བྷི་ནྣ་སུ་ཝ་ཎྞ་སྶ ཝི་ཡ བྷེ་དཱ་བྷཱ་ཝ་མུ་པ་སཾ་ཧ་ར་ཏི ཨོ་དྷི་སོ་ཕ་ར་ཎ་ཨ་ནོ་དྷི་སོ་ཕ་ར་ཎ་དི་སཱ་ཕ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ. ཀེ་ཝ་ལཾ པ་ནེ་ཏྠ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་མ་གྒེ (པ་ཊི. མ. ༢.༢༢) ཝི་ཡ ས་ཏྟོ་དྷི ན ག་ཧི་ཏོ་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཝི་སེ་སོ. ཡ་མྤཱིཏི ཝི་ཀུ་བྦ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ.

ཨི་དཱ་ནི བྷེ་དཱ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་མུ་ཁེ་ན ཨུ་དྡེ་ས་ཏོ ཨཱ་ནཱི་ཏཾ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་མ་གྒ་པཱ་ལི༹ཾ ནི་དྡེ་ས་ཏོ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཏ་སྶཱ ཨ་ནུ་ཏྟཱ་ན་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཾ ཀཱ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཏྠ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.

༢༥༦. ཏ་ཏྠ ས་བྦེ ས་ཏྟཱཏི ས་བྦ-ས་དྡོ ཀཱ་མཾ པ་དེ་ས་ས་བྦ་ཝི་ས་ཡོ, ན ས་བྦ་ས་བྦ་ཝི་ས་ཡོ ཡ་ཐཱ ‘‘ས་བྦཾ ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ’’ནྟི (པ་ཊི. མ. ༡.༡༡༩-༡༢༠), ‘‘ས་ཏྟཱ’’ཏི པ་ན པ་དེ་ན པ་རི་ཙྪི་ནྣཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝི་ས་ཡཾ ཨ་སེ་སེ་ཏྭཱ་ཝ པ་རི་ཡཱ་དི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་པ་རི་ཡཱ་དཱ་ན་མེ་ཏ’’ནྟི.

ཏ་ཏྲཱཏི ཏ་སྨིཾ རཱུ་པེ. ས་ཏྟོཏི ས་ཛྫ་ན་ཀི་ཙྩེ་ན ཚ་ནྡཱ་དི་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ལོ་བྷེ་ན ཨཱ་ས་ཏྟོ ལ་གྒོ. ཏ་ཏྲཱཏི ཝཱ ཀ་ར་ཎེ བྷུ་མྨཾ, ཏེ་ན ཚ་ནྡཱ་དི་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ཡ་དི ས་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ས་ཏྟཱ, ཀ་ཐཾ ཝཱི་ཏ་རཱ་གེ་སཱུ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘རུ་ལ༹ྷཱི་ས་དྡེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ཝཱི་ཏ་རཱ་གེ་སུ རུ་ལ༹ྷེ་ན, ཨ་ཝཱི་ཏ་རཱ་གེ་སུ ཝཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ ཨི་ནྡྲི་ཡ་བ་དྡྷ་ཁ་ནྡྷ་ས་ནྟཱ་ན་ཏཱ་ཡ ཏཾ་ས་དི་སེ་སུ ཝཱི་ཏ་རཱ་གེ་སུ རུ་ལ༹ྷེ་ན ས་དྡེ་ན. ཨ་ཐ ཝཱ ཀི་ཉྩི ནི་མི་ཏྟཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ས་ཏི་པི ཨ་ཉྙ་སྨིཾ ཏ་ནྣི་མི་ཏྟ་ཡུ་ཏྟེ ཀ་ཏྠ་ཙི ཝི་ས་ཡེ ས་མྨུ་ཏི་ཡཱ ཙི་ར་ཀཱ་ལ་ཏཱ་ཡ ནི་མི་ཏྟ་ཝི་ར་ཧེ་པི པ་ཝ་ཏྟི རུ་ལ༹ྷཱི ནཱ་མ ཡ་ཐཱ ‘‘ག་ཙྪ་ནྟཱི་ཏི གཱ་ཝོ’’ཏི, ཨེ་ཝཾ ས་ཏྟ་ས་དྡ་སྶཱ་པི རུ་ལ༹ྷཱི་བྷཱ་ཝོ ད་ཊྛ་བྦོ. བྷཱུ་ཏ་པུ་བྦ་ག་ཏི་ཡཱ ཝཱ ཝཱི་ཏ་རཱ་གེ་སུ ས་ཏྟ་ཝོ་ཧཱ་རོ ད་ཊྛ་བྦོ. ས་ཏྭ་ཡོ་ག་ཏོཏི ཨེ་ཏྠ ས་ཏྭཾ ནཱ་མ བུ་དྡྷི, ཝཱི་རི་ཡཾ, ཏེ་ཛོ ཝཱ, ཏེ་ན ཡོ་ག་ཏོ ས་ཏྟཱ, ཡ་ཐཱ ‘‘ནཱི་ལ་གུ་ཎ་ཡོ་ག་ཏོ ནཱི་ལོ པ་ཊོ’’ཏི.

པཱ་ཎ་ནྟི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི པཱ་ཎ་ནཾ, ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་སཱ, ཏ་སྶ ཀ་མྨཾ པཱ་ཎ་ན་ཏཱ, ཏཱ་ཡ, ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་ས་ས་མྤ་ཡོ་གེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. བྷཱུ་ཏ་ཏྟཱཏི ཀ་མྨ་ཀི་ལེ་སེ་ཧི ཛཱ་ཏ་ཏྟཱ. པཱུ་ར་ཎ་ཏོ, ག་ལ་ན་ཏོ ཙ པུ་གྒ་ལཱཏི ནེ་རུ་ཏྟཱ. ས་ཏྟཱ ཧི ནི་བྦ་ཏྟ་ནྟཱ ཏཾ་ཏཾ་ས་ཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡཾ པཱུ་རེ་ནྟཱ ཝི་ཡ ཧོ་ནྟི, ས་བྦཱ་ཝ་ཏྠ་ནི་པཱ་ཏི་ཏཱ་ཡ ཙ ག་ལ་ནྟི ཙ་ཝ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་པ་རི་ཉྙཱ་ཏ་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་ནཾ ‘‘ཨ་ཏྟཱ’’ཏི བྷ་ཝ་ཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་བྷི་དྷཱ་ནཾ, ཙི་ཏྟ་ཉྩཱ་ཏི ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ, ས་རཱི་རཾ, ཁ་ནྡྷ་པ་ཉྩ་ཀ་མེ་ཝ ཝཱ. ཏནྟི ཁ་ནྡྷ་པ་ཉྩ་ཀཾ. ཨུ་པཱ་དཱ་ཡཱཏི ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨུ་པཱ་དཱ་ནཾ ནི་སྶ་ཡཾ ཀ་ཏྭཱ. པ་ཉྙ་ཏྟི་མ་ཏྟ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོཏི པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ས་ནྟེ་པི ས་ཏྟ་ས་ཉྙི་ཏེ པ་ཉྙ་ཏྟི་མ་ཏྟེ་ན ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ.

ཡ་ཐཱ ཙ ས་ཏྟཱ་ཏི ཝ་ཙ་ནནྟི ཡ་ཐཱ ས་ཏྟ-ས་དྡོ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ན་ཊྛེ་ན ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ པ་དེ་ས་ཝུ་ཏྟི་པི རུ་ལ༹ྷཱི་ཝ་སེ་ན ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་པ་རི་ཡཱ་དཱ་ཡ་ཀོ. སེ་སཱ་ནི་པཱིཏི པཱ་ཎཱ་དི་ཝ་ཙ་ནཱ་ནི་པི. ཏཱ་ནི་པི ཧི རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་བྷ་ཝཱུ་པ་ག་ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དི་ས་མ་ངྒཱི་ནཾ ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་སཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཝི་ནི་པཱ་ཏ་དྷ་མྨཱ་ནཾ པུ་ག་ལ་ན་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་དེ་ས་ཝུ་ཏྟཱི་ནི. རུ་ལ༹ྷཱི་ཝ་སེ་ན ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ་ཡ རུ་ལ༹ྷི་ཡཱ ཝ་སེ་ན ཀ་ཏྠ་ཙི ཝི་ས་ཡེ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་མྤི པཱ་ཎ་པུ་གྒ་ལ་བྷཱ་ཝཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ. ཡ་དི སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏོ ས་ཏྟ་ཝེ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནཱི་ཏི ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ནོ་དྷི་སོ་ཕ་ར་ཎཱ མེ་ཏྟཱ ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ པ་ཉྩ་ཧེ་ཝ ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ནུ་ཡོ་གཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཀཱ་མ་ཉྩཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཀེ་ཙི པ་ནཱ་ཧུ ‘‘ན ཁོ པ་ནེ་ཏཱ་ནི ‘‘ས་ཏྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི པ་དཱ་ནི ཝེ་ཝ་ཙ་ན་ཏཱ་མ་ཏྟཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ག་ཧི་ཏཱ་ནི, ཡ་ཏོ ཛ་ནྟུ་ཨཱ་དཱི་ན་མྤི ག་ཧ་ཎཾ ཨཱ་པ་ཛྫེ་ཡྻ, ཨ་ཏྠ་ཝི་སེ་སཾ པ་ན ནི་མི་ཏྟ་བྷཱུ་ཏཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ག་ཧི་ཏཱ་ནཱི’’ཏི, ཏེ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཡེ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཨ་ཏྠ་ཏོཏི ས་ཛྫ་ན་ཊྛེ་ན ས་ཏྟཱ, པཱ་ཎ་ན་ཊྛེ་ན པཱ་ཎཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཨ་ཏྠ་ཏོ. ཏེ་སཾ ཏཾ མ་ཏི་མ་ཏྟ་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནོ་དྷི་སོ་ཕ་ར་ཎཱ ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི’’ཏི. ཀ་སྨཱ? ཀེ་ཙི ས་ཏྟཱ, ཀེ་ཙི པཱ་ཎཱ, ཀེ་ཙི པུ་གྒ་ལཱ་ཏི ཨཱ་པ་ཛྫ་ན་ཏོ. ཏ་ཐཱ ཨ་ཏྠཾ ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱཏི ས་ཏྟཱ་དི་ས་དྡཱ ས་པྤ་དེ་ས་ཝི་ས་ཡཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མ་ཏྠཾ ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ནི་པྤ་དེ་ས་ཝི་ས་ཡཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མ་ཏྠཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་མེ་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི. པ་ཉྩ་སུ ཨཱ་ཀཱ་རེ་སཱུཏི ‘‘ས་བྦེ ས་ཏྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པཱ་ལི༹་ཡཾ (པ་ཊི. མ. ༢.༢༢) ཨཱ་ག་ཏེ་སུ པ་ཉྩ་སུ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཀཱ་རེ་སུ. ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་ཝ་སེ་ནཱཏི ཡ་སྶ ཀ་སྶ་ཙི ཝ་སེ་ན.

༢༥༧. ཨི་དཱ་ནི དྭཱ་ཝཱི་ས་ཏི་ཡཱ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཀཱ་རེ་སུ ཨ་པྤ་ནཱ པ་རི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨེ་ཏྠ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. བྱཱ་པཱ་ད་ར་ཧི་ཏཱཏི དོ་མ་ན་སྶ་བྱཱ་པཱ་ད་ར་ཧི་ཏཱ. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཨཱ་ཀཱ་ར་ཝི་བྷཱ་ག་མ་ཏྟ་ཏོ ཨ་པྤ་ནཱ་ཝི་བྷཱ་གོ, ཏ་སྨཱ. ཨི་མེ་སུ་པི པ་དེ་སཱུཏི ‘‘ས་བྦེ ས་ཏྟཱ ཨ་ཝེ་རཱ ཧོ་ནྟཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀོ་ཊྛཱ་སེ་སུ་པི. ཡཾ ཡཾ པཱ་ཀ་ཊཾ ཧོ་ཏཱིཏི ཡ་དི་པི པུ་བྦ་བྷཱ་གེ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་སེ ཨ་ནེ་ཀ་ཀོ་ཊྛཱ་ས་ཝ་སེ་ནེ་ཝ མ་ན་སི་ཀཱ་རཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏི, བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ས་མི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཀྑ་ཎེ པ་ན ཏ་ཏྠ ཡཾ པ་གུ་ཎ་ཏ་ར་ཏཱ་ཡ སུ་པཱ་ཀ་ཊཾ ཧོ་ཏི, ཏ་སྶ ཝ་སེ་ན ཨ་པྤ་ནཱ ཧོ་ཏི, ཡ་ཐཱ ཏཾ དྭ་ཏྟིཾ་སཱ་ཀཱ་རེ. ཏ་ཏྠ པ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ, ཨི་དྷ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཀཱ་རོ་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཝི་སེ་སོ. ཙ་ཏུ་ནྣནྟི ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཙ་ཏུ་ནྣཾ. བྱཱ་པ་ནི་ཙྪཱ་ལོ་པེ་ན ཧི ནི་དྡི་ཊྛཾ. ཨེ་ས ན་ཡོ སེ་སེ་སུ་པི.

ལི་ངྒ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཏེ་སཾ པ་ཙུ་ར་ཏོ ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ཏྟཱ. ཏ་ཏི་ཡཱ པ་ན པ་ཀ་ཏི ཡ་དི་པི པ་ཋ་མ་དུ་ཀེ་ན ན ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ, དུ་ཏི་ཡ་དུ་ཀེ་ན པ་ན ཏི་ཀེ་ན ཙ ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ ཨེ་ཝ.

ཨི་ཏི ས་བྦཱ་ནི་པཱིཏི ཨ་ནོ་དྷི་སོ་ཕ་ར་ཎེ ཝཱི་ས་ཏི, ཨོ་དྷི་སོ་ཕ་ར་ཎེ ཨ་ཊྛ་ཝཱི་ས་ཏི, དི་སཱ་ཕ་ར་ཎེ ཙ་ཏྟཱ་རི ས་ཏཱ་ནི, ཨ་སཱི་ཏི ཙཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ས་བྦཱ་ནི་པི. ས་ཏ-ས་དྡཱ་པེ་ཀྑཱ་ཡ ན་པུཾ་ས་ཀ་ནི་དྡེ་སོ.

༢༥༨. ཨེ་ཝཾ མེ་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝ་ནཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཏ་ཏྠ ཨཱ་ནི་སཾ་སེ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘ཨི་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཏ་ཏྠ སེ་སཱ ཛ་ནཱཏི མེ་ཏྟཱ་ཡ ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ལཱ་བྷི་ནོ. ས་མྤ་རི་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱཏི ད་ཀྑི་ཎེ་ན པ་སྶེ་ན ཨ་ས་ཡི་ཏྭཱ ས་བྦ་སོ པ་རི་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ. ཀཱ་ཀ་ཙྪ་མཱ་ནཱཏི གྷུ་རུ་གྷུ་རུ་པ་སྶཱ་ས་ཝ་སེ་ན ཝི་སྶ་རཾ ཀ་རོ་ནྟཱ. སུ་ཁཾ སུ་པ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ དུ་ཝི་དྷཱ་སུ་པ་ནཱ ས་ཡ་ནེ པི་ཊྛི་པྤ་སཱ་ར་ཎ་ལ་ཀྑ་ཎཱ, ཀི་རི་ཡཱ་མ་ཡ་ཙི་ཏྟེ་ཧི ཨ་ཝོ་ཀི་ཎྞ་བྷ་ཝ་ངྒ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ལ་ཀྑ་ཎཱ ཙ. ཏ་ཏྠཱ་ཡཾ ཨུ་བྷ་ཡ་ཐཱ་པི སུ་ཁ་མེ་ཝ སུ་པ་ཏི. ཡ་སྨཱ ས་ཎི་ཀཾ ནི་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ཨ་ངྒ་པ་ཙྩ་ངྒཱ་ནི ས་མོ་དྷཱ་ཡ པཱ་སཱ་དི་ཀེ་ན ཨཱ་ཀཱ་རེ་ན ས་ཡ་ཏི, ནི་དྡོ་ཀྐ་མ་ནེ་པི ཛྷཱ་ནཾ ས་མཱ་པ་ནྣོ ཝི་ཡ ཧོ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཝཾ ཨ་སུ་པི་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.

ནི་དྡཱ་ཀཱ་ལེ སུ་ཁཾ ཨ་ལ་བྷི་ཏྭཱ དུ་ཀྑེ་ན སུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ པ་ཊི་བུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཀཱ་ལེ ས་རཱི་ར་ཁེ་དེ་ན ནི་ཏྠུ་ན་ནཾ, ཝི་ཛ་མྦྷ་ནཾ, ཨི་ཏོ ཙི་ཏོ ཝི་པ་རི་ཝ་ཏྟ་ན་ཉྩ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ནི་ཏྠུ་ན་ནྟཱ ཝི་ཛ་མྦྷ་ནྟཱ ས་མྤ་རི་ཝ་ཏྟ་ནྟཱ དུ་ཀྑཾ པ་ཊི་བུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟཱི’’ཏི. ཨ་ཡཾ པ་ན སུ་ཁེ་ན སུ་ཏྟ་ཏྟཱ ས་རཱི་ར་ཁེ་དཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ནི་ཏྠུ་ན་ནཱ་དི་ར་ཧི་ཏོ་ཝ པ་ཊི་བུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨེ་ཝཾ ཨ་པྤ་ཊི་བུ་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. སུ་ཁ་པ་ཊི་བོ་དྷོ ཙ ས་རཱི་ར་ཝི་ཀཱ་རཱ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སུ་ཁཾ ནི་བྦི་ཀཱ་ར’’ནྟི.

‘‘བྷ་དྡ་ཀ་མེ་ཝ སུ་པི་ནཾ པ་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨི་དཾ ཨ་ནུ་བྷཱུ་ཏ་པུ་བྦ་ཝ་སེ་ན, དེ་ཝ་ཏཱུ་པ་སཾ་ཧཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཙ་སྶ བྷ་དྡ་ཀ་མེ་ཝ སུ་པི་ནཾ ཧོ་ཏི, ན པཱ་པ་ཀ་ནྟི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཙེ་ཏི་ཡཾ ཝ་ནྡ་ནྟོ ཝི་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. དྷཱ་ཏུ་ཀྑོ་བྷ་ཧེ་ཏུ་ཀ་མྤི ཙ་སྶ བ་ཧུ་ལཾ བྷ་དྡ་ཀ་མེ་ཝ སི་ཡཱ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཙི་ཏྟ་ཛ་རཱུ་པཱ་ནུ་གུ་ཎ་ཏཱ་ཡ ཨུ་ཏུ་ཨཱ་ཧཱ་ར་ཛ་རཱུ་པཱ་ནཾ.

ཨུ་རེ ཨཱ་མུ་ཏྟ་མུ་ཏྟཱ་ཧཱ་རོ ཝི་ཡཱཏི གཱི་ཝཱ་ཡ བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ཨུ་རེ ལ་མྦི་ཏ་མུ་ཏྟཱ་ཧཱ་རོ ཝི་ཡཱ་ཏི ཀེ་ཧི་ཙི ཝུ་ཏྟཾ. ཏཾ ཨེ་ཀཱ་ཝ་ལི་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ སི་ཡཱ, ཨ་ནེ་ཀ་ར་ཏ་ནཱ་ཝ་ལི་ས་མཱུ་ཧ་བྷཱུ་ཏོ པ་ན མུ་ཏྟཱ་ཧཱ་རོ ཨཾ་ས་པྤ་དེ་ས་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ ཀ་ཊི་པྤ་དེ་ས་སྶ ཧེ་ཊྛཱ་བྷཱ་གཱ པ་ལ་མྦ་ནྟོ ཨུ་རེ ཨཱ་མུ་ཀྐོ་ཡེ་ཝ ནཱ་མ ཧོ་ཏི.

ཏ་ཏྠེ་ཝཱཏི པཱ་ཊ་ལི་པུ་ཏྟེ་ཡེ་ཝ. ས་ཀྐཱ ནི་སཱི་དི་ཏུཾ ཝཱ ནི་པ་ཛྫི་ཏུཾ ཝཱ དེ་ས་སྶ ཁེ་མ་ཏཱ་ཡ, ཏ་སྶ ཏ་སྶ པ་དེ་ས་སྶ ར་མ་ཎཱི་ཡ་ཏཱ་ཡ ཙ.

ད་སཱ་ཝ ཨ་ནྟོ ད་ས་ནྟོ, ཝ་ཏྠ་སྶ ཨོ་སཱ་ན་ནྟོ.

ས་མ་པྤ་ཝ་ཏྟ་ཝཱ་སནྟི ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཝི་ཧཱ་རེ ས་མ་པྤ་ཝ་ཏྟ་ཝ་ཏྟ་ཝཱ་སཾ. ཐེ་རོ ཀི་ར ཨ་ཏྟ་ནཱ པ་ཝི་ཊྛ་པ་ཝི་ཊྛ་ཝི་ཧཱ་རེ ‘‘ཨ་ཧ་མེ་ཏྠ ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀོ’’ཏི ཨ་ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཨ་ཏྟ་ནཱ ཀཱ་ཏ་བྦ་ཝ་ཏྟཱ་ནི པ་རི་པཱུ་རེ་ནྟོ ཨེ་ཝ ཝི་ཧཱ་སི. ཨ་པ་རེ པ་ན བྷ་ཎ་ནྟི ས་བྦ་ས་ཏྟེ་སུ ས་མ་པྤ་ཝ་ཏྟ་མེ་ཏྟཱ་ཝི་ཧཱ་ར་ཝཱ་སཾ. ཨ་ཡཾ ཧི ཐེ་རོ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཱ་དྷི་ག་མ་ཏོ པུ་བྦེ་པི མེ་ཏྟཱ་ཝི་ཧཱ་རཱི ཨ་ཧོ་སི.

ཝ་ན་ནྟ་རེ ཋི་ཏོཏི ཐེ་རོ ཀི་ར ཏ་ཐཱ ས་མ་པྤ་ཝ་ཏྟ་ཝཱ་ས་ཝ་སེ་ན ཙ་ར་མཱ་ནོ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ ར་མ་ཎཱི་ཡཾ ཝ་ན་ནྟ་རཾ དི་སྭཱ ཏ་ཏྠ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྨིཾ རུ་ཀྑ་མཱུ་ལེ ས་མཱ་པ་ཏྟིཾ ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ་པ་རི་ཙྪེ་དེ་ན ཏ་ཏོ ཨུ་ཊྛི་ཏོ ཨ་ཏྟ་ནོ གུ་ཎཱ་ཝ་ཛྫ་ན་ཧེ་ཏུ་ཀེ་ན པཱི་ཏི་སོ་མ་ན་སྶེ་ན ཨུ་དཱ་ནེ་ནྟོ ‘‘ཡཱ་ཝ་ཏཱ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣོ’’ཏི གཱ་ཐཾ ཨ་བྷཱ་སི. ཏ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཝ་ན་ནྟ་རེ ཋི་ཏོ’’ཏི པ་ཋ་མ་གཱ་ཐཱ ཋ་པི་ཏཱ. ཏ་ཏྠ ག་ཛྫ་མཱ་ན་ཀོཏི སཱི་ཧ་ག་ཛྫི་ཏཾ ག་ཛྫ་ནྟོ. གུ་ཎ་མེ་ས་ནྟོཏི ཨ་ཏྟ་ནོ གུ་ཎ་ས་མུ་ད་ཡཾ ག་ཝེ་ས་ནྟོ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ནྟོ.

མ་ཎི་ལ་རུ་ཀྑེ ནི་ཝཱ་སི་ཏཱ་ཡ ཏཾ དེ་ཝ་ཏཾ ‘‘མ་ཎི་ལི་ཡཱ’’ཏི ཝོ་ཧ་ར་ནྟི, ཏ་སྨཱ སཱ དེ་ཝ་ཏཱ་པི ‘‘ཨ་ཧཾ, བྷ་ནྟེ, མ་ཎི་ལི་ཡཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. རུ་ཀྑ་དེ་ཝ་ཏཱ་ནཾ ཧི ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ནི་ཝཱ་ས་རུ་ཀྑ་ཝ་སེ་ན ཝོ་ཧཱ་རོ ཡ་ཐཱ ཕ་ནྡ་ན་དེ་ཝ་ཏཱ་ཏི. ཏ་ཏྠེ་ཝཱཏི ཙི་ཏྟ་ལ་པ་བྦ་ཏེ་ཡེ་ཝ.

‘‘བ་ལ་ཝ་པི་ཡ་ཙི་ཏྟ་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ བ་ལ་ཝ་པི་ཡ་ཙི་ཏྟ་ཏཱ་མ་ཏྟེ་ན་པི ས་ཏྠཾ ན ཀ་མ་ཏི, པ་གེ་ཝ མེ་ཏྟཱ་ཡ ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟི་ཡཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི.

ཁི་པྤ་མེ་ཝ ཙི་ཏྟཾ ས་མཱ་དྷི་ཡ་ཏི ཀེ་ན་ཙི པ་རི་པ་ནྠེ་ན པ་རི་ཧཱི་ན་ཛ྄ཛྷཱ་ན་སྶ བྱཱ་པཱ་ད་སྶ དཱུ་ར་ས་མུ་སྶཱ་རི་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཁི་པྤ་མེ་ཝ ས་མཱ་དྷི་ཡ་ཏི. ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཁ་ཡཱ་ཡཱ་ཏི ཀེ་ཙི. སེ་སཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཀི་ཉྩཱ་པི ཨི་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་དྷི་ག་ཏ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་ན་མྤི སུ་ཁ་སུ་པ་ནཱ་ད་ཡོ ཨཱ་ནི་སཾ་སཱ ལ་བྦྷ་ནྟི, ཡ་ཐཱ་ཧ –

‘‘སུ་ཁཾ སུ་པ་ནྟི མུ་ན་ཡོ, ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ སུ་ས་མཱ་ཧི་ཏཱ;

སུ་པྤ་བུ་དྡྷཾ པ་བུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟི, ས་དཱ གོ་ཏ་མ་སཱ་ཝ་ཀཱ’’ཏི. –

ཙ ཨཱ་དི, ཏ་ཐཱ་པི་མེ ཨཱ་ནི་སཾ་སཱ བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་ར་ལཱ་བྷི་ནོ ཨ་ན་ཝ་སེ་སཱ ལ་བྦྷ་ནྟི བྱཱ་པཱ་དཱ་དཱི་ནཾ ཨུ་ཛུ་ཝི་པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཏོ བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་རཱ་ནཾ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ནི་སྶ་ར་ཎཾ ཧེ་ཏཾ, ཨཱ་ཝུ་སོ, བྱཱ་པཱ་ད་སྶ, ཡ་དི་དཾ མེ་ཏྟཱ ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི (དཱི. ནི. ༣.༣༢༦; ཨ. ནི. ༦.༡༣). བྱཱ་པཱ་དཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཙ ས་ཏྟཱ་ནཾ དུ་ཀྑ་སུ་པ་ནཱ་ད་ཡོ་ཏི ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑ་བྷཱུ་ཏེ་སུ བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་རེ་སུ སི་དྡྷེ་སུ སུ་ཁ་སུ་པ་ནཱ་ད་ཡོ ཧ་ཏྠ་ག་ཏཱ ཨེ་ཝ ཧོ་ནྟཱི་ཏི.

ཀ་རུ་ཎཱ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༢༥༩. ཀ་རུ་ཎནྟི ཀ་རུ་ཎཱ་བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་རཾ. ནི་ཀྐ་རུ་ཎ་ཏཱ་ཡཱཏི ཝི་ཧེ་སཱ་ཡ, ‘‘ཨི་དྷེ་ཀ་ཙྩོ པཱ་ཎི་ནཱ ཝཱ ལེ་ཌྜུ་ནཱ ཝཱ ད་ཎྜེ་ན ཝཱ ས་ཏྠེ་ན ཝཱ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་ཉྙ་ཏ་རེ་ན ཝཱ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཝི་ཧེ་ཋ་ན་ཛཱ་ཏི་ཀོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་ཝི་ཧེ་ཋ་ནེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨཱ་དཱི་ན་ཝནྟི དོ་སཾ. ཡ་ཐཱ ཏ་ཐཱ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཝི་ཧེ་ཋ་ནཱ་ཡ པཱ་པ་ཀོ ཝི་པཱ་ཀོ ཨི་དྷ ཙེ་ཝ ས་མྤ་རཱ་ཡེ ཙ. ཏ་ཐཱ ཧི ཡོ ས་ཏྟེ ཛཱི་ཝི་ཏཱ ཝོ་རོ་པ་ནེ་ན ཝཱ ཨ་ངྒ་པ་ཙྩ་ངྒ་ཙྪེ་ད་ནེ་ན ཝཱ དྷ་ན་ཛཱ་ནི་ཡཱ ཝཱ ཨ་ལཱ་བྷཱ་ཡ ཝཱ ཨ་ཝཱ་སཱ་ཡ ཝཱ ཨ་ན་ཏྠཱ་ཡ ཝཱ ཨ་ཡ་ས་ཏྠཱ་ཡ ཝཱ པ་རི་སཾ་ས་ཀྐ་ནེ་ན ཝཱ ཨ་ནྟ་མ་སོ ཡ་ཐཱ་ཝ་ཛྫ་ད་སྶ་ནེ་ན་པི ཝི་ཧེ་ཋེ་ཏི, ཏ་སྶ སོ པ་མཱ་ད་ཝི་ཧཱ་རོ དི་ཊྛེ་ཝ དྷ་མྨེ ཨ་ལཱ་བྷཱ་ཡ་པི ཧོ་ཏི, ལ་དྡྷ་སྶ པ་རི་ཧཱ་ནཱ་ཡ་པི ཧོ་ཏི, ཏ་ནྣི་མི་ཏྟཾ པཱ་པ་ཀོ ཀི་ཏྟི་ས་དྡོ ཨ་བྦྷུ་གྒ་ཙྪ་ཏི, ཨ་ཝི་སཱ་ར་དོ པ་རི་སཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ཏི མ་ངྐུ་བྷཱུ་ཏོ, ས་མྨཱུ་ལ༹ྷོ ཀཱ་ལཾ ཀ་རོ་ཏི, ཀཱ་ཡ་སྶ བྷེ་དཱ དུ་གྒ་ཏི པཱ་ཊི་ཀ་ངྑཱ, སུ་ག་ཏི་ཡ་མྤི མ་ནུ་སྶ་བྷཱུ་ཏོ དུ་ཛྫ་ཙྩོ་པི ཧོ་ཏི ནཱི་ཙ་ཀུ་ལི་ཀོ, དུ་བྦ་ཎྞོ་པི ཧོ་ཏི དུ་དྡ་སི་ཀོ, བ་ཧྭཱ་བཱ་དྷོ་པི ཧོ་ཏི རོ་ག་བ་ཧུ་ལོ, དུ་གྒ་ཏོ་པི ཧོ་ཏི ཨ་པྤ་ནྣ་པཱ་ནོ, ཨ་པྤཱ་ཡུ་ཀོ་པི ཧོ་ཏི པ་རི་ཏྟ་ཛཱི་ཝི་ཏོ་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཨ་ནེ་ཀཱ་ན་ཏྠཱ་ནུ་བ་ནྡྷི་ཏཱ ཝི་ཧེ་སཱ་ཡ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏ་བྦཱ, ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏོ ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ ཨཱ་ནི་སཾ་སཱ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏ་བྦཱ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ནི་ཀྐ་རུ་ཎ་ཏཱ་ཡ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཾ ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ ཙ ཨཱ་ནི་སཾ་སཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱ’’ཏི. ‘‘པི་ཡོ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ཋ་མཾ པི་ཡ་པུ་གྒ་ལཱ་དཱི་སུ ཨ་ནཱ་ར་མྦྷ་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་མཱ་ཧ. པི་ཡཾ ཧི པུ་གྒ་ལཾ ཀ་རུ་ཎཱ་ཡི་ཏུ་མཱ་ར་བྷ་ནྟ་སྶ ན ཏཱ་ཝ པི་ཡ་བྷཱ་ཝོ ཝི་ག་ཙྪ་ཏི, ཨ་ཝི་ག་ཏེ ཙ ཏ་སྨིཾ ཀུ་ཏོ ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ་ནཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པི་ཡ་ཊྛཱ་ནེ་ཡེ་ཝ ཏི་ཊྛ་ཏཱི’’ཏི. སེ་ས་པུ་གྒ་ལེ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ལི་ངྒ་ཝི་ས་བྷཱ་ག་ཀཱ་ལ་ཀ་ཏཱ་ནཾ ཨ་ཁེ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ཀཱ་ར་ཎཾ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ.

ཡ་ཏྠ པ་ན པ་ཋ་མཾ ཨཱ་ར་བྷི་ཏ་བྦཱ, ཏཾ པཱ་ལི༹་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཀ་ཐ་ཉྩ བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཏ་ཏྠ དུ་གྒ་ཏནྟི ད་ལི་དྡཾ. སོ ཧི བྷོ་ག་པཱ་རི་ཛུ་ཉྙ་ཏོ སུ་ཁ་སཱ་དྷ་ནཱ་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན དུ་ཀྑཾ ག་ཏོ ཨུ་པ་ག་ཏོ དུ་གྒ་ཏོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ དུ་གྒ་ཏནྟི དུ་ཀྑེ་ན ས་མ་ངྒི་བྷཱ་ཝཾ ག་ཏཾ. དུ་རུ་པེ་ཏནྟི ཀཱ་ཡ་དུ་ཙྩ་རི་ཏཱ་དཱི་ཧི ཨུ་པེ་ཏཾ. ག་ཏི་ཀུ་ལ་རཱུ་པཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཏ་མ་བྷཱ་ཝེ ཋི་ཏོ དུ་གྒ་ཏོ. ཀཱ་ཡ་དུ་ཙྩ་རི་ཏཱ་དཱི་ཧི ཨུ་པེ་ཏ་ཏྟཱ ཏ་མ་པ་རཱ་ཡ་ཎ་བྷཱ་ཝེ ཋི་ཏོ དུ་རུ་པེ་ཏོཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. པ་ར་མ་ཀི་ཙྪ་པྤ་ཏྟནྟི ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ཀི་ཙྪ་མཱ་པ་ནྣཾ མ་ཧཱ་བྱ་ས་ནཾ ནི་མུ་གྒཾ. ཨ་པྤེ་ཝ ནཱ་མཱཏི སཱ་དྷུ ཝ་ཏ.

ཝ་དྷེ་ཐ ནནྟི ‘‘གྷཱ་ཏེ་ཐ ནཾ ཙོ་ར’’ནྟི ཨེ་ཝཾ པ་ཧི་ཏཱ་ཡ ར་ཉྙོ ཨཱ་ཎཱ་ཡ ཁཱ་ད་ནཱི་ཡ་མྤི…པེ… དེ་ནྟི ‘‘ཨི་དཱ་ནེ་ཝ མཱ་རི་ཡ་མཱ་ནོ ཨེ་ཏྟ་ཀ་མྤི སུ་ཁཾ ལ་བྷ་ཏཱུ’’ཏི. སུ་ས་ཛྫི་ཏོཏི སུ་ཁཱ་ནུ་བྷ་ཝ་ནེ ས་ནྣ་དྡྷོ.

ཨེ་ཏེ་ནེ་ཝ ཨུ་པཱ་ཡེ་ནཱཏི ཡེ་ན ཡེ་ན ཝི་དྷི་ནཱ ཨེ་ཏ་ར་ཧི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ པ་ར་མ་ཀི་ཙྪཱ་པ་ནྣེ ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ཝཱ དུ་ཀྑ་བྷཱ་གི་མྷི པུ་གྒ་ལེ ཀ་རུ་ཎཱ་ཡི་ཏུཾ ཀ་རུ་ཎཱ ཨུ་པྤཱ་དི་ཏཱ, ཨེ་ཏེ་ནེ་ཝ ན་ཡེ་ན. པི་ཡ་པུ་གྒ་ལེཏི པི་ཡཱ་ཡི་ཏ་བྦ་པུ་གྒ་ལེ. ཨེ་ཏ་ར་ཧི ཝཱ དི་སྶ་མཱ་ནཾ ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ཝཱ བྷཱ་ཝི་ནིཾ དུ་ཀྑ་པྤ་ཏྟིཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཀ་རུ་ཎཱ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏ་བྦཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ཝེ་རཱི་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཡོ ཧི སོ ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ ཝ་ཏྠུ་བྷཱུ་ཏོ དུ་ཝི་དྷོ པུ་གྒ་ལོ ཝུ་ཏྟོ, ཀཱ་མཾ ཏ་ཏྠ ཀ་རུ་ཎཱ་བྷཱ་ཝ་ནཱ སུ་ཁེ་ནེ་ཝ ཨི་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཨི་མི་ནཱ པ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཏ་ཏྠ བྷཱ་ཝ་ནཾ པ་གུ་ཎ་ཏ་རཾ ཀ་ཏྭཱ སཱི་མཱ་ས་མྦྷེ་དཾ ཀཱ་ཏུཾ ཏ་ད་ན་ནྟ་རཾ པི་ཡ་པུ་གྒ་ལེ, ཏ་ཏོ མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟེ, ཏ་ཏོ ཝེ་རི་པུ་གྒ་ལེ ཀ་རུ་ཎཱ བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦཱ. བྷཱ་ཝེ་ནྟེ་ན ཙ ཨེ་ཀེ་ཀ་སྨིཾ ཀོ་ཊྛཱ་སེ མུ་དུཾ ཀ་མྨ་ནི་ཡཾ ཙི་ཏྟཾ ཀ་ཏྭཱ ཏ་ད་ན་ནྟ་རེ ཏ་ད་ན་ནྟ་རེ ཨུ་པ་སཾ་ཧ་རི་ཏ་བྦཾ. ཡ་སྶ པ་ན ཝེ་རི་པུ་གྒ་ལོ ཝཱ ན་ཏྠི, མ་ཧཱ་པུ་རི་ས་ཛཱ་ཏི་ཀ་ཏྟཱ ཝཱ ཨ་ན་ཏྠཾ ཀ་རོ་ནྟེ་པི ཝེ་རི་ས་ཉྙཱ་ཝ ནུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏེ་ན མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟེ མེ ཙི་ཏྟཾ ཀ་མྨ་ནི་ཡཾ ཛཱ་ཏཾ, ཨི་དཱ་ནི ཝེ་རི་མྷི ཨུ་པ་སཾ་ཧ་རཱ་མཱི་ཏི བྱཱ་པཱ་རོ་ཝ ན ཀཱ་ཏ་བྦོ. ཡ་སྶ པ་ན ཨ་ཏྠི, ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ས་ཙེ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.

ཏ་ཏྠ པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝཱཏི མེ་ཏྟཱ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནི་ཀ་སྶ (ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༢༤༠ ཨཱ་ད་ཡོ) ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན. ཏཾ མེ་ཏྟཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ. ཝཱུ་པ་ས་མེ་ཏ་བྦནྟི ‘‘ཨ་ཐཱ་ནེ་ན པུ་རི་མ་པུ་གྒ་ལེ་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༢༤༣), ‘‘ཀ་ཀ་ཙཱུ་པ་མ་ཨོ་ཝཱ་དཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༢༤༣) ཙ མེ་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཝུ་ཏྟེ་ན ན་ཡེ་ན ཏཾ པ་ཊི་གྷཾ ཝཱུ་པ་ས་མེ་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཝཾ ཨེ་ཏ་ར་ཧི མ་ཧཱ་དུ་ཀྑ་པྤ་ཏྟེ སུ་ཁི་ཏེ་པི ཨ་ཀ་ཏ་ཀུ་ས་ལ་ཏཱ་ཡ ཨཱ་ཡ་ཏིཾ དུ་ཀྑ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཝ་སེ་ན ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ་ན་ཝི་དྷིཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཀ་ཏ་ཀ་ལྱཱ་ཎེ་པི ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡོ་པི ཙེ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་སནྟི བྱ་ས་ནཱ་ནཾ. ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑཾ ཨ་ན་ཏི་ཀྐ་ནྟ་ཏྟཱཏི ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷེ་ནཱ་པི ཨ་ཀྑཱ་ནེ་ན པ་རི་ཡོ་སཱ་པེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་སྶ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་སྶ ཨཱ་པཱ་ཡི་ཀ་སྶ སུ་ག་ཏཱི་སུ་པི ཛཱ་ཏི་ཛ་རཱ་དི་བྷེ་ད་སྶཱ་ཏི ཨ་པ་རི་མི་ཏ་སྶ སཾ་སཱ་ར་དུ་ཀྑ་སྶ ཨ་ན་ཏི་ཀྐ་ནྟ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ས་བྦ་ཐཱ་པི ཀ་རུ་ཎཱ་ཡི་ཏྭཱཏི དུ་ཀྑ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ, སུ་ཁ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ཀ་ཏ་ཀུ་ས་ལ་ཏཱ་ཡ ཝཱ ཀ་ཏཱ་ཀུ་ས་ལ་ཏཱ་ཡ ཝཱ་ཏི ས་བྦ་པ་ཀཱ་རེ་ན་པི ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ ཝ་ཏྠུ་བྷཱ་ཝ་སྶ ས་ལླ་ཀྑ་ཎེ་ན ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ པུ་གྒ་ལེ ཀ་རུ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ ཀ་རུ་ཎཱ་བྷཱ་ཝ་ནཾ ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ. ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝཱཏི ‘‘ཨ་ཐཱ་ནེ་ན པུ་ན་པྤུ་ནཾ མེ་ཏྟཱ་ཡ་ནྟེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༢༤༣) མེ་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟེ་ན ན་ཡེ་ན. ཏཾ ནི་མི་ཏྟནྟི སཱི་མཱ་ས་མྦྷེ་ད་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཾ ས་མ་ཐ་ནི་མི་ཏྟཾ. མེ་ཏྟཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝཱཏི ཡ་ཐཱ མེ་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡཾ ‘‘ཨ་པྤ་ཀ་སི་རེ་ནེ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༢༥༣) ཏི་ཀ་ཙ་ཏུ་ཀྐ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་པྤ་ནཱ ‘‘ཨེ་ཀཾ དི་སཾ ཕ་རི་ཏྭཱ ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༢༥༣-༢༥༤) ཏ་སྶཱ ཝ་ཌྜྷ་ནཱ ཙ ཝུ་ཏྟཱ, ཨེ་ཝ་མི་དྷ ཀ་རུ་ཎཱ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡཾ ཏི་ཀ་ཙ་ཏུ་ཀྐ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་པྤ་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ ཙ ཝ་ཌྜྷེ་ཏ་བྦཱ ཙ, ཏ་ཐེ་ཝ་སྶཱ ཝ་ཌྜྷ་ནཱ་ཝི་དྷི་པི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝཱཏི ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎེ་ན ‘‘པ་ཋ་མཾ ཝེ་རི་པུ་གྒ་ལོ ཀ་རུ་ཎཱ་ཡི་ཏ་བྦོ’’ཏི ཨི་དཾ ཡ་ཐཱ པཱ་ལི༹་ཝི་རུ་དྡྷཾ, ཨེ་ཝཾ ཡུ་ཏྟི་ཝི་རུ་དྡྷ་མྤཱི་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ དཱི་པེ་ཏི. པ་ཋ་མཾ ཧི ཝེ་རིཾ ས་མ་ནུ་སྶ་ར་ཏོ ཀོ་དྷོ ཨུ་པྤ་ཛྫེ་ཡྻ, ན ཀ་རུ་ཎཱ. ཨ་ཏྟཱ་པི ས་ཀྑི་བྷཱ་ཝེ་ན ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ་ན་ཝ་སེ་ན ག་ཧེ་ཏ་བྦོ, སོ ཀི་མི་ཏི པ་ཙྪཱ ག་ཡ྄ཧ་ཏཱི་ཏི. ‘‘ཨ་པྤ་ནཱ ཝ་ཌྜྷེ་ཏ་བྦཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཙ ཨ་པྤ་ནཱ་པྤ་ཏྟ་ཙི་ཏྟ་སྶེ་ཝ ‘‘ཀ་རུ་ཎཱ་ས་ཧ་ག་ཏེ་ན ཙེ་ཏ་སཱ ཨེ་ཀཾ དི་སཾ ཕ་རི་ཏྭཱ ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དཱི. ནི. ༣.༣༠༨; མ. ནི. ༡.༧༧, ༥༠༩; ༢.༣༠༩, ༣༡༥, ༤༥༢, ༤༧༡; ༣.༢༣༠) ཝུ་ཏྟ་ཝི་ཀུ་བྦ་ནཱ ཨི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ད་སྶི་ཏོ.

ཀ་རུ་ཎཱ་པ་ད་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ཙ་སྶཱ པཱ་ལི༹་ཡཱ ཝི་སེ་སོ་ཏི ཏཾ ཨ་ནཱ་མ་སི་ཏྭཱ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ཝི་ཀུ་བྦ་ནཱ, མེ་ཏྟཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ་ཨཱ་ནི་སཾ་སཱ ཙ ཨི་དྷ ལ་བྦྷ་ནྟཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཏོ པ་རཾ…པེ… ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏོ པ་རནྟི ‘‘ཀ་རུ་ཎཱ་ས་ཧ་ག་ཏེ་ན ཙེ་ཏ་སཱ’’ཏི (དཱི. ནི. ༣.༣༠༨; མ. ནི. ༡.༧༧, ༥༠༩; ༢.༣༠༩, ༣༡༥, ༤༥༢, ༤༧༡; ༣.༢༣༠) ཝུ་ཏྟ་ཝི་ཀུ་བྦ་ན་ཏོ ཨུ་པ་རི. སེ་སཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ.

མུ་དི་ཏཱ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༢༦༠. པི་ཡ་པུ་གྒ་ལཱ་དཱི་སཱུཏི པི་ཡ་མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ཝེ་རཱི་སུ ན ཨཱ་ར་བྷི་ཏ་བྦཱ. མུ་དི་ཏཱ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཏི ཝི་བྷ་ཏྟིཾ པ་རི་ཎཱ་མེ་ཏྭཱ ཡོ་ཛ་ནཱ. ན ཧཱིཏི་ཨཱ་དི ཏ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ. པི་ཡ་བྷཱ་ཝ་མ་ཏྟེ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ མ་ཏྟ-ས་དྡོ ཝི་སེ་ས་ནི་ཝ་ཏྟི ཨ་ཏྠོ, ཏེ་ན སོ་མ་ན་སྶ་པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀ་ཏཱ་དི་སི་དྡྷཱ ནི་ཙྩ་པྤ་ཧཾ་སི་ཏ་མུ་ཁ་ཏཱ, པུ་བྦ་བྷཱ་སི་ཏཱ, སུ་ཁ་ས་མྦྷཱ་ས་ཏཱ, ས་ཁི་ལ་ཏཱ, ས་མྨོ་ད་ཀ་ཏཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཀེ མུ་དི་ཏཱ་ཡ པ་ད་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏེ ཝི་སེ་སེ ཨུ་ལླི་ངྒེ་ཏི, ཨཱི་དི་སེ་ཧི ཝི་སེ་སེ་ཧི ཝི་ར་ཧི་ཏོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཝ-ཀཱ་རེ་ན པ་ན པི་ཡ་པུ་གྒ་ལ་སྶ སུ་ཁ་ས་མ་པྤི་ཏ་ཏཱ་དིཾ, མུ་དི་ཏཱ་ཡ ཙ ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཾ པ་མོ་ད་པྤ་ཝ་ཏྟིཾ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏི. པི་ཡ་པུ་གྒ་ལེ་པི ཧི པ་ར་མཱ་ཡ ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ པ་མུ་དི་ཏེ ཧ་ཊྛ་ཏུ་ཊྛེ བྷི་ཀྑུ་ནོ མུ་དི་ཏོ་ཀཱ་སཾ ལ་བྷེ་ཡྻ. ཝ་ཀྑ་ཏི ཧི ‘‘པི་ཡ་པུ་གྒ་ལཾ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨཱ་དི་ཏོ མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་པུ་གྒ་ལཾ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ནྟ་སྶ ཨུ་དཱ་སི་ན་ཏཱ ས་ཎྛཱ་ཏི, ཝེ་རིཾ ས་མ་ནུ་སྶ་ར་ནྟ་སྶ ཀོ་དྷོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པ་གེ་ཝ མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ཝེ་རི་ནོ’’ཏི.

པ་མོ་ད་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ སོ་ཎྜ་ས་དི་སོ ས་ཧཱ་ཡོ སོ་ཎྜ་ས་ཧཱ་ཡོ. མུ་དི་ཏ་མུ་དི་ཏོ་ཝཱཏི པ་སཱ་ད་སོ་མྨ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ མུ་དི་ཏོ ཨེ་ཝ. པ་སཱ་དེ ཧི ཨི་དཾ ཨཱ་མེ་ཌི་ཏཾ. ཨེ་ཝཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ན་ཡེ་ན ཨཱ་དི་ཏོ མུ་དི་ཏཱ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཝ་ཏྠུཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི པཱ་ལི༹་ན་ཡེ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘པི་ཡ་པུ་གྒ་ལཾ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ སུ་ཁི་ཏནྟི ས་ཉྫཱ་ཏ་སུ་ཁཾ, སུ་ཁ་པྤ་ཏྟ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ས་ཛྫི་ཏནྟི སུ་ཁཱ་ནུ་བྷ་ཝ་ནེ ས་ནྣ་དྡྷཾ པ་ཊི་ཡ་ཏྟ་སུ་ཁ་སཱ་དྷ་ནཾ. ཨ་ཧོ སཱ་དྷཱུཏི ཏ་སྶ ས་ཏྟ་སྶ ས་མྤ་ཏྟི་ཡཾ ས་མྤ་ཛ་ཉྙ་པུ་བྦ་པ་མོ་ད་ནཱ་ཀཱ་ར་ད་སྶ་ནཾ. པུ་ན ཨ་ཧོ སུ་ཊྛཱུཏི ཏ་སྶ པ་མོ་ད་ན་སྶ བ་ཧུ་ལཱི་ཀཱ་ར་ད་སྶ་ནཾ. པི་ཡཾ མ་ནཱ་པནྟི ཨེ་ཏྠ མ་ནཱ་པ-གྒ་ཧ་ཎེ་ན པཱ་ལི༹་ཡ་མྤི ཨ་ཏི་པྤི་ཡ་ས་ཧཱ་ཡ་ཀོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ་ཏི ཨེ་ཀེ.

ཨ་ཏཱི་ཏེཏི ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ཨ་ཏཱི་ཏེ. ཨ་ནཱ་ག་ཏེཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ན ཧི བྷ་ཝ་ནྟ་ར་ག་ཏེ བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་ར་བྷཱ་ཝ་ནཱ རུ་ཧ་ཏི. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ, ཨ་ཏཱི་ཏཱ་ནཱ་ག་ཏེ ཀ་ཐ་ནྟི? ནཱ་ཡཾ དོ་སོ. ‘‘སོ ཨེ་ཝཱ་ཡཾ ད་ཏྟོ ཏི་སྶོ’’ཏི ཨ་དྡྷཱ་པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་ཏཱ་ཡ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ཏོ. ཀ་ཐཾ པ་ན་སྶ ཨ་ནཱ་ག་ཏེ ས་མྤ་ཏྟི ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི? ཨཱ་དེ་སཱ་དི་ཏོ, པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཱ་ཡ ཝཱ པ་ཡོ་ག་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ནུ་མཱ་ན་ཏོ ལ་དྡྷཱ་ཡ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ཏོ.

པི་ཡ་པུ་གྒ་ལེཏི སོ་ཎྜ་ས་ཧཱ་ཡ་ས་ཉྙི་ཏེ ཨ་ཏི་པྤི་ཡ་པུ་གྒ་ལེ, པི་ཡ་པུ་གྒ་ལེ ཙ. དུ་ཝི་དྷོ་པི ཙེ་ས ཨི་དྷ པི་ཡ་བྷཱ་ཝ་སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ‘‘པི་ཡ་པུ་གྒ་ལོ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ. ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ནཱཏི ཨ་ཏི་པྤི་ཡ་པུ་གྒ་ལོ པི་ཡ་པུ་གྒ་ལོ མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟོ ཝེ་རཱི་ཏི ཙ་ཏཱུ་སུ ཀོ་ཊྛཱ་སེ་སུ ཨེ་ཀེ་ཀ་སྨིཾ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ པ་གུ་ཎཾ, མུ་དུཾ, ཀ་མྨ་ནི་ཡ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ སེ་སེ་སུ ཨུ་པ་སཾ་ཧ་ར་ཎཱ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན. ཀི་ཉྩཱ་པི ཙ་ཏཱུ་སུ ཛ་ནེ་སུ ས་མ་ཙི་ཏྟ་ཏཱ་ཝ སཱི་མཱ་ས་མྦྷེ་དོ སཱི་མཱ ས་མྦྷི་ཛྫ་ཏི ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ. བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་ན ཏ་ཐཱ བ་ཧུ་སོ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ་ཡ པུ་རི་མ་སི་དྡྷཾ ཧེ་ཏུཾ, ཨི་ཏ་རཾ ཕ་ལ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་མ་ཙི་ཏྟ་ཏཱ་ཡ སཱི་མཱ་ས་མྦྷེ་དཾ ཀ་ཏྭཱ’’ཏི. ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་སཱི་མཱ་བྷཱ་ཝོ ཝཱ སཱི་མཱ་ས་མྦྷེ་དོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་མ་ཙི་ཏྟ་ཏཱ་ཡ སཱི་མཱ་ས་མྦྷེ་དཾ ཀ་ཏྭཱ’’ཏི. སེ་ས་མེ་ཏྠ ཡཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏཾ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ.

ཨུ་པེ་ཀྑཱ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༢༦༡. ཨུ་པེ་ཀྑཱ་བྷཱ་ཝ་ནནྟི ཨུ་པེ་ཀྑཱ་བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་ར་བྷཱ་ཝ་ནཾ. ཡ་སྨཱ པུ་རི་མ་བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་ར་ཏྟ་ཡ་ནི་སྶ་ནྡོ ཙ་ཏུ་ཏྠ་བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་རོ, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘མེ་ཏྟཱ་དཱི་སུ པ་ཊི་ལ་དྡྷ་ཏི་ཀ་ཙ་ཏུ་ཀྐ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ་ནཱ’’ཏི. པ་གུ་ཎ་ཏ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱཏི སུ་བྷཱ་ཝི་ཏཾ ཝ་སཱི་བྷཱ་ཝཾ པཱ་པི་ཏཾ པ་གུ་ཎཾ, ཏ་ཐཱ་རཱུ་པཱ ཏ་ཏི་ཡ་བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཏོ. ཨ་པྤ་གུ་ཎཾ ཧི ཨུ་པ་རི་ཛྷཱ་ན་སྶ པ་ད་ཊྛཱ་ནཾ ན ཧོ་ཏི. ཙ་ཏུ་ཀྐ་ན་ཡ་ཝ་སེ་ན ཙེ་ཏྠ ཏ་ཏི་ཡ་གྒ་ཧ་ཎཾ. སུ་ཁི་ཏཱ ཧོ་ནྟཱུ་ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ‘‘ནི་དྡུ་ཀྑཱ ཧོ་ནྟཱུ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ. ས་ཏྟ་ཀེ་ལཱ་ཡ་ནཾ ས་ཏྟེ་སུ མ་མཱ་ཡ་ནཾ མ་མ་ཏྟ་ཀ་ར་ཎཾ, ཏ་ཐཱ མ་ན་སི་ཀཱ་རེ་ན ཡོ་གོ ས་ཏྟ་ཀེ་ལཱ་ཡ་ན་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ཡུ་ཏྟ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ. མེ་ཏྟཱ་དཱི་ནཾ རཱ་ག་གེ་ཧ་སྶི་ཏ་དོ་མ་ན་སྶ་སོ་མ་ན་སྶཱ་ནཾ ཨཱ་ས་ནྣ་ཝུ་ཏྟི་ཏཱ་ཡ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ པ་ཊི་གྷཱ་ནུ་ན་ཡ་ས་མཱི་པ་ཙཱ་རི་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨ་ཐ ཝཱ ‘‘སུ་ཁི་ཏཱ ཧོ་ནྟུ, དུ་ཀྑ་ཏོ མུ་ཙྩ་ནྟུ མོ་ད་ནྟཱུ’’ཏི ཧི་ཏེ་སི་ཏ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཏི་སྶ་ནྣ་མྤི ཨ་ནུ་ན་ཡ་སྶ ཨཱ་ས་ནྣ་ཙཱ་རི་ཏཱ. ས་ཏི ཙ ཏ་བྦི་པ་རི་ཡཱ་ཡེ ལོ་ཧི་ཏ་པྤ་ཀོ་པེ པུ་བྦོ ཝི་ཡ ལ་དྡྷོ་ཀཱ་ས་མེ་ཝེ་ཏྠ པ་ཊི་གྷ་ནྟི ཨ་ཝི་སེ་སེ་ན ཏཱ་སཾ པ་ཊི་གྷཱ་ནུ་ན་ཡ་ས་མཱི་པ་ཙཱ་རི་ཏཱ ད་ཊྛ་བྦཱ.

‘‘སོ་མ་ན་སྶ་ཡོ་གེ་ན ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀ་ཏྟཱ’’ཏི ཨི་དཾ ཏ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་སྶ ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཏོ ཝུ་ཊྛི་ཏ་སྶ ཨི་ད་མཱ་དཱི་ན་ཝ་ད་སྶ་ན་ནྟི. མེ་ཏྟཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ན ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀ་བྷཱ་ཝེ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནེ ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་ཙཱ་ར་པཱི་ཏི་ཡོ་གེ་ནེ་ཝ ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀ་ཏཱ ཝ་ཏྟ་བྦཱ སི་ཡཱ, ཏཱ་ཧི་པི ཏཱ་སཾ ས་མཱ་ཡོ་ག་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ, ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ཡ ཙ ཏ་ད་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ན ཝཱ ཝ་ཏྟ་བྦཱ ཏ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ནི་ཀཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ མེ་ཏྟཱ་དཱི་ནཾ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ, ཏཾ་ཏཾ་ཛྷཱ་ན་ས་མ་ཏི་ཀྐ་མེ་ནེ་ཝ ཙ ཏཾ་ཏཾ་ཛྷཱ་ནི་ཀཱ མེ་ཏྟཱ་ད་ཡོ་པི ས་མ་ཏི་ཀྐ་ནྟཱ ཨེ་ཝ ནཱ་མ ཧོ་ནྟི, ཛྷཱ་ན་སཱ་མ་ཉྙེ་ན ཝི་ཡ མེ་ཏྟཱ་དི་སཱ་མ་ཉྙེ་ན ཝོ་ཧཱ་ར་མ་ཏྟཾ. པུ་རི་མཱ་སཱུཏི མེ་ཏྟཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་མུ་དི་ཏཱ་སུ. ས་ནྟ་བྷཱ་ཝ་ཏོཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ས་ཏྟ་ཀེ་ལཱ་ཡ་ནཱ་དི་ཨ་ནུ་པ་ས་ནྟ་བྷཱ་ཝཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ཡ ས་ནྟ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ‘‘ས་ནྟ་བྷཱ་ཝ་ཏོ’’ཏི ཙ ཨི་དཾ ནི་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. སུ་ཁུ་མ་ཏཱ པ་ཎཱི་ཏ་ཏཱ ཝི་དཱུ་ར་ཀི་ལེ་ས་ཏཱ ཝི་པུ་ལ་ཕ་ལ་ཏཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་ད་ཡོ་པི ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ཡ ཨཱ་ནི་སཾ་སཱ ད་ཊྛ་བྦཱ. པ་ཀ་ཏི་མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟོཏི ཀི་ཉྩི ཀཱ་ར་ཎཾ ཨ་ན་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ པ་ཀ་ཏི་ཡཱ ས་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ ཨི་མ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཨུ་དཱ་སི་ན་པ་ཀྑེ ཋི་ཏོ. ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱཏི ཨ་ཏྟ་ནཱ ཀ་ཏ་ཀ་མྨ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཨ་ཡ་མཱ་ཡ་སྨཱ ཨཱ་ག་ཏོ ག་ཙྪ་ཏི ཙ, ཏྭ་མྤི ཨ་ཏྟ་ནཱ ཀ་ཏ་ཀ་མྨ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཨཱ་ག་ཏོ ག་ཙྪ་སི ཙ, ན ཏ་སྶ ཏ་ཝ པ་ཡོ་གེ་ན ཀི་ཉྩི སུ་ཁཾ ཝཱ ཨུ་པ་ནེ་ཏུཾ, དུ་ཀྑཾ ཝཱ ཨ་པ་ནེ་ཏུཾ ལ་བྦྷཱ, ཀེ་ཝ་ལཾ པ་ནེ་ཏཾ ཙི་ཏྟ་སྶ ཨ་ནུ་ཛུ་ཀ་མྨཾ, ཡ་དི་དཾ མེ་ཏྟཱ་ཡ་ནཱ་དི་ནཱ ས་ཏྟེ་སུ ཀེ་ལཱ་ཡ་ནཾ. བུ་དྡྷཱ་དཱི་ཧི ཨ་རི་ཡེ་ཧི ག་ཏ་མ་གྒོ ཙེ་ས ཨ་པ་ཎྞ་ཀ་པ་ཊི་པ་དཱ་བྷཱུ་ཏོ, ཡ་དི་དཾ ས་བྦ་ས་ཏྟེ་སུ མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ཏཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཛི་གུ་ཙྪཱ་མུ་ཁེ་ན མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ས་མུ་པ་ཛཱ་ཏ་གཱ་ར་ཝ་བ་ཧུ་མཱ་ནཱ་ད་རོ ཏཾ པུ་གྒ་ལཾ པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པེ་ཀྑ་ཏི, ཏ་ཏྠ ཙ ས་ཝི་སེ་སཾ ཨུ་པེ་ཀྑཾ པ་ཙྩུ་པ་ཊྛ་པེ་ཏི, ཏ་སྶ ཏ་ཐཱ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ཏོ པ་ཀ་ཏི་ཡཱ་པི ཨུ་དཱ་སི་ན་ཏྟཱ སཱ་ཏི་ས་ཡཾ ཏ་ཏྠ མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ཏཱ ས་ཎྛཱ་ཏི. བྷཱ་ཝ་ནཱ་བ་ལེ་ན ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ་ནི ཝི་ཀྑ་མྦྷི་ཏཱ་ནེ་ཝ ཧོ་ནྟི, ཀི་ལེ་སཱ ས་ནྣི་སི་ནྣཱ ཨེ་ཝ ཧོ་ནྟི, སོ ཏཾ ཨུ་པེ་ཀྑཾ པི་ཡ་པུ་གྒ་ལཱ་དཱི་སུ ཨུ་པ་སཾ་ཧ་ར་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨུ་པེ་ཀྑཱ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏ་བྦཱ. ཏ་ཏོ པི་ཡ་པུ་གྒ་ལཱ་དཱི་སཱུ’’ཏི. ཨེ་ཀཾ པུ་གྒ་ལནྟི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཉྙ་ཏྠོ ཨེ་ཀ-ས་དྡོ ‘‘ཨི་ཏྠེ་ཀེ ཨ་བྷི་ཝ་ད་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༣.༢༧) ཝི་ཡ. ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ནེ་ནེ་ཝ ཙེ་ཏྠ ས་ངྑྱཱ་ཝི་སེ་སོ སི་དྡྷོ, ཏ་སྨཱ ཨ་ཉྙཾ ཨེ་ཀཾ པུ་གྒ་ལ་ནྟི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ན ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏི. ‘‘ནེ་ཝ མ་ནཱ་པ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ པི་ཡ་པུ་གྒ་ལཾ, ཨ་ཏི་པྤི་ཡ་ས་ཧཱ་ཡ་ཀ་ཉྩ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏི, ཨ་ཏྟཱ་ན་མྤི ཝཱ ཨ་ཏྟ་ནི ཨ་མ་ནཱ་པ་ཏཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ‘‘ན ཨ་མ་ནཱ་པ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ཨ་པྤི་ཡཾ, ཝེ་རི་པུ་གྒ་ལ་ཉྩ, པཱ་རི་སེ་ས་ཏོ མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་པུ་གྒ་ལ་སྶ ག་ཧ་ཎཾ ཨཱ་པ་ནྣཾ. ཨི་ཏི ‘‘ཨེ་ཀཾ པུ་གྒ་ལཾ ནེ་ཝ མ་ནཱ་པཾ ནཱ་མ་ནཱ་པ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཏྟ་ནོ, པི་ཡཱ་དཱི་ན་ཉྩ པ་ཊི་ཀྑེ་པ་མུ་ཁེ་ན ཨུ་དཱ་སི་ན་པུ་གྒ་ལཾ ད་སྶེ་ཏི.

ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནཱཏི ‘‘ཡྭཱ་སྶ པ་ཀ་ཏི་མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ན་ནྟ་རཾ ཝུ་ཏྟེ་ན ན་ཡེ་ན. ཨ་ཏྟ་སི་ནེ་ཧ་སྶ བ་ལ་ཝ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝེ་རི་ཏོ་པི ཨ་ཏྟ་ནི མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ དུ་རཱུ་པ་སཾ་ཧཱ་ར་ཏྟཱ ‘‘ཨི་མེ་སུ ཙ ཨ་ཏྟ་ནི ཙཱ’’ཏི ཨ་ཏྟཱ པ་ཙྪཱ ཝུ་ཏྟོ. པ་ཐ་ཝཱི་ཀ་སི་ཎེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝཱཏི ‘‘ཨ་ཡཾ ས་མཱ་པ་ཏྟི ཨཱ་ས་ནྣ་པཱི་ཏི་པ་ཙྩ་ཏྠི་ཀཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༨༧) པ་ཐ་ཝཱི་ཀ་སི་ཎེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན. ཡཾ ཧི ཧེ་ཊྛཱ ‘‘པ་གུ་ཎ་ཏ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ ཝུ་ཊྛཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི (ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༨༧) ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ཧེ་ཊྛཱ ཏཱི་སུ བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་རེ་སུ, ཙ་ཏུ་ཏྠ་བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་རེ ཙ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཱ་ནི་སཾ་ས་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་དཾ པ་ན ཏ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཾ, ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ ཙ ཨཱ་ནི་སཾ་སཾ དི་སྭཱ ཙ་ཏུ་ཏྠཱ་དྷི་ག་མཱ་ཡ ཡོ་གཾ ཀ་རོ་ནྟ་སྶ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་སྶ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནཱ་ཀཱ་ར་ད་སྶ་ནཾ. ཏ་སྨཱ ཏ་ཏྠ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པ་ཐ་ཝཱི་ས་དྡཾ ཨ་པ་ནེ་ཏྭཱ ཏ་དེ་ཝ ནི་མི་ཏྟཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ མ་ནོ་དྭཱ་རཱ་ཝ་ཛྫ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ.

པ་ཐ་ཝཱི་ཀ་སི་ཎཱ་དཱི་སཱུཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན སེ་ས་ཀ་སི་ཎཱ་ནི, ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་ས་ནི་མི་ཏྟ་ཉྩ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཀཱ་མཾ ཀ་སི་ཎཱ་ནཱ་པཱ་ནེ་སུ ཨུ་པྤ་ནྣ་སྶཱ་པི ཏ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་སྶ ཨུ་པེ་ཀྑཱ་བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་རེ་ན རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དི་ཏཱ་ཡ ཨ་ཏྠེ་ཝ ས་བྷཱ་ག་ཏཱ, ཏཾ པ་ན ཨ་ཀཱ་ར་ཎཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ ཝི་ས་དི་ས་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝི་ས་བྷཱ་ག་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི. ན་ནུ ཙ ཨ་ཉྙ་ཐཱ་ཝ ཀ་སི་ཎཱ་དི་བྷཱ་ཝ་ནཱ, ཨ་ཉྙ་ཐཱ བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་ར་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཏི བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝ་སེ་ནཱ་པི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་ནཾ ཨ་ཏྠེ་ཝ ཝི་ས་དི་ས་ཏཱ་ཏི? ས་ཙྩ་མེ་ཏཾ, བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝ་སེ་ན པ་ན ཝི་ས་དི་ས་ཏཱ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ན ཨེ་ཀ་ནྟི་ཀཾ ཀཱ་ར་ཎཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ཨ་ཉྙ་ཐཱ་ཝ མེ་ཏྟཱ་དི་བྷཱ་ཝ་ནཱ, ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཨུ་པེ་ཀྑཱ་བྷཱ་ཝ་ནཱ. ཏ་ཐཱ་པི ས་ཏྟེ་སུ ཡ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟི་ཏཾ ཧི་ཏེ་སི་ཏཱ་དི་ཨཱ་ཀཱ་རཾ བྱ་ཏི་རེ་ཀ་མུ་ཁེ་ན ཨཱ་མ་ས་ནྟཱི, ཏ་ཏོ ཝི་ནི་ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་རཱུ་པེ་ན ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པེ་ཀྑ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་རུ་པེ་ཀྑཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི ཝ་ཀྑ་ཏི ‘‘ཀ་མྨ་སྶ་ཀཱ ས་ཏྟཱ, ཏེ ཀ་སྶ རུ་ཙི་ཡཱ སུ་ཁི་ཏཱ ཝཱ བྷ་ཝི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི (ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༢༦༣). ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ས་བྷཱ་ག་ཏཱ་པི ཙེ་ཏྠ ཨ་ཏྠཱི་ཏི མེ་ཏྟཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ཊི་ལ་དྡྷ་ཏ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་སྶ ཨི་ཛ྄ཛྷ་ཏི ཨུ་པེ་ཀྑཱ་བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་རོ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘མེ་ཏྟཱ་དཱི་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ མེ་ཏྟཱ་དཱི་སཱུཏི མེ་ཏྟཱ་དཱི་སུ ནི་པྥཱ་དེ་ཏ་བྦེ་སུ, མེ་ཏྟཱ་དི་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སེ་སཾ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ.

པ་ཀི་ཎྞ་ཀ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༢༦༢. བྲ་ཧྨུ་ཏྟ་མེ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ ས་མྨུ་ཏི་བྲ་ཧྨཱ་ནོ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་བྲ་ཧྨཱ་ནོ ཝི་སུ་དྡྷི་བྲ་ཧྨཱ་ནོ་ཏི ཏི་ཝི་དྷཱ བྲ་ཧྨཱ་ནོ.

‘‘ས་མྤ་ནྣཾ སཱ་ལི་ཀེ་དཱ་རཾ, སུ་ཝཱ བྷུ་ཉྫ་ནྟི ཀོ་སི་ཡ;

པ་ཊི་ཝེ་དེ་མི ཏེ བྲ་ཧྨེ, ན ནེ ཝཱ་རེ་ཏུ་མུ་སྶ་ཧེ. (ཛཱ. ༡.༡༤.༡);

པ་རི་བྦ་ཛ མ་ཧཱ་བྲ་ཧྨེ, པ་ཙ་ནྟ་ཉྙེ་པི པཱ་ཎི་ནོ’’ཏི. (པཱ་ཙི. ༦༤༧) –

ཙ ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ ཧི བྲ་ཧྨ་ས་དྡེ་ན ས་མྨུ་ཏི་བྲ་ཧྨཱ་ནོ ཝུ་ཏྟཱ.

‘‘ཨ་པཱ་རུ་ཏཱ ཏེ་སཾ ཨ་མ་ཏ་སྶ དྭཱ་རཱ,

ཡེ སོ་ཏ་ཝ་ནྟོ པ་མུ་ཉྩ་ནྟུ ས་དྡྷཾ;

ཝི་ཧིཾ་ས་ས་ཉྙཱི པ་གུ་ཎཾ ན བྷཱ་སིཾ,

དྷ་མྨཾ པ་ཎཱི་ཏཾ མ་ནུ་ཛེ་སུ བྲ་ཧྨེ’’.

‘‘ཨ་ཐ ཁོ བྲ་ཧྨཱ ས་ཧ་མྤ་ཏཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ༢.༧༡; མ. ནི. ༡.༢༨༣; ༢.༣༤༠; སཾ. ནི. ༡.༡༧༢; མ་ཧཱ་ཝ. ༩) ཙ ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ བྲ་ཧྨ་ས་དྡེ་ན ཨུ་པ་པ་ཏྟི་བྲ་ཧྨཱ་ནོ ཝུ་ཏྟཱ. ‘‘བྲ་ཧྨ་ཙ་ཀྐཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི (མ. ནི. ༡.༡༤༨; སཾ. ནི. ༢.༢༡; ཨ. ནི. ༤.༨; ༥.༡༡; པ་ཊི. མ. ༢.༤༤) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ‘‘བྲ་ཧྨ’’ནྟི ཨ་རི་ཡ་དྷ་མྨོ ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་ཏོ ནི་བྦ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨ་ཝི་སེ་སེ་ན ས་བྦེ་པི ཨ་རི་ཡཱ ཝི་སུ་དྡྷི་བྲ་ཧྨཱ་ནོ ནཱ་མ པ་ར་མ་ཏྠ་བྲ་ཧྨ་ཏཱ་ཡ. ཝི་སེ་ས་ཏོ པ་ན ‘‘བྲ་ཧྨཱ་ཏི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ ཨུ་ཏྟ་མ་བྲ་ཧྨཱ ནཱ་མ ས་དེ་ཝ་ཀེ ལོ་ཀེ བྲ་ཧྨ་བྷཱུ་ཏེ་ཧི གུ་ཎེ་ཧི ཨུ་ཀྐཾ་ས་པཱ་ར་མི་པྤ་ཏྟི་ཏོ. ཨི་ཏི བྲ་ཧྨཱ་ནཾ ཨུ་ཏྟ་མོ, བྲ་ཧྨཱ ཙ སོ ཨུ་ཏྟ་མོ ཙཱ་ཏི ཝཱ བྲ་ཧྨུ་ཏྟ་མོ, བྷ་ག་ཝཱ. ཏེ་ན ཀ་ཐི་ཏེ ‘‘སོ མེ་ཏྟཱ་ས་ཧ་ག་ཏེ་ན ཙེ་ཏ་སཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དཱི. ནི. ༡.༥༥༦; ༣.༣༠༨; མ. ནི. ༡.༧༧, ༤༥༩, ༥༠༩; ༢.༣༠༩, ༣༡༥, ༤༥༡, ༤༧༡) ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཝེ་ནེ་ཡྻཱ་ནཾ དེ་སི་ཏེ. ཨི་ཏཱིཏི ཨེ་ཝཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ན བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཀྐ་མེ་ན ཙེ་ཝ ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཀྐ་མེ་ན ཙ ཝི་དི་ཏྭཱ ཛཱ་ནི་ཏྭཱ. པ་ཀི་ཎྞ་ཀ་ཀ་ཐཱ་པི ཝི་ཉྙེ་ཡྻཱཏི པུ་བྦེ ཝི་ཡ ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ ཏཾ་ཏཾ་བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་ར་པ་ཊི་ནི་ཡ་ཏ་མེ་ཝ ཨ་ཏྠཾ ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ པ་ཀི་ཎྞ་ཀཾ ཝི་ས་ཊཾ ཨ་ཏྠཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཏཱ པ་ཀི་ཎྞ་ཀ་ཀ་ཐཱ་པི ཝི་ཛཱ་ནི་ཏ་བྦཱ.

མེ་ཛྫ་ཏཱིཏི དྷ་མྨ་ཏོ ཨ་ཉྙ་སྶ ཀ་ཏྟུ་ནི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠཾ དྷ་མྨ་མེ་ཝ ཀ་ཏྟཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ནི་དྡི་ས་ཏི. སི་ནི་ཡ྄ཧ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ས་ཏྟེ་སུ བྱཱ་པ་ཛྫ་ན་ཝ་སེ་ན ལཱུ་ཁ་བྷཱ་ཝ་སྶ པ་ཊི་པ་ཀྑ་བྷཱུ་ཏཾ ཉཱ་ཎ་པུ་བྦ་ངྒ་མཾ ཧི་ཏཱ་ཀཱ་ར་པ་ཝ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན སི་ནེ་ཧ་ནཾ ད་ཊྛ་བྦཾ, ན ཏ་ཎྷཱ་ཡ་ན་ཝ་སེ་ན. ཏཾ ཧི མོ་ཧ་པུ་བྦ་ངྒ་མཾ ལུ་བྦྷ་ན་ས་བྷཱ་ཝཾ, ཨི་དཾ པ་ན ཨ་དུ་སྶ་ན་ས་བྷཱ་ཝཾ ཨ་ལོ་བྷ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཾ. ན་ནུ ཙ ཏ་ཎྷཱ་སི་ནེ་ཧོ་པི བྱཱ་པཱ་ད་ཝི་རོ་དྷཱི ཏེ་ན ས་ཧཱ་ན་ཝ་ཊྛཱ་ན་ཏོ. ཡ་དི་པི ཏེ་ན ས་ཧ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཙི་ཏྟེ ན་པྤ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཝི་རོ་དྷཱི པ་ན ན ཧོ་ཏི ཨ་པྤ་ཧཱ་ཡ་ཀ་ཏོ. མེ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི མི་ཏྟོ, ཧི་ཏ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ ཁ་ནྡྷ་པྤ་བ་ནྡྷོ, ཏ་པྤ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏཱ་ཡ མི་ཏྟེ བྷ་ཝཱ, མི་ཏྟེ ཝཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱུ་ཏེ པི་ཡེ པུ་གྒ་ལེ བྷ་ཝཱ, མི་ཏྟ་སྶ ཨེ་སཱ པ་ཝ་ཏྟི མེ་ཛྫ་ན་ཝ་སེ་ན ཝཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.

ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཀ་རུ་ཎཱ, ཀིཾ ཀ་རོ་ཏི, ཀེ་སཾ, ཀིཾ ནི་མི་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ར་དུ་ཀྑེ ས་ཏི སཱ་དྷཱུ་ནཾ ཧ་ད་ཡ་ཀ་མྤ་ན’’ནྟི. ཀ་མྤ་ནནྟི ཙ པ་རེ་སཾ དུ་ཀྑཾ དི་སྭཱ ཏ་སྶ ཨ་པ་ནེ་ཏུ་ཀཱ་མ་སྶ ཨ་ས་ཧ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན ཙི་ཏྟ་སྶ ཨ་ཉྙ་ཐ་ཏྟཾ. ཏ་ཡི་དཾ ས་པྤུ་རི་སཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སཱ་དྷཱུ་ན’’ནྟི. ས་པྤུ་རི་སཱ ཧི ས་པ་ར་ཧི་ཏ་སཱ་དྷ་ནེ་ན ‘‘སཱ་དྷཱུ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ཝི་ནཱ་སེ་ཏཱིཏི ཨ་ད་སྶ་ནཾ ག་མེ་ཏི, ཨ་པ་ནེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནེ་ཏྠ ཧིཾ་ས་ནཾ ཨ་པ་ན་ཡ་ན་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. པ་ར་དུ་ཀྑཱ་པ་ན་ཡ་ནཱ་ཀཱ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟི་ལ་ཀྑ་ཎཱ ཧི ཀ་རུ་ཎཱ. ཕ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཕུ་ས་ན་ཝ་སེ་ན, ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་ཉྩེ་ཏྠ དུ་ཀྑི་ཏེ་སུ དུ་ཀྑཱ་པ་ན་ཡ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ནེ་ཝཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.

མོ་ད་ནྟི ཏཱ་ཡཱཏི མོ་ད་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ མུ་དི་ཏཱ་ཡ ཀ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་ནི་དྡེ་སོ, སྭཱ་ཡཾ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སི་དྡྷོ, མུ་དི་ཏཱ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟོ ན་ཏྠི ཏ་ཏྠ ཀོ་ཙི ཀ་ཏྟཱ་ཏི ཏ་མེ་ཝ ཀ་ཏྟུ་བྷཱ་ཝེ་ན ནི་དྡི་ས་ཏི ‘‘ས་ཡཾ ཝཱ མོ་ད་ཏཱི’’ཏི, ཨ་ཡ་མྤི ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ནི་དྡེ་སོ་ཝ. དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ཝ་ས་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ་ཏི ཝ་ས་ཝ་ཏྟི་བྷཱ་ཝ་ནི་ཝཱ་ར་ཎ་ཏྠཾ ‘‘མོ་ད་ན་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ཝཱ ཏ་ནྟི མུ་དི་ཏཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ.

པི་ཡཱ་དཱི་སུ པ་ཀྑ་པཱ་ཏུ་པ་ཙྪེ་ད་ན་མུ་ཁེ་ན ཨུ་དཱ་སི་ན་བྷཱ་ཝ་ས་ངྑཱ་ཏཱ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཏོ ཨི་ཀྑཱ ཨུ་པེ་ཀྑཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཝེ་རཱ ཧོ་ནྟཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཨུ་པེ་ཀྑ་ཏཱིཏི ཀ་ཏྟུ་ནི་དྡེ་སེ ཀཱ་ར་ཎཾ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ.

༢༦༣. ཧི་ཏོ ནཱ་མ ཨ་ཏྠ་ཙ་རོ, ཏ་སྨཱ ཧི་ཏཱ་ཀཱ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟི་ལ་ཀྑ་ཎཱཏི ས་ཏྟཱ་ནཾ ཧི་ཏ་ཙ་ར་ཎཱ་ཀཱ་རེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ལ་ཀྑ་ཎཱ, ཧི་ཏཱ་ཀཱ་ར་སྶ ཝཱ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཱ. ཧི་ཏཱུ་པ་སཾ་ཧཱ་ར་ར་སཱཏི ས་ཏྟེ་སུ ཧི་ཏ་སྶ ཨུ་པ་ན་ཡ་ན་ཀི་ཙྩཱ, ཨུ་པ་ན་ཡ་ན་ས་མྤ་ཏྟི་ཀཱ ཝཱ. ‘‘ཨ་ན་ཏྠཾ མེ ཨ་ཙ་རཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དྷ. ས. ༡༢༣༧; ཝི་བྷ. ༩༠༩) པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཀ་སྶ ཨཱ་གྷཱ་ཏ་སྶ ཝི་ན་ཡ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན པ་ཙྩུ་པ་ཏི་ཊྛ་ཏི, ཉཱ་ཎ་སྶ གོ་ཙ་ར་བྷཱ་ཝཾ ག་ཙྪ་ཏི, ཡ་ཏྠ ཝཱ ས་ཡཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏ་ཏྠ ཨཱ་གྷཱ་ཏ་ཝི་ན་ཡ་ནཾ པ་ཙྩུ་པ་ཊྛ་པེ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་གྷཱ་ཏ་ཝི་ན་ཡ་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནཱ. ཨ་མ་ནཱ་པཱ་ན་མྤི ས་ཏྟཱ་ནཾ པ་ཊི་ཀྐཱུ་ལེ ཨ་པྤ་ཊི་ཀྐཱུ་ལ་ས་ཉྙི་ཏཱ་རཱུ་པེ་ན, པ་གེ་ཝ མ་ནཱ་པཱ་ནཾ ཡཾ མ་ནཱ་པ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ནཾ, ཏ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟོ ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོ, ཏཾ པ་ད་ཊྛཱ་ནཾ ཨེ་ཏི་སྶཱ་ཏི མ་ནཱ་པ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་པ་ད་ཊྛཱ་ནཱ. བྱཱ་པཱ་དཱུ་པ་ས་མོཏི བྱཱ་པཱ་ད་སྶ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཝ་སེ་ན ཝཱུ་པ་ས་མོ. ས་མྤ་ཏྟཱིཏི ས་མྤ་ཛྫ་ནཾ ས་མྨ་དེ་ཝ ནི་བྦ་ཏྟི. སི་ནེ་ཧ་ས་མྦྷ་ཝོཏི ཏ་ཎྷཱ་སི་ནེ་ཧ་སྶ ཨུ་པྤ་ཏྟི. ཝི་པ་ཏྟཱིཏི ཝི་ནཱ་སོ. མེ་ཏྟཱ་མུ་ཁེ་ན ཧི རཱ་གོ ཝ་ཉྩེ་ཏི.

ཀ་རུ་ཎཱ་དཱི་ནཾ ལ་ཀྑ་ཎཱ་དཱི་སུ ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཝི་སེ་ས་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ཝ་ཎྞ་ཡི་སྶཱ་མ. ས་ཏྟཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟ་དུ་ཀྑ་སྶ ཨ་པ་ན་ཡ་ནཱ་ཀཱ་རོ. ཨ་པ་ན་ཡ་ནཾ པ་ན ཧོ་ཏུ ཝཱ མཱ ཝཱ, ཡོ དུ་ཀྑཱ་པ་ན་ཡ་ནཱ་ཀཱ་རོ, ཏ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟི་ལ་ཀྑ་ཎཱ དུ་ཀྑཱ་པ་ན་ཡ་ནཱ་ཀཱ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟི་ལ་ཀྑ་ཎཱ. ཨ་པ་ནེ་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ པ་རེ་སཾ དུ་ཀྑ་སྶ ཨ་ས་ཧ་ནཾ ཨ་ན་དྷི་ཝཱ་ས་ནཾ པ་ར་དུ་ཀྑཱ་ས་ཧ་ནཾ. ན ཝི་ཧིཾ་སཱ ཨ་ཝི་ཧིཾ་སཱ, ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ཝི་ཧེ་ཋ་ནཾ. ཏཾ པ་ཙྩུ་པ་ཊྛ་པེ་ཏི, ཝི་ཧིཾ་སཱ་ཡ ཝཱ པ་ཊི་པ་ཀྑ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཙྩུ་པ་ཏི་ཊྛ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཝི་ཧིཾ་སཱ་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནཱ. ཝི་ཧིཾ་སཱུ་པ་ས་མོཏི ཨེ་ཏྠ ཝི་ཧིཾ་ས་ནྟི ཨེ་ཏཱ་ཡ ས་ཏྟེ, ཝི་ཧིཾ་ས་ནཾ ཝཱ ནེ་སཾ ཏ་ནྟི ཝི་ཧིཾ་སཱ, ས་ཏྟཱ་ནཾ ཝི་ཧེ་ཋ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན པ་ཝ་ཏྟོ ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ཀྑ་བྷཱུ་ཏོ པ་ཊི་གྷ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དོ. ཀ་རུ་ཎཱ་མུ་ཁེ་ན སོ་ཀོ ཝ་ཉྩེ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སོ་ཀ་ས་མྦྷ་ཝོ ཝི་པ་ཏྟཱི’’ཏི.

པ་མོ་ད་ན་ལ་ཀྑ་ཎཱཏི པ་ར་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ པ་མོ་ད་ན་ལ་ཀྑ་ཎཱ. ཨ་ནི་སྶཱ་ཡ་ན་ར་སཱཏི ཨི་སྶཱ་ཡ་ན་སྶ ཨུ་སཱུ་ཡ་ན་སྶ པ་ཊི་པ་ཀྑ་བྷཱ་ཝ་ཀི་ཙྩཱ. ས་ཏྟཱ་ནཾ ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ, པ་ནྟ་སེ་ནཱ་ས་ནེ་སུ, ཨ་དྷི་ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨེ་སུ ཙ ཨ་ས་ཧ་ནཾ ཨ་ར་མ་ཎཾ ཨ་ར་ཏི་ཨི་ཙྩེ་ཝ ས་ངྒ་ཧཾ ག་ཙྪ་ཏི, ཏ་སྶཱ ཝི་ཧ་ན་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན པ་ཙྩུ་པ་ཏི་ཊྛ་ཏི, ཏ་སྶ ཝཱ ཝི་གྷཱ་ཏཾ ཝཱུ་པ་ས་མཾ པ་ཙྩུ་པ་ཊྛ་པེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ར་ཏི་ཝི་གྷཱ་ཏ་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནཱ.

པ་ཧཱ་སོ གེ་ཧ་སི་ཏ་པཱི་ཏི་ཝ་སེ་ན པ་ཧ་ཊྛ་བྷཱ་ཝོ ཨུ་པྤི་ལཱ་ཝི་ཏ་ཏྟཾ. ས་ཏྟེ་སུ ས་མ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ར་སཱཏི པི་ཡཱ་དི་བྷེ་དེ་སུ ས་བྦ་ས་ཏྟེ་སུ ཨུ་དཱ་སི་ན་ཝུ་ཏྟི་ཡཱ ས་མ་བྷཱ་ཝ་སྶེ་ཝ ད་སྶ་ན་ཀི་ཙྩཱ, ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཏོ ཨི་ཀྑ་ཎ་ཏོ ས་མ་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ ཏེ་སཾ ག་ཧ་ཎ་ཀི་ཙྩཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་ཏྟེ་སུ པ་ཊི་ཀྐཱུ་ལཱ་པ་ཊི་ཀྐཱུ་ལཱ་ཀཱ་རཱ་ནཾ ཨ་གྒ་ཧ་ཎ་ཏོ ཏ་ཏྠ པ་ཊི་གྷཱ་ནུ་ན་ཡཱ་ནཾ ཝཱུ་པ་ས་མ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན ཝུ་ཏྟི་ཡཱ ཏེ་སཾ ཝཱུ་པ་ས་མཾ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ནཾ པ་ཙྩུ་པ་ཊྛ་པེ་ཏཱི་ཏི པ་ཊི་གྷཱ་ནུ་ན་ཡ་ཝཱུ་པ་ས་མ་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནཱ. ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཀ་མྨ་སྶ་ཀ་ཏཱ་ད་སྶ་ན་པ་ད་ཊྛཱ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཨེ་ཝ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ བྱ་ཏི་རེ་ཀ་མུ་ཁེ་ན ཧི་ཏཱུ་པ་སཾ་ཧཱ་ར་དུ་ཀྑཱ་པ་ན་ཡ་ན་ས་མྤ་ཏྟི་པ་མོ་ད་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན པ་ཙྩཱ་མ་ས་ནྟོ མེ་ཏྟཱ་དཱི་ནཾ ཏི་སྶ་ནྣཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་ཀཱ་ར་པ་ཊི་སེ་དྷ་ན་མུ་ཁེ་ན པ་ཝ་ཏྟཾ ཀ་མྨ་སྶ་ཀ་ཏཱ་ཉཱ་ཎཾ ཨུ་པེ་ཀྑཱ་བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་ར་སྶ ཨཱ་ས་ནྣ་ཀཱ་ར་ཎཾ, ན ཡཾ ཀི་ཉྩཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི.

༢༦༤. ཝི་པ་སྶ་ནཱ་སུ་ཁ་ཉྩེ་ཝ བྷ་ཝ་ས་མྤ་ཏྟི ཙཱཏི ཨེ་ཏྠ དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་སུ་ཁ་ཝི་ཧཱ་རོ ཙཱ་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཾ. ཏ་མྤི ཧི ནེ་སཾ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་པ་ཡོ་ཛ་ནཾ. ཏ་ཐཱ ‘‘སུ་ཁཾ སུ་པ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་ད་ཡོ (ཨ. ནི. ༨.༡; ༡༡.༡༥) ཨེ་ཀཱ་ད་སཱ་ནི་སཾ་སཱ. ཏེ པ་ན ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨི་དྷ ན ག་ཧི་ཏཱ.

ནི་སྶ་ར་ཏི ཨ་པ་ག་ཙྪ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ནི་སྶ་ར་ཎཾ, པ་ཧཱ་ཡ་ཀཾ. ཀཱ་མ་ཉྩེ་ཏེ་ཧི པ་ཉྩ་པི ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ་ནི, ཏ་དེ་ཀ་ཊྛཱ ཙ པཱ་པ་དྷ་མྨཱ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཧཱི་ཡ་ནྟི, ཨུ་ཛུ་ཝི་པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ན བྱཱ་པཱ་དཱ་ད་ཡོ པཱ་ལི༹་ཡཾ (དཱི. ནི. ༣.༣༢༦; ཨ. ནི. ༦.༡༣) ཝུ་ཏྟཱ. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ རཱ་ག་ནི་སྶ་ར་ཎ་ཏཱ་ཝ་ཙ་ནཾ ཨུ་པེ་ཀྑཱ་བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་ར་སྶ སུ་ཊྛུ ས་མ་ཏྠི་ཏཾ ད་ཊྛ་བྦཾ.

༢༦༥. ཨེ་ཏྠཱཏི ཨེ་ཏེ་སུ བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་རེ་སུ. མེ་ཏྟཱ ས་ཏྟེ་སུ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ དཱ་ན་པི་ཡ་ཝ་ཙ་ནཱ་དི་སཱི་ལ་སུ་ཏཱ་དི་གུ་ཎ་ག་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་ཏྟཱ་ནཾ མ་ནཱ་པ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་པ་ད་ཊྛཱ་ནཱ’’ཏི. རཱ་གོ་པི ཏ་ཏྠ ཡ་ཐཱ ཏ་ཐཱ གུ་ཎ་གྒ་ཧ་ཎ་མུ་ཁེ་ནེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི མ་ནཱ་པ་ས་ཉྙཱ་པ་ལོ་བྷ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘གུ་ཎ་ད་སྶ་ན་ས་བྷཱ་ག་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི. ཏ་སྨཱ མི་ཏྟ་མུ་ཁ་ས་པ་ཏྟོ ཝི་ཡ ཏུ་ལྱཱ་ཀཱ་རེ་ན དཱུ་ས་ན་ཏོ རཱ་གོ མེ་ཏྟཱ་ཡ ཨཱ་ས་ནྣ་པ་ཙྩ་ཏྠི་ཀོ, སོ ལ་ཧུཾ ཨོ་ཏཱ་རཾ ལ་བྷ་ཏི ས་ཏི་ས་མྨོ་ས་མ་ཏྟེ་ནཱ་པི མེ་ཏྟཾ ཨ་པ་ནཱི་ཡ ཏ་སྶཱ ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནཱ་ར་ཧ་ཏྟཱ. ཏ་ཏོཏི རཱ་ག་ཏོ, རཱ་ག་སྶ ཝཱ ཨོ་ཏཱ་ར་ལཱ་བྷ་ཏོ. ས་བྷཱ་ག་ཝི་ས་བྷཱ་ག་ཏཱ་ཡཱཏི ས་བྷཱ་ག་སྶ, ས་བྷཱ་གེ་ན ཝཱ ཝི་ས་བྷཱ་ག་ཏཱ་ཡ. ས་ཏྟེ་སུ ཧི མ་ནཱ་པཱ་ཀཱ་ར་གཱ་ཧི་ནོ མེ་ཏྟཱ་ས་བྷཱ་ག་སྶ ཏ་བྦི་པ་རཱི་ཏ་ས་བྷཱ་ཝོ བྱཱ་པཱ་དོ ཏེ་ན ཝི་ས་བྷཱ་གོ. ཏ་སྨཱ སོ ཨོ་ཏཱ་རཾ ལ་བྷ་མཱ་ནོ ཙི་རེ་ནེ་ཝ ལ་བྷེ་ཡྻཱ་ཏི པུ་རི་ས་སྶ དཱུ་རེ ཋི་ཏ་ས་པ་ཏྟོ ཝི་ཡ མེ་ཏྟཱ་ཡ དཱུ་ར་པ་ཙྩ་ཏྠི་ཀོ. ཏ་ཏོཏི བྱཱ་པཱ་ད་ཏོ. ནི་བྦྷ་ཡེ་ནཱཏི ཨ་ནུ་སྶ་ངྐ་ན་པ་རི་ས་ངྐ་ནེ་ན, ལ་དྡྷ་པ་ཏི་ཊྛཱ་ཡ མེ་ཏྟཱ་ཡ བྱཱ་པཱ་དེ་ན དུ་པྤ་དྷཾ་སི་ཡ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘མེ་ཏྟཱ་ཡི་སྶ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི.

ཨི་ཊྛཱ་ནནྟི པི་ཡཱ་ནཾ. ཀ་ནྟཱ་ནནྟི ཀ་མ་ནཱི་ཡཱ་ནཾ. མ་ནཱ་པཱ་ནནྟི མ་ན་ཝ་ཌྜྷ་ན་ཀཱ་ནཾ. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ མ་ནོ ར་མེ་ནྟཱི་ཏི མ་ནོ་ར་མཱ་ནཾ. ལོ་ཀཱ་མི་ས་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟཱ་ནནྟི ཏ་ཎྷཱ་ས་ནྣི་སྶི་ཏཱ་ནཾ. ཨ་པྤ་ཊི་ལཱ་བྷ་ཏོ ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ཏོཏི ཨ་པྤ་ཊི་ལཱ་བྷེ་ན ཨ་ཧ་མི་མེ ན ལ་བྷཱ་མཱི་ཏི པ་རི་ཏ་སྶ་ཏོ. ཨ་ཏཱི་ཏནྟི ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟཾ. ནི་རུ་དྡྷནྟི ནི་རོ་དྷ་པྤ་ཏྟཾ. ཝི་པ་རི་ཎ་ཏནྟི ས་བྷཱ་ཝ་ཝི་ག་མེ་ན ཝི་ག་ཏཾ. ས་མ་ནུ་སྶ་ར་ཏོཏི ཨ་ནུ་ཏྠུ་ན་ན་ཝ་སེ་ན ཙི་ནྟ་ཡ་ཏོ. གེ་ཧ་སི་ཏནྟི ཀཱ་མ་གུ་ཎ་ནི་སྶི་ཏཾ. ‘‘ཨཱ་དི་ནཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ‘‘སོ་ཏ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻཱ་ནཾ ས་དྡཱ་ན’’ནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་དིཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཝི་པ་ཏྟི་ད་སྶ་ན་ས་བྷཱ་ག་ཏཱ་ཡཱཏི ཡེ་སུ ས་ཏྟེ་སུ བྷོ་གཱ་དི་ཝི་པ་ཏྟི་ད་སྶ་ན་མུ་ཁེ་ན ཀ་རུ་ཎཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཏེ་སུ ཏ་ནྣི་མི་ཏྟ་མེ་ཝ ཨ་ཡོ་ནི་སོ ཨཱ་བྷོ་གེ ས་ཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་དོ་མ་ན་སྶ་མུ་ཁེ་ན སོ་ཀོ ཨུ་པྤ་ཛྫེ་ཡྻ, སོ ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ ཨཱ་ས་ནྣ་པ་ཙྩ་ཏྠི་ཀོ. སོ་ཀོ ཧི ཨི་དྷ དོ་མ་ན་སྶ་སཱི་སེ་ན ཝུ་ཏྟོ. ས་བྷཱ་ག་ཝི་ས་བྷཱ་ག་ཏཱ་ཡཱཏི ཨེ་ཏྠ ས་ཏྟེ་སུ དུ་ཀྑཱ་པ་ན་ཡ་ན་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཀཱ་ར་སྶ ཀ་རུ་ཎཱ་ས་བྷཱ་ག་སྶ ཏེ་སུ དུ་ཀྑཱུ་པ་ན་ཡ་ནཱ་ཀཱ་རོ ཝི་ཧེ་སཱ་ས་བྷཱ་ཝོ ཝི་ས་བྷཱ་གོ་ཏི ཏཱ་ཡ ས་བྷཱ་ག་ཝི་ས་བྷཱ་ག་ཏཱ་ཡ སཱ ཨོ་ཏཱ་རཾ ལ་བྷ་མཱ་ནཱ ཙི་རེ་ནེ་ཝ ལ་བྷེ་ཡྻཱ་ཏི པུ་རི་ས་སྶ དཱུ་རེ ཋི་ཏ་ས་པ་ཏྟོ ཝི་ཡ ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ དཱུ་ར་པ་ཙྩ་ཏྠི་ཀཱ ཝུ་ཏྟཱ.

ས་མྤ་ཏྟི་ད་སྶ་ན་ས་བྷཱ་ག་ཏཱ་ཡཱཏི ཡེ་སུ ས་ཏྟེ་སུ བྷོ་གཱ་དི་ས་མྤ་ཏྟི་ད་སྶ་ན་མུ་ཁེ་ན མུ་དི་ཏཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཏེ་སུ ཏ་ནྣི་མི་ཏྟ་མེ་ཝ ཨ་ཡོ་ནི་སོ ཨཱ་བྷོ་གེ ས་ཏི ‘‘ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻཱ་ནཾ རཱུ་པཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ. ནི. ༣.༣༠༦) ཝུ་ཏྟ་སོ་མ་ན་སྶ་མུ་ཁེ་ན པ་ཧཱ་སོ ཨུ་པྤ་ཛྫེ་ཡྻ, སོ ཙ མུ་དི་ཏཱ་ཡ ཨཱ་ས་ནྣ་པ་ཙྩ་ཏྠི་ཀོ. པ་ཧཱ་སོ ཧི ཨི་དྷ སོ་མ་ན་སྶ་སཱི་སེ་ན ཝུ་ཏྟོ. ས་བྷཱ་ག་ཝི་ས་བྷཱ་ག་ཏཱ་ཡཱཏི བྷོ་གཱ་དི་ས་མྤ་ཏྟཱི་ཧི མུ་དི་ཏེ་སུ ས་ཏྟེ་སུ པ་མོ་ད་ནཱ་ཀཱ་ར་སྶ མུ་དི་ཏཱ་ས་བྷཱ་ག་སྶ ཏ་ཏྠ ཨ་ན་བྷི་ར་མ་ནཱ་ཀཱ་རཱ ཨ་ར་ཏི ཝི་ས་བྷཱ་གཱ་ཏི ཏཱ་ཡ ས་བྷཱ་ག་ཝི་ས་བྷཱ་ག་ཏཱ་ཡ སཱ ཨོ་ཏཱ་རཾ ལ་བྷ་མཱ་ནཱ ཙི་རེ་ནེ་ཝ ལ་བྷེ་ཡྻཱ་ཏི པུ་རི་ས་སྶ དཱུ་རེ ཋི་ཏ་ས་པ་ཏྟོ ཝི་ཡ མུ་དི་ཏཱ་ཡ དཱུ་ར་པ་ཙྩ་ཏྠི་ཀཱ ཝུ་ཏྟཱ. པ་མུ་དི་ཏོ ཙཱཏི་ཨཱ་དི མུ་དི་ཏཱ་ཡ སི་དྡྷཱ་ཡ ཨ་ཡ་མྤི ཨ་ར་ཏི ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ལ་དྡྷ་བྦ་གུ་ཎ་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ན ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཨ་ར་ཏི་ནི་གྒ་ཧ་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན. ཀཱ་ཡ་ཙི་ཏྟ་ཝི་ཝེ་ཀ་པ་ཊི་པ་ཀྑཱ་ཡ ཝཱ ཨ་ར་ཏི་ཡཱ ཝི་ཀྑ་མྦྷི་ཏཱ་ཡ མུ་དི་ཏཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ཀྑཱ ཨ་ར་ཏི སུ་ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ནེ་ཡྻཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཨེ་ཀ་དེ་སེ་ན ཨ་ར་ཏི ད་སྶི་ཏཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨ་དྷི་ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨེ་སཱུཏི ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་དྷ་མྨེ་སུ.

བཱ་ལ་ཀ་ར་དྷ་མྨ་ཡོ་ག་ཏོ བཱ་ལ་སྶ. ཨ་ཏྟ་ཧི་ཏ་པ་ར་ཧི་ཏ་བྱཱ་མཱུ་ལ༹ྷ་ཏཱ་ཡ མཱུ་ལ༹ྷ་སྶ. པུ་ཐཱུ་ནཾ ཀི་ལེ་སཱ་དཱི་ནཾ ཛ་ན་ནཱ་དཱི་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་སྶ. ཀི་ལེ་སོ་དྷཱི་ནཾ མ་གྒོ་དྷཱི་ཧི ཨ་ཛི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ནོ་དྷི་ཛི་ན་སྶ, ཨོ་དྷི་ཛི་ནཱ ཝཱ སེ་ཀྑཱ ཨོ་དྷི་སོ་ཝ ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཛི་ཏ་ཏྟཱ. ཏེ་ན ཨི་མ་སྶ ཨོ་དྷི་ཛི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི. ས་ཏྟ་མ་བྷ་ཝཱ་དི་ཏོ ཨུ་དྡྷཾ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཝི་པཱ་ཀ་སྶ ཨ་ཛི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ཝི་པཱ་ཀ་ཛི་ན་སྶ, ཝི་པཱ་ཀ་ཛི་ནཱ ཝཱ ཨ་ར་ཧ་ནྟོ ཨ་པྤ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀ་ཏྟཱ. ཏེ་ན་སྶ ཨ་སེ་ཀྑ་ཏྟཾ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི. ཨ་ནེ་ཀཱ་དཱི་ན་ཝེ ས་བྦེ་ས་མྤི པཱ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ མཱུ་ལ་བྷཱུ་ཏེ ས་མྨོ་ཧེ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཱ་ནཾ ཨ་ད་སྶ་ན་སཱི་ལ་ཏཱ་ཡ ཨ་ནཱ་དཱི་ན་ཝ་ད་སྶཱ་ཝི་ནོ. ཨཱ་ག་མཱ་དྷི་ག་མཱ་བྷཱ་ཝཱ ཨ་སྶུ་ཏ་ཝ་ཏོ. ཨེ་དི་སོ ཨེ་ཀཾ་སེ་ན ཨ་ནྡྷ་པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཏ་སྶ ཨ་ནྡྷ་པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ པུ་ན་པི ‘‘པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་སྶཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱཏི ཝུ་ཏྟཱ་ཀཱ་རེ་ན ས་མྨོ་ཧ་པུ་བྦི་ཀཱ. རཱུ་པཾ སཱ ནཱ་ཏི་ཝ་ཏྟ་ཏཱིཏི རཱུ་པཱ་ནཾ ས་མ་ཏི་ཀྐ་མ་ནཱ་ཡ ཀཱ་ར་ཎཾ ན ཧོ་ཏི, རཱུ་པཱ་ར་མྨ་ཎེ ཀི་ལེ་སེ ནཱ་ཏི་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. སོ་མ་ན་སྶ་དོ་མ་ན་སྶ་ར་ཧི་ཏཾ ཨ་ཉྙཱ་ཎ་མེ་ཝ ཨ་ཉྙཱ་ཎུ་པེ་ཀྑཱ. དོ་ས་གུ་ཎཱ་ཝི་ཙཱ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ས་བྷཱ་ག་ཏྟཱཏི ཡ་ཐཱ བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་རུ་པེ་ཀྑཱ མེ་ཏྟཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ ས་ཏྟེ་སུ ཧི་ཏཱུ་པ་སཾ་ཧཱ་རཱ་དི་ཝ་སེ་ན གུ་ཎ་དོ་སེ ཨ་ཝི་ཙཱ་རེ་ནྟཱི ཀེ་ཝ་ལཾ ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པེ་ཀྑ་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨ་ཉྙཱ་ཎུ་པེ་ཀྑཱ ས་ཏྟེ་སུ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་མྤི གུ་ཎ་དོ་སཾ ཨ་ཙི་ནྟེ་ནྟཱི ཀེ་ཝ་ལཾ ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པེ་ཀྑ་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི དོ་ས་གུ་ཎཱ་ཝི་ཙཱ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ས་བྷཱ་གཱ. ཏ་སྨཱ སཱ ལ་ཧུཾ ཨོ་ཏཱ་རཾ ལ་བྷ་ཏཱི་ཏི བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་རུ་པེ་ཀྑཱ་ཡ ཨཱ་ས་ནྣ་པ་ཙྩ་ཏྠི་ཀཱ ཝུ་ཏྟཱ. ས་བྷཱ་ག་ཝི་ས་བྷཱ་ག་ཏཱ་ཡཱཏི ཨི་ཊྛཱ་ནི་ཊྛེ་སུ མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཱ་ཀཱ་ར་སྶ ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ས་བྷཱ་ག་སྶ ཏ་ཏྠ ཨ་ནུ་རོ་དྷ་ཝི་རོ་དྷ་པ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་ཀཱ་རཱ རཱ་ག་པ་ཊི་གྷཱ ཝི་ས་བྷཱ་གཱ་ཏི ཏཱ་ཡ ས་བྷཱ་ག་ཝི་ས་བྷཱ་ག་ཏཱ་ཡ ཏེ ཨོ་ཏཱ་རཾ ལ་བྷ་མཱ་ནཱ ཙི་རེ་ནེ་ཝ ལ་བྷེ་ཡྻུ་ནྟི པུ་རི་ས་སྶ དཱུ་རེ ཋི་ཏ་ས་པ་ཏྟོ ཝི་ཡ ཨུ་པེ་ཀྑཱ་བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་ར་སྶ དཱུ་ར་པ་ཙྩ་ཏྠི་ཀཱ ཝུ་ཏྟཱ.

༢༦༦. ཀ་ཏྟུ་ཀཱ་མ་ཏཱ ཚ་ནྡོ ཨཱ་དི ‘‘ཚ་ནྡ་མཱུ་ལ་ཀཱ ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ’’ཏི (ཨ. ནི. ༨.༨༣) ཝ་ཙ་ན་ཏོ, ཨ་ཐ ཝཱ ས་ཏྟེ་སུ ཧི་ཏེ་སི་ཏཱ་དུ་ཀྑཱ་པ་ན་ཡ་ན་ཀཱ་མ་ཏཱ་དི་ནཱ ཨ་ན་ཝ་ཛྫཱ་བྷི་པ་ཏྠ་ནཱ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ ‘‘ཀ་ཏྟུ་ཀཱ་མ་ཏཱ ཚ་ནྡོ ཨཱ་དཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨུ་པེ་ཀྑཱ་བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་རོ་པི ཧི ས་ཏྟེ་སུ ཨ་ནི་རཱ་ཀ་ཏ་ཧི་ཏ་ཙྪ་ནྡོ་ཡེ་ཝ ‘‘ཏ་ཏྠ ཨ་བྱཱ་ཝ་ཊ་ཏཱ ཨ་པ་ཎྞ་ཀ་པ་ཊི་པ་དཱ’’ཏི ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པེ་ཀྑ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཏི མཱ་ཏཱ ཝི་ཡ ས་ཀི་ཙྩ་པ་སུ་ཏེ པུ་ཏྟེ. ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ་དཱིཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཏ་དེ་ཀ་ཊྛ་ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཀ་ཏྠ་ཙི ས་ཏྟ་གྒ་ཧ་ཎ་མྤི ས་ངྑཱ་ར་གྒ་ཧ་ཎ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི པུ་གྒ་ལཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ་ཡ དེ་ས་ནཱ་ཡ ཡ་ཐཱ ‘‘ས་བྦེ ས་ཏྟཱ ཨཱ་ཧཱ་ར་ཊྛི་ཏི་ཀཱ’’ཏི (ཨ. ནི. ༡༠.༢༧; ཁུ. པཱ. ༤.༡), ན ཨེ་ཝ་མི་དྷཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཉྙ་ཏྟི་དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཀོ ཝཱ ས་ཏྟོ ཨ་ནེ་ཀེ ཝཱ ས་ཏྟཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ’’ནྟི. པ་ཉྙ་ཏྟི་དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ནཱཏི པ་ཉྙ་ཏྟི་ས་ངྑཱ་ཏ་དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ན. ཀཱ་མ་ཉྩེ་ཏྠ ‘‘སུ་ཁི་ཏཱ ཧོ་ནྟཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (པ་ཊི. མ. ༢.༢༣) བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡཾ སུ་ཁཱ་དི་གྒ་ཧ་ཎ་མྤི ལ་བྦྷ་ཏི. ཏཾ པ་ན ‘‘ས་བྦེ ས་ངྑཱ་རཱ ཨ་ནི་ཙྩཱ’’ཏི (དྷ. པ. ༢༥༥; ཐེ་ར་གཱ. ༦༧༦; ནེ་ཏྟི. ༥) ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཨ་ནི་ཙྩ་ལ་ཀྑ་ཎ་ག་ཧ་ཎཾ ཝི་ཡ ཨ་པྤ་དྷཱ་ན་བྷཱུ་ཏཾ, ས་ཏྟ་པ་ཉྙ་ཏྟི ཨེ་ཝ པ་དྷཱ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཡ྄ཧ་ཏཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨུ་པ་ཙཱ་རེ ཝཱ པ་ཏྟེ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝ་ཌྜྷ་ནཾ ཏ་ཏྠཱ་པི སཱི་མཱ་ས་མྦྷེ་ད་སི་དྡྷི་ཏོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.

ཨེ་ཀ་མཱ་ཝཱ་སཾ པ་རི་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ས་ཏྟེ མེ་ཏྟཱ་ཡ ཕ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཉཱ་ཎེ་ན པ་རི་ཙྪེ་དཾ ཀ་ཏྭཱ ཨེ་ཀཱ ར་ཙྪཱ པ་རི་ཙྪི་ནྡི་ཏ་བྦཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ར་ཙྪཱ་ག་ཧ་ཎེ་ན ར་ཙྪཱ་ཝཱ་སི་ནོ ས་ཏྟཱ ག་ཧི་ཏཱ ཡ་ཐཱ ཨེ་ཀཾ དི་ས་ནྟི. ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་ཏྠ.

༢༦༧. ཀ་སི་ཎཱ་ནཾ ནི་སྶ་ནྡོཏི ཀ་སི་ཎ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་ནཾ ནི་སྶ་ནྡ་ཕ་ལ་ས་དི་སཱ ཨཱ་རུ་པྤཱ ཨ་རཱུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་ནི, ཀ་སི་ཎ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་ནཾ པཱ་རི་པཱུ་རི་ཡཱ་ཝ སི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ. ཏེ་ཧི ཝི་ནཱ ཨ་སི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ་ཏི ཀེ་ཙི. ས་མཱ་དྷི་ནི་སྶ་ནྡོཏི རཱུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ས་མཱ་དྷཱི་ནཾ, ཧེ་ཊྛི་མཱ་ནཾ ཏི་ཎྞཾ ཨ་རཱུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ས་མཱ་དྷཱི་ན་ཉྩ ནི་སྶ་ནྡོ པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ཏེ ཨ་དྷི་ག་ནྟྭཱ་ཝ པ་ཊི་ལ་བྷི་ཏ་བྦ་ཏོ. ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ནི་སྶ་ནྡོ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ལ་དྡྷ་བྦ་ཏོ, ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཙ ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏ་བྦ་ཏོ. ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ནི་སྶ་ནྡོ ནི་རོ་དྷ་ས་མཱ་པ་ཏྟི. ཡ་ཐཱ་ཧ ‘‘དྭཱི་ཧི བ་ལེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དི (ཝི་སུ་དྡྷི. ༢.༨༦༨). ‘‘པུ་རི་མ་བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་ར་ཏྟ་ཡ་ནི་སྶ་ནྡོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ མེ་ཏྟཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཏཱི་ཎི ཛྷཱ་ནཱ་ནི ཨ་དྷི་ག་ནྟྭཱ ཋི་ཏ་སྶེ་ཝ ཨུ་པེ་ཀྑཱ་བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་རོ, ན ཨི་ཏ་ར་སྶཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཏ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ཨུ་པ་མཱ་ཡ པཱ་ཀ་ཊ་ཏ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་ཐཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏཾ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ.

༢༦༨. སི་ཡཱཏི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན སི་ཡཱ ཀ་སྶ་ཙི པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐོ. ཨེ་ཏྠཱཏི ཨེ་ཏེ་སུ མེ་ཏྟཱ་དཱི་སུ བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་ར་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ, ཨི་ཏ་ར་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཱ་ནི ཨ་ཏྟ་ཧི་ཏ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་མ་ཏྟཱ་ནི. ཨི་མཱ་ནི པ་ན ‘‘ས་བྦེ ས་ཏྟཱ སུ་ཁི་ཏཱ ཧོ་ནྟཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (པ་ཊི. མ. ༢.༢༢) པ་ར་ཧི་ཏ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་བྷཱུ་ཏཱ་ནི. ཏ་སྨཱ ས་ཏྟེ་སུ ས་མྨཱ པ་ཊི་པ་ཏྟི་བྷཱ་ཝེ་ན སེ་ཊྛཱ ཨེ་ཏེ ཝི་ཧཱ་རཱ. བྲ་ཧྨཱ་ནོཏི ཨུ་པ་པ་ཏྟི་བྲ་ཧྨཱ་ནོ. ཏེ ཧི ཨི་དྷ ཛྷཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཝི་ནཱི་ཝ་ར་ཎ་ཙི་ཏྟཱ ཧུ་ཏྭཱ བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀེ ཨུ་པྤ་ནྣཱ ཏ་ཏྠ ཡཱ་ཝ་ཏཱ་ཡུ་ཀཾ ཝི་ནཱི་ཝ་ར་ཎ་ཙི་ཏྟཱ་ཝ ཧོ་ནྟི. ཏ་སྨཱ ‘‘ནི་དྡོ་ས་ཙི་ཏྟཱ ཝི་ཧ་ར་ནྟཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. བྲ་ཧྨཱ་ནོཏི ཝཱ ས་ཀ་ལ་བུ་དྡྷ་གུ་ཎ་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ དཱ་ན་པཱ་ར་མི་ཏཱ་དཱི་ནཾ བུ་དྡྷ་ཀ་ར་དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་རི་པཱུ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན བྲཱུ་ཧི་ཏ་གུ་ཎཱ མ་ཧཱ་ས་ཏྟཱ བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ. ཏེ ཧི ས་བྦ་ས་ཏྟཱ་ནཾ ཧི་ཏེ་ས་ནེ་ན, ཨ་ཧི་ཏཱ་པ་ན་ཡ་ནེ་ན, ས་མྤ་ཏྟི་པ་མོ་ད་ནེ་ན, ས་བྦ་ཏྠ ཝི་ཝ་ཛྫི་ཏཱ་ག་ཏི་ག་མ་ན་མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནེ་ན ཙ ནི་དྡོ་ས་ཙི་ཏྟཱ ཝི་ཧ་ར་ནྟི. ཨེ་ཝནྟི ཡ་ཐཱ ཏེ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་བྲ་ཧྨཱ་ནོ, མ་ཧཱ་བོ་དྷི་ས་ཏྟ་བྲ་ཧྨཱ་ནོ ཝཱ, ཨེ་ཝཾ ཨེ་ཏེ་ཧི བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་རེ་ཧི ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ ས་མ་ངྒཱི་བྷཱུ་ཏཱ.

༢༦༩. ཙ་ཏ་སྶོ་ཝཱ་ཏི་ཨཱ་དི་པ་ཉྷ་སྶཱཏི ཙ་ཏ་སྶོ་ཏི་ཨཱ་དི་ཀ་སྶ ཏི་ཝི་དྷ་སྶ པ་ཉྷ་སྶ. ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒཱ་དི་ཝ་སཱཏི ཨེ་ཏྠ བྱཱ་པཱ་ད་སཾ་ཀི་ལེ་སཱ་དི་ཏོ ཝི་སུ་ཛ྄ཛྷ་ནུ་པཱ་ཡོ ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒོ. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཧི་ཏཱུ་པ་སཾ་ཧཱ་རཱ་དི་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ཝི་སེ་སཱ ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ. ཨཱ་སཾ མེ་ཏྟཱ་དཱི་ནཾ. ཨ་པྤ་མཱ་ཎེཏི པ་མཱ་ཎ་ར་ཧི་ཏེ. ཡེ་ནཱཏི ཡེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན. ཏནྟི ཏ་སྨཱ. ད-ཀཱ་རོ པ་ད་ས་ནྡྷི་ཀ་རོ.

བྱཱ་པཱ་ད་བ་ཧུ་ལ་སྶ ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒོ་ཏི ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་བྦཾ, ཨུ་ཛུ་ཝི་པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨེ་ས ན་ཡོ སེ་སེ་སུ་པི. པ་ཀྑ་པཱ་ཏ་ཝ་སེ་ན ཨ་ནཱ་བྷུ་ཛ་ན་མ་ནཱ་བྷོ་གོ མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཱ་ཀཱ་རོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཡྭཱ་ཡཾ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷོ ས་ཏྟེ་སུ མ་ན་སི་ཀཱ་རོ ཝུ་ཏྟོ, ཏ་མེ་ཝ ཨུ་པ་མཱ་ཡ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་སྨཱ ཙ ཡ་ཐཱ མཱ་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་སྶཱ་པི ཧི་ཏཱུ་པ་སཾ་ཧཱ་རཱ་དི་ཨ་ཏྠ་སྶ ཨུ་པ་མེ་ཡྻ་བྷཱ་ཝཾ ཨུ་པ་ནེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ཨ་ཏྠུ་པ་ན་ཡ་ན་ཏྠོ ‘‘ཡ་སྨཱ ཙཱ’’ཏི ཙ-ས་དྡོ. པ་རི་ཡཱ་ཡེཏི ཝཱ་རེ, ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ ཀི་ཙྩ་ཝ་སེ་ན པ་རི་ཝ་ཏྟ་ན་ཀྐ་མེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་བྱཱ་ཝ་ཊཱཏི ཨ་ནུ་སྶུ་ཀྐཱ. ཏ་ཐཱཏི ཡ་ཐཱ མཱ་ཏཱ ད་ཧ་རཱ་དཱི་སུ པུ་ཏྟེ་སུ, ཏ་ཐཱ ས་བྦ་ས་ཏྟེ་སུ མེ་ཏྟཱ་དི་ཝ་སེ་ན མེ་ཏྟཱ་ཡ་ནཱ་དི་ཝ་སི་ཀེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ ས་བྦེ་པི སཾ་ཀི་ལེ་ས་དྷ་མྨཱ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ དོ་ས་མོ་ཧ་རཱ་ག་པ་ཀྑི་ཡཱ, ཏེ་ཧི ཙ ཝི་སུ་ཛ྄ཛྷ་ནུ་པཱ་ཡོ ཨ་པྤ་མ་ཉྙཱ, ཧི་ཏཱུ་པ་སཾ་ཧཱ་རཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཙ་ཏུ་བྦི་དྷོ ཙ ས་ཏྟེ་སུ མ་ན་སི་ཀཱ་རོ, ཏ་སྨཱ ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒཱ་དི་ཝ་སཱ ཙ་ཏ་སྶོ་ཝ ཨ་པྤ་མ་ཉྙཱ. ཙ་ཏ་སྶོ་པི ཨེ་ཏཱ བྷཱ་ཝེ་ཏུ་ཀཱ་མེ་ན ན ཨེ་ཀེ་ཀ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ས་ཏི ཧི ས་བྦ་ས་ངྒ་ཧེ ཀ་མེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ. ཧི་ཏེ་སི་ཏཱ མེ་ཏྟཱ་ཡ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཝཾ པ་ཏྠི་ཏ་ཧི་ཏཱ་ན’’ནྟི. ས་མྦྷཱ་ཝེ་ཏྭཱ ཝཱཏི ‘‘ཨི་མཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ཡཾ ནི་ར་ཡཱ་དཱི་སུ ནི་བྦ་ཏྟེ་ཡྻཱ’’ཏི པ་རི་ཀ་པྤེ་ཏྭཱ ཝཱ. དུ་ཀྑཱ་པ་ན་ཡ་ནཱ་ཀ་ཨཱ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་ཏོ པ་རནྟི ཏ་ཏོ ཧི་ཏཱ་ཀཱ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་དི་ཏོ པ་རཾ. ཀ་ཏྟ་བྦཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོཏི ཙ་ཏུ་ཏྠ་སྶ པ་ཀཱ་ར་སྶ ཀ་ཏྟ་བྦ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨ་ཡཾ ཀ་མོཏི ཨ་ཡཾ ཨི་མཱ་སཾ ཨ་པྤ་མ་ཉྙཱ་ནཾ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཀྐ་མོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ, ན ‘‘ཨི་མི་ནཱ་ཝ ཀ་མེ་ན ཨེ་ཏཱ་སཾ པ་ཝ་ཏྟི, ན ཨ་ཉྙ་ཐཱ’’ཏི. མེ་ཏྟཱ་དཱི་ནཾ ཧི ཏི་སྶ་ནྣཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ནཾ ཀ་མ་ནི་ཡ་མོ ན་ཏྠི, ཡཾ ཝཱ ཏཾ ཝཱ པ་ཋ་མཾ བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ལ་བྦྷཱ, དེ་ས་ནཱ་ཀྐ་མ་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ.

ཨེ་ཀ་ས་ཏྟ་སྶཱ་པཱིཏི ཨེ་ཀ་སྶཱ་པི ས་ཏྟ་སྶ. ཨ་པྤ་ཊི་བྷཱ་ག་ནི་མི་ཏྟ་ཏྟཱ པ་རི་ཙྪེ་ད་གྒ་ཧ་ཎཾ ན་ཏྠི, ན ཙ ས་མྨུ་ཏི་ས་ཙྩ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཾ ས་ཏྟ་གྒ་ཧ་ཎཾ པ་རི་ཙྪི་ནྣ་རཱུ་པཱ་དི་གྒ་ཧ་ཎཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་པྤ་ནཱ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་པ་རཱ་མཱ་ས་ས་ཏྟ་གྒ་ཧ་ཎ་མུ་དྡྷ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ མེ་ཏྟཱ་དཱི་ནཾ ཨེ་ཀ་ས་ཏྟཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ན་མྤི ཨ་པྤ་མཱ་ཎ་གོ་ཙ་ར་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཨེ་ཝཾ པ་མཱ་ཎཾ ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱཏི ཡ་ཐཱ ཨུ་དྡྷུ་མཱ་ཏ་ཀཱ་དཱི་སུ ཨ་ཏི་རེ་ཀུ་དྡྷུ་མཱ་ཏ་ཀཱ་དི་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟེ པ་དེ་སེ ནི་མི་ཏྟཾ ག་ཡ྄ཧ་ཏི, ཨེ་ཝཾ པ་མཱ་ཎཾ ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ. ས་ཀ་ལ་ཕ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ནཱཏི ནི་ར་ཝ་སེ་ས་ཕ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན.

༢༧༠. ནི་སྶ་ར་ཎ་ཏྟཱཏི ཨེ་ཏྠ ཡཾ ཡ་སྶ ནི་སྶ་ར་ཎཾ, ཏཾ ཏ་སྶ ཨུ་ཛུ་པ་ཊི་པ་ཀྑ་བྷཱུ་ཏ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི. ཡ་ཐཱ ཀཱ་མཱ་ནཾ ནེ་ཀྑ་མྨཾ, རཱུ་པཱ་ནཾ ཨཱ་རུ་པྤཱ, ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ནི་བྦཱ་ནཾ, ཨེ་ཝཾ དོ་མ་ན་སྶ་ས་ཧི་ཏཱ་ནཾ བྱཱ་པཱ་ད་ཝི་ཧིཾ་སཱ་ར་ཏཱི་ནཾ ནི་སྶ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ མེ་ཏྟཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་མུ་དི་ཏཱ ན སོ་མ་ན་སྶ་ར་ཧི་ཏཱ ཧོ་ནྟི. ནི་སྶ་ར་ཎ་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ ཙ པུ་བྦ་བྷཱ་གི་ཡཱ་ནཾ ཏཱ་སཾ ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ས་མྤ་ཡོ་གོ་པི ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ ཨ་ནི་སྶ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏ་ཐཱ ཧི ཨ་ཊྛ་ཝཱི་ས་ཏི་ཡཱ ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དེ་སུ ཀ་རུ་ཎཱ་མུ་དི་ཏཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟིཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ ཨི་ཙྪ་ནྟི. ན ཧི བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་རུ་པེ་ཀྑཱ ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ཝེ་ད་ནཾ ཝི་ནཱ ཝ་ཏྟ་ཏི པཱ་རི་སུ་དྡྷི་ཨུ་པེ་ཀྑཱ ཝི་ཡ. ན ཧི ཀ་དཱ་ཙི པཱ་རི་སུ་དྡྷི་ཨུ་པེ་ཀྑཱ ཝེ་ད་ནུ་པེ་ཀྑཾ ཝི་ནཱ ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི.

༢༧༡. སཱ་ཏ་ས་ཧ་ག་ཏནྟི སུ་ཁ་ས་ཧ་ག་ཏཾ. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ ‘‘ཏ་ཏོ ཏྭཾ བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཱ་ཡ (ཨ. ནི. ༨.༦༣) དེ་ས་ནཱ་ཡ ཙ་ཏུ་ནྣ་མྤི ཨ་པྤ་མ་ཉྙཱ་ནཾ ས་ཝི་ཏ་ཀྐཱ་དི་བྷཱ་ཝོ ཝི་ཡ ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ས་ཧ་ག་ཏ་བྷཱ་ཝོ་པི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ཏ་སྨཱ. ཙ་ཏ་སྶོ་པི ཨ་པྤ་མ་ཉྙཱ ཙ་ཏུ་ཀྐ་པ་ཉྩ་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ནི་ཀཱཏི ཙོ་ད་ཀ་སྶ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ས་ཏཱིཏི ཡ་དི མཱུ་ལ་ས་མཱ་དྷི་མྷི ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ཨ་ན་ནྟ་རཾ ཝུ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་རེ་སུ པ་ཀྑི་པ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ད་ཡོ་པི ཙ་ཏུ་ཀྐ་པ་ཉྩ་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ནི་ཀཱ སི་ཡུཾ, ན པ་ན ཧོ་ནྟི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཝ་སེ་ན དེ་སི་ཏ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ, ཧོ་ནྟུ ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ད་ཡོ ཨཱ་ནཱ་པཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཙ་ཏུ་ཀྐ་པ་ཉྩ་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ནི་ཀཱ་ཏི ཝ་དེ་ཡྻཱ་ཏི ཨཱ་ས་ངྐ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཝེ་ད་ནཱ་དཱི་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི. བྱ་ཉྫ་ན་ཙྪཱ་ཡཱ་མ་ཏྟཾ ག་ཧེ་ཏྭཱཏི ‘‘མེ་ཏྟཱ མེ ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟི བྷཱ་ཝི་ཏཱ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ཧི བྱ་ཉྫ་ནེ་ཧི པ་ཀཱ་སི་ཏོ ཨེ་ཝ ཙི་ཏྟ་ས་མཱ་དྷི ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ མེ ཙི་ཏྟཾ ཋི་ཏཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ཧི་པི བྱ་ཉྫ་ནེ་ཧི པ་ཀཱ་སི་ཏོ་ཏི བྱ་ཉྫ་ན་ཏོ ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ས་མཱ་དྷི་ཙྪཱ་ཡཱ་མ་ཏྟཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠ ལ་བྦྷ་མཱ་ནཾ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡཾ ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སུ་ཏྟ་ཏྠཾ ཧི ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཝ་ད་ནྟོ ཨ་ཡ་ཐཱ་ཝཱ་དི་ཏཱ་ཡ ས་ཏྠཱ་རཾ ཨ་པ་ཝ་ད་ནྟོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘མཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨ་བྦྷཱ་ཙི་ཀྑཱི’’ཏི.

༢༧༢. ‘‘ཏ་ཡི་མཾ དོ་སཾ པ་རི་ཧ་རི་ཏུ་ཀཱ་མེ་ན ན ས་བྦཾ སུ་ཏྟཾ ནཱི་ཏ་ཏྠ་མེ་ཝ, ཏ་སྨཱ ག་རུ་ཀུ་ལ་ཏོ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ མ་གྒི་ཏ་བྦོ’’ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ག་མྦྷཱི་རཾ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དིཾ ཝ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ཨཱ་དི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཡ་ཉྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨཱ་ཡཱ་ཙི་ཏཱ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཨཱ་ཡཱ་ཙི་ཏ་དྷ་མྨ་དེ་ས་ནོ, ཏཾ ཨཱ་ཡཱ་ཙི་ཏ་དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ. ཨེ་ཝ་མེ་ཝཱཏི ག་ར་ཧ་ནེ ནི་པཱ་ཏོ, མུ་དཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟནྟི གོ་ཙ་ར་ཛ྄ཛྷ་ཏྟེ, ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཱ་ར་མྨ་ཎེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡ་སྨཱ ཙི་ཏྟེ་ཀ་གྒ་ཏཱ ནཱ་མ ས་ས་ནྟ་ཏི་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ ‘‘ནི་ཡ་ཀ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཙི་ཏྟཾ ཋི་ཏཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱིཏི བ་ཧི་དྡྷཱ ཨ་ཝི་ཀྑི་པྤ་མཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་གྒ་བྷཱ་ཝེ ཋི་ཏཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ སུ་ས་ཎྛི་ཏཾ, སུ་ཊྛུ ས་མཱ་ཧི་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨུ་པྤ་ནྣཱཏི ཨ་ཝི་ཀྑ་མྦྷི་ཏཱ. པཱ་པ་ཀཱཏི ལཱ་མ་ཀཱ. ཨ་ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱཏི ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡཱ་ད་ཡོ ཨ་ཀོ་ས་ལླ་ས་མྦྷཱུ་ཏ་ཊྛེ་ན ཨ་ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ. ཙི་ཏྟཾ པ་རི་ཡཱ་དཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟི་ཏུཾ ཨོ་ཀཱ་སཱ་དཱ་ནེ་ན ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟཾ ཁེ་པེ་ཏྭཱ ན ཙ ཋ་སྶ་ནྟཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨི་མི་ནཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་སྶ ས་མཱ་དྷཱ་ན་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་མཱ་ཧ.

ཙི་ཏྟེ་ཀ་གྒ་ཏཱ་མ་ཏྟོཏི བྷཱ་ཝ་ན་མ་ནུ་ཡུ་ཏྟེ་ན པ་ཊི་ལ་དྡྷ་མ་ཏྟཾ ནཱ་ཏི་སུ་བྷཱ་ཝི་ཏཾ ས་མཱ་དྷཱ་ནཾ. ཏཾ པ་ན ཨུ་པ་རི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཱ་ནཾ ས་མཱ་དྷི་ཝི་སེ་སཱ་ནཾ མཱུ་ལ་ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘མཱུ་ལ་ས་མཱ་དྷཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟོ. སྭཱ་ཡཾ ཙི་ཏྟེ་ཀ་གྒ་ཏཱ་མ་ཏྟོ ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་མེ་ཝ ཙི་ཏྟཾ ས་ཎྛ་པེ་མི ས་ནྣི་སཱ་དེ་མི ཨེ་ཀོ་དིཾ ཀ་རོ་མི ས་མཱ་ད་ཧཱ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ ཁ་ཎི་ཀ་ས་མཱ་དྷི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ཡ་ཐེ་ཝ ཧི ཨ་ཉྙ་ཏྠཱ་པི ‘‘ཨཱ་ར་དྡྷཾ ཁོ པ་ན མེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཝཱི་རི་ཡཾ ཨ་ཧོ་སི ཨ་ས་ལླཱི་ནཾ…པེ… ས་མཱ་ཧི་ཏཾ ཙི་ཏྟཾ ཨེ་ཀ་གྒ’’ནྟི (ཨ. ནི. ༨.༡༡; པཱ་རཱ. ༡༡) ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཝི་ཝི་ཙྩེ་ཝ ཀཱ་མེ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་ཏོ (ཨ. ནི. ༨.༡༡) པ་ཋ་མཾ ཝུ་ཏྟ་ཙི་ཏྟེ་ཀ་གྒ་ཏཱ ‘‘ཁ་ཎི་ཀ་ས་མཱ་དྷཱི’’ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ཨེ་ཝ་མི་དྷཱ་པཱི་ཏི. སོ ཨེ་ཝ ས་མཱ་དྷཱིཏི མཱུ་ལ་ས་མཱ་དྷི་མཱ་ཧ.

ཨ་སྶཱཏི བྷི་ཀྑུ་ནོ, ཨ་སྶ ཝཱ མཱུ་ལ་ས་མཱ་དྷི་སྶ. བྷཱ་ཝ་ནནྟི ཝ་ཌྜྷ་ནཾ. ཨ་ཡཾ ས་མཱ་དྷཱིཏི ཙ མཱུ་ལ་ས་མཱ་དྷི་ཡེ་ཝ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ཨེ་ཝཾ བྷཱ་ཝི་ཏོཏི ཡ་ཐཱ ཨ་ར་ཎི་ས་ཧི་ཏེ་ན ཨུ་པྤཱ་དི་ཏོ ཨ་གྒི གོ་མ་ཡ་ཙུ་ཎྞཱ་དཱི་ཧི ཝ་ཌྜྷི་ཏོ གོ་མ་ཡ་གྒི་ཨཱ་དི་བྷཱ་ཝཾ པ་ཏྟོ་པི ཨ་ར་ཎི་ས་ཧི་ཏེ་ན ཨུ་པྤཱ་དི་ཏ་མཱུ་ལ་གྒཱི་ཏྭེ་ཝ ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཨེ་ཝ་མི་དྷཱ་པི མཱུ་ལ་ས་མཱ་དྷི ཨེ་ཝ མེ་ཏྟཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝ་ཌྜྷི་ཏོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ.

ཨ་ཉྙེ་སུ་པི ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ་སུ པ་ཐ་ཝཱི་ཀ་སི་ཎཱ་དཱི་སུ. ཏ་ཏྠ ཡ་ཐཱ མེ་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་པུ་བྦ་ངྒ་མེ་ན བྷཱ་ཝ་ནཱ་ན་ཡེ་ན པ་ཐ་ཝཱི་ཀ་སི་ཎཱ་དཱི་སུ ས་ཝི་ཏ་ཀྐཱ་དི་བྷཱ་ཝ་ཝ་སེ་ན ཙ་ཏུ་ཀྐ་པ་ཉྩ་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ས་མྤཱ་པ་ན་ཝི་དྷི་ནཱ མཱུ་ལ་ས་མཱ་དྷི་སྶ བྷཱ་ཝ་ནཱ ཝུ་ཏྟཱ, ཨེ་ཝཾ ཀ་རུ་ཎཱ་དི་བྷཱ་ཝ་ནཱ་པུ་བྦ་ངྒ་མཾ པ་ཐ་ཝཱི་ཀ་སི་ཎཱ་དཱི་སུ་པི བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝི་དྷིཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་དི་པུ་བྦ་ངྒ་མཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝི་དྷིཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡཱ་ཡ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་སི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཀ་རུ་ཎཱ མེ ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ དྷ་མྨཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཱ་ཡ དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཱ་དྷི་ག་མཱ་ཡ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་སྶ ཀ་ཐི་ཏ་ཏྟཱ པུ་ན ‘‘ཏ་ཏོ ཏྭཾ, བྷི་ཀྑུ, ཨི་མཾ ས་མཱ་དྷིཾ ས་ཝི་ཏ་ཀྐ་མྤཱི’’ཏི་ཨཱ་དི (ཨ. ནི. ༨.༦༣) ཀ་སྨཱ ཝུ་ཏྟ་ནྟི? དྷ་མྨཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཡ མ་ཏྠ་ཀ་པྤ་ཏྟི་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ. སཱ ཧི ས་ངྑཱ་རུ་པེ་ཀྑཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་དྷ་མྨེ ས་མྨ་ས་ནྟཱི ཝི་སེ་ས་ཏོ མ་ཏྠ་ཀ་པྤ་ཏྟཱ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་བྷཱུ་མི་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཀེ་ཙི.

པུ་ན ཡ་ཏོ ཁོ ཏེཏི་ཨཱ་དི ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་པྤ་ཏྟི་ཏོ ཨུ་དྡྷཾ ལ་དྡྷ་བྦ་ཕཱ་སུ་ཝི་ཧཱ་ར་ད་སྶ་ནཾ. ཏ་ཏྠ ག་གྒྷ་སཱིཏི ག་མི་སྶ་སི. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ ‘‘ས་ཝི་ཏ་ཀྐ་མྤཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཱ དེ་ས་ནཱ མེ་ཏྟཱ་དཱི་ནཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏོ ཨ་ཉྙ་སྨིཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ས་མཱ་དྷིཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཱ, ན ཨ་པྤ་མ་ཉྙཱ, ཏ་སྨཱ. ‘‘ཏ་ཐེ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ག་ནྠ་ནྟ་རེ་ན་པི ཏ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ས་མ་ཏྠེ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཏ་ཐེ་ཝཱཏི ཏི་ཀ་ཙ་ཏུ་ཀྐ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཝ. ཨ་བྷི་དྷ་མྨེཏི ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་ཀ་ཎྜེ (དྷ. ས. ༢༥༡ ཨཱ་ད་ཡོ), ཨ་པྤ་མ་ཉྙཱ་ཝི་བྷ་ངྒཱ་དཱི་སུ (ཝི་བྷ. ༦༨༤ ཨཱ་ད་ཡོ) ཙ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་པྤ་དེ་སེ་སུ.

༢༧༣. སུ་བྷ་པ་ར་མཱ་དི་ཝ་སེ་ནཱཏི སུ་བྷ-ས་དྡོ ‘‘སུ་བྷ་ནྟེ་ཝ ཨ་དྷི་མུ་ཏྟོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི (པ་ཊི. མ. ༡.༢༡༢; ཨ. ནི. ༨.༦༦) ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་སུ་བྷ་ཝི་མོ་ཀྑཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟོ ཨུ་ཏྟ་ར་པ་ད་ལོ་པེ་ན. པ་ར་མ-ས་དྡོ ཨུ་ཀྐཾ་ས་ཏྠོ. སུ་བྷོ སུ་བྷ་ཝི་མོ་ཀྑོ པ་ར་མོ ཨུ་ཀྐཾ་སོ པ་ར་མཱ ཀོ་ཊི ཨེ་ཏི་སྶཱ་ཏི སུ་བྷ་པ་ར་མཱ, མེ་ཏྟཱ་ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟི, ཏ་ཏོ པ་རཾ ཏཱ་ཡ སཱ་དྷེ་ཏ་བྦཾ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་སུ་ཁཱ་ད་ཡོ ཨི་དྷ ཨ་ན་ཝ་ས་རཱ. ཨི་ཏ་རེ་ཏ་ར་ཝི་སི་ཊྛཱ་པེ་ཏེ ཝི་སེ་སཱ, པ་གེ་ཝ པ་རེ་ཧི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཨ་ས་དི་སོ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ཝི་སེ་སོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ’’ཏི. ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱཏི ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཝི་སི་ཊྛཾ ཀ་ཏྭཱ.

ཏ་སྶ ཏ་སྶ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཏྟཱཏི སུ་བྷ་ཝི་མོ་ཀྑཱ་དི་ཀ་སྶ ཏ་སྶ ཏ་སྶ ཝི་མོ་ཀྑ་སྶ པ་ཀ་ཏཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨི་དཱ་ནི ཏ་མ་ཏྠཾ པཱ་ཀ་ཊ་ཏ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘མེ་ཏྟཱ་ཝི་ཧཱ་རི་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་སྶ མེ་ཏྟཱ་ཝི་ཧཱ་རི་སྶ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པ་སཾ་ཧ་ར་ཏོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨ་པྤ་ཊི་ཀྐཱུ་ལ་པ་རི་ཙ་ཡཱཏི མེ་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ས་ཏྟ་ས་ཉྙི་ཏེ ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཨ་པྤ་ཊི་ཀྐཱུ་ལཱ་ཀཱ་རེ་ནེ་ཝ ག་ཧ་ཎ་སྶ པ་རི་ཙི་ཏ་ཏྟཱ. ཏ་སྶ ས་ངྑཱ་ར་བྷཱུ་ཏ་མྤི ཡཾ ཀི་ཉྩི ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཨ་པྤ་ཊི་ཀྐཱུ་ལཱ་ཀཱ་རེ་ནེ་ཝ པ་ཙྩུ་པ་ཏི་ཊྛ་ཏི, པ་གེ་ཝ ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ‘‘ཨ་པྤ་ཊི་ཀྐཱུ་ལ’’ནྟི ཏ་ཏྠ་སྶ ཙི་ཏྟཾ ཨ་བྷི་ར་ཏི་ཝ་སེ་ན ནི་རཱ་ས་ངྐཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་དྷ་མྨེ་ཧི ཙ སུ་ཁེ་ན, སུ་ཊྛུ ཙ ཝི་མུ་ཙྩ་ཏི, ཡ་ཏ་སྶ ཛྷཱ་ན་སྶ ཝི་མོ་ཀྑ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ཝུ་ཏྟོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་པྤ་ཊི་ཀྐཱུ་ལེ་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟོ ཙ ཨ་ཏྠོ ཨ་ན་ཏྠ་ཙ་ར་ཎཱ་དི་ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ས་ཙེ་ཏ་ནེ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཨཱ་གྷཱ་ཏཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ནྟ་སྶ པ་ཊི་ཀྐཱུ་ལ་པ་རི་ཙ་ཡཱ ཨ་ཙེ་ཏ་ནེ་པི ཝཱ་ཏཱ་ཏ་པཱ་དི་ཀེ ཨཱ་གྷཱ་ཏུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦོ. ན ཏ་ཏོ པ་རནྟི ཏ་ཏོ སུ་བྷ་ཝི་མོ་ཀྑ་ཏོ པ་རཾ ཀ་སྶ་ཙི ཝི་མོ་ཀྑ་སྶ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡོ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ཨ་བྷི་ཧ་ན་ནྟི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཨ་བྷི་གྷཱ་ཏོ, ད་ཎྜོ ཨ་བྷི་གྷཱ་ཏོ ཡ་སྶ ཏཾ ད་ཎྜཱ་བྷི་གྷཱ་ཏཾ, ཏཾ ཨཱ་དི ཡ་སྶ ཏཾ ད་ཎྜཱ་བྷི་གྷཱ་ཏཱ་དི, ད་ཎྜཱ་བྷི་གྷཱ་ཏཱ་དི རཱུ་པཾ ནི་མི་ཏྟཾ ཡ་སྶ ཏཾ ད་ཎྜཱ་བྷི་གྷཱ་ཏཱ་དི་རཱུ་པ་ནི་མི་ཏྟཾ. ཀིཾ པ་ན ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཏྟ་དུ་ཀྑ’’ནྟི, ད་ཎྜ་པྤ་ཧཱ་རཱ་དི་ཛ་ནི་ཏཾ ཀ་ར་ཛ་རཱུ་པ་ཧེ་ཏུ་ཀཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀ་དུ་ཀྑ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. རཱུ་པེ ཨཱ་དཱི་ན་ཝོ སུ་པ་རི་ཝི་དི་ཏོ ཧོ་ཏི ཀ་རུ་ཎཱ་ཝི་ཧཱ་རི་སྶ རཱུ་པ་ནི་མི་ཏྟ་ཏྟཱ, དུ་ཀྑ་སྶ ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ ཙ པ་ར་དུ་ཀྑཱ་ས་ཧ་ན་ར་ས་ཏྟཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏ་ཏྠ ཨཱ་ཀཱ་སེ. ཙི་ཏྟཾ པ་ཀྑ་ནྡ་ཏི ས་བྦ་སོ རཱུ་པཱ་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝོ ཝི་ཝ་ར་མ་པ་ག་མོ་ཏི.

ཏེ་ན ཏེ་ནཱཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨ་ཡཾ ཡོ་ཛ་ནཱ – ཏེ་ན ཏེ་ན བྷོ་ག་ས་མྤ་ཏྟི་ཨཱ་དི་ནཱ པཱ་མོ་ཛྫ་ཀཱ་ར་ཎེ་ན པ་མུ་དི་ཏཱ་ནཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨུ་པྤ་ནྣ་པཱ་མོ་ཛྫ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ནྟ་སྶ ཡོ་གི་ནོ ‘‘སཱ་དྷུ ཝ་ཏཱ་ཡཾ ས་ཏྟོ པ་མོ་ད་ཏཱི’’ཏི མུ་དི་ཏཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟི་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ པ་མུ་དི་ཏ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ ད་སྶ་ནེ་ན ཝི་ཉྙཱ་ཎ་གྒ་ཧ་ཎ་པ་རི་ཙི་ཏཾ ཙི་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི.

ཨ་ནུ་ཀྐ་མཱ་དྷི་ག་ཏནྟི ཨཱ་ཀཱ་ས་ཀ་སི་ཎ་ཝ་ཛྫེ ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི ཀ་སི་ཎེ རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དྷི་ག་མཱ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན རཱུ་པ་ཝི་རཱ་ག་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཨ་དྷི་ག་ཏཾ. ཨཱ་ཀཱ་ས་ནི་མི་ཏྟཾ གོ་ཙ་རོ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཨཱ་ཀཱ་ས་ནི་མི་ཏྟ་གོ་ཙ་རཾ, ཏ་སྨིཾ ཨཱ་ཀཱ་ས་ནི་མི་ཏྟ་གོ་ཙ་རེ པ་ཋ་མཱ་རུ་པྤ་ཝི་ཉྙཱ་ཎེ. ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པ་སཾ་ཧ་ར་ཏོཏི དུ་ཏི་ཡཱ་རུ་པྤཱ་དྷི་ག་མཱ་ཡ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཙི་ཏྟཾ ནེ་ནྟ་སྶ, ཏ་ཐཱ བྷཱ་ཝ་ཡ་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏྠཱཏི ཏ་སྨིཾ པ་ཋ་མཱ་རུ་པྤ་ཝི་ཉྙཱ་ཎེ. ཙི་ཏྟནྟི ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཉྩཱ་ཡ་ཏ་ན་ཙི་ཏྟཾ. པ་ཀྑ་ནྡ་ཏཱིཏི ཨ་ནུ་པ་ཝི་ས་ཏི ཝི་མོ་ཀྑ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་པྤེ་ཏི.

ཨཱ་བྷོ་གཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོཏི ‘‘སུ་ཁི་ཏཱ ཧོ་ནྟཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (པ་ཊི. མ. ༢.༢༣) སུ་ཁཱ་སཱི་ས་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨཱ་བྷུ་ཛ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ས་ཏྟཱ་ནཾ སུ་ཁཱ་སཱི་ས་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ མེ་ཏྟཱ་དི་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝ པ་ར་མ་ཏྠ་གྒ་ཧ་ཎ་མུ་ཁེ་ན ས་ཏྟེ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་རོ་ཏི, ཨུ་པེ་ཀྑཱ་བྷཱ་ཝ་ནཱ པ་ན ཏ་ཐཱ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ ཀེ་ཝ་ལཾ ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པེ་ཀྑ་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ས་ཏྟེ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ཝི་ཧཱ་རི་སྶ སུ་ཁ་དུ་ཀྑཱ་དི་པ་ར་མ་ཏྠ་གྒཱ་ཧ་ཝི་མུ་ཁ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་གྒ་ཧ་ཎ་དུ་ཀྑཾ ཙི་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ན་ནུ ཙ ‘‘ཀ་མྨ་སྶ་ཀཱ ས་ཏྟཱ, ཏེ ཀ་སྶ རུ་ཙི་ཡཱ སུ་ཁི་ཏཱ ཝཱ བྷ་ཝི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཝ་སེ་ན་པི པ་ར་མ་ཏྠ་གྒ་ཧ་ཎ་མུ་ཁེ་ནེ་ཝ ཨུ་པེ་ཀྑཱ་བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་རོ་པི ས་ཏྟེ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི? ས་ཙྩ་མེ་ཏཾ, ཏཾ པ་ན བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པུ་བྦ་བྷཱ་གེ, མ་ཏྠ་ཀ་པྤ་ཏྟི་ཡཾ པ་ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པེ་ཀྑ་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ས་ཏྟེ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ས་ཝི་སེ་སཾ པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ ཨེ་ཝ ཝི་ས་ཡེ ཏ་སྶ པ་ཝ་ཏྟི. ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་གྒ་ཧ་ཎ་དུ་ཀྑ་ཏཱ ཙ ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པེ་ཀྑ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་པྤ་ནཱ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་པ་རཱ་མཱ་ས་ས་ཏྟ་གྒ་ཧ་ཎ་མུ་དྡྷ་བྷཱུ་ཏ་ཏཱ་ཡ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. སེ་སཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ.