༡༠. ཨཱ་རུ་པྤ་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ
པ་ཋ་མཱ་རུ་པྤ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༧༥. ཨུ་དྡི་ཊྛེ་སཱུཏི ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨཱ་རུ་པྤཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨུ་དྡི་ཊྛེ་སུ, ནི་དྡྷཱ་ར་ཎེ ཙེ་ཏཾ བྷུ་མྨཾ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཙ་ཏཱུ་སུ ཨཱ་རུ་པྤེ་སཱུ’’ཏི. ཏ་ཏྠ རཱུ་པ་ཝི་ཝེ་ཀེ་ན ཨ་རཱུ་པཾ, ཨ་རཱུ་པ་མེ་ཝ ཨཱ་རུ་པྤཾ ཛྷཱ་ནཾ, ཨི་དྷ པ་ན ཏ་ད་ཏྠཾ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ. ཏཾ བྷཱ་ཝེ་ཏུ་ཀཱ་མོ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. རཱུ་པཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎནྟི རཱུ་པ་ཧེ་ཏུ. ཧེ་ཏུ་ཨ་ཏྠོ ཧི ཨེ་ཏྠ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ-ས་དྡོ ‘‘ཀཱ་མཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༡༦༨-༡༦༩) ཝི་ཡ. ད་ཎྜ་ན་ཊྛེ་ན ད་ཎྜོ, མུ་གྒ་རཱ་དི. པ་ར་པཱི་ལཱ༹་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ཏ་སྶ ཨཱ་དཱ་ནཾ ད་ཎྜཱ་དཱ་ནཾ. ས་ཏྟཱ་ནཾ ས་ས་ན་ཊྛེ་ན ས་ཏྠཾ, ཨཱ་ཝུ་དྷཾ. བྷ་ཎྜ་ནཾ ཀ་ལ་ཧོ. ཝི་རོ་དྷོ ཝི་གྒ་ཧོ. ནཱ་ནཱ་ཝཱ་དོ ཝི་ཝཱ་དོ. ཨེ་ཏནྟི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ ད་ཎྜཱ་དཱ་ནཱ་དི་ཀཾ. ས་བྦ་སོཏི ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ. ཨཱ་རུ་པྤེ ཨ་རཱུ་པ་བྷཱ་ཝེ, ཨཱ་རུ་པྤེ ཝཱ བྷ་ཝེ. རཱུ་པཱ་ནཾ་ཡེ་ཝཱཏི དི་ཊྛཱ་དཱི་ན་ཝཱ་ནཾ རཱུ་པཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ, ན ཨ་རཱུ་པཱ་ན་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ནི་བྦི་དཱ་ཡཱཏི ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཝ་སེ་ན ནི་བྦི་ནྡ་ན་ཏྠཱ་ཡ. ཝི་རཱ་གཱ་ཡཱཏི ཝི་ར་ཛྫ་ན་ཏྠཱ་ཡ. ནི་རོ་དྷཱ་ཡཱཏི ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏྠཱ་ཡ. ས་བྦ་མེ་ཏཾ ས་མ་ཏི་ཀྐ་མཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ད་ཎྜཱ་དཱ་ནཱ་དཱི་ནནྟི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཨ་དི་ནྣཱ་དཱ་ནཱ་དི་ཀཾ ས་བྦཾ རཱུ་པ་ཧེ་ཏུ་ཀཾ ཨ་ན་ཏྠཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི, ན ཨི་དྷ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏ་མེ་ཝཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཀ་ར་ཛ་རཱུ་པེཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ་དཱི་ན་ཝཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཡོ་གྱཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀ་རཱུ་པེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨཱ་དཱི་ན་ཝནྟི དོ་སཾ. ཏ་སྶཱཏི རཱུ་པ་སྶ. ཨཱ་ལོ་ཀོཏི ཝ་ཎྞ་ཝི་སེ་སོ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཏ་ཏྠ པ་ཝ་ཏྟཾ པ་ཊི་བྷཱ་ག་ནི་མི་ཏྟཾ ཨུ་གྒྷཱ་ཊེ་ཏྭཱ སི་ཡཱ ཨཱ་ཀཱ་ས་ནི་མི་ཏྟཾ ཨུ་གྒ་ཧེ་ཏུཾ, ན པ་ན པ་རི་ཙྪི་ནྣཱ་ཀཱ་ས་ཀ་སི་ཎཾ ཨུ་གྒྷཱ་ཊེ་ཏྭཱ. ཏ་སྶ ཧི ཨུ་གྒྷཱ་ཊ་ནཱ ནཱ་མ རཱུ་པ་ནི་མི་ཏྟེ་ནེ་ཝ སི་ཡཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཋ་པེ་ཏྭཱ པ་རི་ཙྪི་ནྣཱ་ཀཱ་ས་ཀ་སི་ཎཾ ན་ཝ་སཱུ’’ཏི. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ཨཱ་ལོ་ཀ་ཀ་སི་ཎ་མྤི ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཊྛ་སཱུ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཏ་སྶ པ་ན ཋ་པ་ནེ ཀཱ་ར་ཎཾ ན དི་སྶ་ཏི, ཀ་ར་ཛ་རཱུ་པཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟཾ ཧོ་ཏི ཏ་སྶ ཨ་ནཱ་ལ་མྦ་ན་ཏོ.
ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཀ་སྨཱ ‘‘ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ན་ནུ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དཱི་ནི་པི ཏ་སྶ ཨ་ནཱ་ལ་མྦ་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟ་ནྟི པ་ཊི་བྷཱ་ག་ནི་མི་ཏྟཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏྟཱ? ས་ཙྩ་མེ་ཏཾ, ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀ་ངྒ་པྤ་ཧཱ་ན་ཏོ པ་ན ས་ནྟ་ས་བྷཱ་ཝེ་ན ཨཱ་ནེ་ཉྫ་པྤ་ཏྟེ་ན ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ་ན ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟཾ སུ་ཊྛུ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི ‘‘ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཀེ་ཙི ‘‘ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་སཱ་ནཾ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ, ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུ་ས་མ་ཏི་ཀྐ་མ་ན་ཏོ ཙཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཏཾ ཨ་ཀཱ་ར་ཎཾ, ཨི་ཏ་རེ་སཾ ཙི་ཏྟ་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་རཱུ་པཱ་ནཾ ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ, ཧེ་ཊྛི་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་ན་ཉྩ ཨ་ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུ་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནཱི་ཡ་ཏོ. ཏ་པྤ་ཊི་བྷཱ་ག་མེ་ཝཱཏི ཀ་ར་ཛ་རཱུ་པ་པ་ཊི་བྷཱ་ག་མེ་ཝ ནི་མི་ཏྟ་གྒཱ་ཧ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. ས་དི་ས་ཉྩ ནཱ་མ ཏཾ ན ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཀིཾ ཏ་སྶ ས་མ་ཏི་ཀྐ་མ་ནེ་ནཱ་ཏི ཨ་ནུ་ཡོ་གཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཀ་ཐཾ? ཡ་ཐཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཀ་ཐནྟི ཀ་ཐེ་ཏུ་ཀ་མྱ་ཏཱ་པུ་ཙྪཱ. ཡ་ཐཱཏི ཨོ་པ་མྨ་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏོ. ལེ་ཁཱ་ཙི་ཏྟནྟི ཀཱ་ལ༹་ཝ་ཎྞཱ་དི་ནཱ ཀ་ཏ་པ་རི་ཀ་མྨཱ་ཡ ལེ་ཁཱ་ཡ ཙི་ཏྟཾ. ཕ་ལི་ཏ་ནྟ་རནྟི ཝི་ཝ་རཾ. དི་སྭཱཏི དཱུ་ར་ཏོ དི་སྭཱ. ས་མཱ་ན་རཱུ་པ་ས་དྡ་ས་མུ་དཱ་ཙཱ་རནྟི ས་དི་ས་རཱུ་པ་ས་ཎྛཱ་ན་ས་ར་པྤ་ཡོ་གཾ.
ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝ་སེ་ནཱཏི ‘‘མ་མ ཙ་ཀྑུ སོ་བྷ་ནཾ, མ་མ ཀཱ་ཡོ ཐི་རོ, མ་མ པ་རི་ཀྑཱ་རཱ སུ་ནྡ་རཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན. ཀ་ར་ཛ་རཱུ་པ་ས་མ་ངྒི་ཀཱ་ལོཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་རཱུ་པེ་ན ཙེ་ཝ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་རཱུ་པེ་ན ཙ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་ཀཱ་ལོ. ཏ་མྤཱིཏི ཀ་སི་ཎ་རཱུ་པ་སྶ་པི. སཱ་མི་ཨ་ཏྠེ ཧི ཨི་དཾ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ. བྷ་ཡ་ས་ནྟཱ་ས་ཨ་ད་སྶ་ན་ཀཱ་མ་ཏཱ ཝི་ཡ ས་མ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨི་ད་ཉྩ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ་ནཾ ནི་བྦི་དཱ་ཝི་རཱ་ག་ནི་རོ་དྷཱ་ནཾ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏེ ཧི ཏ་ཡོ ཨ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ བྷ་ཡ་ས་ནྟཱ་ས་ཨ་ད་སྶ་ན་ཀཱ་མ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཨེ་ཀོ ཀི་ར སུ་ན་ཁོ ཝ་ནེ སཱུ་ཀ་རེ་ན པ་ཧ་ཊ་མ་ཏྟོ པ་ལཱ་ཏོ, སོ ཨ་རཱུ་པ་ད་སྶ་ན་ཝེ་ལཱ་ཡ བྷ་ཏྟ་པ་ཙ་ན་ཨུ་ཀྑ་ལིཾ དཱུ་ར་ཏོ དི་སྭཱ སཱུ་ཀ་ར་ས་ཉྙཱ་ཡ བྷཱི་ཏོ ཨུ་ཏྟ་ས་ནྟོ པ་ལཱ་ཡི, པི་སཱ་ཙ་བྷཱི་རུ་ཀོ པུ་རི་སོ ར་ཏྟི་བྷཱ་གེ ཨ་པ་རི་ཙི་ཏེ དེ་སེ མ་ཏྠ་ཀ་ཙྪི་ནྣཾ ཏཱ་ལ་ཀྑ་ནྡྷཾ དི་སྭཱ པི་སཱ་ཙ་ས་ཉྙཱ་ཡ བྷཱི་ཏོ ཨུ་ཏྟ་ས་ནྟོ མུ་ཙྪི་ཏོ པ་པ་ཏི, ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘སཱུ་ཀ་རཱ…པེ… ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ’’ཏི.
༢༧༦. ཨེ་ཝནྟི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ ཨོ་པ་མྨ་ཏྠཾ ནི་ག་མེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ. སོཏི ཡོ་གཱ་ཝ་ཙ་རོ. ཏ་སྨིཾ ཛྷཱ་ནེ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཾ པ་སྶ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. རཱུ་པནྟི ཀ་སི་ཎ་རཱུ་པཾ. ས་ནྟ་ཝི་མོ་ཀྑ་ཏོཏི ཨ་རཱུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཏོ. ཏཱ་ནི ཧི ‘‘ཡེ ཏེ ས་ནྟཱ ཝི་མོ་ཀྑཱ ཨ་ཏི་ཀྐ་མྨ རཱུ་པེ ཨཱ་རུ་པྤཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཨ. ནི. ༨.༧༢; ༡༠.༩) ས་ནྟ་ཝི་མོ་ཀྑཱ་ཏི ཨཱ་ག་ཏཱ. ས་ནྟ་ཏཱ་སི་དྡྷི ཙ་སྶ ཨ་ནུ་སྶུ་ཏི་ཏོ ད་ཊྛ་བྦཱ. ཡ་ཐེ་ཝཱཏི ཨེ་ཝ-ཀཱ་རེ་ན ཡེ་ན པ་ཀཱ་རེ་ན ཨེ་ཏཾ རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ དུ་ཝ་ངྒི་ཀཾ, ཨེ་ཝཾ ཨཱ་རུ་པྤཱ་ནི་པཱི་ཏི ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ཙི་ཏྟེ་ཀ་གྒ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན དུ་ཝ་ངྒི་ཀ་ཏྟཾ ད་སྶེ་ཏི, ན ཏ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ ཝི་ཡ དུ་ཝ་ངྒི་ཀ་ཏཱ་མ་ཏྟཾ. ན་ནུ ཙེ་ཏྠཱ་པི དུ་ཝ་ངྒི་ཀ་ཏཱ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ བྷཱུ་མི་བྷེ་ད་ཏོ་ཏི? ནཱ་ཡཾ དོ་སོ ཨུ་པ་མོ་པ་མེ་ཡྻ་བྷཱ་ཝ་སྶ བྷི་ནྣཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཏོ.
ཏ་ཏྠཱཏི ཏ་སྨིཾ རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ. ནི་ཀ་ནྟིནྟི ཨ་པེ་ཀྑཾ. པ་རི་ཡཱ་དཱ་ཡཱཏི ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ད་སྶ་ནེ་ན ཏ་སྨིཾ ཛྷཱ་ནེ ཁེ་པེ་ཏྭཱ, ཨ་ན་པེ་ཀྑོ ཧུ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་ནྟ་ཏོ མ་ན་སི་ཀ་ར་ཎེ་ནེ་ཝ པ་ཎཱི་ཏ་ཏོ, སུ་ཁུ་མ་ཏོ ཙ མ་ན་སི་ཀཱ་རོ སི་དྡྷོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ནྟ་ཏོ ཨ་ན་ནྟ་ཏོ མ་ན་སི ཀ་རི་ཏྭཱ’’ཏི. པ་ཏྠ་རི་ཏྭཱཏི པ་གེ་ཝ ཝ་ཌྜྷི་ཏཾ, ཏ་དཱ ཝ་ཌྜྷ་ན་ཝ་སེ་ན ཝཱ པ་ཏྠ་རི་ཏྭཱ. ཏེ་ནཱཏི ཀ་སི་ཎ་རཱུ་པེ་ན. ཨུ་གྒྷཱ་ཊེ་ཏི ཀ་སི་ཎནྟི རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱུ་ཏཾ པ་ཐ་ཝཱི་ཀ་སི་ཎཱ་དི་ཀ་སི་ཎ་རཱུ་པཾ ཨ་པ་ནེ་ཏི. ཨུ་གྒྷཱ་ཊ་ན་ཝི་དྷིཾ པ་ན ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨུ་གྒྷཱ་ཊེ་ནྟོ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ སཾ་ཝེ་ལླེ་ཏཱིཏི པ་ཊི་སཾ་ཧ་ར་ཏི. ཨ་ཉྙ་ད་ཏྠཱུཏི ཨེ་ཀཾ་སེ་ན. ནེ་ཝ ཨུ་བྦ་ཊྚ་ཏཱིཏི ནེ་ཝ ཨུ་ཊྛ་ཧ་ཏི. ན ཝི་ཝ་ཊྚ་ཏཱིཏི ན ཝི་ནི་ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨི་མ་སྶཱཏི ཨི་མ་སྶ ཀ་སི་ཎ་རཱུ་པ་སྶ. ཨ་མ་ན་སི་ཀཱ་རནྟི མ་ན་སི ཨ་ཀ་ར་ཎཾ ཨ་ཙི་ནྟ་ནཾ. མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ཉྩ པ་ཊི་ཙྩཱཏི ‘‘ཨཱ་ཀཱ་སོ ཨཱ་ཀཱ་སོ’’ཏི བྷཱ་ཝ་ནཱ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ཉྩ ནི་སྶཱ་ཡ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱུ་ཏཾ ཀ་སི་ཎ་རཱུ་པཾ ན ས་བྦེ་ན ས་བྦཾ མ་ན་སི ཀ་རོ་ཏོ, ཏེ་ན ཙ ཕུ་ཊྛོ་ཀཱ་སཾ ‘‘ཨཱ་ཀཱ་སོ ཨཱ་ཀཱ་སོ’’ཏི མ་ན་སི ཀ་རོ་ཏོ ཡ་དཱ ཏཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨཱ་ཀཱ་སཾ ཧུ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏི, ཏ་དཱ སོ ཀ་སི་ཎཾ ཨུ་གྒྷཱ་ཊེ་ཏི ནཱ་མ, ཏ་ཉྩ ཏེ་ན ཨུ་གྒྷཱ་ཊི་ཏཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀ་སི་ཎུ་གྒྷཱ་ཊི་མཱ་ཀཱ་ས་མ་ཏྟཾ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི’’ཏི. ས་བྦ་མེ་ཏནྟི ཏི་ཝི་དྷ་མྤེ་ཏཾ ཨེ་ཀ་མེ་ཝ པ་རི་ཡཱ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ.
‘‘ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ་ནི ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ནྟཱི’’ཏི ཀ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ? ན་ནུ རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་སྶ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཀྑ་ཎེ་ཡེ་ཝ ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ་ནི ཝི་ཀྑ་མྦྷི་ཏཱ་ནི, ཏ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཙ་སྶ ན ནེ་སཾ པ་རི་ཡུ་ཊྛཱ་ནཾ. ཡ་དི སི་ཡཱ, ཛྷཱ་ན་ཏོ པ་རི་ཧཱ་ཡེ་ཡྻ? ཡཾ པ་ནེ་ཀེ ཝ་ད་ནྟི ‘‘ཨ་ཏྠེ་ཝ སུ་ཁུ་མཱ་ནི ཨ་རཱུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ནེ་ཡྻཱ་ནི ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ་ནི, ཏཱ་ནི ས་ནྡྷཱ་ཡེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི, ཏཾ ཏེ་སཾ མ་ཏི་མ་ཏྟཾ. ན ཧི མ་ཧ་གྒ་ཏ་ཀུ་ས་ལེ་སུ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ཀུ་ས་ལེ་སུ ཝི་ཡ ཨོ་དྷི་སོ པ་ཧཱ་ནཾ ནཱ་མ ཨ་ཏྠི. ཡོ པ་ན རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རེ་ཧི ཨཱ་རུ་པྤཱ་ནཾ ཨུ་ལཱ༹་ར་ཕ་ལ་ཏཱ་དི་ཝི་སེ་སོ, སོ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝི་སེ་སེ་ན ས་ནྟ་ཏ་ར་པ་ཎཱི་ཏ་ཏ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན ཏེ་སུ་ཡེ་ཝ པུ་རི་མ་པུ་རི་མེ་ཧི པ་ཙྪི་མ་པ་ཙྪི་མཱ་ནཾ ཝི་ཡཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ‘‘ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ནྟཱི’’ཏི པ་ན ཝ་ཙ་ནཾ ཝ་ཎྞ་བྷ་ཎ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ཨ་ཉྙ་ཏྠཱ་པི ཧེ་ཊྛཱ པ་ཧཱི་ནཱ་ནཾ ཨུ་པ་རི པ་ཧཱ་ནཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཡེ པ་ན ‘‘ས་བྦེ ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ ས་བྦེ་སཾ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ པ་ཊི་པ་ཀྑཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི, ཏེ་ཧི དུ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱུ་པ་ཙཱ་རཱ་དཱི་སུ ནཱི་ཝ་ར་ཎ་ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ནཱ་ཝ་ཙ་ན་སྶ ཀཱ་ར་ཎཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ. ས་ཏི ས་ནྟི་ཊྛ་ཏཱིཏི ཨཱ་ཀཱ་ས་ནི་མི་ཏྟཱ་ར་མྨ་ཎཱ ས་ཏི ས་མྨཱ སཱུ་པ་ཊྛི་ཏཱ ཧུ་ཏྭཱ ཏི་ཊྛ་ཏི. ས་ཏི་སཱི་སེ་ན ཙེ་ཏྠ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་ནུ་གུ་ཎཱ་ནཾ ས་དྡྷཱ་པ་ཉྩ་མཱ་ནཾ ས་ཀི་ཙྩ་ཡོ་གཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨུ་པ་ཙཱ་རེ་ནཱཏི ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ་ན. ཨི་དྷཱ་པཱིཏི རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ས་མྤི་ཎྜ་ནཾ. ཏཾ ཧི ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ཝེ་ད་ནཱ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཾ. སེ་སནྟི ‘‘སེ་སཱ་ནི ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡཾ ཨི་དྷ ཝ་ཏྟ་བྦ་མ་ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ པ་ན པ་ཐ་ཝཱི་ཀ་སི་ཎ་ནི་དྡེ་སེ (ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༥༡ ཨཱ་ད་ཡོ) ཝུ་ཏྟ་ན་ཡཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཐ་ཝཱི་ཀ་སི་ཎེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝཱ’’ཏི.
ཨེ་ཝཾ ཡཾ ཏ་ཏྠ ཨ་ཝི་སི་ཊྛཾ, ཏཾ ཨ་ཏི་དི་སི་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཝི་སི་ཊྛཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཡཾ པ་ན ཝི་སེ་སོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཡཱ་ན་པྤུ་ཏོ་ལི༹ ཀུ་མྦྷི་མུ་ཁཱ་དཱི་ནནྟི ཨོ་གུ་ཎྛ་ན་སི་ཝི་ཀཱ་དི་ཡཱ་ནཱ་ནཾ མུ་ཁཾ ཡཱ་ན་མུ་ཁཾ, པུ་ཏོ་ལི༹་ཡཱ ཁུ་དྡ་ཀ་དྭཱ་ར་སྶ མུ་ཁཾ པུ་ཏོ་ལི༹་མུ་ཁཾ, ཀུ་མྦྷི་མུ་ཁ་ནྟི པ་ཙྩེ་ཀཾ མུ་ཁ-ས་དྡོ ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་བྦོ. ཨཱ་ཀཱ་སཾ་ཡེ་ཝ ཡཱ་ན་མུ་ཁཱ་དི་པ་རི་ཙྪི་ནྣཾ. པ་རི་ཀ་མྨ་མ་ན་སི་ཀཱ་རེ་ནཱཏི པ་རི་ཀ་མྨ་བྷཱུ་ཏེ་ན མ་ན་སི་ཀཱ་རེ་ན ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ་ན. པ་རི་ཀ་མྨཾ ཨ་ནུ་ལོ་མཾ ཨུ་པ་ཙཱ་རོ་ཏི ཙ ཨ་ན་ཏྠ་ནྟ་ར་ཉྷེ་ཏཾ. པེ་ཀྑ་མཱ་ནོ ཨ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཙ་ཀྑུ་ནཱ.
༢༧༧. ས་བྦཱ་ཀཱ་རེ་ནཱཏི རཱུ་པ་ནི་མི་ཏྟཾ ད་ཎྜཱ་དཱ་ན་ས་མྦྷ་ཝ་ད་སྶ་ནཱ་དི་ནཱ ས་བྦེ་ན རཱུ་པ་དྷ་མྨེ་སུ, པ་ཐ་ཝཱི་ཀ་སི་ཎཱ་དི་རཱུ་པ་ནི་མི་ཏྟེ་སུ, ཏ་དཱ་ར་མྨ་ཎ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ་སུ ཙ དོ་ས་ད་སྶ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན, ཏེ་སུ ཨེ་ཝ ཝཱ རཱུ་པཱ་དཱི་སུ ནི་ཀ་ནྟི་པྤ་ཧཱ་ན་ཨ་ནཱ་ཝ་ཛྫི་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་དི་ནཱ. རཱུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་མྤི རཱུ་པ་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི ཨུ་ཏྟ་ར་པ་ད་ལོ་པེ་ན ‘‘རཱུ་པཱུ་པ་པ་ཏྟི་ཡཱ མ་གྒཾ བྷཱ་ཝེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དྷ. ས. ༡༦༠; ཝི་བྷ. ༦༢༥) ཡ་ཐཱ རཱུ་པ་བྷ་ཝོ རཱུ་པཾ. རཱུ་པཱིཏི ཧི རཱུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ལཱ་བྷཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་མྤི ཀ་སི་ཎ་རཱུ་པཾ རཱུ་པ་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི པུ་རི་མ་པ་ད་ལོ་པེ་ན ཡ་ཐཱ ‘‘དེ་ཝ་ད་ཏྟོ ད་ཏྟོ’’ཏི. རཱུ་པཱ་ནི པ་སྶ་ཏཱིཏི ཀ་སི་ཎ་རཱུ་པཱ་ནི ཛྷཱ་ན་ཙ་ཀྑུ་ནཱ པ་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ ཨུ་ཏྟ་ར་པ་ད་ལོ་པེ་ན, པུ་རི་མ་པ་ད་ལོ་པེ་ན ཙ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ རཱུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཀ་སི་ཎ་རཱུ་པེ་སུ རཱུ་པ་ཝོ་ཧཱ་རོ དི་སྶ་ཏི, ཏ་སྨཱ. རཱུ་པེ རཱུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ ཏཾ་ས་ཧ་ག་ཏཱ ས་ཉྙཱ རཱུ་པ་ས་ཉྙཱ. ཏ་དཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ ཙཱཏི ཙ-ས་དྡེ་ན ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ས་མྤི་ཎྜེ་ཏི, ཏེ་ན པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘རཱུ་པ་ས་ཉྙཱ་ན’’ནྟི ས་རཱུ་པེ་ཀ་སེ་སེ་ན ནི་དྡེ་སོ ཀ་ཏོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཝི་རཱ་གཱཏི ཛི་གུ་ཙྪ་ན་ཏོ. ནི་རོ་དྷཱཏི ཏ་པྤ་ཊི་བ་ནྡྷ་ཚ་ནྡ་རཱ་ག་ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ནེ་ན ནི་རོ་དྷ་ན་ཏོ. ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ་ཏྠཾ པཱ་ཀ་ཊ་ཏ་རཾ ཀཱ་ཏུཾ ‘‘ཀིཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་སྶ ས་བྦཱ་ཀཱ་རེ་ན ཝི་རཱ་གཱ ཨ་ན་ཝ་སེ་སཱ་ནཾ ནི་རོ་དྷཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཝཱ ཨེ་ཏྠ ཡོ་ཛ་ནཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ.
‘‘ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཨ་ཝི་ར་ཏྟ་སྶ ས་ཉྙཱ་ས་མ་ཏི་ཀྐ་མོ ན ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨི་དཾ ཡ་སྨཱ ཨི་མཱ་ནི ཛྷཱ་ནཱ་ནི ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ཏི་ཀྐ་མེ་ན པ་ཏྟ་བྦཱ་ནི, ན ཨ་ངྒཱ་ཏི་ཀྐ་མེ་ནཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་སྨཱ པ་ནེ་ཏྠ ས་ཉྙཱ་ས་མ་ཏི་ཀྐ་མོ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ས་མ་ཏི་ཀྐ་མེ་ན ཝི་ནཱ ན ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ས་མ་ཏི་ཀྐ་ནྟཱ་སུ ཙ ས་ཉྙཱ་སུ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ས་མ་ཏི་ཀྐ་ནྟ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨ་ཝ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ས་མཱ་པ་ནྣ་སྶཱཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཀུ་ས་ལ་ས་ཉྙཱ་ཝ་སེ་ན ས་མཱ་པ་ནྣ་གྒ་ཧ་ཎཾ, ཝི་པཱ་ཀ་ས་ཉྙཱ་ཝ་སེ་ན ཨུ་པ་པ་ནྣ་གྒ་ཧ་ཎཾ, ཀི་རི་ཡཱ་ས་ཉྙཱ་ཝ་སེ་ན དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་སུ་ཁ་ཝི་ཧཱ་ར་གྒ་ཧ་ཎཾ. ཨ་ར་ཧ་ཏོ ཧི ཛྷཱ་ནཱ་ནི ཝི་སེ་ས་ཏོ དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་སུ་ཁ་ཝི་ཧཱ་རོ. ཡ་དི ས་ཉྙཱ་ས་མ་ཏི་ཀྐ་མ་སྶ ཨ་ནུ་ནི་པྥཱ་དི་ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ས་མ་ཏི་ཀྐ་མོ ཝི་བྷ་ངྒེ ཙ ཨ་ཝུ་ཏྟོ, ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ ཨི་དྷ ག་ཧི་ཏོ་ཏི ཨ་ནུ་ཡོ་གཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཡ་སྨཱ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ས་མ་ཏི་ཀྐ་མ་ཝ་སེ་ནཱ་པི ཨ་ཡ་མ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ཀ་ཏཱ, ‘‘ཏ་དཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ ཙེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝི་བྷ་ངྒེ ཝི་ཡ ས་ཉྙཱ་ས་མ་ཏི་ཀྐ་མ་མེ་ཝ ཨ་ཝ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
༢༧༨. པ་ཊི་གྷཱ་ཏེ་ནཱཏི པ་ཊི་ཧ་ན་ནེ་ན ཝི་ས་ཡཱི་ཝི་ས་ཡ་ས་མོ་དྷཱ་ནེ་ན. ཨ་ཏྠ་ངྒ་མཱཏི་ཨཱ་དཱི་སུ པུ་རི་མཾ པུ་རི་མཾ པ་ཙྪི་མ་སྶ པ་ཙྪི་མ་སྶ ཨ་ཏྠ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཏ་སྨཱ པ་ཊི་གྷ་ས་ཉྙཱ་ནཾ ཨ་ཏྠ་ངྒ་མོ ཛྷཱ་ན་ས་མ་ངྒི་ཀཱ་ལེ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟཱི་ཏི ཏ་སྶ ཨི་དྷེ་ཝ ག་ཧ་ཎེ ཀཱ་ར་ཎཾ ཨ་ནུ་ཡོ་ག་མུ་ཁེ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཀཱ་མ་ཉྩེ་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨུ་སྶཱ་ཧ་ཛ་ན་ན་ཏྠཾ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ན་ཀཱ་ནཾ. ཨེ་ཏཱ་སཾ པ་ཊི་གྷ་ས་ཉྙཱ་ནཾ. ཨེ་ཏྠ པ་ཋ་མཱ་རུ་པྤ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ. ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ཏྠ་ངྒ་མ་ཝ་སེ་ན.
ཀིཾ ཝཱ པ་སཾ་སཱ་ཀི་ཏྟ་ནེ་ན, པ་ཊི་གྷ་ས་ཉྙཱ་ནཾ པ་ན ཨ་ཏྠ་ངྒ་མོ ཨི་དྷེ་ཝ ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཐ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝོ ནཱ་མ པ་ཊི་པ་ཀྑེ་ན པ་ཧཱི་ན་ཏཱ་ཡ ཝཱ པ་ཙྩ་ཡཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝཱ. ཏེ་སུ རཱུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ས་མ་ངྒི་ནོ པ་ཊི་གྷ་ས་ཉྙཱ་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝོ པ་ཙྩ་ཡཱ་བྷཱ་ཝ་མ་ཏྟེ་ན, ན པ་ཊི་པ་ཀྑཱ་དྷི་ག་མེ་ནཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཀི་ཉྩཱ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཏཱཏི པ་ཊི་གྷ་ས་ཉྙཱ. རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རནྟི རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ. ས་མཱ་པ་ནྣ་སྶཱཏི ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ཝི་ཧ་ར་ནྟ་སྶ. ཀི་ཉྩཱ་པི ན ས་ནྟཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ན པ་ཧཱི་ན་ཏྟཱ ན ས་ནྟཱིཏི ན ཏ་དཱ པ་ཊི་གྷ་ས་ཉྙཱ པ་ཧཱི་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ན ས་ནྟི ནཱ་མ. ཏ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎ་མཱ་ཧ ‘‘ན ཧི རཱུ་པ་ཝི་རཱ་གཱ་ཡ རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་བྷཱ་ཝ་ནཱ སཾ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི’’ཏི. ན་ནུ ཙ པ་ཊི་གྷ་ས་ཉྙཱ་པི ཨ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཙོ་ད་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘རཱུ་པཱ་ཡ་ཏྟཱ ཙ ཨེ་ཏཱ་སཾ པ་ཝ་ཏྟཱི’’ཏི. ཨ་ཡཾ པ་ན བྷཱ་ཝ་ནཱཏི ཨ་རཱུ་པ་བྷཱ་ཝ་ན་མཱ་ཧ. དྷཱ་རེ་ཏུནྟི ཨ་ཝ་དྷཱ་རེ་ཏུཾ. ཨི་དྷཱཏི ཨ་རཱུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ. ཨཱ་ནེ་ཉྫཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་ཝ་ཙ་ནཱ་དཱི་ཧི ཨཱ་ནེ་ཉྫ་ཏཱ. ‘‘ཡེ ཏེ ས་ནྟཱ ཝི་མོ་ཀྑཱ ཨ་ཏི་ཀྐ་མྨ རཱུ་པེ ཨཱ་རུ་པྤཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཨ. ནི. ༨.༧༢; ༡༠.༩) ས་ནྟ་ཝི་མོ་ཀྑ་ཏཱ ཙ ཝུ་ཏྟཱ.
༢༧༩. དོ་ས་ད་སྶ་ན་པུ་བྦ་ཀ་པ་ཊི་པ་ཀྑ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝ་སེ་ན པ་ཊི་གྷ་ས་ཉྙཱ་ནཾ སུ་པྤ་ཧཱི་ན་ཏྟཱ མ་ཧ་ཏཱ་པི ས་དྡེ་ན ཨ་རཱུ་པ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཏོ ན ཝུ་ཊྛཱ་ཏི. ཏ་ཐཱ པ་ན ན སུ་པྤ་ཧཱི་ན་ཏྟཱ ས་བྦ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཏོ ཝུ་ཊྛཱ་ནཾ སི་ཡཱ, པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ པ་ན ཨ་པྤ་ཀ་མྤི ས་དྡཾ ན ས་ཧ་ཏཱི་ཏི ཏཾ ས་མཱ་པ་ནྣ་སྶ ས་དྡོ ཀ་ཎྚ་ཀོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨཱ་རུ་པྤ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝེ ཙུ་ཏི་ཏོ ཨུ་དྡྷཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ར་ཧཱ་ནཾ རཱུ་པ་ས་ཉྙཱ་པ་ཊི་གྷ་ས་ཉྙཱ་ནཾ ཡཱ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝི་པཱ་ཀ་པྤ་ཝ་ཏྟི, ཏཱ་ཝ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟི་དྷ་མྨ་ཏཱ་པཱ་ད་ནེ་ན ས་མ་ཏི་ཀྐ་མོ, ཨ་ཏྠ་ངྒ་མོ ཙ ཝུ་ཏྟོ. ནཱ་ན་ཏྟ་ས་ཉྙཱ་སུ པ་ན ཡཱ ཏ་སྨིཾ བྷ་ཝེ ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི ཨེ་ཀ་ནྟ་རཱུ་པ་ནི་སྶི་ཏཱ, ཏཱ ཨ་ནོ་ཀཱ་ས་ཏཱ་ཡ ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི, ན ཨཱ་རུ་པྤ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ནི་ཝཱ་རི་ཏ་ཏྟཱ, ཨ་ནི་ཝཱ་རི་ཏ་ཏྟཱ ཙ ཀཱ་ཙི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི. ཏ་སྨཱ ཏཱ་སཾ ཨ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོ ཨ་ནཱ་ཝ་ཛྫ་ནཾ ཨ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཾ, ཛ་ཝ་ན་པ་ཊི་པཱ་ད་ཀེ་ན ཝཱ བྷ་ཝ་ངྒ་མ་ན་སྶ ཨ་ནྟོ ཨ་ཀ་ར་ཎཾ ཨ་པྤ་ཝེ་ས་ནཾ ཝུ་ཏྟཾ.
ཏེ་ན ཙ ནཱ་ན་ཏྟ་ས་ཉྙཱ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ཧེ་ཏཱུ་ནཾ རཱུ་པཱ་ནཾ ས་མ་ཏི་ཀྐ་མཱ ས་མཱ་དྷི་སྶ ཐི་ར་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ས་ངྑེ་པ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་པི་ཙ ཨི་མེ་ཧི ཏཱི་ཧི པ་དེ་ཧི ཨཱ་ཀཱ་སཱ་ན་ཉྩཱ་ཡ་ཏ་ན་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཝ་ཎྞོ ཀ་ཐི་ཏོ སོ་ཏཱུ་ནཾ ཨུ་སྶཱ་ཧ་ཛ་ན་ན་ཏྠཾ, པ་ལོ་བྷ་ན་ཏྠ་ཉྩ. ཡེ ཧི ཨ་ཀུ་ས་ལཱ ཨེ་ཝཾ་གཱ་ཧི་ནོ ‘‘ས་བྦ་སྶཱ་ད་ར་ཧི་ཏེ ཨཱ་ཀཱ་སེ པ་ཝ་ཏྟི་ཏ་ས་ཉྙཱ་ཡ ཀོ ཨཱ་ནི་སཾ་སོ’’ཏི, ཏེ ཏ་ཏོ མི་ཙྪཱ་གཱ་ཧ་ཏོ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏུཾ ཏཱི་ཧི པ་དེ་ཧི ཛྷཱ་ན་སྶ ཨཱ་ནི་སཾ་སོ ཀ་ཐི་ཏོ. ཏཾ ཧི སུ་ཏྭཱ ཏེ་སཾ ཨེ་ཝཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི ‘‘ཨེ་ཝཾ ས་ནྟཱ ཀི་རཱ་ཡཾ ས་མཱ་པ་ཏྟི ཨེ་ཝཾ པ་ཎཱི་ཏཱ, ཧ་ནྡ་སྶཱ ནི་བྦ་ཏྟ་ན་ཏྠཾ ཨུ་སྶཱ་ཧཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི.
༢༨༠. ཨ་སྶཱཏི ཨཱ་ཀཱ་ས་སྶ. ཨུ་པྤཱ་དོ ཨེ་ཝ ཨ་ནྟོ ཨུ་པྤཱ་ད་ནྟོ, ཏ་ཐཱ ཝ་ཡ་ནྟོ. ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨོ ཧི ཨ་ཧུ་ཏྭཱ ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ, ཧུ་ཏྭཱ ཙ ཝི་ན་སྶ་ན་ཏོ ཨུ་ད་ཡ་ཝ་ཡ་པ་རི་ཙྪི་ནྣོ. ཨཱ་ཀཱ་སོ པ་ན ཨ་ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨ་ཏྟཱ ཏ་དུ་བྷ་ཡཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ན་ནྟོ ཝུ་ཏྟོ. ཨ་ཛ་ཊཱ་ཀཱ་ས་པ་རི་ཙྪི་ནྣཱ་ཀཱ་སཱ་ནཾ ཨི་དྷ ཨ་ན་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ཨཱ་ཀཱ་སོ་ཏི ཀ་སི་ཎུ་གྒྷཱ་ཊི་མཱ་ཀཱ་སོ ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཀ་སི་ཎཾ ཨུ་གྒྷཱ་ཊཱི་ཡ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཀ་སི་ཎུ་གྒྷཱ་ཊོ, ཏ་དེ་ཝ ཀ་སི་ཎུ་གྒྷཱ་ཊི་མཾ. མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ཝ་སེ་ནཱ་པཱིཏི རཱུ་པ་ཝི་ཝེ་ཀ་མ་ཏྟ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན པ་རི་ཙྪེ་ད་སྶ ཨ་གྒ་ཧ་ཎ་ཏོ ཨ་ན་ནྟ་ཕ་ར་ཎཱ་ཀཱ་རེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་པ་རི་ཀ་མྨ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ཝ་སེ་ནཱ་པི. ཨ་ན་ནྟཾ ཕ་ར་ཏཱིཏི ཨ་གྒ་ཧི་ཏ་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཏཱ་ཡ ཨ་ན་ནྟཾ ཀ་ཏྭཱ པ་རི་ཀ་མྨ་ས་མྥ་སྶ་པུ་བྦ་ཀེ་ན ཛྷཱ་ན་ས་མྥ་སྶེ་ན ཕུ་ས་ཏི. ཡ་ཐཱ བྷི་ས་གྒ་མེ་ཝ བྷེ་ས་ཛྫཾ, ཨེ་ཝཾ ཨཱ་ཀཱ་སཱ་ན་ནྟ་མེ་ཝ ཨཱ་ཀཱ་སཱ་ན་ཉྩཾ སཾ་ཡོ་ག་པ་ར་སྶ ཏ-ཀཱ་ར་སྶ ཙ-ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ. ཛྷཱ་ན་སྶ པ་ཝ་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཊྛེ་ན ‘‘ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་མ་སྶཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཊྛེ ཨཱ་ཡ་ཏ་ན-ས་དྡ་སྶ ད་སྶ་ན་ཏོ. ཀཱ་ར་ཎཱ་ཀ་ར་ས་ཉྫཱ་ཏི་དེ་ས་ནི་ཝཱ་ས་ཏྠེ་པི ཨཱ་ཡ་ཏ་ན-ས་དྡོ ཨི་དྷ ཡུ་ཛྫ་ཏེ་ཝ.
ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཉྩཱ་ཡ་ཏ་ན་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༨༡. ཙི་ཎྞོ ཙ་རི་ཏོ པ་གུ་ཎི་ཀ་ཏོ ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ནཱ་དི་ལ་ཀྑ་ཎོ ཝ་སཱི་བྷཱ་ཝོ ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཙི་ཎྞ་ཝ་སཱི་བྷཱ་ཝོ, ཏེ་ན ཙི་ཎྞ་ཝ་སཱི་བྷཱ་ཝེ་ན. རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ས་ཉྙཾ ཨ་ན་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཨ་ན་དྷི་ག་ནྟ་བྦ་ཏོ, ཏཾ་ས་ཧ་ག་ཏ་ས་ཉྙཱ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ས་མུ་དཱ་ཙཱ་ར་སྶ ཧཱ་ན་བྷཱ་གི་ཡ་བྷཱ་ཝཱ་ཝ་ཧ་ཏོ, ཏཾ་ས་མ་ཏི་ཀྐ་མེ་ནེ་ཝ ཏ་ད་ཉྙེ་སཾ ས་མ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏ་བྦཱ་ནཾ ས་མ་ཏི་ཀྐ་མ་སི་དྡྷི་ཏོ ཙ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨཱ་ས་ནྣ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ན་པ་ཙྩ་ཏྠི་ཀཱ’’ཏི. ཝཱི་ཐི་པ་ཊི་པ་ནྣཱ་ཡ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཨུ་པ་རཱུ་པ་རི་ཝི་སེ་སཱ་ཝ་ཧ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, པ་ཎཱི་ཏ་བྷཱ་ཝ་སི་དྡྷི་ཏོ ཙ པ་ཋ་མཱ་རུ་པྤ་ཏོ དུ་ཏི་ཡཱ་རུ་པྤཾ ས་ནྟ་ཏ་ར་ས་བྷཱ་ཝ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ནོ ཙ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཉྩཱ་ཡ་ཏ་ན་མི་ཝ ས་ནྟཱ’’ཏི ཝ་ཀྑ་ཏི ཧི ‘‘སུ་པྤ་ཎཱི་ཏ་ཏ་རཱ ཧོ་ནྟི, པ་ཙྪི་མཱ པ་ཙྪི་མཱ ཨི་དྷཱ’’ཏི (ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༢༩༠). ཨ་ན་ནྟཾ ཨ་ན་ནྟནྟི ཀེ་ཝ་ལཾ ‘‘ཨ་ན་ནྟཾ ཨ་ན་ནྟ’’ནྟི ན མ་ན་སི ཀཱ་ཏ་བྦཾ ན བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦཾ, ‘‘ཨ་ན་ནྟཾ ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ, ཨ་ན་ནྟཾ ཝི་ཉྙཱ་ཎ’’ནྟི པ་ན མ་ན་སི ཀཱ་ཏ་བྦཾ, ‘‘ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཝི་ཉྙཱ་ཎ’’ནྟི ཝཱ.
ཏ་སྨིཾ ནི་མི་ཏྟེཏི ཏ་སྨིཾ པ་ཋ་མཱ་རུ་པྤ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏེ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ནི་མི་ཏྟེ. ཙི་ཏྟཾ ཙཱ་རེ་ནྟ་སྶཱཏི བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཙི་ཏྟཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ནྟ་སྶ. ཨཱ་ཀཱ་ས་ཕུ་ཊེ ཝི་ཉྙཱ་ཎེཏི ཀ་སི་ཎུ་གྒྷཱ་ཊི་མཱ་ཀཱ་སཾ ཕ་རི་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟེ པ་ཋ་མཱ་རུ་པྤ་ཝི་ཉྙཱ་ཎེ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱུ་ཏེ. ཨ་པྤེ་ཏཱིཏི ཨ་པྤ་ནཱ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨེ་པི ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ས་མ་ཏི་ཀྐ་མ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨི་དཾ ཨ་པྤ་ནཱ་པྤ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི ཙ་ཏུ་ཏྠཱ་རུ་པྤཾ ཝི་ཡ. ཨ་པྤ་ནཱ་ན་ཡོ པ་ནེ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝཱཏི ཨེ་ཏྠ དུ་ཏི་ཡཱ་རུ་པྤ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ པུ་རི་མ་བྷཱ་གེ ཏཱི་ཎི, ཙ་ཏྟཱ་རི ཝཱ ཛ་ཝ་ནཱ་ནི ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཱ་ནི ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ཝེ་ད་ནཱ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ་ནེ་ཝ ཧོ་ནྟི. ‘‘ཙ་ཏུ་ཏྠཾ པ་ཉྩ་མཾ ཝཱ ཨ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༢༧༦) པ་ཋ་མཱ་རུ་པྤ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ ཝུ་ཏྟེ་ན ན་ཡེ་ན, ཨ་ཐ ཝཱ ཨ་པྤ་ནཱ་ན་ཡོཏི ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨེ་པི ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཛྷཱ་ན་སྶ ཨ་པྤ་ནཱ་ན་ཡོ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ཏི་ཀྐ་མ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཨཱ་རུ་པྤཾ ཨ་པྤ་ནཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི, ‘‘ཨ་པྤ་ནཱ་པྤ་ཏྟ་སྶེ་ཝ ཧི ཛྷཱ་ན་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ས་མ་ཏི་ཀྐ་མ་ན་མ་ཏྟཾ ཏ་ཏྠ ཧོ་ཏཱི’’ཏི མ་ར་ཎཱ་ནུ་སྶ་ཏི་ནི་དྡེ་སེ (ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༡༧༧) ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
༢༨༢. ས་བྦ་སོཏི ས་བྦཱ་ཀཱ་རེ་ན པ་ཋ་མཱ་རུ་པྤེ ‘‘ཨཱ་ས་ནྣ་རཱུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་པ་ཙྩ་ཏྠི་ཀ་ཏཱ, ཨ་ས་ནྟ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ནཱ ས་བྦེ་ན དོ་ས་ད་སྶ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན, ཏ་ཏྠ ཝཱ ནི་ཀ་ནྟི་པ་ཧཱ་ན་ཨ་ནཱ་ཝ་ཛྫི་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་དི་ཨཱ་ཀཱ་རེ་ན, ས་བྦཾ ཝཱ ཀུ་ས་ལ་ཝི་པཱ་ཀ་ཀི་རི་ཡཱ་བྷེ་ད་ཏོ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ནྟི ཨ་ཏྠོ. སྭཱ་ཡ་མ་ཏྠོ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཉཱ་ཏུཾ ས་ཀྐཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་བྦ་སོ་ཏི ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝཱ’’ཏི. ཛྷཱ་ན་སྶ ཨཱ་ཀཱ་སཱ་ན་ཉྩཱ་ཡ་ཏ་ན་ཏཱ བཱ་ཧི་ར་ཏྠ་ས་མཱ་ས་ཝ་སེ་ན ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཛྷཱ་ན་མྤི ཨཱ་ཀཱ་སཱ་ན་ཉྩཱ་ཡ་ཏ་ན’’ནྟི. ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ པ་ན ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ས་མཱ་ས་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ས་ནྡ་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་མྤཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ‘‘པུ་རི་མ་ན་ཡེ་ནེ་ཝཱ’’ཏི ཨི་དཾ ‘‘ནཱ་སྶ ཨ་ནྟོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་པ་ད་སི་དྡྷིཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་ཐཱ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཊྛེ་ན, ཨེ་ཝཾ ས་ཉྫཱ་ཏི་དེ་ས་ཊྛེ་ན་པི ཨཱ་ཡ་ཏ་ན-ས་དྡེ་ན ཨི་དྷ ཨ་ཏྠོ ཡུ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཐཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ས་ཉྫཱ་ཡ་ཏི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ས་ཉྫཱ་ཏི, ས་ཉྫཱ་ཏི ཨེ་ཝ དེ་སོ ས་ཉྫཱ་ཏི་དེ་སོ. ཛྷཱ་ནཾ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཀ་ར་ཎེ་ན. ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཨ་མ་ན་སི་ཀ་ར་ཎེ་ན. ཨུ་བྷ་ཡ་མྤི ཝཱ ཨུ་བྷ་ཡ་ཏཱ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཱ. ཛྷཱ་ན་སྶ་པི ཧི ཨ་ནཱ་ཝ་ཛྫ་ནཾ, ཛ་ཝ་ན་པ་ཊི་པཱ་ད་ཀེ་ན ཝཱ བྷ་ཝ་ངྒ་མ་ན་སྶ ཨ་ནྟོ ཨ་ཀ་ར་ཎཾ ཨ་མ་ན་སི་ཀ་ར་ཎཾ, ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ ཙ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟ་ནཾ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཀ་ར་ཎནྟི ཨ་ཏྠ་སྶ ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ཀ་ཏྭཱ སཱ་མ་ཉྙ་ནི་དྡེ་སེ་ན, ཨེ་ཀ་སེ་ས་ན་ཡེ་ན ཝཱ.
པུ་བྦེ ཨ་ན་ནྟ་སྶ ཨཱ་ཀཱ་ས་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན པ་ཋ་མཱ་རུ་པྤ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཕ་ར་ཎཱ་ཀཱ་རེ་ནེ་ཝ ‘‘ཨ་ན་ནྟ’’ནྟི མ་ན་སི ཀཱ་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ‘‘ཨ་ན་ནྟཾ ཝི་ཉྙཱ་ཎ’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ནྟི པུ་ན ‘‘མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཨ་ན་ནྟ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ས་བྦ་སོ མ་ན་སི་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ མ་ན་སི ཀ་རོ་ནྟོ ‘ཨ་ན་ནྟ’ནྟི མ་ན་སི ཀ་རོ་ཏཱི’’ཏི. ཛྷཱ་ན་ཝི་བྷ་ངྒེ་པི ཨ་ཡ་མེ་ཝ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཡཾ པ་ན ཝི་བྷ་ངྒེ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་སྶཱ པཱ་ལི༹་ཡཱ ཨེ་ཝཾ ཝཱ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ – ཏཾ་ཡེ་ཝ ཨཱ་ཀཱ་སཾ ཕུ་ཊཾ ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཉྩཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝི་ཉྙཱ་ཎེ་ན མ་ན་སི ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི. ཨ་ཡཾ པ་ན་ཏྠོ ཡུ་ཏྟོ ཝི་ཡ དི་སྶ་ཏི, ཏཾ་ཡེ་ཝ ཨཱ་ཀཱ་སཾ ཝི་ཉྙཱ་ཎེ་ན ཕུ་ཊཾ ཏེ་ན ག་ཧི་ཏཱ་ཀཱ་རཾ མ་ན་སི ཀ་རོ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཏཾ ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཨ་ན་ནྟཾ ཕ་ར་ཏཱི་ཏི. ཡཾ ཧི ཨཱ་ཀཱ་སཾ པ་ཋ་མཱ་རུ་པྤ་ས་མ་ངྒཱི ཝི་ཉྙཱ་ཎེ་ན ཨ་ན་ནྟཾ ཕ་ར་ཏི, ཏཾ ཕ་ར་ཎཱ་ཀཱ་ར་ས་ཧི་ཏ་མེ་ཝ ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ མ་ན་སི ཀ་རོ་ནྟོ དུ་ཏི་ཡཱ་རུ་པྤ་ས་མ་ངྒཱི ཨ་ན་ནྟཾ ཕ་ར་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི.
མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཨ་ན་ནྟ་ཕ་ར་ཎཱ་ཀཱ་རེ་ན ཨི་དྷ ཨ་ན་ནྟ་ཏཱ, ན ཨཱ་ཀཱ་ས་སྶ ཝི་ཡ ཨུ་པྤཱ་ད་ནྟཱ་དི་ཨ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ་ཏི ‘‘ནཱ་སྶ ཨ་ནྟོ་ཏི ཨ་ན་ནྟ’’ནྟི ཨེ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝཱ་ཧ. ‘‘རུ་ལ༹ྷཱི་ས་དྡོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ‘‘ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་ན་ཉྩ’’ནྟི ཨེ་ཏ་སྶ པ་ད་སྶ ཨ་ཏྠེ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཉྩ-ས་དྡོ ནི་རུ་ལ༹ྷོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི, ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ ཝཱ ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ དུ་ཏི་ཡཱ་རུ་པྤ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ་ན ཨ་ཉྩཱི་ཡ་ཏི ཝུ་ཏྟཱ་ཀཱ་རེ་ན ཨཱ་ལ་མྦཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཉྩ་ནྟི ཨེ་ཝ་མྤེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. སེ་སཾ ཝུ་ཏྟ་ཏྠ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སེ་སཾ པུ་རི་མ་ས་དི་ས་མེ་ཝཱ’’ཏི.
ཨཱ་ཀི་ཉྩ་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ན་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༨༣. ཏ་ཏི་ཡཱ་རུ་པྤ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནེ ཡཾ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ས་དི་སཾ, ཏཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ, ཨ་པུ་བྦ་མེ་ཝ ཝ་ཎྞ་ཡི་སྶཱ་མ. ཏ་ཏྠ ཏ་སྶེ་ཝཱཏི ཡཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཉྩཱ་ཡ་ཏ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟཾ, ཏ་སྶེ་ཝ. ཀིཾ པ་ན ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ཀཱ་སཱ་ན་ཉྩཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶཱ’’ཏི. ཨེ་ཏེ་ན ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙཾ ཏ་ཏི་ཡཱ་རུ་པྤ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ན་ཏྠཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ‘‘ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱུ་ཏ་སྶཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཏ་སྶ ཨ་ནཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱུ་ཏཾ དུ་ཏི་ཡཱ་རུ་པྤ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏི. ཨ་བྷཱ་ཝོཏི ན་ཏྠི་ཏཱ. སུ་ཉྙ་ཏཱཏི རི་ཏྟ་ཏཱ. ཝི་ཝི་ཏྟཱ་ཀཱ་རོཏི ཝི་ཝེ་ཀོ. ཏཱི་ཧི པ་དེ་ཧི པ་ཋ་མཱ་རུ་པྤ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ ཨ་པ་ག་མ་མེ་ཝ ཝ་ད་ཏི. ‘‘མ་ན་སི ཀཱ་ཏ་བྦོ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ཝི་དྷིཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏཾ ཝི་ཉྙཱ་ཎ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨ་མ་ན་སི་ཀ་རི་ཏྭཱཏི ས་བྦེ་ན ས་བྦཾ མ་ན་སི ཨ་ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ. ཝཱ-ས་དྡོ ཨ་ནི་ཡ་མ་ཏྠོ, ཏེ་ན ཏཱི་སུ པ་ཀཱ་རེ་སུ ཨེ་ཀེ་ན་པི ཨ་ཏྠ་སི་དྡྷཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི.
ཏ་སྨིཾ ནི་མི་ཏྟེཏི ཏ་སྨིཾ པ་ཋ་མཱ་རུ་པྤ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ས་ངྑཱ་ཏེ ཛྷཱ་ནུ་པྤ་ཏྟི་ནི་མི་ཏྟེ. ཨཱ་ཀཱ་སེ ཕུ་ཊེཏི ཨཱ་ཀཱ་སཾ ཕ་རི་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟེ. ‘‘ཨཱ་ཀཱ་ས་ཕུ་ཊེ’’ཏི ཝཱ པཱ་ཋོ. སུ་ཉྙ་ཝི་ཝི་ཏྟ་ན་ཏྠི་བྷཱ་ཝེཏི སུ་ཉྙ་བྷཱ་ཝེ, ཝི་ཝི་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ, ན་ཏྠི་བྷཱ་ཝེ ཙཱ་ཏི ཡེ་ན ཨཱ་ཀཱ་རེ་ན བྷཱ་ཝི་ཏཾ, ཏ་སྶ ག་ཧ་ཎ་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཐ ཝཱ སུ་ཉྙ་ཝི་ཝི་ཏྟ་ན་ཏྠི་བྷཱ་ཝེཏི སུ་ཉྙ་ཝི་ཝི་ཏྟ་ཏཱ་ས་ངྑཱ་ཏེ ན་ཏྠི་བྷཱ་ཝེ, ཏེ་ན ཝི་ནཱ་སཱ་བྷཱ་ཝ་མེ་ཝ ད་སྶེ་ཏི, ན པུ་རེ ཨ་བྷཱ་ཝཱ་དི་ཀེ.
ཏ་སྨིཾ ཧི ཨ་པྤ་ནཱ་ཙི་ཏྟེཏི ཨཱ་ཀི་ཉྩ་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ན་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟེ ཨ་པྤ་ནཱ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟེ ཙི་ཏྟེ, ཏ་སྨིཾ ཝཱ པ་ཋ་མཱ་རུ་པྤ་སྶ ཨ་པ་ག་མ་ས་ངྑཱ་ཏེ ན་ཏྠི་བྷཱ་ཝེ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ ཨ་པྤ་ནཱ་ཙི་ཏྟེ ཨུ་པྤ་ནྣེ. སོ བྷི་ཀྑུ ཨ་བྷཱ་ཝ་མེ་ཝ པ་སྶ་ནྟོ ཝི་ཧ་ར་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. པུ་རི་སོ ཀ་ཏྠ་ཙི ག་ནྟྭཱ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ སུ་ཉྙ་མེ་ཝ པ་སྶ་ཏི, ན་ཏྠི་བྷཱ་ཝ་མེ་ཝ པ་སྶ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏཾ ཋཱ་ནནྟི ཏཾ ས་ནྣི་པཱ་ཏ་ཊྛཱ་ནཾ. ‘‘པ་རི་ཀ་མྨ་མ་ན་སི་ཀཱ་རེ་ན ཨ་ནྟ་ར་ཧི་ཏེ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཏ་སྶ ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་ནཾ ན ན་ཊྛ་ཏྟཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཏ་ཏྲི་དཾ ཨོ་པ་མྨ་སཾ་ས་ནྡ་ནཾ – ཡ་ཐཱ སོ པུ་རི་སོ ཏ་ཏྠ ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏཾ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷཾ དི་སྭཱ ག་ཏོ, ཏ་ཏོ ས་བྦེ་སུ བྷི་ཀྑཱུ་སུ ཀེ་ན་ཙི་དེ་ཝ ཀ་ར་ཎཱི་ཡེ་ན ཨ་པ་ག་ཏེ་སུ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཏཾ ཋཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ཧི སུ་ཉྙ་མེ་ཝ པ་སྶ་ཏི, ན བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཏ་ཏོ་པི ཨ་པ་ག་ཏ་ཀཱ་ར་ཎཾ, ཨེ་ཝ་མ་ཡཾ ཡོ་གཱ་ཝ་ཙ་རོ པུ་བྦེ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཉྩཱ་ཡ་ཏ་ན་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཙ་ཀྑུ་ནཱ པ་ཋ་མཱ་རུ་པྤ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ དི་སྭཱ པ་ཙྪཱ ན་ཏྠཱི་ཏི པ་རི་ཀ་མྨ་མ་ན་སི་ཀཱ་རེ་ན ཏ་སྨིཾ ཨ་པ་ག་ཏེ ཏ་ཏི་ཡཱ་རུ་པྤ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཙ་ཀྑུ་ནཱ ཏ་སྶ ན་ཏྠི་བྷཱ་ཝ་མེ་ཝ པ་སྶ་ནྟོ ཝི་ཧ་ར་ཏི, ན ཏ་སྶ ཨ་པ་ག་མ་ན་ཀཱ་ར་ཎཾ ཝཱི་མཾ་ས་ཏི ཛྷཱ་ན་སྶ ཏཱ་དི་སཱ་བྷོ་གཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི. ས་བྦ་སོ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཉྩཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ས་མ་ཏི་ཀྐ་མྨཱཏི ཨེ་ཏྠ ཡཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏཾ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
༢༨༤. ན་ཏྠི་ཏཱ པ་རི་ཡཱ་ཡཱ་སུ་ཉྙ་ཝི་ཝི་ཏྟ་བྷཱ་ཝཱ་ཏི ‘‘ན་ཏྠཱི’’ཏི པ་ད་སྶ ཨ་ཏྠཾ ཝ་ད་ནྟེ་ན སུ་ཉྙ་ཝི་ཝི་ཏྟ་པ་དཱ་ནི་པི ག་ཧི་ཏཱ་ནི. ཨཱ་མེ་ཌི་ཏ་ཝ་ཙ་ནཾ པ་ན བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཀཱ་ར་ད་སྶ་ནཾ. ཝི་བྷ་ངྒེ་པི ཨི་མ་སྶ པ་ད་སྶ ཨ་ཡ་མེ་ཝ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་མྤི ཝི་བྷ་ངྒེ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཏ་ཉྙེ་ཝ ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ཏཱིཏི ཡཾ པུ་བྦེ ‘‘ཨ་ན་ནྟཾ ཝི་ཉྙཱ་ཎ’’ནྟི མ་ན་སི ཀ་ཏཾ པ་ཋ་མཱ་རུ་པྤ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ, ཏཾ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏཾ་ཡེ་ཝ ཧི ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱུ་ཏཾ པ་ཋ་མེ་ན ཝི་ཡ རཱུ་པ་ནི་མི་ཏྟཾ ཏ་ཏི་ཡེ་ནཱ་རུ་པྤེ་ནཱ་བྷཱ་ཝེ་ཏཱི་ཏི. ཁ་ཡ་ཏོ ས་མྨ་ས་ནནྟི བྷ་ངྒཱ་ནུ་པ་སྶ་ན་མཱ་ཧ. སཱ ཧི ས་ངྑ་ཏ་དྷ་མྨཱ་ནཾ བྷ་ངྒཱ་བྷཱ་ཝ་མེ་ཝ པ་སྶ་ནྟཱི ‘‘ཝི་ཉྙཱ་ཎ་མྤི ཨ་བྷཱ་ཝེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཾ ལ་བྷ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཁ་ཡ་ཏོ ས་མྨ་ས་ནཾ ཝི་ཡ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི. ཨ་སྶཱཏི པཱ་ཋ་སྶ. པུ་ན ཨ་སྶཱཏི ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ. ཨ་བྷཱ་ཝེ་ཏཱིཏི ཨ་བྷཱ་ཝཾ ཀ་རོ་ཏི. ཡ་ཐཱ ཉཱ་ཎ་སྶ ན ཨུ་པ་ཏི་ཊྛ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཀ་རོ་ཏི ཨ་མ་ན་སི་ཀ་ར་ཎ་ཏོ. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏི ཝི་ག་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ཀ་རོ་ཏི, ཝི་ནཱ་སེ་ཏི ཝཱ ཡ་ཐཱ ན དི་སྶ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཀ་ར་ཎ་ཏོ. ཏེ་ནེ་ཝ ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་པེ་ཏི ཏི་རོ་བྷཱ་ཝཾ ག་མེ་ཏི. ན ཨ་ཉྙ་ཐཱཏི ཨི་མི་སྶཱ པཱ་ལི༹་ཡཱ ཨེ་ཝ་མ་ཏྠོ, ན ཨི་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཨ་ཡུ་ཛྫ་མཱ་ན་ཀ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
ཨ་སྶཱཏི པ་ཋ་མཱ་རུ་པྤ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་བྷཱ་ཝ་སྶ. ཀི་ཉྩ་ནནྟི ཀི་ཉྩི་པི. ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨ་སྶ ཨ་པྤཱ་ཝ་སེ་ས་ཏཱ ནཱ་མ བྷ་ངྒོ ཨེ་ཝ སི་ཡཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘བྷ་ངྒ་མ་ཏྟ་མྤི ཨ་སྶ ཨ་ཝ་སི་ཊྛཾ ན་ཏྠཱི’’ཏི. ས་ཏི ཧི བྷ་ངྒ་མ་ཏྟེ་པི ཏ་སྶ ས་ཀི་ཉྩ་ན་ཏཱ སི་ཡཱ. ཨ་ཀི་ཉྩ་ནནྟི ཙ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ ཀི་ཉྩི པ་ཀཱ་རཾ ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ས་བྦེ་ན ས་བྦཾ ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་མཱ་ཧ. སེ་སཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ.
ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱ་ནཱ་ས་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ན་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༨༥. ནོ ཙ ས་ནྟཱཏི ཡ་ཐཱ ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱ་ནཱ་ས་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ན་ས་མཱ་པ་ཏྟི ས་ངྑཱ་རཱ་ཝ་སེ་ས་སུ་ཁུ་མ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ས་ཝི་སེ་སཱ ས་ནྟཱ, ཨེ་ཝ་མ་ཡཾ ཨཱ་ཀི་ཉྩ་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ན་ས་མཱ་པ་ཏྟི ནོ ཙ ས་ནྟཱ ཏ་ད་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཡཱ ཨ་ཡཾ ཁ་ནྡྷེ་སུ པ་ཙྩ་ཡ་ཡཱ་པ་ནཱི་ཡ་ཏཱ་ཡ, རོ་ག་མཱུ་ལ་ཏཱ་ཡ ཙ རོ་ག་ས་རི་ཀྑ་ཏཱ, དུ་ཀྑ་ཏཱ་སཱུ་ལ་ཡོ་གཱ་དི་ནཱ ག་ཎྜ་ས་རི་ཀྑ་ཏཱ, པཱི་ལཱ༹་ཛ་ན་ནཱ་དི་ནཱ ས་ལླ་ས་རི་ཀྑ་ཏཱ ཙ, སཱ ས་ཉྙཱ་ཡ ས་ཏི ཧོ་ཏི, ནཱ་ས་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་ཉྙཱ རོ་གོ, ས་ཉྙཱ ག་ཎྜོ, ས་ཉྙཱ ས་ལླ’’ནྟི. སཱ ཙེ་ཏྠ པ་ཊུ་ཀི་ཙྩཱ པ་ཉྩ་ཝོ་ཀཱ་ར་བྷ་ཝ་ཏོ ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀ་ས་ཉྙཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ན ཀེ་ཝ་ལཾ ས་ཉྙཱ ཨེ་ཝ, ཨ་ཐ ཁོ ཝེ་ད་ནཱ་ཙེ་ཏ་ནཱ་དཱི་ན་མྤི ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ. ས་ཉྙཱ་སཱི་སེ་ན པ་ན ནི་དྡེ་སོ ཀ་ཏོ. ཨེ་ཏཾ ས་ནྟནྟི ཨེ་ཏཾ ཨ་ས་ནྟ་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་རོ་གཱ་དི་ས་རི་ཀྑ་ས་ཉྙཱ་ཝི་ར་ཧ་ཏོ ས་ནྟཾ. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ པ་ཎཱི་ཏཾ. ཀིཾ པ་ན ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱ་ནཱ་ས་ཉྙཱ’’ཏི? ཏ་ད་པ་དེ་སེ་ན ཏཾ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་མཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་དཱི་ན་ཝ’’ནྟི. ཨེ་ཏྠ རོ་གཱ་དི་ས་རི་ཀྑ་ས་ཉྙཱ་དི་ས་བྦྷཱ་ཝོ་པི ཨཱ་དཱི་ན་ཝོ ད་ཊྛ་བྦོ, ན ཨཱ་ས་ནྣ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཉྩཱ་ཡ་ཏ་ན་པ་ཙྩ་ཏྠི་ཀ་ཏཱ་ཝ. ཨུ་པ་རཱིཏི ཙ་ཏུ་ཏྠཱ་རུ་པྤེ. སཱ ཝཱཏི སཱ ཨེ་ཝ. ཝ་ཏྟི་ཏཱཏི པ་ཝ་ཏྟི་ཏཱ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏཱ ཝ་ལ༹་ཉྫི་ཏཱ.
ཏ་སྨིཾ ནི་མི་ཏྟེཏི ཏ་སྨིཾ ཏ་ཏི་ཡཱ་རུ་པྤ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ས་ངྑཱ་ཏེ ཛྷཱ་ན་ནི་མི་ཏྟེ. མཱ་ན་སནྟི ཙི་ཏྟཾ ‘‘མ་ནོ ཨེ་ཝ མཱ་ན་ས’’ནྟི ཀ་ཏྭཱ, བྷཱ་ཝ་ནཱ་མ་ན་སི་ཀཱ་རཾ ཝཱ. ཏཾ ཧི མ་ན་སི བྷ་ཝ་ནྟི མཱ་ན་ས་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཛྷཱ་ན་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ་ན་མྤི ཛྷཱ་ནཱ་ནུ་གུ་ཎ་ཏཱ་ཡ ས་མཱ་པ་ཏྟི་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ཀི་ཉྩ་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ན་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ས་ངྑཱ་ཏེ་སུ ཙ་ཏཱུ་སུ ཁ་ནྡྷེ་སཱུ’’ཏི, ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱུ་ཏེ་སཱུ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
༢༨༦. ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ ཨཱ་ཀི་ཉྩ་ཉྙཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཀཱ་ར་ཎ་མ་སྶཱ་ཏི ཛྷཱ་ནཾ ཨཱ་ཀི་ཉྩ་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ནཾ, ཨཱ་ཀི་ཉྩ་ཉྙ་མེ་ཝ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏཾ ཛྷཱ་ན་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཨཱ་ཀི་ཉྩ་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ནནྟི ཨེ་ཝཾ ཝཱ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. སེ་ས་མེ་ཏྠ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
ཡཱ་ཡ ས་ཉྙཱ་ཡ བྷཱ་ཝ་ཏོཏི ཡཱ་དི་སཱ་ཡ ས་ཉྙཱ་ཡ ཨ་ཏྠི་བྷཱ་ཝེ་ན. ཡཱ ཧི སཱ པ་ཊུ་ས་ཉྙཱ་ཀི་ཙྩ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ས་ཉྙཱ་ཏི་པི ན ཝ་ཏྟ་བྦཱ, ས་ཉྙཱ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ནཱ་ཏི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ ཨ་ས་ཉྙཱ་ཏི་པི ན ཝ་ཏྟ་བྦཱ, ཏ་སྶཱ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏནྟི ཏཾ ཛྷཱ་ནཾ. ཏཾ ཏཱ་ཝ ད་སྶེ་ཏུནྟི ཨེ་ཏྠ ཏནྟི ཏཾ ས་སཱ་པ་ཊི་པ་དཾ, ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ས་ཉྙཾ, ཏ་སྶཱ ཙ ཨ་དྷི་ག་མུ་པཱ་ཡ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱི་ནཱ་ས་ཉྙཱིཏི ཧི པུ་གྒ་ལཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནེ་ན དྷ་མྨཾ ཨུ་དྡྷ་ར་ནྟེ་ན ས་ཉྙཱ་ཝ་ནྟ་མུ་ཁེ་ན ས་ཉྙཱ ཨུ་དྡྷ་ཊཱ, ཨ་ཉྙ་ཐཱ ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱ་ནཱ་ས་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ན་ནྟི ཨུ་དྡྷ་རི་ཏ་བྦཾ སི་ཡཱ. སཱ པ་ན པ་ཊི་པ་དཱ ཡ་ཏྠ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཡ་ཐཱ ཙ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨཱ་ཀི་ཉྩ་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ས་ནྟ་ཏོ མ་ན་སི ཀ་རོ་ཏི, ས་ངྑཱ་རཱ་ཝ་སེ་ས་ས་མཱ་པ་ཏྟིཾ བྷཱ་ཝེ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨཱ་ཀི་ཉྩ་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཧི ཙ་ཏུ་ཏྠཱ་རུ་པྤ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟི་ཊྛཱ་ནཾ, ས་ངྑཱ་རཱ་ཝ་སེ་ས་ས་མཱ་པ་ཏྟི པ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་ཀཱ་རོ་ཏི. ཡ་ཏྲ ཧི ནཱ་མཱཏི ཡཱ ནཱ་མ. ན་ཏྠི་བྷཱ་ཝ་མྤཱིཏི ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ སུ་ཉྙ་ཏ་མྤི, ཨེ་ཝཾ སུ་ཁུ་མ་མྤཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ས་ནྟཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏཱ་ཡཱཏི ས་ནྟཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཨེ་ཏི་སྶཱ་ཏི ས་ནྟཱ་ར་མྨ་ཎཱ, ཏ་བྦྷཱ་ཝོ ས་ནྟཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏཱ, ཏཱ་ཡ, ན ཛྷཱ་ན་ས་ནྟ་ཏཱ་ཡ. ན ཧི ཏ་ཏི་ཡཱ་རུ་པྤ་ས་མཱ་པ་ཏྟི ཙ་ཏུ་ཏྠཱ་རུ་པྤ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཏོ ས་ནྟཱ.
ཙོ་ད་ཀོ ‘‘ཡཾ ས་ནྟ་ཏོ མ་ན་སི ཀ་རོ་ཏི, ན ཏ་ཏྠ ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ད་སྶ་ནཾ བྷ་ཝེ་ཡྻ. ཨ་ས་ཏི ཙ ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ད་སྶ་ནེ ས་མ་ཏི་ཀྐ་མོ ཨེ་ཝ ན སི་ཡཱ’’ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ས་ནྟ་ཏོ ཙེ མ་ན་སི ཀ་རོ་ཏི, ཀ་ཐཾ ས་མ་ཏི་ཀྐ་མོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨི་ཏ་རོ ‘‘ཨ་ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི པ་རི་ཧཱ་ར་མཱ་ཧ, ཏེ་ན ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ད་སྶ་ན་མྤི ཨ་ཏྠེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. སོ ཧཱིཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ་ཏྠཾ པཱ་ཀ་ཊ་ཏ་རཾ ཀ་རོ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཡ་སྨིཾ ཛྷཱ་ནེ ཨ་བྷི་ར་ཏི, ཏ་ཏྠ ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ན་ས་མཱ་པ་ཛྫ་ནཱ་དི་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ. སཱ པ་ན་སྶ ཏ་ཏི་ཡཱ་རུ་པྤེ ས་བྦ་སོ ན་ཏྠི, ཀེ་ཝ་ལཾ ཨ་ཉྙཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་མ་ཏྟ་མེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཀི་ཉྩཱ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.
ས་མ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ་ཝ ག་ཙྪ་ཏཱིཏི ཏེ་སཾ སི་པྤཱི་ནཾ ཛཱི་ཝི་ཀཾ ཏི་ཎཱ་ཡ་པི ཨ་མ་ཉྙ་མཱ་ནོ ཏེ ཝཱི་ཏི་ཝ་ཏྟ་ཏི་ཡེ་ཝ. སོཏི ཡོ་གཱ་ཝ་ཙ་རོ. ཏནྟི ཏ་ཏི་ཡཱ་རུ་པྤ་ས་མཱ་པ་ཏྟིཾ. པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནཱཏི ‘‘ས་ནྟཱ ཝ་ཏཱ་ཡཾ ས་མཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟེ་ན ན་ཡེ་ན ས་ནྟ་ཏོ མ་ན་སི ཀ་རོ་ནྟོ. ཏནྟི ཡཱ་ཡ ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱི་ནཱ་ས་ཉྙཱི ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ས་ངྑཱ་རཱ་ཝ་སེ་ས་ས་མཱ་པ་ཏྟིཾ བྷཱ་ཝེ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏཾ ས་ཉྙཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ས་ཉྙཱ་སཱི་སེ་ན ཧི དེ་ས་ནཱ. པ་ར་མ་སུ་ཁུ་མནྟི ཨུ་ཀྐཾ་ས་ག་ཏ་སུ་ཁུ་མ་བྷཱ་ཝཾ. ས་ངྑཱ་རཱ་ཝ་སེ་ས་ས་མཱ་པ་ཏྟིནྟི ཨུ་ཀྐཾ་ས་ག་ཏ་སུ་ཁུ་མ་ཏཱ་ཡ ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ སེ་ས་ཏཱ་མ་ཏྟཾ ས་མཱ་པ་ཏྟིཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཙྩ་ནྟ་སུ་ཁུ་མ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟ་ས་ངྑཱ་ར’’ནྟི. ཨ་ནྟ་མ་ཏི་ཙྩ ཨ་ཙྩ་ནྟཾ. ཡ་ཏོ སུ་ཁུ་མ་ཏ་མཾ ནཱ་མ ན་ཏྠི, ཏ་ཐཱ་པ་ར་མུ་ཀྐཾ་ས་ག་ཏ་སུ་ཁུ་མ་ས་ངྑཱ་ར་ནྟི ཨ་ཏྠོ. པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱུ་པ་ཙཱ་ར་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཧི ཏ་ཙྪ་ནྟི་ཡཱ ཝི་ཡ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ་ཡ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན ས་ངྑཱ་རཱ ཏ་ཏྠ ཨ་ནྟི་མ་ཀོ་ཊྛཱ་ས་ཏཾ པཱ་པི་ཏཱ, ཏ་ཏོ པ་རཾ ནི་རོ་དྷོ ཨེ་ཝ, ན ས་ངྑཱ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟཱི་ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཙྩ་ཏི ‘‘ས་ངྑཱ་རཱ་ཝ་སེ་ས་ས་མཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི.
༢༨༧. ཡཾ ཏཾ ཙ་ཏུ་ཀྑ་ནྡྷཾ. ཨ་ཏྠ་ཏོཏི ཀུ་ས་ལཱ་དི་ཝི་སེ་ས་ཝི་སི་ཊྛ་པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ. ཝི་སེ་ས་ཏོ ཨ་དྷི་པ་ཉྙཱ་སི་ཀྑཱ་ཡ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏཾ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་དྷ ས་མཱ་པ་ནྣ་སྶ ཙི་ཏྟ་ཙེ་ཏ་སི་ཀཱ དྷ་མྨཱ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ’’ཏི. ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀཱ་ཡ ས་ཉྙཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོཏི ཡ་དི་པི ཙ་ཏུ་ཏྠཱ་རུ་པྤ་ཝི་པཱ་ཀ་ས་ཉྙཱ་ཡ ཙ་ཏུ་ཏྠཱ་རུ་པྤ་ཀུ་ས་ལ་ས་ཉྙཱ ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀཱ, ཏ་ཐཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་མ་གྒ་ཕ་ལ་ས་ཉྙཱ་ཧི, ཏ་ཐཱ་པི ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀ་སུ་ཁུ་མ་ཏཱ ནཱ་མ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡུ་པཱ་དཱ་ཡ ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ་ཏི པ་ཉྩ་ཝོ་ཀཱ་ར་བྷ་ཝ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ་ཡ ཝི་ཡ ཙ་ཏུ་ཝོ་ཀཱ་རེ་པི ཧེ་ཊྛཱ ཏཱི་སུ བྷཱུ་མཱི་སུ ས་ཉྙཱ་ཡ ཝི་ཡ ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. སུ་ཁུ་མཱ་ཡཱཏི ས་ངྑཱ་རཱ་ཝ་སེ་ས་སུ་ཁུ་མ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ སུ་ཁུ་མཱ་ཡ ས་ཉྙཱ་ཡ བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏྟཱ. ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱཏི ཨེ་ཏྠ ན-ཀཱ་རོ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏྠོ, ནཱ་ས་ཉྙནྟི ཨེ་ཏྠ ན-ཀཱ་རོ ཨ་ཉྙ་ཏྠོ, ཨ-ཀཱ་རོ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏྠོ་ཝ, ཨ་ས་ཉྙཾ ཨ་ན་ས་ཉྙ་ཉྩཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏྟཱཏི ཨེ་ཀ་དེ་ས་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ནྟོ་ག་དྷ་ཏྟཱ. ཨེ་ཏྠཱཏི ཙ་ཏུ་ཏྠཱ་རུ་པྤེ. དུ་ཏི་ཡེ ཨ་ཏྠ་ཝི་ཀ་པྤེ ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱཏི ཨེ་ཏྠ ན-ཀཱ་རོ ཨ་ཉྙ་ཏྠོ. ཏ་ཐཱ ནཱ་ས་ཉྙཱཏི ཨེ་ཏྠ ན-ཀཱ་རོ, ཨ-ཀཱ་རོ ཙ ཨ་ཉྙ་ཏྠོ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཏེ་ན དྭ་ཡེ་ན ས་ཉྙཱ་བྷཱ་ཝོ ཨེ་ཝ ད་སྶི་ཏོ་ཏི དྷ་མྨཱ་ཡ་ཏ་ན་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏཱ་ཡ ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་བྷཱ་ཝོ ཝུ་ཏྟོ་ཝཱ་ཏི ‘‘ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཊྛེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ ནི་སྶ་ཡ་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ.
ཀིཾ པ་ན ཀཱ་ར་ཎཾ, ཡེ་ནེ་ཏྠ ས་ཉྙཱ་ཝ ཨེ་དི་སཱི ཛཱ་ཏཱ་ཏི ཨ་ནུ་ཡོ་གཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ན ཀེ་ཝ་ལ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ས་ཉྙཱ་སཱི་སེ་ནཱ་ཡཾ དེ་ས་ནཱ ཀ་ཏཱ ‘‘ནཱ་ན་ཏྟ་ཀཱ་ཡཱ ནཱ་ན་ཏྟ་ས་ཉྙི་ནོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༣.༣༤༡, ༣༥༩; ཨ. ནི. ༩.༢༤) ཝི་ཡཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨེ་ཝཾ ཨེ་ས ཨ་ཏྠོཏི ཀ་ཉྩི ཝི་སེ་སཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་སྶེ་ཝ དྷ་མྨ་སྶ ཀ་ཉྩི ཝི་སེ་སཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ན་ཏྠཱི་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཱ་ས་ངྑཱ་ཏོ ཨ་ཏྠོ.
ཨ་ཏི་ཐོ་ཀ་མྤི ཡཾ ཏེ་ལ་མ་ཏྠི བྷ་ནྟེ་ཏི ཨཱ་ཧ ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་བྷཱ་ཝཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ, ཏ་དེ་ཝ ན་ཏྠི, བྷ་ནྟེ, ཏེ་ལ་ནྟི ཨཱ་ཧ ནཱ་ལི༹་པཱུ་ར་ཎཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཏྠ ཡ་ཐཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཡ་དི ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ས་ཉྫཱ་ན་ནཾ ས་ཉྙཱ་ཀི་ཙྩཾ, ཏཾ ས་ཉྙཱ ས་མཱ་ནཱ ཀ་ཐ་མ་ཡཾ ཀཱ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ད་ཧ་ན་ཀི་ཙྩ་མི་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ས་ངྑཱ་རཱ་ཝ་སེ་ས་སུ་ཁུ་མ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨེ་ཝ ཧེ་སཱ པ་ཊུ་ས་ཉྙཱ་ཀི་ཙྩཾ ཀཱ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཙ ཉཱ་ཎ་སྶ སུ་ག་ཡ྄ཧཱ་པི ན ཧོ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ནི་བྦི་དཱ་ཛ་ན་ན་མྤི ཀཱ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་ཀ་ཏཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སོཏི ཨ་ཀ་ཏ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སོ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཏ་ས་མྨ་ས་ན་ཙཱ་རོ. པ་ཀ་ཏི་ཝི་པ་སྶ་ཀོཏི པ་ཀ་ཏི་ཡཱ ཝི་པ་སྶ་ཀོ. ཁ་ནྡྷཱ་དི་མུ་ཁེ་ན ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཨ་བྷི་ནི་ཝི་སི་ཏྭཱ དྭཱ་རཱ་ལ་མྦ་ནེ་ཧི ས་དྡྷིཾ དྭཱ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཝི་པ་སྶ་ཀོ ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ ཏ་བྦི་ས་ཡ་ཨུ་ད་ཡ་བྦ་ཡ་ཉཱ་ཎཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏུཾ, ཡ་ཐཱ པ་ན ས་ཀྐོ་ཏི, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘སོ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཀ་ལཱ་པ་ས་མྨ་ས་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཝཱཏི ཙ་ཏུ་ཏྠཱ་རུ་པྤ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣེ ཕ་སྶཱ་དི་དྷ་མྨེ ཨ་ཝི་ནི་བྦྷུ་ཛྫ ཨེ་ཀ་ཏོ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཀ་ལཱ་པ་ཏོ ས་མཱུ་ཧ་ཏོ ས་མྨ་ས་ན་ཝ་སེ་ན ན་ཡ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ས་ངྑཱ་ཏ་ཀ་ལཱ་པ་ས་མྨ་ས་ན་ཝ་སེ་ན. ཕ་སྶཱ་དི་དྷ་མྨེ ཝི་ནི་བྦྷུ་ཛྫི་ཏྭཱ ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ ས་རཱུ་པ་ཏོ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་ཝ་སེ་ན ས་མྨ་ས་ནཾ ཨ་ནུ་པ་ད་དྷ་མྨ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ. ཨེ་ཝཾ སུ་ཁུ་མ་ཏྟཾ ག་ཏཱ ཡ་ཐཱ དྷ་མྨ་སེ་ནཱ་པ་ཏི་ནཱ་པི ནཱ་མ ཨ་ནུ་པ་དཾ ན ཝི་པ་སྶ་ནེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཐེ་ར་སྶཱཏི ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྶ ཐེ་ར་སྶ. ཨ་ཉྙཱ་ཧི་པཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཡ་མ་པ་རཱ ཨུ་པ་མཱ – ཨེ་ཀོ ཀི་ར བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ པུ་རི་སཾ མ་ནུ་ཉྙཾ མ་ཏྟི་ཀ་བྷཱ་ཛ་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཋི་ཏཾ དི་སྭཱ ཡཱ་ཙི ‘‘དེ་ཧི མེ ཨི་མཾ བྷཱ་ཛ་ན’’ནྟི. སོ སུ་རཱ་སི་ཏྟ་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ནཱ་ཡྻོ ས་ཀྐཱ དཱ་ཏུཾ, སུ་རཱ ཨེ་ཏྠ ཨ་ཏྠཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་མཱི་པེ ཋི་ཏཾ པུ་རི་སཾ ཨུ་དྡི་སྶ ཨཱ་ཧ ‘‘ཏེ་ན ཧི ཨི་མ་སྶ པཱ་ཏུཾ དེ་ཧཱི’’ཏི. ཨི་ཏ་རོ ‘‘ན་ཏྠ་ཡྻོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཡ་ཐཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ ཨ་ཡོ་གྱ་བྷཱ་ཝཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ‘‘ཨ་ཏྠཱི’’ཏི་པི ཝ་ཏྟ་བྦཾ, པཱ་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཡ ཏ་ཏྠ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘ན་ཏྠཱི’’ཏི་པི ཝ་ཏྟ་བྦཾ ཛཱ་ཏཾ, ཨེ་ཝཾ ཨི་དྷཱ་པཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.
ཀ་སྨཱ པ་ནེ་ཏྠ ཡ་ཐཱ ཧེ་ཊྛཱ ‘‘ཨ་ན་ནྟོ ཨཱ་ཀཱ་སོ, ཨ་ན་ནྟཾ ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ, ན་ཏྠི ཀི་ཉྩཱི’’ཏི ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཀཱ་རོ ག་ཧི་ཏོ, ཨེ་ཝཾ ཀོ་ཙི བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཀཱ་རོ ན ག་ཧི་ཏོ་ཏི? ཀེ་ཙི ཏཱ་ཝ ཨཱ་ཧུ – ‘‘བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཀཱ་རོ ནཱ་མ སོ་པ་ཙཱ་ར་སྶ ཛྷཱ་ན་སྶ ཡ་ཐཱ་ས་ཀཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ པ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་ཀཱ་རོ, ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཉྩེ་ཏྠ ཨཱ་ཀི་ཉྩ་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ན་དྷ་མྨཱ. ཏེ པ་ན ག་ཡ྄ཧ་མཱ་ནཱ ཨེ་ཀ་སྶ ཝཱ པུ་བྦ་ངྒ་མ་དྷ་མྨ་སྶ ཝ་སེ་ན ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ སི་ཡུཾ, ས་བྦེ ཨེ་ཝ ཝཱ. ཏ་ཏྠ པ་ཋ་མ་པ་ཀྑེ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ ག་ཧ་ཎཾ ཨཱ་པ་ནྣ་ནྟི ‘ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཝི་ཉྙཱ་ཎ’ནྟི མ་ན་སི་ཀཱ་རེ ཙ་ཏུ་ཏྠཱ་རུ་པྤ་སྶ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཉྩཱ་ཡ་ཏ་ན་བྷཱ་ཝོ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. དུ་ཏི་ཡ་པ་ཀྑེ པ་ན ས་བྦ་སོ ཨཱ་ཀི་ཉྩ་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ན་དྷ་མྨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏཱ་ཡ ཛྷཱ་ན་སྶ ‘ཨཱ་ཀི་ཉྩ་ཉྙཾ ཨཱ་ཀི་ཉྩ་ཉྙ’ནྟི མ་ན་སི་ཀཱ་རེ ཨཱ་ཀི་ཉྩ་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ན་ཏཱ ཝཱ སི་ཡཱ, ཨ་བྷཱ་ཝཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏཱ ཝཱ. ས་བྦ་ཐཱ ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱ་ནཱ་ས་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ན་བྷཱ་ཝོ ན ལ་བྦྷ་ཏཱི’’ཏི. ཏ་དི་ད་མ་ཀཱ་ར་ཎཾ ཏ་ཐཱ ཛྷཱ་ན་སྶ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ. ན ཧི ཙ་ཏུ་ཏྠཱ་རུ་པྤ་བྷཱ་ཝ་ནཱ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་མཱ་ཀི་ཉྩ་ཉྙཾ ཝཱ ཨཱ་མ་ས་ནྟཱི པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཀི་ཉྩ་ར་ཧི? ཏ་ཏི་ཡཱ་རུ་པྤ་སྶ ས་ནྟ་ཏཾ.
ཡ་དི ཨེ་ཝཾ, ཀ་སྨཱ པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘ས་ནྟ’’ནྟི ན ག་ཧི་ཏ་ནྟི? ཀི་ཉྩཱ་པི ན ག་ཧི་ཏ་ཏཾ སུ་ཏྟེ (དཱི. ནི. ༢.༡༢༩; སཾ. ནི. ༢.༡༥༢), ཝི་བྷ་ངྒེ (ཝི་བྷ. ༦༠༦ ཨཱ་ད་ཡོ) པ་ན ག་ཧི་ཏ་མེ་ཝ. ཡ་ཐཱ་ཧ – ‘‘ཏ་ཉྙེ་ཝ ཨཱ་ཀི་ཉྩ་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ས་ནྟ་ཏོ མ་ན་སི ཀ་རོ་ཏི, ས་ངྑཱ་རཱ་ཝ་སེ་ས་ས་མཱ་པ་ཏྟིཾ བྷཱ་ཝེ་ཏཱི’’ཏི (ཝི་བྷ. ༦༡༩). ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ ཝི་བྷ་ངྒེ ཝི་ཡ སུ་ཏྟེ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཀཱ་རོ ན ག་ཧི་ཏོ་ཏི? ཝེ་ནེ་ཡྻ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཏོ, དེ་ས་ནཱ་ཝི་ལཱ་ས་ཏོ ཙ. ཡེ ཧི ཝེ་ནེ་ཡྻཱ ཡ་ཐཱ ཧེ་ཊྛཱ ཏཱི་སུ ཨཱ་རུ་པྤེ་སུ ‘‘ཨ་ན་ནྟོ ཨཱ་ཀཱ་སོ, ཨ་ན་ནྟཾ ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ, ན་ཏྠི ཀི་ཉྩཱི’’ཏི བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཀཱ་རོ ག་ཧི་ཏོ, ཨེ་ཝཾ ཨ་གྒ་ཧི་ཏེ ཨེ་ཝ ཏ་སྨིཾ ཏ་མ་ཏྠཾ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ནྟི, ཏེ་སཾ ཝ་སེ་ན སུ་ཏྟེ ཏ་ཐཱ དེ་ས་ནཱ ཀ་ཏཱ, སུ་ཏྟ་ནྟ་ག་ཏི་ཀཱ་ཝ ཨ་བྷི་དྷ་མྨེ སུ་ཏྟ་ནྟ་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡེ (ཝི་བྷ. ༦༠༥ ཨཱ་ད་ཡོ) ཨུ་དྡེ་ས་དེ་ས་ནཱ. ཡེ པ་ན ཝེ་ནེ་ཡྻཱ ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟེ་ཡེ་ཝ ཏ་སྨིཾ ཏ་མ་ཏྠཾ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ནྟི, ཏེ་སཾ ཝ་སེ་ན ཝི་བྷ་ངྒེ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཀཱ་རོ ཝུ་ཏྟོ. དྷ་མྨི་སྶ་རོ པ་ན བྷ་ག་ཝཱ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ དྷ་མྨཱ་ནཾ དེ་སེ་ཏ་བྦ་པྤ་ཀཱ་རཾ ཛཱ་ན་ནྟོ ཀ་ཏྠ་ཙི བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཀཱ་རཾ ག་ཎྷཱ་ཏི, ཀ་ཏྠ་ཙི བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཀཱ་རཾ ན ག་ཎྷཱ་ཏི. སཱ ཙ དེ་ས་ནཱ ཡཱ་ཝ་དེ་ཝ ཝེ་ནེ་ཡྻ་ཝི་ན་ཡ་ཏྠཱ་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ དེ་ས་ནཱ་ཝི་ལཱ་སོ. སུ་ཏྟ་ནྟ་དེ་ས་ནཱ ཝཱ པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཀ་ཐཱ་ཏི ཏ་ཏྠ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཀཱ་རོ ན ག་ཧི་ཏོ, ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ པ་ན ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་ཀ་ཐཱ་ཏི ཏ་ཏྠ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཀཱ་རོ ག་ཧི་ཏོ་ཏི ཨེ་ཝ་མྤེ་ཏྠ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཀཱ་ར་སྶ ག་ཧ་ཎེ, ཨ་གྒ་ཧ་ཎེ ཙ ཀཱ་ར་ཎཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
ཨ་པ་རེ པ་ན བྷ་ཎ་ནྟི – ‘‘ཙ་ཏུ་ཏྠཱ་རུ་པྤེ ཝི་སེ་ས་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ སུ་ཏྟེ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཀཱ་ར་སྶ ཨ་གྒ་ཧ་ཎཾ, སྭཱ་ཡཾ ཝི་སེ་སོ ཨ་ནུ་པུ་བྦ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཛ་ནི་ཏོ. སཱ ཙ ཨ་ནུ་པུ་བྦ་བྷཱ་ཝ་ནཱ པ་ཧཱ་ན་ཀྐ་མོ་པ་ཛ་ནི་ཏཱ པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་ས་མ་ཏི་ཀྐ་མེ་ན ཛྷཱ་ནཱ་ནཾ ཨ་དྷི་ག་ནྟ་བྦ་ཏོ. ཏ་ཐཱ ཧི ཀཱ་མཱ་དི་ཝི་ཝེ་ཀ་ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་ཙཱ་ར་ཝཱུ་པ་ས་མ་པཱི་ཏི་ཝི་རཱ་ག་སོ་མ་ན་སྶ་ཏྠ་ངྒ་མ་མུ་ཁེ་ན རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་ནི དེ་སི་ཏཱ་ནི, རཱུ་པ་ས་ཉྙཱ་དི་ས་མ་ཏི་ཀྐ་མ་མུ་ཁེ་ན ཨ་རཱུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་ནི. ན ཀེ་ཝ་ལ་ཉྩ ཛྷཱ་ནཱ་ནི་ཡེ་ཝ, ཨ་ཐ ཁོ ས་བྦ་མྤི སཱི་ལཾ, ས་བྦཱ་པི པ་ཉྙཱ པ་ཊི་པ་ཀྑ་དྷ་མྨ་པྤ་ཧཱ་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ས་མྤཱ་དེ་ཏ་བྦ་ཏོ པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་དྷ་མྨ་ས་མ་ཏི་ཀྐ་མ་ད་སྶ་ན་མུ་ཁེ་ནེ་ཝ དེ་ས་ནཱ ཨཱ་རུ་ལ༹ྷཱ. ཏ་ཐཱ ཧི ‘‘པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཾ པ་ཧཱ་ཡ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ པ་ཊི་ཝི་ར་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དཱི. ནི. ༡.༨, ༡༩༤) སཱི་ལ་སཾ་ཝ་རོ, ‘‘ཙ་ཀྑུ་ནཱ རཱུ་པཾ དི་སྭཱ ན ནི་མི་ཏྟ་གྒཱ་ཧཱི ཧོ་ཏི ནཱ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ན་གྒཱ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དཱི. ནི. ༡.༢༡༣; མ. ནི. ༡.༤༡༡, ༤༢༡; ༣.༡༥, ༧༥) ཨི་ནྡྲི་ཡ་སཾ་ཝ་རོ, ‘‘ནེ་ཝ ད་ཝཱ་ཡ ན མ་དཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ. ནི. ༡.༢༣, ༤༢༢; ༢.༢༤; ༣.༧༥; སཾ. ནི. ༢.༦༣; ཨ. ནི. ༦.༥༨; མ་ཧཱ་ནི. ༢༠༦; ཝི་བྷ. ༥༡༨) བྷོ་ཛ་ནེ མ་ཏྟ་ཉྙུ་ཏཱ, ‘‘ཨི་དྷ བྷི་ཀྑུ མི་ཙྪཱ་ཛཱི་ཝཾ པ་ཧཱ་ཡ ས་མྨཱ་ཨཱ་ཛཱི་ཝེ་ན ཛཱི་ཝི་ཀཾ ཀ་པྤེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (སཾ. ནི. ༥.༨) ཨཱ་ཛཱི་ཝ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི, ‘‘ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཾ ལོ་ཀེ པ་ཧཱ་ཡ ཝི་ག་ཏཱ་བྷི་ཛ྄ཛྷེ་ན ཙེ་ཏ་སཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དཱི. ནི. ༡.༢༡༧; མ. ནི. ༡.༤༡༢, ༤༢༥; ༣.༡༦, ༧༥) ཛཱ་ག་རི་ཡཱ་ནུ་ཡོ་གོ, ‘‘ཨ་ནི་ཙྩ་ས་ཉྙཱ བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦཱ ཨ་སྨི་མཱ་ན་ས་མུ་གྒྷཱ་ཏཱ་ཡ, ཨ་ནི་ཙྩ་ས་ཉྙི་ནོ, མེ་གྷི་ཡ, ཨ་ན་ཏྟ་ས་ཉྙཱ ས་ཎྛཱ་ཏི, ཨ་ན་ཏྟ་ས་ཉྙཱི ཨ་སྨི་མཱ་ན་ས་མུ་གྒྷཱ་ཏཾ ག་ཙྪ་ཏི, ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཁ་ཡཱ ཨ་ནཱ་ས་ཝཾ ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟིཾ པ་ཉྙཱ་ཝི་མུ་ཏྟིཾ དི་ཊྛེ་ཝ དྷ་མྨེ ས་ཡཾ ཨ་བྷི་ཉྙཱ ས་ཙྪི་ཀ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ཉྙཱ པ་ཊི་པ་ཀྑ་དྷ་མྨ་པྤ་ཧཱ་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཝ དེ་སི་ཏཱ. ཏ་སྨཱ ཛྷཱ་ནཱ་ནི དེ་སེ་ནྟོ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ཝི་ཝི་ཙྩེ་ཝ ཀཱ་མེ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དཱི. ནི. ༡.༢༢༦; སཾ. ནི. ༢.༡༥༢; ཨ. ནི. ༤.༡༢༣) པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་དྷ་མྨ་ས་མ་ཏི་ཀྐ་མ་ད་སྶ་ན་མུ་ཁེ་ནེ་ཝ དེ་སེ་སི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཀཱ་མཱ་དི་ཝི་ཝེ་ཀ་ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་ཙཱ་ར་ཝཱུ་པ་ས་མ་པཱི་ཏི་ཝི་རཱ་ག་སོ་མ་ན་སྶ་ཏྠ་ངྒ་མ་མུ་ཁེ་ན རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་ནི དེ་སི་ཏཱ་ནི, རཱུ་པ་ས་ཉྙཱ་དི་ས་མ་ཏི་ཀྐ་མ་མུ་ཁེ་ན ཨ་རཱུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་ནཱི’’ཏི. ཏ་ཏྠ ཡ་ཐཱ རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རཾ པ་ཋ་མཾ ཛྷཱ་ནཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝི་སེ་སཱ་དྷི་ག་ཏེ་ཧི ཝི་ཏ་ཀྐཱ་དཱི་ཧི ཝི་ཡ ས་དྡྷཱ་དཱི་ཧི་པི ཏི་ཀྑ་ཝི་ས་ད་སཱུ་ར་ས་བྷཱ་ཝེ་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡཱ་དཱི་ནཾ ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ་ནཾ, ཏ་དེ་ཀ་ཊྛཱ་ན་ཉྩ པཱ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཏོ ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟཾ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་དྷ་མྨེ་ཧི ས་ཎྷ་སུ་ཁུ་མཾ, ས་ནྟཾ, པ་ཎཱི་ཏ་ཉྩ ཧོ་ཏི; དུ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དཱི་ནི པ་ན བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝི་སེ་སེ་ན ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀ་ངྒ་པྤ་ཧཱ་ན་ཏོ ཏ་ཏོ སཱ་ཏི་ས་ཡཾ ས་ཎྷ་སུ་ཁུ་མ་ས་ཎྷ་སུ་ཁུ་མ་ཏ་རཱ་དི་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟཱ་ནི ཧོ་ནྟི. ཏ་ཐཱ ཨ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རཾ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ རཱུ་པ་ཝི་རཱ་ག་བྷཱ་ཝ་ནཱ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ས་ནྟ་ཏཱ་ཡ་པི ཨ་ངྒ་ས་ནྟ་ཏཱ་ཡ་པི པཱ་ཀ་ཏི་ཀ་པ་རི་ཏྟ་དྷ་མྨེ་ཧི ཝི་ཡ ས་བྦ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་དྷ་མྨེ་ཧི ས་ནྟ་སུ་ཁུ་མ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ས་ནྟ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ་པི ཧི ཏ་དཱ་ར་མྨ་ཎ་དྷ་མྨཱ ས་ནྟ་ས་བྷཱ་ཝཱ ཧོ་ནྟི, སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨཱ་ར་མྨ་ཎཱ དྷ་མྨཱ.
ས་ཏི་པི དྷ་མྨ་ཏོ, མ་ཧ་གྒ་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ་པི ཙ ཨ་བྷེ་དེ རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཏོ ཨཱ་རུ་པྤཾ ཨ་ངྒ་ཏོ་པི ས་ནྟ་མེ་ཝ, ཡ་ཏ་སྶ ས་ནྟ་ཝི་མོ་ཀྑ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ. དུ་ཏི་ཡཱ་རུ་པྤཱ་དཱི་ནི པ་ན པ་ཋ་མཱ་རུ་པྤཱ་དི་ཏོ ཨ་ངྒ་ཏོ, ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏོ ཙ ས་ནྟ་ས་ནྟ་ཏ་ར་ས་ནྟ་ཏ་མ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟཱ་ནི ཏ་ཐཱ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝི་སེ་ས་ས་མཱ་ཡོ་ག་ཏོ, སྭཱ་ཡཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝི་སེ་སོ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱུ་པ་ཙཱ་ར་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཏཾ་ཏཾ་པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་ས་མ་ཏི་ཀྐ་མ་ན་ཝ་སེ་ན ཏ་སྶ ཏ་སྶ ཛྷཱ་ན་སྶ ས་ནྟ་སུ་ཁུ་མ་བྷཱ་ཝཾ ཨཱ་པཱ་དེ་ནྟོ ཙ་ཏུ་ཏྠཱ་རུ་པྤེ ས་ངྑཱ་རཱ་ཝ་སེ་ས་སུ་ཁུ་མ་བྷཱ་ཝཾ པཱ་པེ་ཏི. ཡ་ཏོ ཙ་ཏུ་ཏྠཱ་རུ་པྤཾ ཡ་ཐཱ ཨ་ནུ་པ་ད་དྷ་མྨ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱ་ཝཾ ཨུ་པ་ག་ནྟྭཱ པ་ཀ་ཏི་ཝི་པ་སྶ་ཀ་སྶཱ་པི ནི་བྦི་དུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ པ་ཙྩ་ཡོ ན ཧོ་ཏི ས་ངྑཱ་རཱ་ཝ་སེ་ས་སུ་ཁུ་མ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟི་ཏོ, ཏ་ཐཱ ས་ཡཾ ཏ་ཏི་ཡཱ་རུ་པྤ་དྷ་མྨེ་སུ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཾ ཏེ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི, ཡ་ཐཱ ཏ་ད་ཉྙ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་ནི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ. ཀེ་ཝ་ལཾ པ་ན ཨཱ་ར་བྦྷ པ་ཝ་ཏྟི་མ་ཏྟ་མེ་ཝ་སྶ ཏ་ཏྠ ཧོ་ཏི, ཏ་ཡི་དཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ་པི ནཱ་མ ཝི་བྷཱུ་ཏཱ་ཀཱ་ར་ཏཱ་ཡ ཋཱ་ཏུཾ ཨ་པྤ་ཧོ་ནྟཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎེ ཀིཾ པ་ཧོ་ཏི. ཏ་སྨཱ ཏ་ད་སྶ ཨ་ཝི་བྷཱུ་ཏ་ཀི་ཙྩ་ཏཾ དི་སྭཱ ས་ཏྠཱ ཧེ་ཊྛཱ ཏཱི་སུ ཋཱ་ནེ་སུ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཀཱ་རཾ ཝ་ཏྭཱ ཏཱ་དི་སོ ཨི་དྷ ན ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི དཱི་པེ་ཏུཾ ཙ་ཏུ་ཏྠཱ་རུ་པྤ་དེ་ས་ནཱ་ཡཾ སུ་ཏྟེ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཀཱ་རཾ པ་རི་ཡཱ་ཡ་དེ་ས་ན་ཏྟཱ ན ཀ་ཐེ་སི.
ཡ་སྨཱ པ་ན སཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ དྷ་མྨ་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ པ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་ཀཱ་རོ ཨ་ཏྠེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏི་སུ་ཁུ་མ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟཾ ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏཾ་ཡེ་ཝ ཨཱ་ཀི་ཉྩ་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ས་ནྟ་ཏོ མ་ན་སི ཀ་རོ་ཏཱི’’ཏི (ཝི་བྷ. ༦༡༩) ཝི་བྷ་ངྒེ ཝུ་ཏྟཾ ཡ་ཐཱ་དྷ་མྨ་སཱ་ས་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ, པུ་བྦ་བྷཱ་ག་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཝི་བྷ་ངྒེ ‘‘ས་ནྟ་ཏོ མ་ན་སི ཀ་རོ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཏ་དཱ ཡོ་གི་ནོ ཏ་སྶ ཝི་བྷཱུ་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨ་པྤ་ནཱ་ཝ་སེ་ན པ་ན སུ་ཏྟེ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཀཱ་རོ ན ག་ཧི་ཏོ ཨ་ཝི་བྷཱུ་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཧི ཀི་ཉྩི ཨཱ་དི་ཏོ ཨ་ཝི་བྷཱུ་ཏཾ ཧོ་ཏི, ཡ་ཐཱ ཏཾ? བུ་དྡྷཱ་ནུ་སྶ་ཏི་ཨཱ་དི. ཀི་ཉྩི མ་ཛ྄ཛྷེ, ཡ་ཐཱ ཏཾ? ཨཱ་ནཱ་པཱ་ན་སྶ་ཏི. ཀི་ཉྩི ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠ, ཡ་ཐཱ ཏཾ? ཨུ་པ་ས་མཱ་ནུ་སྶ་ཏི་ཨཱ་དི. ཙ་ཏུ་ཏྠཱ་རུ་པྤ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ པ་ན པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ ཨ་ཝི་བྷཱུ་ཏཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ མ་ཏྠ་ཀ་པྤ་ཏྟི་ཡཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ ཨ་ཝི་བྷཱུ་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏ་སྨཱ ཙ་ཏུ་ཏྠཱ་རུ་པྤེ ཨི་མཾ ཝི་སེ་སཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ས་ཏྠཱ་རཱ སུ་ཏྟེ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཀཱ་རོ ན ག་ཧི་ཏོ, ན ས་བྦེ་ན ས་བྦཾ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ནི་ཊྛ་མེ་ཏྠ ག་ནྟ་བྦཾ.
པ་ཀི་ཎྞ་ཀ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༨༨. ཨ་ས་དི་ས་རཱུ་པོཏི དྭ་ཏྟིཾ་ས་མ་ཧཱ་པུ་རི་ས་ལ་ཀྑ་ཎ་ཨ་སཱི་ཏི་ཨ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ན་བྱཱ་མ་པྤ་བྷཱ་ཀེ་ཏུ་མཱ་ལཱ་དཱི་ཧི རཱུ་པ་གུ་ཎེ་ཧི ཨ་ཉྙེ་ཧི ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་རཱུ་པ་ཀཱ་ཡོ, ས་བྷཱ་ཝ་ཏྠོ ཝཱ རཱུ་པ-ས་དྡོ ‘‘ཡཾ ལོ་ཀེ པི་ཡ་རཱུ་པཾ སཱ་ཏ་རཱུ་པ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༢.༤༠༠; མ. ནི. ༡.༡༣༣; ཝི་བྷ. ༢༠༣) ཝི་ཡ. ཏ་སྨཱ ཨ་ས་དི་ས་རཱུ་པོཏི ཨ་ས་དི་ས་ས་བྷཱ་ཝོ, ཏེ་ན ད་ས་བ་ལ་ཙ་ཏུ་ཝེ་སཱ་ར་ཛྫཱ་དི་གུ་ཎ་ཝི་སེ་ས་ས་མཱ་ཡོ་ག་དཱི་པ་ན་ཏོ ས་ཏྠུ དྷ་མྨ་ཀཱ་ཡ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ་པི ཨ་ས་དི་ས་ཏཱ ད་སྶི་ཏཱ ཧོ་ཏི. ཨི་ཏཱིཏི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རེ་ན. ཏ་སྨིནྟི ཨཱ་རུ་པྤེ. པ་ཀི་ཎྞ་ཀ་ཀ་ཐཱ་པི ཝི་ཉྙེ་ཡྻཱཏི པུ་བྦེ ཝི་ཡ ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཛྷཱ་ནེ པ་ཏི་ནི་ཡ་ཏ་མེ་ཝ ཨ་ཏྠཾ ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠེ་ཝ པ་ཀི་ཎྞ་ཀཾ ཝི་ས་ཊཾ ཨ་ཏྠཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟཱ པ་ཀི་ཎྞ་ཀ་ཀ་ཐཱ་པི ཝི་ཛཱ་ནི་ཏ་བྦཱ.
༢༨༩. རཱུ་པ་ནི་མི་ཏྟཱ་ཏི་ཀྐ་མ་ཏོཏི ཀ་སི་ཎ་རཱུ་པ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ པ་ཊི་བྷཱ་ག་ནི་མི་ཏྟ་སྶ ཨ་ཏི་ཀྐ་མ་ན་ཏོ. ཨཱ་ཀཱ་སཱ་ཏི་ཀྐ་མ་ཏོཏི ཀ་སི་ཎུ་གྒྷཱ་ཊི་མཱ་ཀཱ་ས་སྶ ཨ་ཏི་ཀྐ་མ་ན་ཏོ. ཨཱ་ཀཱ་སེ པ་ཝ་ཏྟི་ཏ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་ཏི་ཀྐ་མ་ཏོཏི པ་ཋ་མཱ་རུ་པྤ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ ཨ་ཏི་ཀྐ་མ་ན་ཏོ, ན དུ་ཏི་ཡཱ་རུ་པྤ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་ཏི་ཀྐ་མ་ན་ཏོ. ཏ་ད་ཏི་ཀྐ་མ་ཏོ ཧི ཏ་སྶེ་ཝ ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཾ ཧོ་ཏི. དུ་ཏི་ཡཱ་རུ་པྤ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནེ ཧི ཏ་དེ་ཝ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟཾ སི་ཡཱ, ན ཏ་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ, ན ཙ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ དོ་སཾ དི་སྭཱ ཨ་ནཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཏི་ཀྐ་མོ ཡུ་ཛྫ་ཏི. པཱ་ལི༹་ཡཉྩ ‘‘ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཉྩཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ས་ཏོ ས་མཱ་པ་ཛྫ་ཏི…པེ… ས་ཏོ ཝུ་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ ཏཾ་ཡེ་ཝ ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏཾ་ཡེ་ཝ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཉྩཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ཏཱི’’ཏི, ‘‘ཏཾ་ཡེ་ཝ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ཏཱི’’ཏི ཝཱ. ‘‘ཨ་ན་ནྟཾ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ནྟི ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཉྩཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ པ་ན དྭ་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཉྩ ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ, ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཉྩཱ་ཡ་ཏ་ན་ཉྩ. ཏ་སྨིཾ དྭ་ཡེ ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི, ཡ་ཏོ ཝཱ ཝུ་ཊྛི་ཏོ, ཏེ་ནེ་ཝ པ་དྷཱ་ན་ནི་དྡི་ཊྛེ་ན ཏཾ-ས་དྡ་སྶ ས་མྦ་ནྡྷེ ཨཱ་པ་ནྣེ ‘‘ཨ་ཡ་ཉྩ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ཏི་ཀྐ་མ་བྷཱ་ཝ་ནཱ’’ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཉྩཱ་ཡ་ཏ་ན་སྶ ནི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠཾ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏ་སྨཱ པ་ཋ་མཱ་རུ་པྤ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶེ་ཝ ཨ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཏི་ཀྐ་མོ ཝུ་ཏྟོ.
༢༩༠. ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ་པཱིཏི ཨ་ངྒཱ་ཏི་ཀྐ་མེ ཨ་ས་ཏི་པི. སུ་པྤ་ཎཱི་ཏ་ཏ་རཱཏི སུ་ཊྛུ པ་ཎཱི་ཏ་ཏ་རཱ, སུ་ནྡ་རཱ པ་ཎཱི་ཏ་ཏ་རཱ ཙཱ་ཏི ཝཱ ཨ་ཏྠོ. ས་ཏི་པི ཙ་ཏུ་ནྣཾ པཱ་སཱ་ད་ཏ་ལཱ་ནཾ, སཱ་ཊི་ཀཱ་ན་ཉྩ ཏ་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ, པ་མཱ་ཎ་ཏོ ཙ ས་མ་བྷཱ་ཝེ ཨུ་པ་རཱུ་པ་རི པ་ན ཀཱ་མ་གུ་ཎཱ་ནཾ, སུ་ཁ་ས་མྥ་སྶཱ་དཱི་ན་ཉྩ ཝི་སེ་སེ་ན པ་ཎཱི་ཏ་ཏ་རཱ་དི་བྷཱ་ཝོ ཝི་ཡ ཨེ་ཏཱ་སཾ ཙ་ཏུ་ནྣཾ ས་མཱ་པ་ཏྟཱི་ནཾ ཨཱ་རུ་པྤ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཨ་ངྒ་ཏོ ཙ ས་ཏི་པི ས་མ་བྷཱ་ཝེ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝི་སེ་ས་སི་དྡྷོ པ་ན སཱ་ཏི་ས་ཡོ ཨུ་པ་རཱུ་པ་རི པ་ཎཱི་ཏ་ཏ་རཱ་དི་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི ‘‘ཡ་ཐཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ.
༢༩༡. ནི་སྶི་ཏོཏི ནི་སྶཱ་ཡ ཋི་ཏོ. དུ་ཊྛི་ཏཱཏི ན ས་མྨཱ ཋི་ཏཱ, དུ་ཀྑཾ ཝཱ ཋི་ཏཱ. ཏ་ནྣི་སྶི་ཏནྟི ཏེ་ན ནི་སྶི་ཏཾ, ཋཱ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ནྣི་སྶི་ཏནྟི ཝཱ ཏཾ མ་ཎྜ་པ་ལ་གྒཾ པུ་རི་སཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཋི་ཏཾ པུ་རི་ས་ནྟི ཨ་ཏྠོ. མ་ཎྜ་པ་ལ་གྒ་ཉྷི ཨ་ནི་སྶཱ་ཡ ཏེ་ན ཝི་ནཱ་བྷཱུ་ཏེ ཝི་ཝི་ཏྟེ བ་ཧི ཨོ་ཀཱ་སེ ཋཱ་ནཾ ཝི་ཡ ཨཱ་ཀཱ་ས་ལ་གྒ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ ཝི་ཝེ་ཀེ ཏ་ད་པ་ག་མེ ཏ་ཏི་ཡཱ་རུ་པྤ་སྶ ཋཱ་ན་ནྟི.
༢༩༢. ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་རོ་ཏེ་ཝ, ཨ་ཉྙཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཏཾ ཨི་དནྟི ‘‘ཨཱ་ས་ནྣ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཉྩཱ་ཡ་ཏ་ན་པ་ཙྩ་ཏྠི་ཀ་རཱུ་པཱ་ས་ནྣཱ་ཀཱ་སཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་པ་ག་མཱ་ར་མྨ་ཎཾ, ནོ ཙ ས་ནྟ’’ནྟི ཙ དི་ཊྛཱ་དཱི་ན་ཝ་མྤི ཏཾ ཨཱ་ཀི་ཉྩ་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཨི་དཾ ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱ་ནཱ་ས་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ན་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་སྶ ཏཱ་དི་ས་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཡོ་གྱ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ལཱ་བྷེ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་རོ་ཏི ཨེ་ཝ. ‘‘ས་བྦ་དི་ས་མྤ་ཏི’’ནྟི ཨི་དཾ ཛ་ན་སྶ ཨ་ག་ཏི་ཀ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཝུ་ཏྟིནྟི ཛཱི་ཝི་ཀཾ. ཝ་ཏྟ་ཏཱིཏི ཛཱི་ཝ་ཏི.
༢༩༣. ཨཱ་རུ་ལ༹ྷོཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨ་ཡཾ ས་ངྑེ་པ་ཏྠོ – ཡ་ཐཱ ཀོ་ཙི པུ་རི་སོ ཨ་ནེ་ཀ་པོ་རི་སཾ དཱི་གྷ་ནི་སྶེ་ཎིཾ ཨཱ་རུ་ལ༹ྷོ ཏ་སྶ ཨུ་པ་རི་མ་པ་དེ ཋི་ཏོ ཏ་སྶཱ ནི་སྶེ་ཎི་ཡཱ བཱ་ཧུ་མེ་ཝ ཨོ་ལུ་བྦྷ་ཏི ཨ་ཉྙ་སྶ ཨ་ལཱ་བྷ་ཏོ, ཡ་ཐཱ ཙ པཾ་སུ་པ་བྦ་ཏ་སྶ, མི་སྶ་ཀ་པ་བྦ་ཏ་སྶ ཝཱ ཨ་གྒ་ཀོ་ཊིཾ ཨཱ་རུ་ལ༹ྷོ ཏ་སྶ མ་ཏྠ་ཀ་མེ་ཝ ཨོ་ལུ་བྦྷ་ཏི, ཡ་ཐཱ ཙ གི་རིཾ སི་ལཱ་པ་བྦ་ཏཾ ཨཱ་རུ་ལ༹ྷོ པ་རི་པྥ་ནྡ་མཱ་ནོ ཨ་ཉྙཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཛ་ཎྞུ་ཀ་མེ་ཝ ཨོ་ལུ་བྦྷ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཨེ་ཏཾ ཙ་ཏུ་ཏྠཱ་རུ་པྤ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ཏཾ ཏ་ཏི་ཡཱ་རུ་པྤཾ ཨོ་ལུ་བྦྷི་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི. ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ཝི་བྷ་ཏྟཾ, ཏཾ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ.
ཨཱ་རུ་པྤ་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ཨི་ཏི ད་ས་མ་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ.