ན་མོ ཏ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ར་ཧ་ཏོ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ

ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒ-མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ

(པ་ཋ་མོ བྷཱ་གོ)

ག་ནྠཱ་ར་མྦྷ་ཀ་ཐཱ

ས་དྡྷ་མྨ་རཾ་སི་མཱ་ལཱི ཡོ, ཝི་ནེ་ཡྻ་ཀ་མ་ལཱ་ཀ་རེ;

ཝི་བོ་དྷེ་སི མ་ཧཱ་མོ་ཧ-ཏ་མཾ ཧ་ནྟྭཱ་ན ས་བྦ་སོ.

ཉཱ་ཎཱ་ཏི་ས་ཡ་བི་མྦཾ ཏཾ, ཝི་སུ་དྡྷ་ཀ་རུ་ཎཱ་རུ་ཎཾ;

ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ནི་རུ་པ་ཀླེ་སཾ, བུ་དྡྷཱ་དི་ཙྩཾ མ་ཧོ་ད་ཡཾ.

ལོ་ཀཱ་ལོ་ཀ་ཀ་རཾ དྷ་མྨཾ, གུ་ཎ་ར་སྨི་ས་མུ་ཛྫ་ལཾ;

ཨ་རི་ཡ་ས་ངྒྷ་ཉྩ ས་མྥུ་ལླཾ, ཝི་སུ་དྡྷ་ཀ་མ་ལཱ་ཀ་རཾ.

ཝ་ནྡ་ནཱ་ཛ་ནི་ཏཾ པུ་ཉྙཾ, ཨི་ཏི ཡཾ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡེ;

ཧ་ཏ་ནྟ་རཱ་ཡོ ས་བྦ་ཏྠ, ཧུ་ཏྭཱ་ཧཾ ཏ་སྶ ཏེ་ཛ་སཱ.

ས་མྤ་ནྣ་སཱི་ལཱ་ཙཱ་རེ་ན, དྷཱི་མ་ཏཱ སུ་ཙི་ཝུ་ཏྟི་ནཱ;

ཨ་ཛ྄ཛྷེ་སི་ཏོ དཱ་ཋཱ་ནཱ་ག་ཏྠེ་རེ་ན ཐི་ར་ཙེ་ཏ་སཱ.

ཝི་སུ་དྡྷ་ཙ་རི་ཏོ ནཱ་ཐོ, ཡཾ ཝི་སུ་དྡྷི་མ་ནུ་ཏྟ་རཾ;

པ་ཏྭཱ དེ་སེ་སི ཀ་རུ་ཎཱ་ས་མུ་སྶཱ་ཧི་ཏ་མཱ་ན་སོ.

ཏ་སྶཱ ཨ་དྷི་ག་མཱུ་པཱ་ཡོ, ཝི་སུ་དྡྷ་ན་ཡ་མ་ཎྜི་ཏོ;

ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒོ ཡོ ཝུ་ཏྟོ, སུ་ཝི་སུ་དྡྷ་པ་ད་ཀྐ་མོ.

སུ་ཝི་སུ་དྡྷཾ ཨ་སཾ་ཀི་ཎྞཾ, ནི་པུ་ཎ་ཏྠ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཾ;

མ་ཧཱ་ཝི་ཧཱ་ར་ཝཱ་སཱི་ནཾ, ས་མ་ཡཾ ཨ་ཝི་ལོ་མ་ཡཾ.

ཏ་སྶ ནི་སྶཱ་ཡ པོ་རཱ་ཎཾ, ཀ་ཐཱ་མ་གྒཾ ཨ་ནཱ་ཀུ་ལཾ;

ཏ་ནྟི་ན་ཡཱ་ནུ་གཾ སུ་དྡྷཾ, ཀ་རི་སྶཱ་མཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཾ.

ཨི་ཏི ཨཱ་ཀ་ངྑ་མཱ་ན་སྶ, ས་དྡྷ་མྨ་སྶ ཙི་ར་ཊྛི་ཏིཾ;

ཝི་བྷ་ཛ་ནྟ་སྶ ཏ་སྶ་ཏྠཾ, ནི་སཱ་མ་ཡ་ཐ སཱ་དྷ་ཝོ་ཏི.

ནི་དཱ་ནཱ་དི་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡. སྭཱ་ཡཾ ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒོ ཡཾ སུ་ཏྟ་པ་དཾ ནི་སྶཱ་ཡ པ་ཊྛ་པཱི་ཡ་ཏི, ཏཾ ཏཱ་ཝ ནི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཏ་སྶ ནི་དཱ་ནཱ་དི་ནི་དྡྷཱ་ར་ཎ་མུ་ཁེ་ན ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་ར་ཏོ ཨ་ཏྠཾ སཾ་ཝ་ཎྞེ་ཏུཾ ‘‘སཱི་ལེ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. དྷ་མྨཾ སཾ་ཝ་ཎྞེ་ནྟེ་ན ཧི ཨཱ་དི་ཏོ ཏ་སྶ ནི་དཱ་ནཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏ་ཏོ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ པི་ཎྜ་ཏྠོ པ་ད་ཏྠོ ས་མྦ་ནྡྷོ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ཙོ་ད་ནཱ སོ་དྷ་ནཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ. ཏ་ཐཱ ཙེ་ཝ ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན པ་ཊི་པ་ནྣཾ. ཨེ་ཏྠ ཧི བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཀི་རཱཏི་ཨཱ་དི དེ་ས་ནཱ་ཡ ནི་དཱ་ན་པ་ཡོ་ཛ་ན་ནི་དྡྷཱ་ར་ཎཾ, ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒཾ བྷཱ་སི་སྶནྟི་ཨཱ་དི པི་ཎྜ་ཏྠ་ནི་དྡྷཱ་ར་ཎཾ, སཱི་ལེ ཋ་ཏྭཱཏི་ཨཱ་དི པ་ད་ཏྠ་ས་མྦ་ནྡྷཱ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཱ, ཀིཾ སཱི་ལནྟི་ཨཱ་དི ཙོ་ད་ནཱ, ཏ་ཏོ པ་རཾ སོ་དྷ་ནཾ, ས་མཱ་དྷི་པ་ཉྙཱ་ཀ་ཐཱ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཀ་སྨཱ པ་ནེ་ཏྠ ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་གཱ་ཐཱ ཨཱ་དི་མྷི ནི་ཀྑི་ཏྟཱ, ན པུ་ཙྪཱ་གཱ་ཐཱ. པུ་ཙྪཱ་པུ་བྦི་ཀཱ ཧི ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཱ་ཏི? ཝུ་ཙྩ་ཏེ – ཏ་ད་ཏྠ་སྶ མ་ངྒ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, སཱ་ས་ན་སྶ ཨཱ་དི་ཀ་ལྱཱ་ཎཱ་དི་བྷཱ་ཝ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཏོ, བྷ་ཡཱ་དི་ཨུ་པ་དྡ་ཝ་ནི་ཝཱ་ར་ཎེ་ན ཨ་ནྟ་རཱ་ཡ་ཝི་དྷ་མ་ན་ཏོ, ཨུ་པ་རི སཾ་ཝ་ཎྞེ་ཏ་བྦ་དྷ་མྨ་ས་ངྒ་ཧ་ཏོ ཙཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

ཨེ་ཏྠཱ་ཧ – ཀ་སྨཱ པ་ནཱ་ཡཾ ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒ་ཀ་ཐཱ ཝ་ཏྠུ་པུ་བྦི་ཀཱ ཨཱ་ར་དྡྷཱ, ན ས་ཏྠུ་ཐོ་མ་ནཱ་པུ་བྦི་ཀཱ་ཏི? ཝུ་ཙྩ་ཏེ – ཝི་སུཾ ཨ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་དི་བྷཱ་ཝ་ཏོ. སུ་མ་ངྒ་ལ་ཝི་ལཱ་སི་ནཱིཨཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ ཧི དཱི་གྷ་ནི་ཀཱ་ཡཱ་དཱི་ནཾ ནཱ་ཡཾ ཝི་སུཾ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ, ན པ་ཀ་ར་ཎ་ནྟ་རཾ ཝཱ ཨ་བྷི་དྷ་མྨཱ་ཝ་ཏཱ་ར་སུ་མ་ཏཱ་ཝ་ཏཱ་རཱ་དི ཝི་ཡ. ཏཱ་སཾ་ཡེ་ཝ པ་ན སུ་མ་ངྒ་ལ་ཝི་ལཱ་སི་ནཱི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཝི་སེ་ས་བྷཱུ་ཏཱ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘མ་ཛ྄ཛྷེ ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒོ’’ཏི་ཨཱ་དི (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.ག་ནྠཱ་ར་མྦྷ་ཀ་ཐཱ; མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.ག་ནྠཱ་ར་མྦྷ་ཀ་ཐཱ; སཾ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡.ག་ནྠཱ་ར་མྦྷ་ཀ་ཐཱ; ཨ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡.ག་ནྠཱ་ར་མྦྷ་ཀ་ཐཱ). ཨ་ཐ ཝཱ ཐོ་མ་ནཱ་པུ་བྦི་ཀཱ་པི ཙཱ་ཡཾ ཀ་ཐཱ ན ཝ་ཏྠུ་པུ་བྦི་ཀཱ་ཝཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. སཱ་ས་ནེ ཧི ཝ་ཏྠུ་ཀི་ཏྟ་ནཾ ན ལོ་ཀེ ཝི་ཡ ཀེ་ཝ་ལཾ ཧོ་ཏི, སཱ་ས་ན་ས་མྤ་ཏྟི་ཀི་ཏྟ་ན་ཏྟཱ པ་ན ས་ཏྠུ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནེ་ན ས་ཏྠུ་གུ་ཎ་སཾ་ཀི་ཏྟ་ནཾ ཨུ་ལླི་ངྒ་ནྟ་མེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི ཝ་ཀྑ་ཏི ‘‘ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཏི་སྶོ སི་ཀྑཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. སོ་ཏཱ་པ་ནྣཱ་དི་བྷཱ་ཝ་སྶ ཙ ཀཱ་ར་ཎནྟི ཨེ་ཏྠ ཧི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ས་བྦ་ས་ཀ་དཱ་གཱ་མི་ཨ་ནཱ་གཱ་མི་ནོ ཝི་ཡ ས་བྦེ་པི ཨ་ར་ཧ་ནྟོ ས་ངྒ་ཡ྄ཧ་ནྟི ཝི་བྷཱ་ག་སྶ ཨ་ནུ་དྡྷ་ཊ་ཏྟཱ. ཏེ་ན ཏི་ཎྞ་མྤི བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ་ནཾ ནི་བྦེ་དྷ་བྷཱ་གི་ཡཱ སཱི་ལཱ་ད་ཡོ ཨི་དྷ ‘‘སཱི་ལེ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནེ་ན ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཏི་ཎྞ་མྤི ཧི ནེ་སཾ ཙ་རི་མ་བྷ་ཝེ ཝི་སེ་ས་ཏོ སཾ་སཱ་ར་བྷ་ཡི་ཀྑ་ཎཾ, ཡ་ཐཱ་ས་ཀཾ སཱི་ལེ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཡ ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཨུ་སྶུ་ཀྐཱ་པེ་ཏྭཱ ཏ་ཎྷཱ་ཛ་ཊཱ་ཝི་ཛ་ཊ་ན་པ་ཊི་པ་ཏྟི ཙ ས་མཱ་ནཱ་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ‘‘སོ ཨི་མཾ ཝི་ཛ་ཊ་ཡེ ཛ་ཊ’’ནྟི སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནེ་ན སཱ་ཏི་ས་ཡཾ, ནི་ར་ཏི་ས་ཡ་ཉྩ ཏ་ཎྷཱ་ཛ་ཊཱ་ཝི་ཛ་ཊ་ནཾ ག་ཧི་ཏཾ. ཏ་ཏྠ ཡཾ ནི་ར་ཏི་ས་ཡཾ ས་ཝཱ་ས་ན་པྤ་ཧཱ་ན་ཏཱ་ཡ. ཏེ་ན ས་ཏྠུ པ་ཧཱ་ན་ས་མྤ་དཱ ཀི་ཏྟི་ཏཱ ཧོ་ཏི, ཏ་ནྣི་མི་ཏྟཱ ཉཱ་ཎ་ས་མྤ་དཱ ཙ. ཏ་དུ་བྷ་ཡེ་ན ནཱ་ན་ནྟ་རི་ཀ་ཏཱ་ཡ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ས་མྤ་དཱ་ད་ཡོ་པཱི་ཏི. ཨེ་ཝ་མྤི ཐོ་མ་ནཱ་པུ་བྦི་ཀཱ་ཡཾ ཀ་ཐཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཐ ཝཱ ཐོ་མ་ནཱ་པུ་བྦི་ཀཱ ཨེ་ཝཱ་ཡཾ ཀ་ཐཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ, ‘‘ས་བྦ་དྷ་མྨེ་སུ ཨ་པྤ་ཊི་ཧ་ཏ་ཉཱ་ཎ་ཙཱ་རོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་ཏྠུ ཐོ་མ་ནཾ པུ་ར་ཀྑ་ཏྭཱ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ཨཱ་ར་དྡྷ་ཏྟཱ. སཱ པ་ནཱ་ཡཾ ཡ་སྨཱ པུ་ཙྪ་ནྟ་སྶ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ་ནུ་རཱུ་པཾ བྱཱ་ཀ་ར་ཎ་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཡ ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཏཱ, ཨཱ་ཙི་ཎྞ་ཉྩེ་ཏཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་སྶ ཡ་དི་དཾ སཾ་ཝ་ཎྞེ་ཏ་བྦ་དྷ་མྨཱ་ནུ་ཀཱུ་ལཾ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ར་མྦྷེ ས་ཏྠུ ཨ་བྷི་ཏྠ་ཝ་ནཾ. ཏ་སྨཱ ཨི་མི་ནཱ ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཐོ་མ་ནཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཏཱ་ཏི. ཐོ་མ་ནཱ་ཀཱ་ར་སྶ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ན་སྶ ཀཱ་ར་ཎཾ ཨུ་དྡྷ་ར་ནྟེ་ན པ་ཋ་མཾ ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་གཱ་ཐཾ ནི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཏ་སྶཱ ནི་དཱ་ན་ཙོ་ད་ནཱ་མུ་ཁེ་ན པུ་ཙྪཱ་གཱ་ཐཾ ས་རཱུ་པ་ཏོ ཙ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཙ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཏ་སྶཱ པུ་ཙྪཱ་ཡ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་བྱཱ་ཀ་ར་ཎ་ས་མ་ཏྠ་བྷཱ་ཝཱ་ཝ་ཛོ་ཏ་ནཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཐོ་མ་ནཾ པུ་ར་ཀྑ་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་དྷ་མྨ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ཀ་ཏཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སཱི་ལེ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ གཱ་ཐཱ་ཡ ཨ་ཏྠོ པ་ར་ཏོ ཨཱ་ཝི བྷ་ཝི་སྶ་ཏི.

ཨི་ཏཱིཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨི་ཏཱིཏི ཨ་ཡཾ ཨི་ཏི-ས་དྡོ ཧེ་ཏུ པ་རི་ས་མཱ་པ་ནཱ་དི་པ་ད་ཏྠ་ཝི་པ་རི་ཡཱ་ཡ་པ་ཀཱ་རཱ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ནི་ད་སྶ་ནཱ་དི་ཨ་ནེ་ཀ་ཏྠ་པྤ་བྷེ་དོ. ཏ་ཐཱ ཧེ་ས ‘‘རུ་པྤ་ཏཱི་ཏི ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏ་སྨཱ ‘རཱུ་པ’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (སཾ. ནི. ༣.༧༩) ཧེ་ཏུ་མྷི ཨཱ་ག་ཏོ. ‘‘ཏ་སྨཱ་ཏི་ཧ མེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དྷ་མྨ་དཱ་ཡཱ་དཱ བྷ་ཝ་ཐ, མཱ ཨཱ་མི་ས་དཱ་ཡཱ་དཱ. ཨ་ཏྠི མེ ཏུ་མྷེ་སུ ཨ་ནུ་ཀ་མྤཱ ‘ཀི་ནྟི མེ སཱ་ཝ་ཀཱ དྷ་མྨ་དཱ་ཡཱ་དཱ བྷ་ཝེ་ཡྻུཾ, ནོ ཨཱ་མི་ས་དཱ་ཡཱ་དཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༢༩) པ་རི་ས་མཱ་པ་ནེ. ‘‘ཨི་ཏི ཝཱ ཨི་ཏི ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱ ན་ཙྩ་གཱི་ཏ་ཝཱ་དི་ཏ་ཝི་སཱུ་ཀ་ད་སྶ་ནཱ པ་ཊི་ཝི་ར་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༡.༡༩༧) ཨཱ་དི་ཨ་ཏྠེ. ‘‘མཱ་ག་ཎྜི་ཡོ་ཏི ཏ་སྶ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ ས་ངྑཱ ས་མ་ཉྙཱ པ་ཉྙ་ཏྟི ཝོ་ཧཱ་རོ ནཱ་མཾ ནཱ་མ་ཀ་མྨཾ ནཱ་མ་དྷེ་ཡྻཾ ནི་རུ་ཏྟི བྱ་ཉྫ་ནཾ ཨ་བྷི་ལཱ་པོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ་ཧཱ་ནི. ༧༣, ༧༥) པ་ད་ཏྠ་ཝི་པ་རི་ཡཱ་ཡེ. ‘‘ཨི་ཏི ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་པྤ་ཊི་བྷ་ཡོ བཱ་ལོ, ཨ་པྤ་ཊི་བྷ་ཡོ པ་ཎྜི་ཏོ. ས་ཨུ་པ་དྡ་ཝོ བཱ་ལོ, ཨ་ནུ་པ་དྡ་ཝོ པ་ཎྜི་ཏོ. ས་ཨུ་པ་ས་གྒོ བཱ་ལོ, ཨ་ནུ་པ་ས་གྒོ པ་ཎྜི་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༣.༡༢༤) པ་ཀཱ་རེ. ‘‘ཨ་ཏྠི ཨི་ད་པྤ་ཙྩ་ཡཱ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་ནྟི ཨི་ཏི པུ་ཊྛེ་ན ས་ཏཱ, ཨཱ་ན་ནྡ, ཨ་ཏྠཱི་ཏི་སྶ ཝ་ཙ་ནཱི་ཡཾ, ཀིཾ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་ནྟི ཨི་ཏི ཙེ ཝ་དེ་ཡྻ, ཛཱ་ཏི་པ་ཙྩ་ཡཱ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་ནྟི ཨི་ཙྩ་སྶ ཝ་ཙ་ནཱི་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༢.༩༦) ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎེ, ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཁོ, ཀ་ཙྩཱ་ན, ཨ་ཡ་མེ་ཀོ ཨ་ནྟོ, ན་ཏྠཱི་ཏི ཁོ, ཀ་ཙྩཱ་ན, ཨ་ཡཾ དུ་ཏི་ཡོ ཨ་ནྟོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (སཾ. ནི. ༢.༡༥; ༣.༩༠) ནི་ད་སྶ་ནེ. ཨི་དྷཱ་པི ནི་ད་སྶ་ནེ ད་ཊྛ་བྦོ, པ་ཀཱ་རེ་ཏི་པི ཝ་ཏྟུཾ ཝ་ཊྚ་ཏེ་ཝ. པ་ཋ་མོ པ་ན ཨི་ཏི-ས་དྡོ པ་རི་ས་མཱ་པ་ནེ ད་ཊྛ་བྦོ. ཧཱིཏི ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎེ. ཨི་དནྟི ཨཱ་ས་ནྣ་པ་ཙྩ་ཀྑ་ཝ་ཙ་ནཾ ཡ་ཐཱ་དྷི་ག་ཏ་སྶ སུ་ཏྟ་པ་ད་སྶ ཨ་བྷི་མུ་ཁཱི་ཀ་ར་ཎ་ཏོ.

ཝུ་ཏྟནྟི ཨ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ-ས་དྡོ ས་ཨུ་པ་ས་གྒོ, ཨ་ནུ་པ་ས་གྒོ ཙ ཝ་པྤ་ན་ཝཱ་པ་ས་མཱི་ཀ་ར་ཎ་ཀེ་སོ་ཧཱ་ར་ཎ་ཛཱི་ཝི་ཏ་ཝུ་ཏྟི་པ་མུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་པཱ་ཝ་ཙ་ན་པ་ཝ་ཏྟི་ཏ་ཨ་ཛ྄ཛྷེ་ས་ན་ཀ་ཐ་ནཱ་དཱི་སུ དི་སྶ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི ཨ་ཡཾ –

‘‘གཱ་ཝོ ཏ་སྶ པ་ཛཱ་ཡ་ནྟི, ཁེ་ཏྟེ ཝུ་ཏྟཾ ཝི་རཱུ་ཧ་ཏི;

ཝུ་ཏྟཱ་ནཾ ཕ་ལ་མ་སྣཱ་ཏི, ཡོ མི་ཏྟཱ་ནཾ ན དུ་བྦྷ་ཏཱི’’ཏི. –

ཨཱ་དཱི་སུ (ཛཱ. ༢.༢༢.༡༩) ཝ་པྤ་ནེ ཨཱ་ག་ཏོ. ‘‘ནོ ཙ ཁོ པ་ཊི་ཝུ་ཏྟ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (པཱ་རཱ. ༢༨༩) ཨ་ཊྛ་ད་ནྟ་ཀཱ་དཱི་ཧི ཝཱ་པ་ས་མཱི་ཀ་ར་ཎེ. ‘‘ཀཱ་པ་ཊི་ཀོ མཱ་ཎ་ཝོ ད་ཧ་རོ ཝུ་ཏྟ་སི་རོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༢.༤༢༦) ཀེ་སོ་ཧཱ་ར་ཎེ. ‘‘པ་ནྣ་ལོ་མོ པ་ར་ད་ཏྟ་ཝུ་ཏྟོ མི་ག་བྷཱུ་ཏེ་ན ཙེ་ཏ་སཱ ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༣༣༢) ཛཱི་ཝི་ཏ་ཝུ་ཏྟི་ཡཾ. ‘‘སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི ནཱ་མ པ་ཎྜུ་པ་ལཱ་སོ བ་ནྡྷ་ནཱ པ་ཝུ་ཏྟོ ཨ་བྷ་བྦོ ཧ་རི་ཏ་ཏྠཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༣.༥༩; པཱ་རཱ. ༩༢; པཱ་ཙི. ༦༦༦; མ་ཧཱ་ཝ. ༡༢༩) བ་ནྡྷ་ན་ཏོ པ་མུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ. ‘‘ཡེ་ས་མི་དཾ ཨེ་ཏ་ར་ཧི པོ་རཱ་ཎཾ མ་ནྟ་པ་དཾ གཱི་ཏཾ པ་ཝུ་ཏྟཾ ས་མི་ཧི་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༡.༢༨༥; མ. ནི. ༢.༤༢༧; མ་ཧཱ་ཝ. ༣༠༠) པཱ་ཝ་ཙ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཏེ. ལོ་ཀེ པ་ན ‘‘ཝུ་ཏྟོ གུ་ཎོ ཝུ་ཏྟོ པཱ་རཱ་ཡ་ནོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨ་ཛ྄ཛྷེ་ས་ནེ. ‘‘ཝུ་ཏྟཾ ཁོ པ་ནེ་ཏཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ‘དྷ་མྨ་དཱ་ཡཱ་དཱ མེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷ་ཝ་ཐ, མཱ ཨཱ་མི་ས་དཱ་ཡཱ་དཱ’ཏི’’ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༣༠) ཀ་ཐ་ནེ. ཨི་དྷཱ་པི ཀ་ཐ་ནེ ཨེ་ཝ ད་ཊྛ་བྦོ. ཏ་སྨཱ ‘‘ཨི་ཏི ཧི ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཨི་དཾ སུ་ཏྟཾ དེ་སི་ཏ’’ནྟི ཡ་ཐཱ་ནི་ཀྑི་ཏྟཾ གཱ་ཐཾ དེ་སི་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན ནི་ད་སྶེ་ཏི. ཏ་སྶཱ ཝཱ དེ་སི་ཏཱ་ཀཱ་རཾ ཨ་ཝ་དྷཱ་རེ་ཏི.

ཀ་སྨཱཏི ཧེ་ཏུ་མྷི ནི་སྶ་ཀྐཾ. པ་ནཱཏི ཝ་ཙ་ནཱ་ལ་ངྐཱ་ར་མ་ཏྟཾ. ཨུ་བྷ་ཡེ་ནཱ་པི ཀཱ་ར་ཎཾ པུ་ཙྪ་ཏི. ཨེ་ཏནྟི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ སུ་ཏྟ་པ་དཾ པ་ཙྩཱ་མ་ས་ཏི. ཝུ་ཏྟནྟི པུ་ཙྪཱ་ནི་མི་ཏྟཾ. ཏ་ད་ཏྠ་སྶ ཨ་ཏྟ་ནོ བུ་དྡྷི་ཡཾ ཝི་པ་རི་ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ཏཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ‘‘ཨི་ད’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ པུ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ བྷཱ་སི་ཏཱ་ཀཱ་རཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཨེ་ཏ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ས་ཀ་ལེ་ན པ་ནཱ་ནེ་ན ཝ་ཙ་ནེ་ན དེ་ས་ནཱ་ཡ ནི་དཱ་ནཾ ཛོ་ཏི་ཏཾ ཧོ་ཏི. པ་ར་ཏོ ཏ་སྶཱ དེ་ས་ཀ་དེ་ས་ཀཱ་ལ་པ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀེ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཀི་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཀི་རཱཏི ཨ་ནུ་སྶ་ཝ་ན་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏོ. ཏེ་ན ཝུ་ཙྩ་མཱ་ན་སྶ་ཏྠ་སྶ ཨ་ནུ ཨ་ནུ སུ་ཡྻ་མཱ་ན་ཏཾ དཱི་པེ་ཏི. ར་ཏྟི་བྷཱ་གེཏི ར་ཏྟི་ཡཱ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཀོ་ཊྛཱ་སེ, མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ཡཱ་མེ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཝེ་སྶ་ཝ་ཎཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ ཨ་པཱ་ཀ་ཊ་ནཱ་མ་དྷེ་ཡྻ་ཏྟཱ ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ. དེ་ཝོ ཨེ་ཝ དེ་ཝ་པུ་ཏྟོ. སཾ་ས་ཡ་ས་མུ་གྒྷཱ་ཊ་ཏྠནྟི ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ས་ལླ་ས་མུ་དྡྷ་ར་ཎ་ཏྠཾ པུ་ཙྪཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ‘‘སཾ་ས་ཡ་ས་མུ་གྒྷཱ་ཊ་ཏྠ’’ནྟི ཙ ཨི་མི་ནཱ པ་ཉྩ་སུ པུ་ཙྪཱ་སུ ཨ་ཡཾ ཝི་མ་ཏི་ཙྪེ་ད་ནཱ་པུ་ཙྪཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཡེ་ན ཨ་ཏྠེ་ན ཏ་ཎྷཱ ‘‘ཛ་ཊཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ, ཏ་མེ་ཝ ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཛཱ་ལི་ནི་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. སཱ ཧི ཨ་ཊྛ་ས་ཏ་ཏ་ཎྷཱ་ཝི་ཙ་རི་ཏ་པྤ་བྷེ་དོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་བྷཱུ་ཏོ ཨེ་ཝ ཛཱ་ལོ ཨེ་ཏི་སྶཱ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ‘‘ཛཱ་ལི་ནཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི.

ཨི་དཱ་ནི་སྶཱ ཛ་ཊཱ་ཀཱ་རེ་ན པ་ཝ་ཏྟིཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘སཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ རཱུ་པཱ་དཱི་སུ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ་སཱུཏི ཏ་སྶཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་མཱ་ཧ, རཱུ་པཱ་དི་ཚ་ལཱ༹་ར་མྨ་ཎ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟ་སྶ ཏ་ཎྷཱ་ཝི་ས་ཡ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཧེ་ཊྛུ་པ་རི་ཡ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཀ་དཱ་ཙི རཱུ་པཱ་ར་མྨ་ཎེ ཀ་དཱ་ཙི ཡཱ་ཝ དྷ་མྨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཀ་དཱ་ཙི དྷ་མྨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཀ་དཱ་ཙི ཡཱ་ཝ རཱུ་པཱ་ར་མྨ་ཎེ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཧེ་ཊྛཱ, ཨུ་པ་རི ཙ པ་ཝ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན. དེ་ས་ནཱ་ཀྐ་མེ་ན ཙེ་ཏྠ ཧེ་ཊྛུ་པ་རི་ཡ་ཏཱ ད་ཊྛ་བྦཱ. ཀ་དཱ་ཙི ཀཱ་མ་བྷ་ཝེ ཀ་དཱ་ཙི རཱུ་པ་བྷ་ཝེ ཀ་དཱ་ཙི ཨ་རཱུ་པ་བྷ་ཝེ ཀ་དཱ་ཙི ཝཱ ཨ་རཱུ་པ་བྷ་ཝེ…པེ… ཀ་དཱ་ཙི ཀཱ་མ་བྷ་ཝེ་ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཧེ་ཊྛུ་པ་རི་ཡ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ས་བྦ་ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ཁ་ཎེ ཁ་ཎེ བྷི་ཛྫ་ན་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ ཨ་པ་རཱ་པ་རུ་པྤ་ཏྟི ཨེ་ཏྠ སཾ་སི་བྦ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཏོ’’ཏི. ‘‘སཾ་སི་བྦ་ན་ཊྛེ་ནཱ’’ཏི ཨི་དཾ ཡེ་ན ས་མྦ་ནྡྷེ་ན ཛ་ཊཱ ཝི་ཡཱ་ཏི ཛ་ཊཱ་ཏི ཛ་ཊཱ་ཏ་ཎྷཱ་ནཾ ཨུ་པ་མཱུ་པ་མེ་ཡྻ་ཏཱ, ཏཾ་ད་སྶ་ནཾ. ཨ་ཡཾ ཧེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ – ཡ་ཐཱ ཛཱ་ལི་ནོ ཝེ་ལུ༹་གུ་མྦ་སྶ སཱ་ཁཱ, ཀོ་ས་ས་ཉྩ་ཡཱ་ད་ཡོ ཙ ཨ་ཏྟ་ནཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཝ་ཡ་ཝེ་ཧི སཾ་སི་བྦི་ཏཱ ཝི་ན་དྡྷཱ ‘‘ཛ་ཊཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ཏ་ཎྷཱ་པི སཾ་སི་བྦ་ན་ས་བྷཱ་ཝེ་ནཱ་ཏི, ‘‘སཾ་སི་བྦི་ཏ་ཊྛེ་ནཱ’’ཏི ཝཱ པཱ་ཋོ, ཨ་ཏྟ་ནཱ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནོ སཾ་སི་བྦི་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཡཾ ཧི ཏ་ཎྷཱ ཀོ་ས་ཀཱ་ར་ཀི་མི ཝི་ཡ ཨ་ཏྟ་ནཱ་ཝ ཨ་ཏྟཱ་ན་མྤི སཾ་སི་བྦ་ནྟཱི པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘རཱུ་པ་ཏ་ཎྷཱ ལོ་ཀེ པི་ཡ་རཱུ་པཾ སཱ་ཏ་རཱུ་པཾ, ཨེ་ཏྠེ་སཱ ཏ་ཎྷཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཨེ་ཏྠ ནི་ཝི་ས་མཱ་ནཱ ནི་ཝི་ས་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི (དཱི. ནི. ༢.༤༠༠; མ. ནི. ༡.༨༦; ཝི་བྷ. ༢༠༣). ཨི་མེ ས་ཏྟཱ ‘‘མ་མ ཨི་ད’’ནྟི པ་རི་གྒ་ཧི་ཏཾ ཝ་ཏྠུཾ ཨ་ཏྟ་ནི་བྦི་སེ་སཾ མ་ཉྙ་མཱ་ནཱ ཨ་བྦྷ་ནྟ་རི་མཾ ཀ་རོ་ནྟི. ཨ་བྦྷ་ནྟ་ར་ཏྠོ ཙ ཨ་ནྟོ་ས་དྡོ་ཏི ས་ཀ་པ་རི་ཀྑཱ་རེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཱ་པི ཏ་ཎྷཱ ‘‘ཨ་ནྟོ་ཛ་ཊཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ. པ་བྦ་ཛི་ཏ་སྶ པ་ཏྟཱ་དི, ག་ཧ་ཊྛ་སྶ ཧ་ཏྠི་ཨཱ་དི ས་ཀ་པ་རི་ཀྑཱ་རོ.

‘‘ཨ་ཏྟཱ’’ཏི བྷ་ཝ་ཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་བྷི་མཱ་ནོ་ཏི ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ, ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷ་པ་ཉྩ་ཀཾ. ས་རཱི་ར་ནྟི ཀེ་ཙི. མ་མ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ སུ་ནྡ་རོ, ཨ་སུ་ཀ་སྶ ཝི་ཡ མ་མ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ བྷ་ཝེ་ཡྻཱ་ཏི ཝཱ ཨཱ་དི་ནཱ ས་ཀ་ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཱ་དཱི་སུ ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཱ་ཀཱ་རོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨ་ཏྟ་ནོ ཙ་ཀྑཱ་དཱི་ནི ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི. ཨ་ཏྟ་ནོ, པ་རེ་ས་ཉྩ རཱུ་པཱ་དཱི་ནི བཱ་ཧི་རཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི. པ་རེ་སཾ ས་བྦཱ་ནི ཝཱ, ས་པ་ར་ས་ནྟ་ཏི་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ་ནི ཝཱ ཙ་ཀྑཱ་དཱི་ནི ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི. ཏ་ཐཱ རཱུ་པཱ་དཱི་ནི བཱ་ཧི་རཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི. པ་རི་ཏྟ་མ་ཧ་གྒ་ཏ་བྷ་ཝེ་སུ པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ་པི ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཨ་ནྟོ་ཛ་ཊཱ་བ་ཧི་ཛ་ཊཱབྷཱ་ཝོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཀཱ་མ་བྷ་ཝོ ཧི ཀ་སྶ་ཙི་པི ཀི་ལེ་ས་སྶ ཨ་ཝི་ཀྑ་མྦྷི་ཏ་ཏྟཱ ཀ་ཐ་ཉྩི་པི ཨ་ཝི་མུ་ཏྟོ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་གྒ་ཧ་ཎ་སྶ ཝི་སེ་ས་པ་ཙྩ་ཡོ་ཏི ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ, ཨ་ནྟོ’’ཏི ཙ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏ་བྦི་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་བྷ་ཝོ ‘‘བ་ཧི་དྡྷཱ, བ་ཧཱི’’ཏི ཙ. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་སཾ་ཡོ་ཛ་ནོ པུ་གྒ་ལོ, བ་ཧི་དྡྷཱ་སཾ་ཡོ་ཛ་ནོ པུ་གྒ་ལོ’’ཏི (ཨ. ནི. ༢.༣༧). ཝི་ས་ཡ་བྷེ་དེ་ན, པ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་ཀཱ་ར་བྷེ་དེ་ན ཙ ཨ་ནེ་ཀ་བྷེ་ད་བྷི་ནྣ་མྤི ཏ་ཎྷཾ ཛ་ཊཱ་བྷཱ་ཝ་སཱ་མ་ཉྙེ་ན ཨེ་ཀ་ནྟི ག་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཱ་ཡ ཛ་ཊཱ་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. སཱ པ་ན ‘‘པ་ཛཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ས་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ན་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ ཨེ་ཝ ཧུ་ཏྭཱ པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཏཾ ཛ་ཊེ་ནྟཱི ཝི་ན་ནྡྷ་ནྟཱི པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཛ་ཊཱ་ཡ ཛ་ཊི་ཏཱ པ་ཛཱ’’ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཡ་དི་པི ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་བྱ་ཏི་རེ་ཀེ་ན ས་མུ་དཱ་ཡོ ན་ཏྠི, ཨེ་ཀ་དེ་སོ པ་ན ས་མུ་དཱ་ཡོ ནཱ་མ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་ཏོ ས་མུ་དཱ་ཡཾ བྷི་ནྣཾ ཀ་ཏྭཱ ཨུ་པ་མཱུ་པ་མེ་ཡྻཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཡ་ཐཱ ནཱ་མ ཝེ་ལུ༹་ཛ་ཊཱ་དཱི་ཧི…པེ… སཾ་སི་བྦི་ཏཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨི་མཾ ཛ་ཊ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏཱི་སུ དྷཱ་ཏཱུ་སུ ཨེ་ཀ་མྤི ཨ་སེ་སེ་ཏྭཱ སཾ་སི་བྦ་ནེ་ན ཏེ་དྷཱ་ཏུ་ཀཾ ཛ་ཊེ་ཏྭཱ ཋི་ཏཾ. ཏེ་ན་སྶཱ མ་ཧཱ་ཝི་ས་ཡ་ཏཾ, ཝི་ཛ་ཊ་ན་སྶ ཙ སུ་དུ་ཀྐ་ར་བྷཱ་ཝ་མཱ་ཧ. ‘‘ཝི་ཛ་ཊེ་ཏུཾ ཀོ ས་མ་ཏྠོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ‘‘ཝི་ཛ་ཊ་ཡེ’’ཏི པ་དཾ ས་ཏྟི་ཨ་ཏྠཾ, ན ཝི་དྷི་ཨཱ་དི་ཨ་ཏྠ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི.

ཨེ་ཝཾ ‘‘ཨ་ནྟོ་ཛ་ཊཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པུ་ཊྛོ པ་ན ཨ་སྶ དེ་ཝ་པུ་ཏྟ་སྶ ཨི་མཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘ཨེ་དི་སོ་ཝ ཨི་མཾ པ་ཉྷཾ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཡྻཱ’’ཏི ས་ཏྠཱ་རཾ གུ་ཎ་ཏོ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ས་བྦ་དྷ་མྨེ་སུ ཨ་པྤ་ཊི་ཧ་ཏ་ཉཱ་ཎ་ཙཱ་རོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ས་བྦ་དྷ་མྨེ་སཱུཏི ཨ་ཏཱི་ཏཱ་དི་བྷེ་ད་བྷི་ནྣེ་སུ ས་བྦེ་སུ ཉེ་ཡྻ་དྷ་མྨེ་སུ. ཨ་པྤ་ཊི་ཧ་ཏ་ཉཱ་ཎ་ཙཱ་རོཏི ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཉེ་ཡྻཱ་ཝ་ར་ཎ་པྤ་ཧཱ་ནེ་ན ནི་སྶ་ངྒ་ཙཱ་ར་ཏྟཱ ན་ཝི་ཧ་ཏ་ཉཱ་ཎ་པ་ཝ་ཏྟི་ཀོ. ཨེ་ཏེ་ན ཏཱི་སུ ཀཱ་ལེ་སུ ཨ་པྤ་ཊི་ཧ་ཏ་ཉཱ་ཎ་ཏཱ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནེ་ན ཨཱ་དི་ཏོ ཏི་ཎྞཾ ཨཱ་ཝེ་ཎི་ཀ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ག་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ ཏ་དེ་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏཱ་ཡ ཏ་ད་ཝི་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ བྷ་ག་ཝ་ཏོ སེ་སཱ་ཝེ་ཎི་ཀ་དྷ་མྨཱ་ན་མྤི ག་ཧི་ཏ་བྷཱ་ཝོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. དི་བྦ་ནྟི ཀཱ་མ་གུ་ཎཱ་དཱི་ཧི ཀཱི་ལ༹་ནྟི ལ་ལ༹་ནྟི, ཏེ་སུ ཝཱ ཝི་ཧ་ར་ནྟི, ཝི་ཛ་ཡ་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཡོ་གེ་ན པ་ཙྩ་ཏྠི་ཀེ ཝི་ཛེ་ཏུཾ ཨི་ཙྪ་ནྟི, ཨི་སྶ་རི་ཡ་དྷ་ནཱ་དི་ས་ཀྐཱ་ར་དཱ་ན་གྒ་ཧ་ཎཾ, ཏཾ་ཏཾ་ཨ་ཏྠཱ་ནུ་སཱ་ས་ན་ཉྩ ཀ་རོ་ནྟཱ ཝོ་ཧ་ར་ནྟི, པུ་ཉྙཱ་ཏི་ས་ཡ་ཡོ་གཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟཱ་ཡ ཛུ་ཏི་ཡཱ ཛོ་ཏ་ནྟི, ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཉྩ ཝི་ས་ཡཾ ཨ་པྤ་ཊི་གྷཱ་ཏེ་ན ག་ཙྪ་ནྟི, ཡ་ཐི་ཙྪི་ཏ་ནི་པྥཱ་ད་ནེ ཙ ས་ཀྐོ་ནྟཱི་ཏི དེ་ཝཱ. ཨ་ཐ ཝཱ དེ་ཝ་ནཱི་ཡཱ ཏཾ་ཏཾ་བྱ་ས་ན་ནི་ཏྠ་ར་ཎ་ཏྠི་ཀེ་ཧི ས་ར་ཎཾ པ་རཱ་ཡ་ཎ་ནྟི ག་མ་ནཱི་ཡཱ, ཨ་བྷི་ཏྠ་ཝ་ནཱི་ཡཱ ཝཱ, སོ་བྷཱ་ཝི་སེ་ས་ཡོ་གེ་ན ཀ་མ་ནཱི་ཡཱ་ཏི ཝཱ དེ་ཝཱ. ཏེ ཏི་ཝི་དྷཱ – ས་མྨུ་ཏི་དེ་ཝཱ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་དེ་ཝཱ ཝི་སུ་དྡྷི་དེ་ཝཱ་ཏི. བྷ་ག་ཝཱ པ་ན ནི་ར་ཏི་ས་ཡཱ་ཡ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཀཱི་ལཱ༹་ཡ ཨུ་ཏྟ་མེ་ཧི དི་བྦ་བྲ་ཧྨ་ཨ་རི་ཡ་ཝི་ཧཱ་རེ་ཧི ས་པ་ར་ས་ནྟཱ་ན་ག་ཏ་པ་ཉྩ་ཝི་དྷ་མཱ་ར་ཝི་ཛ་ཡི་ཙྪཱ་ནི་པྥ་ཏྟི་ཡཱ ཙི་ཏྟི་སྶ་རི་ཡ་ས་ཏྟ་དྷ་ནཱ་དི་ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི ཨ་ཝེ་ཙྩ་པ་སཱ་ད་ས་ཀྐཱ་ར་དཱ་ན་གྒ་ཧ་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན, དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ཝ་པུ་གྒ་ལ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ་ནུ་རཱུ་པཱ་ནུ་སཱ་ས་ནཱི་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ཙ ཝོ་ཧཱ་རཱ་ཏི་ས་ཡེ་ན པ་ར་མཱ་ཡ པ་ཉྙཱ་ས་རཱི་ར་པྤ་བྷཱ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ ཛུ་ཏི་ཡཱ, ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ་ཡ ཉཱ་ཎ་ས་རཱི་ར་ག་ཏི་ཡཱ, མཱ་ར་ཝི་ཛ་ཡ་ས་བྦ་ས་བྦ་ཉྙུ་གུ་ཎ་པ་ར་ཧི་ཏ་ནི་པྥཱ་ད་ནེ་སུ ཨ་པྤ་ཊི་ཧ་ཏཱ་ཡ ས་ཏྟི་ཡཱ ཙ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ས་དེ་ཝ་ཀེ་ན ལོ་ཀེ་ན ‘‘ས་ར་ཎ’’ནྟི ག་མ་ནཱི་ཡ་ཏོ, ཨ་བྷི་ཏྠ་ཝ་ནཱི་ཡ་ཏོ, བྷ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ཀ་མ་ནཱི་ཡ་ཏོ ཙ ས་བྦེ ཏེ དེ་ཝེ ཏེ་ཧི གུ་ཎེ་ཧི ཨ་བྷི་བྷུ་ཡྻ ཋི་ཏ་ཏྟཱ ཏེ་སཾ དེ་ཝཱ་ནཾ སེ་ཊྛོ ཨུ་ཏྟ་མོ དེ་ཝོ་ཏི དེ་ཝ་དེ་ཝོ. ས་བྦ་དེ་ཝེ་ཧི པཱུ་ཛ་ནཱི་ཡ་ཏ་རོ དེ་ཝོ་ཏི ཝཱ, ཝི་སུ་དྡྷི་དེ་ཝ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཝཱ ས་བྦ་ཉྙུ་གུ་ཎཱ་ལ་ངྐཱ་ར་སྶ ཝཱ ཨ་དྷི་ག་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ཉྙེ་སཾ དེ་ཝཱ་ནཾ ཨ་ཏི་ས་ཡེ་ན དེ་ཝོ་ཏི དེ་ཝ་དེ་ཝོ.

ཨ་པ་རི་མཱ་ཎཱ་སུ ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏཱུ་སུ ཨ་པ་རི་མཱ་ཎཱ་ནཾ ས་ཀྐཱ་ནཾ, མ་ཧཱ་བྲ་ཧྨཱ་ན་ཉྩ གུ་ཎཱ་བྷི་བྷ་ཝ་ན་ཏོ ཨ་དྷི་ཀོ ཨ་ཏི་ས་ཡོ ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཏ་རོ ཝཱ ས་ཀྐོ བྲ་ཧྨཱ ཙཱ་ཏི ས་ཀྐཱ་ནཾ ཨ་ཏི་ས་ཀྐོ བྲ་ཧྨཱ་ནཾ ཨ་ཏི་བྲ་ཧྨཱ. ཉཱ་ཎ་པྤ་ཧཱ་ན་དེ་ས་ནཱ་ཝི་སེ་སེ་སུ ས་དེ་ཝ་ཀེ ལོ་ཀེ ཀེ་ན་ཙི ཨ་ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ནཱི་ཡ་ཊྛཱ་ན་ཏཱ་ཡ ཀུ་ཏོ་ཙི་པི ཨུ་ཏྲ་སྟཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ་ཏཱུ་ཧི ཝེ་སཱ་ར་ཛྫེ་ཧི ཝི་སཱ་ར་དོ་ཏི ཙ་ཏུ་ཝེ་སཱ་ར་ཛྫ་ཝི་སཱ་ར་དོ. ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ ཏེ པ་ཊི་ཛཱ་ན་ཏོ ཨི་མེ དྷ་མྨཱ ཨ་ན་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷཱ་ཏི ཏ་ཏྲ ཝ་ཏ མཾ ས་མ་ཎོ ཝཱ…པེ… ཝེ་སཱ་ར་ཛྫ་པྤ་ཏྟོ ཝི་ཧ་རཱ་མཱི’’ཏི (མ. ནི. ༡.༡༥༠; ཨ. ནི. ༤.༨). ཋཱ་ནཱ་ཋཱ་ན་ཉཱ་ཎཱ་དཱི་ཧི ད་ས་ཧི ཉཱ་ཎ་བ་ལེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ད་ས་བ་ལ་དྷ་རོ. ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨི་དྷ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ ཋཱ་ན་ཉྩ ཋཱ་ན་ཏོ, ཨ་ཊྛཱ་ན་ཉྩ ཨ་ཊྛཱ་ན་ཏོ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི (ཨ. ནི. ༡༠.༢༡; ཝི་བྷ. ༨༠༩). ཡཾ ཀི་ཉྩི ཉེ་ཡྻཾ ནཱ་མ, ཏ་ཏྠ ས་བྦ་ཏྠེ་ཝ ཨ་ནཱ་ཝ་ཊ་ཉཱ་ཎ་ཏཱ་ཡ ཨ་ནཱ་ཝ་ར་ཎ་ཉཱ་ཎོ. ཏ་ཉྩ ས་བྦཾ ས་མ་ནྟ་ཏོ ས་བྦཱ་ཀཱ་ར་ཏོ ཧ་ཏྠ་ཏ་ལེ ཨཱ་མ་ལ་ཀཾ ཝི་ཡ པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏོ ད་སྶ་ན་ས་མ་ཏྠེ་ན ཉཱ་ཎ་ཙ་ཀྑུ་ནཱ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ས་མ་ནྟ་ཙ་ཀྑུ, ས་བྦ་ཉྙཱུ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་མེ་ཧི པ་ན དྭཱི་ཧི པ་དེ་ཧི པ་ཙྪི་མཱ་ནི དྭེ ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཉཱ་ཎཱ་ནི ག་ཧི་ཏཱ་ནི. བྷཱ་གྱ་ཝ་ནྟ་ཏཱ་དཱི་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི བྷ་ག་ཝཱ. ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏཾ པ་ར་ཏོ བུ་དྡྷཱ་ནུ་སྶ་ཏི་ནི་དྡེ་སེ (ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༡༢༣ ཨཱ་ད་ཡོ) ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ཨཱ་ག་མི་སྶ་ཏི.

ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘ས་བྦ་དྷ་མྨེ་སུ ཨ་པྤ་ཊི་ཧ་ཏ་ཉཱ་ཎ་ཙཱ་རོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཏི་ཡ་དྡྷཱ་རུ་ལ༹ྷཱ་ནཾ པུ་ཙྪཱ་ནཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ བྱཱ་ཀ་ར་ཎ་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཡ ད་སྶི་ཏཱ་ཡ ཀིཾ དེ་ཝ་ཏཱ་ན་མྤི པུ་ཙྪཾ བྱཱ་ཀཱ་ཏུཾ ས་མ་ཏྠོ བྷ་ག་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ས་ངྐཱ་ཡ ཏ་ནྣི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠཾ ‘‘དེ་ཝ་དེ་ཝོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. དེ་ཝཱ་ནཾ ཨ་ཏི་དེ་ཝོ ས་ཀྐོ དེ་ཝཱ་ན་མི་ནྡོ དེ་ཝ་ཏཱ་ནཾ པ་ཉྷཾ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏི, ‘‘ཏ་ཏོ ཨི་མ་སྶ ཀོ ཝི་སེ་སོ’’ཏི ཙི་ནྟེ་ནྟཱ་ནཾ ཏ་ནྣི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠཾ ‘‘ས་ཀྐཱ་ནཾ ཨ་ཏི་ས་ཀྐོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ས་ཀྐེ་ན་པི པུ་ཙྪི་ཏ་མ་ཏྠཾ ས་ན་ངྐུ་མཱ་རཱ་ད་ཡོ བྲ་ཧྨཱ་ནོ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ནྟི, ‘‘ཏ་ཏོ ཨི་མ་སྶ ཀོ ཨ་ཏི་ས་ཡོ’’ཏི ཙི་ནྟེ་ནྟཱ་ནཾ ཏ་ནྣི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠཾ ‘‘བྲ་ཧྨཱ་ནཾ ཨ་ཏི་བྲ་ཧྨཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཡཾ ཙ་སྶ ཝི་སེ་སོ ཙ་ཏུ་ཝེ་སཱ་ར་ཛྫ་ད་ས་བ་ལ་ཉཱ་ཎེ་ཧི པཱ་ཀ་ཊོ ཛཱ་ཏོ་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཙ་ཏུ…པེ… དྷ་རོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་མཱ་ནི ཙ ཉཱ་ཎཱ་ནི ཨི་མ་སྶ ཉཱ་ཎ་དྭ་ཡ་སྶ ཨ་དྷི་ག་མེ་ན ས་ཧེ་ཝ སི་དྡྷཱ་ནཱི་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཨ་ནཱ་ཝ་ར་ཎ་ཉཱ་ཎོ ས་མ་ནྟ་ཙ་ཀྑཱུ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཡི་དཾ ཉཱ་ཎ་དྭ་ཡཾ པུ་ཉྙ་ཉཱ་ཎ་ས་མྦྷཱ་རཱུ་པ་ཙ་ཡ་སི་དྡྷཱ་ཡ བྷ་གྒ་དོ་ས་ཏཱ་ཡ སི་དྡྷ་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི ཨ་ཝོ་ཙཱ་ཏི. ཨེ་ཝ་མེ་ཏེ་སཾ པ་དཱ་ནཾ ག་ཧ་ཎེ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ, ཨ་ནུ་པུ་བྦི ཙ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཡཾ པ་ནེ་ཏཾ པ་ཙྪི་མཾ ཨ་ནཱ་ཝ་ར་ཎ་ཉཱ་ཎཾ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་ནྟི ཉཱ་ཎ་དྭ་ཡཾ, ཏཾ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨ་བྷི་ནྣཾ. ཨེ་ཀ་མེ་ཝ ཧི ཏཾ ཉཱ་ཎཾ ཝི་ས་ཡ་པ་ཝ་ཏྟི་མུ་ཁེ་ན ཨ་ཉྙེ་ཧི ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ དྭི་དྷཱ ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ས་ངྑ་ཏཱ་ས་ངྑ་ཏ་ས་མྨུ་ཏི་དྷ་མྨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏཱ་ཡ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎཾ, ཏ་ཏྠཱ་ཝ་ར་ཎཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ནི་སྶ་ངྒ་ཙཱ་ར་མུ་པཱ་དཱ་ཡ ‘‘ཨ་ནཱ་ཝ་ར་ཎ་ཉཱ་ཎ’’ནྟི་པི ཝུ་ཏྟཾ. ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏཾ པ་ར་ཏོ བུ་དྡྷཱ་ནུ་སྶ་ཏི་ནི་དྡེ་སེ (ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༡༢༣ ཨཱ་ད་ཡོ) ཝ་ཀྑཱ་མ.

༢. མ་ཧ་ནྟེ སཱི་ལ་ཀྑ་ནྡྷཱ་དི་ཀེ ཨེ་སཱི ག་ཝེ་སཱི་ཏི མ་ཧེ་སི, བྷ་ག་ཝཱ. ཏེ་ན མ་ཧེ་སི་ནཱ. ཝ་ཎྞ་ཡ་ནྟོཏི ཝི་ཝ་ར་ནྟོ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ནྟོ. ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏནྟི ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏཾ. སཱི་ལཱ་དི་བྷེ་ད་ནནྟི སཱི་ལ་ས་མཱ་དྷི་པ་ཉྙཱ་དི་ཝི་བྷཱ་གཾ. སུ་དུ་ལླ་བྷནྟི ཨ་ཊྛ་ཀྑ་ཎ་ཝ་ཛྫི་ཏེ་ན ན་ཝ་མེ་ན ཁ་ཎེ་ན ལ་དྡྷ་བྦ་ཏྟཱ སུ་ཊྛུ དུ་ལླ་བྷཾ. སཱི་ལཱ་དི་ས་ངྒ་ཧནྟི སཱི་ལཱ་དི་ཀྑ་ནྡྷ་ཏྟ་ཡ་ས་ངྒ་ཧཾ. ཨ་རི་ཡ་མ་གྒོ ཧི ཏཱི་ཧི ཁ་ནྡྷེ་ཧི ས་ངྒ་ཧི་ཏོ ས་པྤ་དེ་ས་ཏྟཱ ན་ག་རཾ ཝི་ཡ ར་ཛྫེ་ན, ན ཏ་ཡོ ཁ་ནྡྷཱ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒེ་ན ནི་པྤ་དེ་ས་ཏྟཱ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ‘‘ན ཁོ, ཨཱ་ཝུ་སོ ཝི་སཱ་ཁ, ཨ་རི་ཡེ་ན ཨ་ཊྛ་ངྒི་ཀེ་ན མ་གྒེ་ན ཏ་ཡོ ཁ་ནྡྷཱ ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ; ཏཱི་ཧི ཙ ཁོ, ཨཱ་ཝུ་སོ ཝི་སཱ་ཁ, ཁ་ནྡྷེ་ཧི ཨ་རི་ཡོ ཨ་ཊྛ་ངྒི་ཀོ མ་གྒོ ས་ངྒ་ཧི་ཏོ’’ཏི (མ. ནི. ༡.༤༦༢). ཀི་ལེ་ས་ཙོ་རེ་ཧི ཨ་པ་རི་པ་ནྠ་ནཱི་ཡ་ཏཱ་ཡ ཁེ་མཾ. ཨ་ནྟ་དྭ་ཡ་པ་རི་ཝ་ཛྫ་ན་ཏོ, མཱ་ཡཱ་དི་ཀཱ་ཡ་ཝ་ངྐཱ་དི་པྤ་ཧཱ་ན་ཏོ ཙ ཨུ་ཛུཾ. ས་བྦེ་སཾ སཾ་ཀི་ལེ་ས་དྷ་མྨཱ་ནཾ མཱ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ག་མ་ན་ཏོ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ, ནི་བྦཱ་ན་སྶ མ་གྒ་ན་ཏོ, ནི་བྦཱ་ན་ཏྠི་ཀེ་ཧི མ་གྒི་ཏ་བྦ་ཏོ ཙ མ་གྒཾ. ཝི་སུ་དྡྷི་ཡཱཏི ནི་བྦཱ་ནཱ་ཡ, ཝི་སུ་དྡྷི་བྷཱ་ཝཱ་ཡ ཝཱ, ཨ་ར་ཧ་ཏྟཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟཱཏི ཨེ་ཝཾ སཱི་ལ་ཝི་སུ་དྡྷི་ཨཱ་དི་ཝི་སུ་དྡྷི་པ་ར་མྤ་རཱ་ཡ ཨ་དྷི་ག་ནྟ་བྦོ ཨེ་ཝ་རཱུ་པོ ཨེ་ཝཾ་ཀི་ཙྩ་ཀོ ཨེ་ཝ་མ་ཏྠོ་ཏི ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ན་ཝ་བུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟཱ. ས་ཀ་ལ་སཾ་ཀི་ལེ་ས་ཏོ, སཾ་སཱ་ར་ཏོ ཙ སུ་དྡྷིཾ ཝི་མུ་ཏྟིཾ ཀཱ་མེ་ནྟི པ་ཏྠེ་ནྟཱི་ཏི སུ་དྡྷི་ཀཱ་མཱ. ཨ་པི-ས་དྡོ ས་མྦྷཱ་ཝ་ནེ. ཏེ་ན ན ཀེ་ཝ་ལཾ སཱི་ལ་མ་ཏྟེ་ན པ་རི་ཏུ་ཊྛཱ, ཨ་ཐ ཁོ ཝི་སུ་དྡྷི་ཀཱ་མཱ་པི ས་མཱ་ནཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨི་དྷཱཏི ཨི་མ་སྨིཾ སཱ་ས་ནེ. བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཡུ་ཏྟ་པ་ཡུ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཡོ་གི་ནོ ཝཱ་ཡ་མ་ནྟཱ་པི ཝི་སུ་དྡྷིཾ ཨུ་དྡི་སྶ པ་ཡོ་གཾ པ་ར་ཀྐ་མཾ ཀ་རོ་ནྟཱ་པི ཨུ་པཱ་ཡ་སྶ ཨ་ན་དྷི་ག་ཏ་ཏྟཱ ཝི་སུ་དྡྷིཾ ནཱ་དྷི་ག་ཙྪ་ནྟཱིཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏེ་སནྟི ཡོ་གཱི་ནཾ. ཀཱ་མ་ཉྩཱ་ཡཾ ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒོ ས་མ་ནྟ་བྷ་དྡ་ཀ་ཏྟཱ ས་ཝ་ན་དྷཱ་ར་ཎ་པ་རི་ཙ་ཡཱ་དི་པ་སུ་ཏཱ་ནཾ ས་བྦེ་ས་མྤི པཱ་མོ་ཛྫ་ཀ་རོ, ཡོ་གཱི་ནཾ པ་ན སཱ་ཏི་ས་ཡཾ པ་མོ་ད་ཧེ་ཏཱུ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏེ་སཾ པཱ་མོ་ཛྫ་ཀ་ར་ཎ’’ནྟི. བཱ་ཧི་ར་ཀ་ནི་ཀཱ་ཡ་ནྟ་ར་ལ་དྡྷཱི་ཧི ཨ་ས་མྨི་སྶ་ཏཱ་ཡ སུ་ཊྛུ ཝི་སུ་དྡྷ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཏྟཱ སུ་ཝི་སུ་དྡྷ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཾ. མ་ཧཱ་ཝི་ཧཱ་ར་ཝཱ་སཱི་ནནྟི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་པ་སྶ་ཡ་བྷཱུ་ཏཾ ནི་ཀཱ་ཡཾ ད་སྶེ་ཏི. དེ་ས་ནཱ་ན་ཡ་ནི་སྶི་ཏནྟི དྷ་མྨ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ན་ཡ་ས་ནྣི་སྶི་ཏཾ. ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘ཏེ་སཾ པཱ་མོ་ཛྫ་ཀ་ར་ཎ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་བྦ་སཾ་ཀི་ལེ་ས་མ་ལ་ཝི་སུ་དྡྷ་ཏཱ་ཡ ཝི་སུ་དྡྷིཾ ནི་བྦཱ་ནཾ པ་ཏྠེ་ནྟཱ་ནཾ ཡོ་གཱི་ནཾ ཨེ་ཀཾ་སེ་ན ཏ་དཱ་ཝ་ཧ་ཏྟཱ པཱ་མོ་ཛྫ་ཀ་རོ ཉཱ་ཎུ་ཏྟ་རེ་ཧི ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ནྣེ་ཧི ཨ་དྷི་ཊྛི་ཏ་ཏྟཱ སུ་ཊྛུ ས་མྨཱ ཝི་སུ་དྡྷ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ མ་ཧཱ་ཝི་ཧཱ་ར་ཝཱ་སཱི་ནཾ ཀ་ཐཱ་མ་གྒོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ས་ཀྐ་ཙྩཾ མེ བྷཱ་ས་ཏོ ས་ཀྐ་ཙྩཾ ནི་སཱ་མ་ཡ་ཐཱ་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ.

ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘ཨི་མི་སྶཱ དཱ་ནི གཱ་ཐཱ་ཡཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒ་བྷཱ་ས་ན་སྶ ནི་སྶ་ཡཾ, ‘‘ཀ་ཐི་ཏཱ་ཡ མ་ཧེ་སི་ནཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཏ་སྶ པ་མཱ་ཎ་བྷཱ་ཝཾ, ‘‘ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ཏྠཾ སཱི་ལཱ་དི་བྷེ་ད་ན’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་པི་ཎྜ་ཏྠཾ, ‘‘སུ་དུ་ལླ་བྷཾ…པེ… ཡོ་གི་ནོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ནི་མི་ཏྟཾ, ‘‘ཏེ་སཾ པཱ་མོ་ཛྫ་ཀ་ར་ཎ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ, ‘‘ཝ་ཎྞ་ཡ་ནྟོ ཨ་ཏྠཾ, སུ་ཝི་སུ་དྡྷ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཾ མ་ཧཱ་ཝི་ཧཱ་ར་ཝཱ་སཱི་ནཾ དེ་ས་ནཱ་ན་ཡ་ནི་སྶི་ཏཾ, ས་ཀྐ་ཙྩ’’ནྟི ཙ ཨི་མི་ནཱ ཀ་ར་ཎ་པྤ་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ‘‘ཝི་སུ་དྡྷི་ཀཱ་མཱ ས་བྦེ་པི, ནི་སཱ་མ་ཡ་ཐ སཱ་དྷ་ཝོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཏ་ཏྠ ས་ཀྐ་ཙྩ་ས་ཝ་ནེ སཱ་དྷུ་ཛ་ནེ ནི་ཡོ་ཛེ་ཏི. སཱ་དྷུ་ཀཾ ས་ཝ་ན་པ་ཊི་བ་དྡྷཱ ཧི སཱ་ས་ན་ས་མྤ་ཏྟི.

༣. ཝ་ཙ་ན་ཏྠ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནེ་ན པ་ཝེ་དི་ཏ་ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒ་སཱ་མ་ཉྙ་ཏྠ་སྶ ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒ་ཀ་ཐཱ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཱ ཨ་བྷི་རུ་ཙིཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏཱི་ཏི པ་ད་ཏྠ་ཏོ ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཏྠ ཝི་སུ་དྡྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠཱཏི ཡ་དི་དཾ ‘‘ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒཾ བྷཱ་སི་སྶ’’ནྟི ཨེ་ཏྠ ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒ་པ་དཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཏྠ. ས་བྦ་མ་ལ་ཝི་ར་ཧི་ཏནྟི ས་བྦེ་ཧི རཱ་གཱ་དི་མ་ལེ་ཧི, ས་བྦེ་ཧི སཾ་ཀི་ལེ་ས་མ་ལེ་ཧི ཙ ཝི་ར་ཧི་ཏཾ ཝི་ཝི་ཏྟཾ. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཨ་ཙྩ་ནྟ་པ་རི་སུ་དྡྷཾ, ས་བྦ་དཱ ས་བྦ་ཐཱ ཙ ཝི་སུ་དྡྷ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ ཝི་སུ་དྡྷིཾ མ་གྒ་ཏི ག་ཝེ་ས་ཏི ཨ་དྷི་ག་ཙྪ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘མ་གྒོ་ཏི ཨ་དྷི་ག་མཱུ་པཱ་ཡོ ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི. ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒོ་ཏི ཙ ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་མ་གྒོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ, ཏ་དུ་པཱ་ཡ་ཏྟཱ པ་ན པུ་བྦ་བྷཱ་ག་མ་གྒོ, ཏ་ནྣི་སྶ་ཡོ ཀ་ཐཱ་པ་བ་ནྡྷོ ཙ ཏ་ཐཱ ཝུ་ཙྩ་ཏི.

སྭཱ་ཡཾ ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒོ ས་ཏྠཱ་རཱ དེ་ས་ནཱ་ཝི་ལཱ་ས་ཏོ, ཝེ་ནེ་ཡྻ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཏོ ཙ ནཱ་ནཱ་ན་ཡེ་ཧི དེ་སི་ཏོ, ཏེ་སུ ཨ་ཡ་མེ་ཀོ ན་ཡོ ག་ཧི་ཏོ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘སོ པ་ནཱ་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཏ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙཱིཏི ཀི་སྨི་ཉྩི སུ་ཏྟེ. ཝི་པ་སྶ་ནཱ་མ་ཏྟ་ཝ་སེ་ནེ་ཝཱཏི ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎེ་ན ས་མ་ཐཾ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏི. སོ ཧི ཏ་སྶཱ པ་ཊི་ཡོ་གཱི, ན སཱི་ལཱ་དི. མ་ཏྟ-ས་དྡེ་ན ཙ ཝི་སེ་ས་ནི་ཝ་ཏྟི་ཨ་ཏྠེ་ན ས་ཝི་སེ་སཾ ས་མཱ་དྷིཾ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏི. སོ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་པྤ་ནཱ་བྷེ་དོ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡཱ་ནི་ཀ་སྶ དེ་ས་ནཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ན ས་མཱ་དྷི་མ་ཏྟཾ. ན ཧི ཁ་ཎི་ཀ་ས་མཱ་དྷིཾ ཝི་ནཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི. ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཏི ཙ ཏི་ཝི་དྷཱ་པི ཨ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ, ན ཨ་ནི་ཙྩཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཝ. ན ཧི ཨ་ནི་ཙྩ་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟེ་ན ས་ཙྩཱ་བྷི་ས་མ་ཡོ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི. ཡཾ པ་ན གཱ་ཐཱ་ཡཾ ཨ་ནི་ཙྩ་ལ་ཀྑ་ཎ་སྶེ་ཝ ག་ཧ་ཎཾ ཀ་ཏཾ, ཏཾ ཡ་སྶ ཏ་དེ་ཝ སུ་ཊྛུ་ཏ་རཾ པཱ་ཀ་ཊཾ ཧུ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏི, ཏཱ་དི་ས་སྶ ཝ་སེ་ན. སོ་པི ཧི ཨི་ཏ་རཾ ལ་ཀྑ་ཎ་དྭ་ཡཾ ཝི་བྷཱུ་ཏ་ཏ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ས་མྨ་སི་ཏྭཱ ཝི་སེ་སཾ ཨ་དྷི་ག་ཙྪ་ཏི, ན ཨ་ནི་ཙྩ་ལ་ཀྑ་ཎ་མེ་ཝ.

ས་བྦེ ས་ངྑཱ་རཱཏི ས་བྦེ ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀ་ས་ངྑཱ་རཱ, ཏེ ཧི ས་མྨ་ས་ནཱི་ཡཱ. ཨ་ནི་ཙྩཱཏི ན ནི་ཙྩཱ ཨ་དྡྷུ་ཝཱ ཨི་ཏྟ་རཱ ཁ་ཎ་བྷ་ངྒུ་རཱ་ཏི. པ་ཉྙཱ་ཡཱཏི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པ་ཉྙཱ་ཡ. པ་སྶ་ཏི ས་མྨ་ས་ཏི. ཨ་ཐ པ་ཙྪཱ ཨུ་ད་ཡ་བྦ་ཡ་ཉཱ་ཎཱ་དཱི་ནཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨུ་ཏྟ་ར་ཀཱ་ལཾ. ནི་བྦི་ནྡ་ཏི དུ་ཀྑེཏི ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ནི་ཙྩཱ་ཀཱ་ར་ཏོ དི་ཊྛེ ‘‘ས་བྦེ ས་ངྑཱ་རཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀེ ཁ་ནྡྷ་པ་ཉྩ་ཀ་ས་ངྑཱ་ཏེ དུ་ཀྑེ ནི་བྦི་ནྡ་ཏི ནི་བྦི་དཱ་ཉཱ་ཎཾ པ་ཊི་ལ་བྷ་ཏི. ཨེ་ས མ་གྒོ ཝི་སུ་དྡྷི་ཡཱཏི ཨེ་ས ནི་བྦི་དཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ས་ངྑཱ་ཏོ ཝི་རཱ་གཱ་དཱི་ནཾ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏོ ནི་བྦཱ་ན་སྶ ཨ་དྷི་ག་མཱུ་པཱ་ཡོ.

ཛྷཱ་ན་པ་ཉྙཱ་ཝ་སེ་ནཱཏི ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཝ་སེ་ན. ཛྷཱ་ནནྟི ཙེ་ཏྠ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ པཱ་ད་ཀ་བྷཱུ་ཏཾ ཛྷཱ་ནཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ. ཡ་མྷཱིཏི ཡ་སྨིཾ པུ་གྒ་ལེ. ཛྷཱ་ན་ཉྩ པ་ཉྙཱ ཙཱཏི ཨེ་ཏྠཱ་ཡ་མ་ཏྠོ – ཡོ པུ་གྒ་ལོ ཛྷཱ་ནཾ པཱ་ད་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ཝི་པ་སྶ་ནཾ པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ ཏཾ ཨུ་སྶུ་ཀྐཱ་པེ་ཏི. ས ཝེ ནི་བྦཱ་ན་ས་ནྟི་ཀེཏི སོ བྱ་ཏྟཾ ནི་བྦཱ་ན་སྶ ས་མཱི་པེ ཨེ་ཀ་ནྟ་ཏོ ནི་བྦཱ་ནཾ ཨ་དྷི་ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི.

ཀ་མྨནྟི མ་གྒ་ཙེ་ཏ་ནཱ. སཱ ཧི ཨ་པ་ཙ་ཡ་གཱ་མི་ཏཱ་ཡ ས་ཏྟཱ་ནཾ སུ་དྡྷིཾ ཨཱ་ཝ་ཧ་ཏི. ཝི་ཛྫཱཏི ས་མྨཱ་དི་ཊྛི. སཱི་ལནྟི ས་མྨཱ་ཝཱ་ཙཱ་ཀ་མྨ་ནྟཱ. ཛཱི་ཝི་ཏ་མུ་ཏྟ་མནྟི ས་མྨཱ་ཨཱ་ཛཱི་ཝོ. དྷ་མྨོཏི ཨ་ཝ་སེ་སཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་དྷ་མྨཱ. ཨ་ཐ ཝཱ ཀ་མྨནྟི ས་མྨཱ་ཀ་མྨ་ནྟ་སྶ ག་ཧ་ཎཾ. ‘‘ཡཱ ཙཱ་ཝུ་སོ ཝི་སཱ་ཁ, ས་མྨཱ་དི་ཊྛི, ཡོ ཙ ས་མྨཱ་ས་ངྐ་པྤོ, ཨི་མེ དྷ་མྨཱ པ་ཉྙཱ་ཀྑ་ནྡྷེ ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ’’ཏི (མ. ནི. ༡.༤༦༢) ཝ་ཙ་ན་ཏོ. ཝི་ཛྫཱཏི ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ས་མྨཱ་ས་ངྐ་པྤཱ་ནཾ ག་ཧ་ཎཾ. དྷ་མྨོཏི ས་མཱ་དྷི ‘‘ཨེ་ཝཾ་དྷ་མྨཱ ཏེ བྷ་ག་ཝ་ནྟོ ཨ་ཧེ་སུ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (སཾ. ནི. ༥.༣༧༨) ཝི་ཡ. ཏ་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ ‘‘ཡོ ཙཱ་ཝུ་སོ ཝི་སཱ་ཁ, ས་མྨཱ་ཝཱ་ཡཱ་མོ, ཡཱ ཙ ས་མྨཱ་ས་ཏི, ཡོ ཙ ས་མྨཱ་ས་མཱ་དྷི, ཨི་མེ དྷ་མྨཱ ས་མཱ་དྷི་ཀྑ་ནྡྷེ ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ས་མྨཱ་ཝཱ་ཡཱ་མ་ས་ཏཱི་ན་མྤི ག་ཧ་ཎཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. སཱི་ལནྟི ས་མྨཱ་ཝཱ་ཙཱ་ཛཱི་ཝཱ་ནཾ. ཛཱི་ཝི་ཏ་མུ་ཏྟ་མནྟི ཨེ་ཝ་རཱུ་པ་སྶ ཨ་རི་ཡ་པུ་གྒ་ལ་སྶ ཛཱི་ཝི་ཏཾ ཨུ་ཏྟ་མཾ ཛཱི་ཝི་ཏ་ནྟི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་ཊྛ་ངྒི་ཀོ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒོ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

སཱི་ལཱ་དི་ཝ་སེ་ནཱཏི སཱི་ལ་ས་མཱ་དྷི་པ་ཉྙཱ་ཝཱི་རི་ཡ་ཝ་སེ་ན. ས་བྦ་དཱཏི ས་མཱ་དཱ་ན་ཏོ པ་བྷུ་ཏི ས་བྦ་ཀཱ་ལཾ. སཱི་ལ་ས་མྤ་ནྣོཏི ཙ་ཏུ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་སཱི་ལ་ས་མྤ་དཱ་ཡ ས་མྤ་ནྣོ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ. པ་ཉྙ་ཝཱཏི ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ་ཡ པ་ཉྙཱ་ཡ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ. སུ་ས་མཱ་ཧི་ཏོཏི ཏཾ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟེ་ན ས་མཱ་དྷི་ནཱ སུ་ཊྛུ ས་མཱ་ཧི་ཏོ. ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝཱི་རི་ཡོཏི ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ཧཱ་ནཱ་ཡ, ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ་ཡ པ་གྒ་ཧི་ཏ་ཝཱི་རི་ཡོ. པ་ཧི་ཏ་ཏྟོཏི ནི་བྦཱ་ནཾ པ་ཏི་པེ་སི་ཏ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཀཱ་ཡེ ཙ ཛཱི་ཝི་ཏེ ཙ ནི་ར་པེ་ཀྑ་ཙི་ཏྟོ. ཨོ་གྷནྟི ཀཱ་མོ་གྷཱ་དི་ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་མྤི ཨོ་གྷཾ, སཾ་སཱ་ར་མ་ཧོ་གྷ་མེ་ཝ ཝཱ.

ཨེ་ཀཱ་ཡ་ནོཏི ཨེ་ཀ་མ་གྒོ. མ་གྒ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ཧི ཨི་དྷ ཨ་ཡ་ན-ས་དྡོ, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཀ་པ་ཐ་བྷཱུ་ཏོ ཨ་ཡཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, མ་གྒོ, ན དྭེ་དྷཱ་པ་ཐ་བྷཱུ་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཀཾ ཝཱ ནི་བྦཱ་ནཾ ཨ་ཡ་ཏི ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཀཱ་ཡ་ནོ, ཨེ་ཀེ་ན ཝཱ ག་ཎ་ས་ངྒ་ཎི་ཀཾ པ་ཧཱ་ཡ ཝི་ཝེ་ཀ་ཊྛེ་ན ཨ་ཡི་ཏ་བྦོ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦོ་ཏི ཨེ་ཀཱ་ཡ་ནོ, ཨ་ཡ་ནྟི ཏེ་ནཱ་ཏི ཝཱ ཨ་ཡ་ནོ, ཨེ་ཀ་སྶ སེ་ཊྛ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ཡ་ནོ་ཏི ཨེ་ཀཱ་ཡ་ནོ, ཏེ་ན ཨུ་པྤཱ་དི་ཏ་ཏྟཱ, ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཝཱ ཨི་མ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡེ ཨ་ཡ་ནོ་ཏི ཨེ་ཀཱ་ཡ་ནོ. ས་ཏྟཱ་ནཾ ཝི་སུ་དྡྷི་ཡཱཏི རཱ་གཱ་དི་མ་ལེ་ཧི, ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་ཝི་ས་མ་ལོ་བྷཱ་དི་ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་སེ་ཧི ཙ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཝི་སུ་དྡྷ་ཏྠཱ་ཡ ཝི་སུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏྠཱ་ཡ. ཡ་དི་དནྟི ནི་པཱ་ཏོ, ཡེ ཨི་མེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པུ་བྦེ ས་ར་ཎ་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན མ་གྒ་ཊྛེ་ན ཙ མ་གྒོ་ཏི ཝུ་ཏྟ་སྶེ་ཝ ཀཱ་ཡཱ་དི་ཝི་ས་ཡ་བྷེ་དེ་ན ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་ཏྟཱ ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ས་མྨ་པྤ་དྷཱ་ནཱ་དཱི་སཱུཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཨ་པྤ་མཱ་དཱ་བྷི་ར་ཏི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨ་པྤ་མཱ་དཱ་བྷི་ར་ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་སེ་ནཱ་པི ཧི ཀ་ཏྠ་ཙི ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒོ དེ་སི་ཏོ. ཡ་ཐཱ་ཧ –

‘‘ཨ་པྤ་མཱ་ད་ར་ཏོ བྷི་ཀྑུ, པ་མཱ་དེ བྷ་ཡ་ད་སྶི ཝཱ;

ཨ་བྷ་བྦོ པ་རི་ཧཱ་ནཱ་ཡ, ནི་བྦཱ་ན་སྶེ་ཝ ས་ནྟི་ཀེ’’ཏི. (དྷ. པ. ༣༢);

༤. ཏ་ཏྲཱཏི ཏ་སྶཾ གཱ་ཐཱ་ཡཾ. ཨུ་པ་རི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཱ གཱ་ཐཱ་ཡ ཝི་ཏྠཱ་ར་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་དྡེ་ས་པ་ཊི་ནི་དྡེ་ས་ཊྛཱ་ནི་ཡཱ, ཏ་ཏོ སཾ་ཁི་ཏྟ་ཏ་རཱ ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ཨུ་དྡེ་ས་ཊྛཱ་ནི་ཡཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཡཾ ས་ངྑེ་པ་ཝ་ཎྞ་ནཱ’’ཏི. ཡ་ཐཱ་ཨུ་དྡི་ཊྛ་སྶ ཧི ཨ་ཏྠ་སྶ ནི་དྡེ་ས་པ་ཊི་ནི་དྡེ་སཱ སུ་ཀ་རཱ, སུ་བོ་དྷཱ ཙ ཧོ་ནྟཱི་ཏི. སཱི་ལེ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཡཱཏི ཨེ་ཏྠ སཱི་ལེཏི ཀུ་ས་ལ་སཱི་ལེ. ཡ་དི་པི ‘‘ཀ་ཏ་མེ ཙ, ཐ་པ་ཏི, ཨ་ཀུ་ས་ལཱ སཱི་ལཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ་པི སཱི་ལ་ནྟི ཨཱ་ག་ཏཱ. ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཱ་ཡ པ་ན ཙི་ཏྟ་པ་ཉྙཱ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ་ཡོ་གྱ་ཏཱ་ཡ ཀི་རི་ཡ་སཱི་ལཱ་ན་མྤི ཨ་ས་མྦྷ་ཝོ, ཀུ་ཏོ ཨི་ཏ་རེ་ས་ནྟི ཀུ་ས་ལ་སཱི་ལ་མེ་ཝེ་ཏྠ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ. སཱི་ལཾ པ་རི་པཱུ་ར་ཡ་མཱ་ནོཏི་ཨཱ་དཱི་སུ པ་རི་པཱུ་ར་ཡ་མཱ་ནོཏི པ་རི་པཱ་ལེ་ནྟོ, པ་རི་ཝ་ཌྜྷེ་ནྟོ ཝཱ, ས་བྦ་བྷཱ་གེ་ཧི སཾ་ཝ་ར་ནྟོ, ཨ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ནྟོ ཙཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏོ ཧི ཏཾ ཨ་ཝི་ཛ་ཧ་ནྟོ ཏ་ཏྠ པ་ཏི་ཊྛི་ཏོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ‘‘སཱི་ལེ’’ཏི ཧི ཨི་དཾ ཨཱ་དྷཱ་རེ བྷུ་མྨཾ. པ་ཏི་ཊྛཱ་ཡཱཏི དུ་ཝི་དྷཱ པ་ཏི་ཊྛཱ ནི་སྶ་ཡཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་བྷེ་ད་ཏོ. ཏ་ཏྠ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་པ་ཏི་ཊྛཱ ལོ་ཀི་ཡཱ, ཨི་ཏ་རཱ ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ ཨ་བྷི་ནྡི་ཏྭཱ ག་ཧ་ཎེ. བྷི་ནྡི་ཏྭཱ པ་ན ག་ཧ་ཎེ ཡ་ཐཱ ལོ་ཀི་ཡ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དེ་སུ ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ་ནཾ, པུ་རི་མ་པ་ཙྪི་མཱ་ན་ཉྩ ཝ་སེ་ན ནི་སྶ་ཡཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་པ་ཏི་ཊྛཱ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ལོ་ཀུ་ཏྟ་རེ་སུ ཧེ་ཊྛི་མ་མ་གྒ་ཕ་ལ་སཱི་ལ་ཝ་སེ་ན ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་པ་ཏི་ཊྛཱ་པི ས་མྦྷ་ཝ་ཏི. ‘‘པ་ཏི་ཊྛཱ་ཡཱ’’ཏི ཙ པ་ད་སྶ ཡ་དཱ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་པ་ཏི་ཊྛཱ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ, ཏ་དཱ ‘‘ས་དྡྷཾ ཨུ་པ་ནི་སྶཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (པ་ཊྛཱ. ༡.༡.༤༢༣) ཝི་ཡ པུ་རི་མ་ཀཱ་ལ་ཀི་རི་ཡཱ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པུ་བྦེ་ཝ ཁོ པ་ན་སྶ ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨཾ ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨཾ ཨཱ་ཛཱི་ཝོ སུ་པ་རི་སུ་དྡྷོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི (མ. ནི. ༣.༤༣༡). ཡ་དཱ པ་ན ནི་སྶ་ཡ་པ་ཏི་ཊྛཱ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ, ཏ་དཱ ‘‘ཙ་ཀྑུ་ཉྩ པ་ཊི་ཙྩཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༢༠༤; ༣.༤༢༡; སཾ. ནི. ༤.༦༠) ཝི་ཡ ས་མཱ་ན་ཀཱ་ལ་ཀི་རི་ཡཱ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ས་མྨཱ་ཝཱ་ཙཱ་ད་ཡོ ཧི ཨ་ཏྟ་ནཱ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ་ནཾ ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ནི་སྶ་ཡ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི.

ན་ར་ཏི ནེ་ཏཱི་ཏི ན་རོ, པུ་རི་སོ. ཡ་ཐཱ ཧི པ་ཋ་མ་པ་ཀ་ཏི་བྷཱུ་ཏོ ས་ཏྟོ, ཨི་ཏ་རཱ་ཡ པ་ཀ་ཏི་ཡཱ སེ་ཊྛ་ཊྛེ་ན པུ་རི ཨུ་ཙྩེ ཋཱ་ནེ སེ་ཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ‘‘པུ་རི་སོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ན་ཡ་ན་ཊྛེ་ན ‘‘ན་རོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. པུ་ཏྟ་བྷཱ་ཏུ་བྷཱུ་ཏོ་པི ཧི པུ་གྒ་ལོ མཱ་ཏུ་ཛེ་ཊྛ་བྷ་གི་ནཱི་ནཾ ནེ་ཏུ་ཊྛཱ་ནེ ཏི་ཊྛ་ཏི, པ་གེ་ཝ ཨི་ཏ་རོ ཨི་ཏ་རཱ་སཾ. ན་རེ་ན ཡོ་ག་ཏོ, ན་ར་སྶ ཨ་ཡ་ནྟི ཝཱ ནཱ་རཱི, ཨི་ཏྠཱི. སཱ་པི ཙེ་ཏྠ ཀཱ་མཾ ཏ་ཎྷཱ་ཛ་ཊཱ་ཝི་ཛ་ཊ་ན་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ ཨ་ཏྠི, པ་དྷཱ་ན་མེ་ཝ པ་ན ས་ཏྟཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ན་རོ’’ཏི ཨཱ་ཧ ཡ་ཐཱ ‘‘ས་ཏྠཱ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ན’’ནྟི (དཱི. ནི. ༡.༡༥༧, ༢༥༥). ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ཨ་ཝི་བྷཱ་གེ་ན པུ་གྒ་ལ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ཨ་ཡ་ནྟི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ན་རོ་ཏི ས་ཏྟོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ས་པ་ཉྙོཏི ཝི་པཱ་ཀ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ ས་ཧ པ་ཉྙཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ས་པ་ཉྙོ. ཏཱ་ཡ ཧི ཨཱ་དི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ས་ནྟཱ་ན་ཝ་སེ་ན བ་ཧུ་ལཾ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ་ཡ ཨ་ཡཾ ས་ཏྟོ ས་ཝི་སེ་སཾ ‘‘ས་པ་ཉྙོ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཾ ཨ་ར་ཧ་ཏི. ཝི་པཱ་ཀ་པ་ཉྙཱ་པི ཧི ས་ནྟཱ་ན་ཝི་སེ་ས་ནེ་ན བྷཱ་ཝ་ནཱ་པ་ཉྙུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡོ ཧོ་ཏི ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀ་དྭི་ཧེ་ཏུ་ཀཱ་ནཾ ཏ་ད་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ས་མྤ་ཛ་ཉྙ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ ཙ ཏཾ་ཏཾ་ཀི་ཙྩ་ཀཱ་རི་ཀཱ་ཡ པ་ཉྙཱ་ཡ ཝ་སེ་ན ‘‘ས་པ་ཉྙོ’’ཏི ཝ་ཏྟུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ནི་པ་ཀ-ས་དྡེ་ན པཱ་རི་ཧཱ་རི་ཀ་པ་ཉྙཱ ག་ཡ྄ཧ་ཏཱི་ཏི ཝི་པཱ་ཀ་པ་ཉྙཱ་ཝ་སེ་ནེ་ཝེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ. ཀ་མྨ་ཛ་ཏི་ཧེ་ཏུ་ཀ་པ་ཊི་ས་ནྡྷི་པ་ཉྙཱ་ཡཱཏི ཀ་མྨ་ཛཱ་ཡ ཏི་ཧེ་ཏུ་ཀ་པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཡཾ པ་ཉྙཱ་ཡཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཏི་ཧེ་ཏུ་ཀ-ས་དྡོ པ་ཊི་ས་ནྡྷི-ས་དྡེ་ན ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་བྦོ, ན པ་ཉྙཱ-ས་དྡེ་ན. ན ཧི པ་ཉྙཱ ཏི་ཧེ་ཏུ་ཀཱ ཨ་ཏྠི. པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཏོ པ་བྷུ་ཏི པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ པ་ཉྙཱ ‘‘པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཡཾ པ་ཉྙཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ ཏཾ་མཱུ་ལ་ཀ་ཏྟཱ, ན པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀྑ་ཎེ པ་ཝ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ.

ཙི་ནྟེ་ཏི ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཨུ་པ་ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཙི་ཏྟཾ, ས་མཱ་དྷི. སོ ཧི སཱ་ཏི་ས་ཡཾ ཨུ་པ་ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཀི་ཙྩོ. ན ཧི ཝི་ཏ་ཀྐཱ་ད་ཡོ ཝི་ནཱ ས་མཱ་དྷི་ནཱ ཏ་མ་ཏྠཾ སཱ་དྷེ་ནྟི, ས་མཱ་དྷི པ་ན ཏེ་ཧི ཝི་ནཱ་པི སཱ་དྷེ་ཏཱི་ཏི. པ་གུ་ཎ་བ་ལ་ཝ་བྷཱ་ཝཱ་པཱ་ད་ནེ་ན པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ཙི་ཏཾ, ཏ་ཐཱ ས་ནྟཱ་ནཾ ཙི་ནོ་ཏཱི་ཏི་པི ཙི་ཏྟཾ, ས་མཱ་དྷི. པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཙི་ཏྟ་ཝི་ཙི་ཏྟ་ཏཱ་ཡ, ཨི་དྡྷི་ཝི་དྷཱ་དི་ཙི་ཏྟ་ཀ་ར་ཎེ་ན ཙ ས་མཱ་དྷི ཙི་ཏྟ་ནྟི ཝི་ནཱ་པི པ་རོ་པ་དེ་སེ་ན་སྶ ཙི་ཏྟ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ལ་བྦྷ་ཏེ་ཝ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ཙི་ཏྟ-ས་དྡོ ཝི་ཉྙཱ་ཎེ ནི་རུ་ལ༹ྷོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཙི་ཏྟ་སཱི་སེ་ན ཧེ་ཏྠ ས་མཱ་དྷི ནི་དྡི་ཊྛོ’’ཏི. ཡ་ཐཱ་ས་བྷཱ་ཝཾ པ་ཀཱ་རེ་ཧི ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི པ་ཉྙཱ. སཱ ཡ་དི་པི ཀུ་ས་ལཱ་དི་བྷེ་ད་ཏོ བ་ཧུ་ཝི་དྷཱ. ‘‘བྷཱ་ཝ་ཡ’’ནྟི པ་ན ཝ་ཙ་ན་ཏོ བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦཱ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏཱ་ཏི ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཝི་པ་སྶ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘བྷཱ་ཝ་ཡ’’ནྟི ཙ ཨི་དཾ པ་ཙྩེ་ཀཾ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ ‘‘ཙི་ཏྟ་ཉྩ བྷཱ་ཝ་ཡཾ, པ་ཉྙ་ཉྩ བྷཱ་ཝ་ཡ’’ནྟི. ཏ་ཡི་དཾ དྭ་ཡཾ ཀིཾ ལོ་ཀི་ཡཾ, ཨུ་དཱ་ཧུ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ནྟི? ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་ནི་དྡེ་ས་ཏོ. ཏཾ ཧི བྷཱ་ཝ་ཡ་མཱ་ནོ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་ཀྑ་ཎེ ཏ་ཎྷཱ་ཛ་ཊཾ ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན ཝི་ཛ་ཊེ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ན ལོ་ཀི་ཡཾ. ནཱ་ན་ནྟ་རི་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ནེ་ཏྠ ལོ་ཀི་ཡཱ་པི ག་ཧི་ཏཱ་ཝ ཧོ་ནྟི ལོ་ཀི་ཡ་ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཝི་ནཱ ཏ་ད་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ས་མ་ཐ་ཡཱ་ནི་ཀ་སྶ ཧི ཨུ་པ་ཙཱ་ར་པྤ་ནཱ་པྤ་བྷེ་དཾ ས་མཱ་དྷིཾ ཨི་ཏ་ར་སྶ ཁ་ཎི་ཀ་ས་མཱ་དྷིཾ, ཨུ་བྷ་ཡེ་ས་མྤི ཝི་མོ་ཀྑ་མུ་ཁ་ཏྟ་ཡཾ ཝི་ནཱ ན ཀ་དཱ་ཙི་པི ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ་དྷི་ག་མོ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་མཱ་དྷི་ཉྩེ་ཝ ཝི་པ་སྶ་ན་ཉྩ བྷཱ་ཝ་ཡ་མཱ་ནོ’’ཏི. ཏ་ཏྠ ཡ་དཱ ལོ་ཀི་ཡཱ ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ, ཏ་དཱ ‘‘བྷཱ་ཝ་ཡ’’ནྟི ཨི་དཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་ཀ་ཐ་ནཾ, བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཧེ་ཏཱུ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏཾ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཧེ་ཏུ་ཀཱ ཧི ཝི་ཛ་ཊ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཏི. ཡ་དཱ པ་ན ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ, ཏ་དཱ ཀེ་ཝ་ལཾ ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ནི་དྡེ་སོ. ཏ་དུ་བྷ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ས་མ་ཀཱ་ལ་མེ་ཝ ཧི ཏ་ཎྷཱ་ཛ་ཊཱ་ཝི་ཛ་ཊ་ནཾ.

‘‘ཨཱ་ཏཱ་པཱི ནི་པ་ཀོ’’ཏི ཨི་དཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཀ་དྷ་མྨ་ཀི་ཏྟ་ནཾ. ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ནུ་ཡུ་ཉྫ་ནྟ་སྶ ཧི ཝཱི་རི་ཡཾ ས་ཏི ས་མྤ་ཛ་ཉྙ་ནྟི ཨི་མེ ཏ་ཡོ དྷ་མྨཱ བ་ཧཱུ་པ་ཀཱ་རཱ. ཝཱི་རི་ཡཱུ་པ་ཏྠ་དྡྷ་ཉྷི ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ས་ཏི་ས་མྤ་ཛ་ཉྙཱ་ནུ་པཱ་ལི་ཏཾ ན པ་རི་པ་ཏ་ཏི, ཨུ་པ་རི ཙ ཝི་སེ་སཾ ཨཱ་ཝ་ཧ་ཏི. པ་ཏི་ཊྛཱ་སི་དྡྷི་ཡཱ ཙེ་ཏྠ ས་དྡྷཱ་སི་དྡྷི, ས་དྡྷཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཏྟཱ སཱི་ལ་སྶ, ཝཱི་རི་ཡཱ་དི་སི་དྡྷི་ཡཱ ཙ. ན ཧི ས་དྡྷེ་ཡྻ་ཝ་ཏྠུཾ ཨ་ས་དྡ་ཧ་ནྟ་སྶ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཝཱི་རི་ཡཱ་ད་ཡོ ས་མྦྷ་ཝ་ནྟི, ཏ་ཐཱ ས་མཱ་དྷི་པི. ཡ་ཐཱ ཧི ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝཱི་རི་ཡཱ་དཱི་ཧི ས་དྡྷཱ་སི་དྡྷི, ཨེ་ཝཾ ཕ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཏེ་ཧི ས་མཱ་དྷི་སི་དྡྷི. ཝཱི་རི་ཡཱ་དཱི་སུ ཧི ས་མྤ་ཛྫ་མཱ་ནེ་སུ ས་མཱ་དྷི ས་མྤ་ནྣོ་ཝ ཧོ་ཏི ཨ་ས་མཱ་ཧི་ཏ་སྶ ཏ་ད་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཀ་ཐཾ པ་ནེ་ཏྠ ས་ཏི་སི་དྡྷི? ནི་པ་ཀ་གྒ་ཧ་ཎ་ཏོ. ཏི་ཀྑ་ཝི་ས་ད་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟཱ ཧི ས་ཏི ‘‘ནེ་པ་ཀྐ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཡ་ཐཱ་ཧ ‘‘པ་ར་མེ་ན ས་ཏི་ནེ་པ་ཀྐེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ’’ཏི. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ‘‘ནེ་པ་ཀྐཾ པ་ཉྙཱ’’ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ད་སྶི་ཏོ. ཏ་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ ས་ཏི་པི ག་ཧི་ཏཱ་ཝ ཧོ་ཏི. ན ཧི ས་ཏི་ཝི་ར་ཧི་ཏཱ པ་ཉྙཱ ཨ་ཏྠཱི་ཏི. ཨ་པ་རེ པ་ན ‘‘ས་པ་ཉྙོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ་ཝ པཱ་རི་ཧཱ་རི་ཀ་པ་ཉྙཱ་པི ག་ཡ྄ཧ་ཏཱི་ཏི ‘‘ནི་པ་ཀོ’’ཏི པ་ད་སྶ ‘‘ས་ཏོ’’ཏི ཨ་ཏྠཾ ཝ་ད་ནྟི. ཡ་དི་པི ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ པ་ཧཱ་ནཾ ཨཱ་ཏཱ་པ་ནཾ, ཏཾ ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཨཱ་དཱི་ན་མྤི ཨ་ཏྠེ་ཝ. ཨཱ་ཏ་པྤ་ས་དྡོ ཝི་ཡ པ་ན ཨཱ་ཏཱ་པ་ས་དྡོ ཝཱི་རི་ཡེ་ཡེ་ཝ ནི་རུ་ལ༹ྷོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ཏཱ་པཱི་ཏི ཝཱི་རི་ཡ་ཝཱ’’ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ པ་ཊི་པ་ཀྑ་པྤ་ཧཱ་ནེ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་བྦྷུ་སྶ་ཧ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་སྶ ཝཱི་རི་ཡ་སྶ སཱ་ཏི་ས་ཡཾ ཏ་དཱ་ཏཱ་པ་ན་ནྟི ཝཱི་རི་ཡ་མེ་ཝ ཏ་ཐཱ ཝུ་ཙྩ་ཏི, ན ཨ་ཉྙེ དྷ་མྨཱ. ཨཱ་ཏཱ་པཱིཏི ཙཱ་ཡ་མཱི་ཀཱ་རོ པ་སཾ་སཱ་ཡ, ཨ་ཏི་ས་ཡ་སྶ ཝཱ དཱི་པ་ཀོ. ཝཱི་རི་ཡ་ཝཱཏི ཝཱ-ས་དྡོ་པི ཏ་ད་ཏྠོ ཨེ་ཝ ད་ཊྛ་བྦོ. ཏེ་ན ས་མྨ་པྤ་དྷཱ་ན་ས་མ་ངྒི་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ ཧོ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཨཱ་ཏཱ་པ་ན་པ་རི་ཏཱ་པ་ན་ཊྛེ་ནཱ’’ཏི. ཨཱ་ཏཱ་པ་ན་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཙེ་ཏྠ ཨཱ་ར་མྦྷ དྷཱ་ཏུ་མཱ་ཧ ཨཱ་དི་ཏོ ཝཱི་རི་ཡཱ་ར་མྦྷོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ, པ་རི་ཏཱ་པ་ན་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ནི་ཀྐ་མ་པ་ར་ཀྐ་མ་དྷཱ་ཏུ་ཡོ ས་བྦ་སོ པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏོ ནི་ཀྑ་ནྟ་ཏཾ, ཨུ་པ་རཱུ་པ་རི ཝི་སེ་ས་པྤ་ཏྟི་ཉྩ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ. ནི་པ་ཡ་ཏི ཝི་སོ་སེ་ཏི པ་ཊི་པ་ཀྑཾ, ཏ་ཏོ ཝཱ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ནི་པཱ་ཏི ར་ཀྑ་ཏཱི་ཏི ནི་པ་ཀོ, ས་མྤ་ཛཱ་ནོ. ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་སྶ པ་རི་ཧ་ར་ཎེ ནི་ཡུ་ཏྟཱ་ཏི པཱ་རི་ཧཱ་རི་ཀཱ.

ཨ་བྷི་ཀྐ་མཱ་དཱི་ནི ས་བྦ་ཀི་ཙྩཱ་ནི སཱ་ཏྠ་ཀ་ས་མྤ་ཛ་ཉྙཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་རི་ཙྪི་ཛྫ ནེ་ཏཱི་ཏི ས་བྦ་ཀི་ཙྩ་པ་རི་ཎཱ་ཡི་ཀཱ. ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་སྶ ཝཱ ཨུ་གྒ་ཧོ པ་རི་པུ་ཙྪཱ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ར་མྦྷོ མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ཝི་དྷི, ཏ་ཏྠ ཙ ས་ཀྐ་ཙྩ་ཀཱ་རི་ཏཱ སཱ་ཏ་ཙྩ་ཀཱ་རི་ཏཱ ས་པྤཱ་ཡ་ཀཱ་རི་ཏཱ ནི་མི་ཏྟ་ཀུ་ས་ལ་ཏཱ པ་ཧི་ཏ་ཏྟ་ཏཱ ཨ་ནྟ་རཱ་ཨ་ས་ངྐོ་ཙོ ཨི་ནྡྲི་ཡ་ས་མ་ཏྟ་པ་ཊི་པཱ་ད་ནཱ ཝཱི་རི་ཡ་ས་མ་ཏཱ་པཱ་ད་ནཾ ཝཱི་རི་ཡ་ས་མ་ཏཱ་ཡོ་ཛ་ན་ནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ནཾ ས་བྦེ་སཾ ཀི་ཙྩཱ་ནཾ པ་རི་ཎཱ་ཡི་ཀཱ ས་བྦ་ཀི་ཙྩ་པ་རི་ཎཱ་ཡི་ཀཱ. བྷ་ཡཾ ཨི་ཀྑ་ཏཱི་ཏི བྷི་ཀྑཱུཏི སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏོ བྷི་ཀྑུ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཀ་ཐ་ནེ་ན པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ་ཝ བྷི་ཀྑུ་བྷཱ་ཝོ, ན བྷི་ཀྑ་ཀ་བྷི་ནྣ་པ་ཊ་དྷ་རཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ནཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཧི ཀ་ཏ་ཀི་ཙྩཱ་ནཾ སཱ་མ་ཎེ་རཱ་དཱི་ནཾ, པ་ཊི་པ་ནྣཱ་ན་ཉྩ ཨ་པ་བྦ་ཛི་ཏཱ་ན་མྤི ས་ངྒ་ཧོ ཀ་ཏོ ཧོ་ཏི. ཨི་དྷ པ་ན པ་ཊི་པ་ཛྫ་ན་ཀ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. བྷི་ནྡ་ཏི པཱ་པ་ཀེ ཨ་ཀུ་ས་ལེ དྷ་མྨེ་ཏི ཝཱ བྷི་ཀྑུ. སོ ཨི་མཾ ཝི་ཛ་ཊ་ཡེཏི ཡོ ན་རོ ས་པྤ་ཉྙོ སཱི་ལེ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཡ ཨཱ་ཏཱ་པཱི ནི་པ་ཀོ ཙི་ཏྟཾ པ་ཉྙ་ཉྩ བྷཱ་ཝ་ཡ་ནྟི ཝུ་ཏྟོ, སོ བྷི་ཀྑུ ཨི་མཾ ཏ་ཎྷཱ་ཛ་ཊཾ ཝི་ཛ་ཊ་ཡེ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨི་དཱ་ནི ཏ་མྤི ཝི་ཛ་ཊ་ནཾ ཝེ་ལུ༹་གུ་མྦ་ཝི་ཛ་ཊ་ནེ་ན ཨུ་པ་མེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ གཱ་ཐཱ་ཡ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ སཱི་ལཱ་དི་དྷ་མྨེ ‘‘ཨི་མི་ནཱ ཙ སཱི་ལེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ཙྩཱ་མ་ས་ཏི. ཏ་ཏྠ ཡ་སྨཱ ཡོ་གཱ་ཝ་ཙ་ར་ས་ནྟཱ་ན་ག་ཏཱ ནཱ་ནཱ་ཀྑ་ཎི་ཀཱ མི་སྶ་ཀཱ སཱི་ལཱ་དི་དྷ་མྨཱ གཱ་ཐཱ་ཡ ག་ཧི་ཏཱ, ཏ་སྨཱ ཏེ ཨེ་ཀ་ཙྩཾ ག་ཎྷ་ནྟོ ‘‘ཚ་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ན ཧི ཏེ ཚ དྷ་མྨཱ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ས་ནྟཱ་ནེ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཁ་ཎེ ལ་བྦྷ་ནྟི. ཡ་སྨཱ ཙ པུ་གྒ་ལཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནེ་ན གཱ་ཐཱ བྷཱ་སི་ཏཱ, ཏ་སྨཱ པུ་གྒ་ལཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་མེ་ཝ ཨུ་པ་མཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི ནཱ་མ པུ་རི་སོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ སུ་ནི་སི་ཏནྟི སུ་ཊྛུ ནི་སི་ཏཾ, ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ཏི་ཁི་ཎ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ས་ཏྠ་སྶ ནི་སཱ་ན་སི་ལཱ་ཡཾ ནི་སི་ཏ་ཏ་ར་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎཾ, བཱ་ཧུ་བ་ལེ་ན ཙ་སྶ ཨུ་ཀྑི་པ་ན་ནྟི ཨུ་བྷ་ཡ་མྤེ་ཏཾ ཨ་ཏྠཱ་པ་ནྣཾ ཀ་ཏྭཱ ཨུ་པ་མཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཏ་དུ་བྷ་ཡཾ ཨུ་པ་མེ་ཡྻེ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ས་མཱ་དྷི་སི་ལཱ་ཡཾ སུ་ནི་སི་ཏཾ…པེ… པ་ཉྙཱ་ཧ་ཏྠེ་ན ཨུ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ས་མཱ་དྷི་གུ་ཎེ་ན ཧི པ་ཉྙཱ་ཡ ཏི་ཀྑ་བྷཱ་ཝོ. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ས་མཱ་ཧི་ཏོ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི (སཾ. ནི. ༣.༥; ༤.༩༩; ༥.༡༠༧༡; ནེ་ཏྟི. ༤༠; མི. པ. ༢.༡.༡༤). ཝཱི་རི་ཡ་ཉྩ་སྶཱ ཨུ་པ་ཏྠ་མྦྷ་ཀཾ པ་གྒ་ཎྷ་ན་ཏོ. ཝི་ཛ་ཊེ་ཡྻཱཏི ཝི་ཛ་ཊེ་ཏུཾ ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ. ཝུ་ཊྛཱ་ན་གཱ་མི་ནི་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཧི ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ་ཡ ཡོ་གཱ་ཝ་ཙ་རོ ཏ་ཎྷཱ་ཛ་ཊཾ ཝི་ཛ་ཊེ་ཏུཾ ས་མ་ཏྠོ ནཱ་མ. ཝི་ཛ་ཊ་ནཾ ཙེ་ཏྠ ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན པ་ཧཱ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཉྪི་ནྡེ་ཡྻ ས་མྤ་དཱ་ལེ་ཡྻཱ’’ཏི. ད་ཀྑི་ཎཾ ཨ་ར་ཧ་ཏཱི་ཏི ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻོ, ཨ་གྒོ ཙ སོ ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻོ ཙཱ་ཏི ཨ་གྒ་ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻོ, ཨ་གྒཱ ཝཱ ད་ཀྑི་ཎཱ ཨ་གྒ་ད་ཀྑི་ཎཱ, ཏཾ ཨ་ར་ཧ་ཏཱི་ཏི ཨ་གྒ་ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻོ.

༥. ཏ་ཏྲཱཏི ཏ་སྶཾ གཱ་ཐཱ་ཡཾ. ཨ་ཡནྟི ‘‘ན་རོ’’ཏི ཙ ‘‘བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི ཙ ཝུ་ཏྟོ ཡོ་གཱ་ཝ་ཙ་རོ. པུ་ན ཏ་ཏྲཱཏི ཏ་སྶཾ པ་ཉྙཱ་ཡཾ. ཨ་སྶཱཏི བྷི་ཀྑུ་ནོ. ཀ་ཏྟ་རི ཙེ་ཏཾ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ, ཨ་ནེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀ་ར་ཎཱི་ཡཾ ན་ཏྠི ཝི་སེ་སཱ་དྷཱ་ན་སྶ ཏི་ཧེ་ཏུ་ཀ་པ་ཊི་ས་ནྡྷི་པ་ཉྙཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པུ་རི་མ་ཀ་མྨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ ཧི་སྶ སཱ སི་དྡྷཱ’’ཏི. ཏེ་ནཱཏི ཡོ་གི་ནཱ. བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡཾ ས་ཏ་ཏ་པ་ཝ་ཏྟི་ཏ་ཝཱི་རི་ཡ་ཏཱ་ཡ སཱ་ཏ་ཙྩ་ཀཱ་རི་ནཱ. པ་ཉྙཱ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ནེ་པ་ཀྐ་ས་ངྑཱ་ཏ་པ་ཉྙཱ་ཝ་སེ་ན. ཡཾ ཀི་ཉྩི ཀ་ཏྟ་བྦཾ, ཏ་སྶ ས་བྦ་སྶ ས་མྤ་ཛཱ་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཀ་ར་ཎ་སཱི་ལོ, ཏ་ཏྠ ཝཱ ས་མྤ་ཛཱ་ན་ཀཱ་རོ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠི, ས་མྤ་ཛཱ་ན་སྶ ཝཱ ཨ་ས་མྨོ་ཧ་སྶ ཀཱ་ར་ཀོ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀོ་ཏི ས་མྤ་ཛཱ་ན་ཀཱ་རཱི, ཏེ་ན ས་མྤ་ཛཱ་ན་ཀཱ་རི་ནཱ. ཨ་ཏྲཱཏི ཨ་སྶཾ གཱ་ཐཱ་ཡཾ. སཱི་ལཱ་དི་ས་མྤཱ་ད་ནེ ཝཱི་རི་ཡ་སྶ ཏེ་སཾ ཨ་ངྒ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཏཾ ཝི་སུཾ ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘སཱི་ལ་ས་མཱ་དྷི་པ་ཉྙཱ་མུ་ཁེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.

‘‘ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒཾ ད་སྶེ་ཏཱི’’ཏི ཨ་ཝི་བྷཱ་ག་ཏོ དེ་ས་ནཱ་ཡ པི་ཎྜ་ཏྠཾ ཝ་ཏྭཱ པུ་ན ཏཾ ཝི་བྷཱ་ག་ཏོ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱཏི ཨེ་ཏྟ་ཀཱ་ཡ དེ་ས་ནཱ་ཡ. སི་ཀྑཱཏི སི་ཀྑི་ཏ་བྦ་ཊྛེ་ན སི་ཀྑཱ. སི་ཀྑ་ནཾ ཙེ་ཏྠ ཨཱ་སེ་ཝ་ནཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. སཱི་ལཱ་དི་དྷ་མྨེ་ཧི སཾ་ཝ་ར་ཎཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨཱ་སེ་ཝ་ནྟོ ཏེ སི་ཀྑ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. སཱ་ས་ནནྟི པ་ཊི་པ་ཏྟི་སཱ་ས་ནཾ. ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡོ བ་ལ་ཝ་ཀཱ་ར་ཎཾ. ཝ་ཛྫ་ནཾ ཨ་ནུ་པ་ག་མ་ནཾ. སེ་ཝ་ནཱ བྷཱ་ཝ་ནཱ. པ་ཊི་པ་ཀྑོཏི པ་ཧཱ་ཡ་ཀ་པ་ཊི་པ་ཀྑོ. ཡ་དི་པི གཱ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘སཱི་ལེ’’ཏི སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ, ན ‘‘ཨ་དྷི་སཱི་ལེ’’ཏི. ཏཾ པ་ན ཏ་ཎྷཱ་ཛ་ཊཱ་ཝི་ཛ་ཊ་ན་སྶ པ་ཏི་ཊྛཱ་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘སཱི་ལེ་ན ཨ་དྷི་སཱི་ལ་སི་ཀྑཱ པ་ཀཱ་སི་ཏཱ’’ཏི. བྷ་ཝ་གཱ་མི ཧི སཱི་ལཾ སཱི་ལ་མེ་ཝ, ཝི་བྷ་ཝ་གཱ་མི སཱི་ལཾ ཨ་དྷི་སཱི་ལ་སི་ཀྑཱ. སཱ་མ་ཉྙ་ཛོ་ཏ་ནཱ ཧི ཝི་སེ་སེ ཨ་ཝ་ཏི་ཊྛ་ཏཱི་ཏི. ཨེ་ས ན་ཡོ སེ་ས་སི་ཀྑཱ་སུ་པི.

སཱི་ལེ་ནཱཏི ཨ་དྷི་སཱི་ལ་སི་ཀྑཱ་བྷཱུ་ཏེ་ན སཱི་ལེ་ན. ཏཾ ཧི ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏཱ་ཡ སཱ་ས་ན་སྶ ཨཱ་དི་ཀ་ལྱཱ་ཎ་ཏཾ པ་ཀཱ་སེ་ཏི, ན ཡ་མ་ནི་ཡ་མཱ་དི་མ་ཏྟཾ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘སཱི་ལ་ཉྩ སུ་ཝི་སུ་དྡྷཾ, ས་བྦ་པཱ་པ་སྶ ཨ་ཀ་ར་ཎ’’ནྟི ཙ. ཀུ་ས་ལཱ་ནནྟི མ་གྒ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ. ཀུ་ས་ལཱ་ནནྟི ཝཱ ཨ་ན་ཝ་ཛྫཱ་ནཾ. ཏེ་ན ཨ་རི་ཡ་ཕ་ལ་དྷ་མྨཱ་ན་མྤི ས་ངྒ་ཧོ སི་དྡྷོ ཧོ་ཏི. ས་བྦ་པཱ་པ་སྶ ཨ་ཀ་ར་ཎནྟི ས་བྦ་སྶཱ་པི སཱ་ཝ་ཛྫ་སྶ ཨ་ཀི་རི་ཡཱ ཨ་ན་ཛ྄ཛྷཱ་པ་ཛྫ་ནཾ. ཨེ་ཏེ་ན ཙཱ་རི་ཏྟ་ཝཱ་རི་ཏྟ་བྷེ་ད་སྶ ས་བྦ་སྶ སཱི་ལ་སྶ ག་ཧ་ཎཾ ཀ་ཏཾ ཧོ་ཏི. ཀ་ཏྟ་བྦཱ་ཀ་ར་ཎ་མྤི ཧི སཱ་ཝ་ཛྫ་མེ་ཝཱ་ཏི. ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་ཏོཏི གཱ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ས་མཱ་དྷི་པ་ཉྙཱ་ནཾ ཨཱ་དི་མྷི ཝ་ཙ་ན་ཏོ. ཨཱ་དི་བྷཱ་ཝོ ཙ་སྶ ཏ་མྨཱུ་ལ་ཀ་ཏྟཱ ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨཱ་ནཾ. ཨཱ་དཱི་ནཾ ཝཱ ཝ་ཙ་ནཾ ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨཱ་དི་ས་དྡེ་ན ཙེ་ཏྠ ‘‘སཱི་ལཾ ས་མཱ་དྷི པ་ཉྙཱ ཙ, ཝི་མུ་ཏྟི ཙ ཨ་ནུ་ཏྟ་རཱ’’ཏི (དཱི. ནི. ༢.༡༨༦) ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ. སཱི་ལ་སྶ ཝི་སུ་དྡྷ་ཏྟཱ ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་རཱ་དི་ཧེ་ཏཱུ་ནཾ དཱུ་རཱི་ཀ་ར་ཎ་ཏོ ཨ་ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་རཱ་དི་གུ་ཎཱ་ཝ་ཧཾ. ‘‘ཨ་ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་རཱ་དི་གུ་ཎཱ་ཝ་ཧ་ཏྟཱ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ན ཀེ་ཝ་ལཾ སཱི་ལ་སྶ ཀ་ལྱཱ་ཎ་ཏཱ་ཝ ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏཱ, ཨ་ཐ ཁོ ཨཱ་དི་བྷཱ་ཝོ་པཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཏ་ཐཱ ཧི་སྶ སུ་ཏྟེ (པ་རི. ༣༦༦) ཨ་ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་རཱ་དཱི་ནཾ ཝི་མུ་ཏྟི་ཉཱ་ཎ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཱ་ནཾ པ་ར་མྤ་ར་པ་ཙྩ་ཡ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ. ས་མཱ་དྷི་ནཱཏི ཨ་དྷི་ཙི་ཏྟ་སི་ཀྑཱ་བྷཱུ་ཏེ་ན ས་མཱ་དྷི་ནཱ. ས་ཀ་ལཾ སཱ་ས་ནཾ ས་ངྒ་ཧེ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟཱ་ཡ གཱ་ཐཱ་ཡ ཨཱ་དི་པ་དེ་ན ཨཱ་དི་མྷི པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦ་སྶ སཱི་ལ་སྶ, ཏ་ཏི་ཡ་པ་དེ་ན པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦཱ་ཡ པ་ཉྙཱ་ཡ ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ མ་ཛ྄ཛྷེ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦོ ས་མཱ་དྷི པཱ་རི་སེ་ས་ཏོ དུ་ཏི་ཡ་པ་དེ་ན ག་ཡ྄ཧ་ཏཱི་ཏི ‘‘ཀུ་ས་ལ་སྶ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཧི ས་མཱ་དྷི སཱ་ས་ན་སྶ མ་ཛ྄ཛྷེ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ན ཀུ་ས་ལ་ས་དྡ་སྶ ས་མཱ་དྷི་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏྟཱ. པུ་བྦཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཝ་ཏོ ཧི ས་མཱ་ཧི་ཏ་ཏཱ་དི་ཨ་ཊྛ་ངྒ་ས་མ་ནྣཱ་ག་མེ་ན ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་ར་ཀྑ་མ་ཏཱ ས་མཱ་དྷི་སྶ ཨི་དྡྷི་ཝི་དྷཱ་དི་གུ་ཎཱ་ཝ་ཧ་ཏྟཾ, ཨ་གྒ་མ་གྒ་པ་ཉྙཱ་ཡ ཨ་དྷི་ག་ཏཱ་ཡ ཡ་ད་ཏྠཾ པ་བྦ་ཛ་ཏི, ཏཾ པ་རི་ཡོ་སི་ཏ་ནྟི པ་ཉྙཱ སཱ་ས་ན་སྶ པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘སི་ཀྑཱ་ནི་སཾ་ས་མི་དཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ཝུ་སྶ་ཏི ས་དྡྷཱ་དྷི་པ་ཏེ་ཡྻཾ པ་ཉྙུ་ཏྟ་རཾ ཝི་མུ་ཏྟི་སཱ་ར’’ནྟི (ཨ. ནི. ༤.༢༤༥). ས་ཀཾ ཙི་ཏྟཾ ས་ཙི་ཏྟཾ, ས་ཙི་ཏྟ་སྶ ས་བྦ་སོ ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ས་མུ་ཙྪི་ནྡ་ནེ་ན ཝི་སོ་དྷ་ནཾ ས་ཙི་ཏྟ་པ་རི་ཡོ་དཱ་པ་ནཾ. ཨེ་ཝཾ པ་ན པ་ཉྙཱ་ཀི་ཙྩེ མ་ཏྠ་ཀ་པྤ་ཏྟེ ཨུ་ཏྟ་རི ཀ་ར་ཎཱི་ཡཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ སཱ་ས་ན་སྶ པ་ཉྙུ་ཏྟ་ར་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཏཱ་དི་བྷཱ་ཝཱ་ཝ་ཧ་ན་ཏོཏི ཡཱ་དི་སོ ཨི་ཊྛེ་སུ, ལཱ་བྷཱ་དཱི་སུ ཙ ཨ་ནུ་ན་ཡཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཏཱ་དི་སོ ཨ་ནི་ཊྛེ་སུ, ཨ་ལཱ་བྷཱ་དཱི་སུ ཙ པ་ཊི་གྷཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཝཱ ཡཱ་དི་སོ ཨ་ནཱ་པཱ་ཐ་ག་ཏེ་སུ ཨི་ཊྛཱ་ནི་ཊྛེ་སུ, ཏཱ་དི་སོ ཨཱ་པཱ་ཐ་ག་ཏེ་སུ་པཱི་ཏི ཏཱ་དཱི. ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ ཏཱ་དི་བྷཱ་ཝོ, ཏ་སྶ ཨཱ་ཝ་ཧ་ན་ཏོ. ཝཱ་ཏེ་ནཱཏི ཝཱ་ཏ་ཧེ་ཏུ. ན ས་མཱི་ར་ཏཱིཏི ན ཙ་ལ་ཏི. ན ས་མི་ཉྫ་ནྟཱིཏི ན ཕ་ནྡ་ནྟི, ཀུ་ཏོ ཙ་ལ་ན་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.

ཏ་ཐཱཏི ཡ་ཐཱ སཱི་ལཱ་ད་ཡོ ཨ་དྷི་སཱི་ལ་སི་ཀྑཱ་དཱི་ནཾ པ་ཀཱ་ས་ཀཱ, ཏ་ཐཱ ཏེ་ཝི་ཛྫ་ཏཱ་དཱི་ནཾ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་སྶཱ་ཏི ཏེ་སཾ པ་ཀཱ་ས་ནཱ་ཀཱ་རཱུ་པ་སཾ་ཧཱ་ར་ཏྠོ ཏ་ཐཱ-ས་དྡོ. ཡ་སྨཱ སཱི་ལཾ ཝི་སུ་ཛ྄ཛྷ་མཱ་ནཾ ས་ཏི་ས་མྤ་ཛ་ཉྙ་བ་ལེ་ན, ཀ་མྨ་སྶ་ཀ་ཏ་ཉཱ་ཎ་བ་ལེ་ན ཙ སཾ་ཀི་ལེ་ས་མ་ལ་ཏོ ཝི་སུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི པཱ་རི་པཱུ་རི་ཉྩ ག་ཙྪ་ཏི, ཏ་སྨཱ སཱི་ལ་ས་མྤ་དཱ སི་ཛ྄ཛྷ་མཱ་ནཱ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ས་མྤ་ཏྟི་བྷཱ་ཝེ་ན ས་ཏི་བ་ལཾ, ཉཱ་ཎ་བ་ལ་ཉྩ པ་ཙྩུ་པ་ཊྛ་པེ་ཏཱི་ཏི ཏ་སྶཱ ཝི་ཛྫ་ཏྟ་ཡཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ ས་བྷཱ་ག་ཧེ་ཏུ་ས་མྤཱ་ད་ན་ཏོ. ས་ཏི་ནེ་པ་ཀྐེ་ན ཧི པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་ས་ཝི་ཛྫཱ་སི་དྡྷི, ས་མྤ་ཛ་ཉྙེ་ན ས་བྦ་ཀི་ཙྩེ་སུ སུ་དི་ཊྛ་ཀཱ་རི་ཏཱ་པ་རི་ཙ་ཡེ་ན ཙུ་ཏཱུ་པ་པཱ་ཏ་ཉཱ་ཎཱ་ནུ་བ་ནྡྷཱ་ཡ དུ་ཏི་ཡ་ཝི་ཛྫཱ་སི་དྡྷི, ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མཱ་བྷཱ་ཝེ་ན སཾ་ཀི་ལེ་ས་པྤ་ཧཱ་ན་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ ཝི་ཝ་ཊྚཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་སུ་དྡྷི་ཡཱ ཏ་ཏི་ཡ་ཝི་ཛྫཱ་སི་དྡྷི. པུ་རེ་ཏ་རཾ སི་དྡྷཱ་ནཾ ས་མཱ་དྷི་པ་ཉྙཱ་ནཾ པཱ་རི་པཱུ་རིཾ ཝི་ནཱ སཱི་ལ་སྶ ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡ་ཉཱ་ཎཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཏཱ སུ་ཀྑ་ཝི་པ་སྶ་ཀ་ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝེ་ཧི དཱི་པེ་ཏ་བྦཱ. ས་མཱ་དྷི་པ་ཉྙཱ ཝི་ཡ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ནཾ སཱི་ལཾ ན ས་བྷཱ་ག་ཧེ་ཏཱུ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ན ཏ་ཏོ པ་ར’’ནྟི. ‘‘ས་མཱ་ཧི་ཏོ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི (སཾ. ནི. ༣.༥; ༤.༩༩; ནེ་ཏྟི. ༤༠; མི. པ. ༢.༡.༡༤) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ས་མཱ་དྷི་ས་མྤ་དཱ ཚ་ལ༹་བྷི་ཉྙ་ཏཱ་ཡ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡོ. པ་ཉྙཱ ཝི་ཡ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ནཾ ས་མཱ་དྷི ན ས་བྷཱ་ག་ཧེ་ཏཱུ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ན ཏ་ཏོ པ་ར’’ནྟི. ‘‘ཡོ་གཱ ཝེ ཛཱ་ཡ་ཏེ བྷཱུ་རཱི’’ཏི (དྷ. པ. ༢༨༢) ཝ་ཙ་ན་ཏོ པུ་བྦ་ཡོ་གེ་ན, ག་རུ་ཝཱ་ས་དེ་ས་བྷཱ་སཱ་ཀ་ཨོ་ས་ལླ་ཨུ་གྒ་ཧ་པ་རི་པུ་ཙྪཱ་དཱི་ཧི ཙ པ་རི་བྷཱ་ཝི་ཏཱ པ་ཉྙཱ་ས་མྤ་ཏྟི པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་པ་བྷེ་ད་སྶ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡོ པ་ཙྩེ་ཀ་བོ་དྷི་ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷི་ཡོ་པི པ་ཉྙཱ་ས་མྤ་ཏྟི་ས་ནྣི་སྶ་ཡཱ་ཏི པ་ཉྙཱ་ཡ ཨ་ན་དྷི་ག་ནྟ་བྦ་སྶ ཝི་སེ་ས་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཏ་སྶཱ ཙ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་པ་བྷེ་ད་སྶ ཨེ་ཀ་ནྟི་ཀ་ཀཱ་ར་ཎ་ཏོ ཧེ་ཊྛཱ ཝི་ཡ ‘‘ན ཏ་ཏོ པ་ར’’ནྟི ཨ་ཝ་ཏྭཱ ‘‘ན ཨ་ཉྙེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.

ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘སཱི་ལ་ས་མྤ་ཏྟི་ཉྷི ནི་སྶཱ་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཡ་སྶ ས་མཱ་དྷི་ཝི་ཛ་མྦྷ་ན་བྷཱུ་ཏཱ ཨ་ན་ཝ་སེ་སཱ ཚ ཨ་བྷི་ཉྙཱ ན ཨི་ཛ྄ཛྷ་ནྟི, ཏ་སྶ ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན ན ས་མཱ་དྷི་ས་མྤ་དཱ ཨ་ཏྠཱི་ཏི. ས་ཏི་པི ཝི་ཛྫཱ་ནཾ ཨ་བྷི་ཉྙེ་ཀ་དེ་ས་བྷཱ་ཝེ སཱི་ལ་ས་མྤ་ཏྟི་ས་མུ་དཱ་ག་ཏཱ ཨེ་ཝ ཏི་སྶོ ཝི་ཛྫཱ ག་ཧི་ཏཱ. ཡ་ཐཱ ཧི པ་ཉྙཱ་ས་མྤ་ཏྟི་ས་མུ་དཱ་ག་ཏཱ ཙ་ཏ་སྶོ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ས་མྤ་ནྣ་སྶ མ་གྒེ་ནེ་ཝ ཨི་ཛ྄ཛྷ་ནྟི, མ་གྒ་ཀྑ་ཎེ ཨེ་ཝ ཏཱ་སཾ པ་ཊི་ལ་བྷི་ཏ་བྦ་ཏོ, ཨེ་ཝཾ སཱི་ལ་ས་མྤ་ཏྟི་ས་མུ་དཱ་ག་ཏཱ ཏི་སྶོ ཝི་ཛྫཱ ས་མཱ་དྷི་ས་མྤ་ཏྟི་ས་མུ་དཱ་ག་ཏཱ ཙ ཚ ཨ་བྷི་ཉྙཱ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ས་མྤ་ནྣ་སྶ མ་གྒེ་ནེ་ཝ ཨི་ཛ྄ཛྷ་ནྟཱི་ཏི མ་གྒཱ་དྷི་ག་མེ་ནེ་ཝ ཏཱ་སཾ ཨ་དྷི་ག་མོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཱ་ནཾ, ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷཱ་ན་ཉྩ པ་ཙྩེ་ཀ་བོ་དྷི་ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷི་ས་མ་དྷི་ག་མ་ས་དི་སཱ ཧི ཨི་མེ་སཾ ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ ཨི་མེ ཝི་སེ་སཱ་དྷི་ག་མཱ་ཏི. ཝི་ན་ཡ་སུ་ཏྟཱ་བྷི་དྷ་མྨེ་སུ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཏེ་ཝི་ཛྫ་ཏཱ་དཱི་ནཾ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཏཱ་པི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཝི་དྷི་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.

ས་མྤ་ནྣ་སཱི་ལ་སྶ ཀཱ་མ་སེ་ཝ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ སཱི་ལེ་ན པ་ཋ་མ་ནྟ་ཝི་ཝ་ཛྫ་ནཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཧི ས་ཏྟཱ ཀཱ་མ་ཧེ་ཏུ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་དི་ཝ་སེ་ནཱ་པི ཨ་སུ་དྡྷ་པ་ཡོ་གཱ ཧོ་ནྟི. ཛྷཱ་ན་སུ་ཁ་ལཱ་བྷི་ནོ ཀཱ་ཡ་ཀི་ལ་མ་ཐ་སྶ ས་མྦྷ་ཝོ ཨེ་ཝ ན་ཏྠཱི་ཏི ས་མཱ་དྷི་ནཱ དུ་ཏི་ཡ་ནྟ་ཝི་ཝ་ཛྫ་ནཾ ཝུ་ཏྟཾ ཛྷཱ་ན་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་པ་ཎཱི་ཏ་རཱུ་པ་ཕུ་ཊ་ཀཱ་ཡ་ཏྟཱ. པ་ཉྙཱ་ཡཱཏི མ་གྒ་པ་ཉྙཱ་ཡ. ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་ནི་དྡེ་སེ་ན ཧི ཨེ་ཀཾ་ས་ཏོ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒོ་ཝ མ་ཛ྄ཛྷི་མཱ པ་ཊི་པ་ཏྟི ནཱ་མ. ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ་པི ལོ་ཀི་ཡ་པ་ཉྙཱ་ཝ་སེ་ན་པི ཨ་ནྟ་དྭ་ཡ་ཝི་ཝ་ཛྫ་ནཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦཾ.

སཱི་ལཾ ཏཾ་ས་མ་ངྒི་ནོ ཀཱ་མ་སུ་ག་ཏཱི་སུ་ཡེ་ཝ ནི་བྦ་ཏྟཱ་པ་ན་ཏོ ཙ་ཏཱུ་ཧི ཨ་པཱ་ཡེ་ཧི ཝི་མུ་ཏྟི་ཡཱ ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘སཱི་ལེ་ན ཨ་པཱ་ཡ་ས་མ་ཏི་ཀྐ་མ་ནུ་པཱ་ཡོ པ་ཀཱ་སི་ཏོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ན ཧི པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་དི་པ་ཊི་ཝི་ར་ཏི དུ་གྒ་ཏི་པ་རི་ཀི་ལེ་སཾ ཨཱ་ཝ་ཧ་ཏི. ས་མཱ་དྷི ཏཾ་ས་མ་ངྒི་ནོ མ་ཧ་གྒ་ཏ་བྷཱུ་མི་ཡཾ་ཡེ་ཝ ནི་བྦ་ཏྟཱ་པ་ནེ་ན ས་ཀ་ལ་ཀཱ་མ་བྷ་ཝ་ཏོ ཝི་མོ་ཙེ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་མཱ་དྷི་ནཱ ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུ་ས་མ་ཏི་ཀྐ་མ་ནུ་པཱ་ཡོ པ་ཀཱ་སི་ཏོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ན ཧི ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་ཀ་མྨ་སྶ ཨ་ནུ་བ་ལ་པྤ་དཱ་ཡཱི་ནཾ ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ཀཾ ཛྷཱ་ནཾ ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུ་པ་རི་ཀི་ལེ་སཱ་ཝ་ཧཾ ཧོ་ཏི. ན ཙེ་ཏྠ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ནི་ད་སྶེ་ཏ་བྦཾ, ཨ་པྤ་ནཱ་ས་མཱ་དྷི་སྶ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ. ནཱ་པི ‘‘སཱི་ལེ་ནེ་ཝ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏ་བྦ་སྶ ཨ་པཱ་ཡ་བྷ་ཝ་སྶ ས་མཱ་དྷི་ནཱ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏ་བྦ་ཏཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ནོ་ཀཱ་སོ. སུ་ག་ཏི་བྷ་ཝ་མྤི ཨ་ཏི་ཀྐ་མ་ནྟ་སྶ དུ་གྒ་ཏི་ས་མ་ཏི་ཀྐ་མ་ནེ ཀཱ ཀ་ཐཱ་ཏི. ས་བྦ་བྷ་ཝ་ས་མ་ཏི་ཀྐ་མ་ནུ་པཱ་ཡོཏི ཀཱ་མ་བྷ་ཝཱ་དཱི་ནཾ ན་ཝ་ནྣ་མྤི བྷ་ཝཱ་ནཾ ས་མ་ཏི་ཀྐ་མ་ནུ་པཱ་ཡོ སཱི་ལ་ས་མཱ་དྷཱི་ཧི ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟཱ་པི བྷ་ཝཱ ཨ་ན་ཏི་ཀྐ་ནྟཱ ཨེ་ཝ, ཀཱ་ར་ཎ་སྶ ཨ་པ་ཧཱི་ན་ཏྟཱ. པ་ཉྙཱ་ཡ པ་ན་སྶ སུ་པྤ་ཧཱི་ན་ཏྟཱ ཏེ ས་མ་ཏི་ཀྐ་ནྟཱ ཨེ་ཝ.

ཏ་ད་ངྒ་པྤ་ཧཱ་ན་ཝ་སེ་ནཱཏི དཱི་པཱ་ལོ་ཀེ་ནེ་ཝ ཏ་མ་སྶ པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡ་ཝ་ཏྠུ་ག་ཏེ་ན ཏེ་ན ཏེ་ན ཀུ་ས་ལ་ངྒེ་ན ཏ་སྶ ཏ་སྶ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ངྒ་སྶ པ་ཧཱ་ན་ཝ་སེ་ན. ས་མཱ་དྷི་ནཱ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་པྤ་ཧཱ་ན་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨུ་པ་ཙཱ་ར་པྤ་ནཱ་བྷེ་དེ་ན ས་མཱ་དྷི་ནཱ པ་ཝ་ཏྟི་ནི་ཝཱ་ར་ཎེ་ན གྷ་ཊ་པྤ་ཧཱ་རེ་ནེ་ཝ ཛ་ལ་ཏ་ལེ སེ་ཝཱ་ལ་སྶ ཏེ་སཾ ཏེ་སཾ ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ་དི་དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ཧཱ་ན་ཝ་སེ་ན. པ་ཉྙཱ་ཡཱཏི ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་པ་ཉྙཱ་ཡ. ས་མུ་ཙྪེ་ད་པྤ་ཧཱ་ན་ཝ་སེ་ནཱཏི ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒཱ་ནཾ བྷཱ་ཝི་ཏ་ཏྟཱ ཏཾ་ཏཾ་མ་གྒ་ཝ་ཏོ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟཱ་ནེ ‘‘དི་ཊྛི་ག་ཏཱ་ནཾ པ་ཧཱ་ནཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དྷ. ས. ༢༧༧) ཝུ་ཏྟ་སྶ ས་མུ་ད་ཡ་པ་ཀྑི་ཡ་སྶ ཀི་ལེ་ས་ག་ཎ་སྶ ཨ་ཙྩ་ནྟཾ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ས་ངྑཱ་ཏ་ས་མུ་ཙྪི་ནྡ་ན་པྤ་ཧཱ་ན་ཝ་སེ་ན.

ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་པ་ཊི་པ་ཀྑོཏི སཾ་ཀི་ལེ་ས་དྷ་མྨཱ་ནཾ, ཀ་མྨ་ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཝཱ ཡོ ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་དྭཱ་རེ་སུ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མོ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཙཱ་རོ, ཏ་སྶ པ་ཊི་པ་ཀྑོ སཱི་ལེ་ན པ་ཀཱ་སི་ཏོ ཧོ་ཏི, ཨ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ སཱི་ལ་སྶ. ཨོ་ཀཱ་སཱ་དཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཙི་ཏྟེ ཀུ་ས་ལ་པྤ་ཝ་ཏྟིཾ པ་རི་ཡཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ ཨུ་ཊྛཱ་ནཾ པ་རི་ཡུ་ཊྛཱ་ནཾ. ཏཾ ས་མཱ་དྷི ཝི་ཀྑ་མྦྷེ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་མཱ་དྷི་ནཱ པ་རི་ཡུ་ཊྛཱ་ན་པ་ཊི་པ་ཀྑོ པ་ཀཱ་སི་ཏོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི, ས་མཱ་དྷི་སྶ པ་རི་ཡུ་ཊྛཱ་ན་པྤ་ཧཱ་ཡ་ཀ་ཏྟཱ. ཨ་པྤ་ཧཱི་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ས་ནྟཱ་ནེ ཨ་ནུ ཨ་ནུ ས་ཡ་ན་ཏོ ཀཱ་ར་ཎ་ལཱ་བྷེ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ར་ཧཱ ཨ་ནུ་ས་ཡཱ, ཏེ པ་ན ཨ་ནུ་རཱུ་པཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ལ་དྡྷཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནཱ་ར་ཧཱ ཐཱ་མ་ག་ཏཱ ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ད་ཡོ ས་ཏྟ ཀི་ལེ་སཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཏེ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་པ་ཉྙཱ་ཡ ས་བྦ་སོ པ་ཧཱི་ཡ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཉྙཱ་ཡ ཨ་ནུ་ས་ཡ་པ་ཊི་པ་ཀྑོ པ་ཀཱ་སི་ཏོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི.

ཀཱ་ཡ་དུ་ཙྩ་རི་ཏཱ་དི དུ་ཊྛུ ཙ་རི་ཏཾ, ཀི་ལེ་སེ་ཧི ཝཱ དཱུ་སི་ཏཾ ཙ་རི་ཏ་ནྟི དུ་ཙྩ་རི་ཏཾ, ཏ་མེ་ཝ ཡ་ཏྠ ཨུ་པྤ་ནྣཾ, ཏཾ ས་ནྟཱ་ནཾ སཾ་ཀི་ལེ་སེ་ཏི ཝི་བཱ་དྷ་ཏི, ཨུ་པ་ཏཱ་པེ་ཏི ཙཱ་ཏི སཾ་ཀི་ལེ་སོ, ཏ་སྶ ཝི་སོ་དྷ་ནཾ སཱི་ལེ་ན ཏ་ད་ངྒ་ཝ་སེ་ན པ་ཧཱ་ནཾ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏྟཱ སཱི་ལ་སྶ. ཏ་ཎྷཱ་སཾ་ཀི་ལེ་ས་སྶ ཝི་སོ་དྷ་ནཾ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཧཱ་ནཾ པ་རི་ཡུ་ཊྛཱ་ན་པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏྟཱ ས་མཱ་དྷི་སྶ, ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཙ་སྶ ཨུ་ཛུ་ཝི་པ་ཙྩ་ནི་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. དི་ཊྛི་སཾ་ཀི་ལེ་ས་སྶ ཝི་སོ་དྷ་ནཾ ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན པ་ཧཱ་ནཾ ཨ་ནུ་ས་ཡ་པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏྟཱ པ་ཉྙཱ་ཡ, དི་ཊྛི་ག་ཏཱ་ན་ཉྩ ཨ་ཡཱ་ཐཱ་ཝ་གཱ་ཧཱི་ནཾ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་གཱ་ཧི་ནི་ཡཱ པ་ཉྙཱ་ཡ ཨུ་ཛུ་ཝི་པ་ཙྩ་ནི་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཏོ.

ཀཱ་ར་ཎནྟི ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་པ་ཙྩ་ཡོ. སཱི་ལེ་སུ པ་རི་པཱུ་ར་ཀཱ་རཱིཏི མ་གྒ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་སྶ ཨཱ་དི་བྷཱུ་ཏ་ཏྟཱ ཨཱ་དི་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ཀཱ་ནཾ པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་ས་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ནཾ མ་ཧཱ་སཱི་ལ་སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནཾ ཨ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ན་ཏོ ཁུ་དྡཱ་ནུ་ཁུ་དྡ་ཀཱ་ནཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ནེ ས་ཧ་སཱ་ཝ ཏེ་ཧི ཝུ་ཊྛཱ་ནེ་ན སཱི་ལེ་སུ ཡཾ ཀ་ཏྟ་བྦཾ, ཏཾ པ་རི་པཱུ་རཾ ས་མ་ཏྠཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི སཱི་ལེ་སུ པ་རི་པཱུ་ར་ཀཱ་རཱི. ཏ་ཐཱ ས་ཀ་དཱ་གཱ་མཱིཏི ‘‘སཱི་ལེ་སུ པ་རི་པཱུ་ར་ཀཱ་རཱི’’ཏི ཨེ་ཏཾ ཨུ་པ་སཾ་ཧ་ར་ཏི ཏ་ཐཱ-ས་དྡེ་ན. ཨེ་ཏེ ཧི དྭེ ཨ་རི་ཡཱ ས་མཱ་དྷི་པཱ་རི་པ་ནྠི་ཀཱ་ནཾ ཀཱ་མ་རཱ་ག་བྱཱ་པཱ་དཱ་ནཾ པ་ཉྙཱ་པཱ་རི་པ་ནྠི་ཀ་སྶ ས་ཙྩ་པ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ཀ་མོ་ཧ་སྶ ས་བྦ་སོ ཨ་ས་མཱུ་ཧ་ཏ་ཏྟཱ ས་མཱ་དྷིཾ, པ་ཉྙ་ཉྩ བྷཱ་ཝེ་ནྟཱ་པི ས་མཱ་དྷི་པ་ཉྙཱ་སུ ཡཾ ཀ་ཏྟ་བྦཾ, ཏཾ མ་ཏྟ་སོ པ་མཱ་ཎེ་ན པ་དེ་ས་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ཀ་རོ་ནྟཱི་ཏི ས་མཱ་དྷི་སྨིཾ, པ་ཉྙཱ་ཡ ཙ མ་ཏྟ་སོ ཀཱ་རི་ནོ ‘‘སཱི་ལེ་སུ པ་རི་པཱུ་ར་ཀཱ་རི་ནོ’’ཨི་ཙྩེ་ཝ ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ཨ་ནཱ་གཱ་མཱི པ་ན ཀཱ་མ་རཱ་ག་བྱཱ་པཱ་དཱ་ནཾ ས་མུ་ཙྪི་ནྣ་ཏྟཱ ས་མཱ་དྷི་སྨིཾ པ་རི་པཱུ་ར་ཀཱ་རཱི. ཨ་ར་ཧཱ ས་བྦ་སོ ས་མྨོ་ཧ་སྶ སུ་ས་མཱུ་ཧ་ཏ་ཏྟཱ པ་ཉྙཱ་ཡ པ་རི་པཱུ་ར་ཀཱ་རཱི.

ཝུ་ཏྟཾ ཧེ་ཏཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ (ཨ. ནི. ༣.༨༧) –

‘‘ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ སཱི་ལེ་སུ པ་རི་པཱུ་ར་ཀཱ་རཱི ཧོ་ཏི, ས་མཱ་དྷི་སྨིཾ མ་ཏྟ་སོ ཀཱ་རཱི, པ་ཉྙཱ་ཡ མ་ཏྟ་སོ ཀཱ་རཱི. སོ ཡཱ་ནི ཏཱ་ནི ཁུ་དྡཱ་ནུ་ཁུ་དྡ་ཀཱ་ནི སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནི, ཏཱ་ནི ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི་པི ཝུ་ཊྛཱ་ཏི་པི. ཏཾ ཀི་སྶ ཧེ་ཏུ? ན ཧི མེ་ཏྠ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་བྷ་བྦ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཡཱ་ནི ཙ ཁོ ཏཱ་ནི སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནི ཨཱ་དི་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ཀཱ་ནི བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་སཱ་རུ་པྤཱ་ནི, ཏ་ཏྠ དྷུ་ཝ་སཱི་ལོ ཙ ཧོ་ཏི ཋི་ཏ་སཱི་ལོ ཙ, ས་མཱ་དཱ་ཡ སི་ཀྑ་ཏི སི་ཀྑཱ་པ་དེ་སུ. སོ ཏི་ཎྞཾ སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ནཾ པ་རི་ཀྑ་ཡཱ སོ་ཏཱ་པ་ནྣོ ཧོ་ཏི ཨ་ཝི་ནི་པཱ་ཏ་དྷ་མྨོ ནི་ཡ་ཏོ ས་མྦོ་དྷི་པ་རཱ་ཡ་ཎོ. ཨི་དྷ པ་ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ སཱི་ལེ་སུ…པེ… སོ ཏི་ཎྞཾ སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ནཾ པ་རི་ཀྑ་ཡཱ རཱ་ག་དོ་ས་མོ་ཧཱ་ནཾ ཏ་ནུ་ཏྟཱ ས་ཀ་དཱ་གཱ་མཱི ཧོ་ཏི. ས་ཀི་དེ་ཝ ཨི་མཾ ལོ་ཀཾ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ དུ་ཀྑ་སྶ་ནྟཾ ཀ་རོ་ཏི. ཨི་དྷ པ་ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ སཱི་ལེ་སུ པ་རི་པཱུ་ར་ཀཱ་རཱི ཧོ་ཏི, ས་མཱ་དྷི་སྨིཾ པ་རི་པཱུ་ར་ཀཱ་རཱི, པ་ཉྙཱ་ཡ མ་ཏྟ་སོ ཀཱ་རཱི. སོ ཡཱ་ནི ཏཱ་ནི…པེ… སི་ཀྑ་ཏི སི་ཀྑཱ་པ་དེ་སུ. སོ པ་ཉྩ་ནྣཾ ཨོ་ར་མྦྷཱ་གི་ཡཱ་ནཾ…པེ… ཨ་ནཱ་ཝ་ཏྟི་དྷ་མྨོ ཏ་སྨཱ ལོ་ཀཱ. ཨི་དྷ པ་ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ སཱི་ལེ་སུ པ་རི་པཱུ་ར་ཀཱ་རཱི ཧོ་ཏི, ས་མཱ་དྷི་སྨིཾ པ་རི་པཱུ་ར་ཀཱ་རཱི, པ་ཉྙཱ་ཡ པ་རི་པཱུ་ར་ཀཱ་རཱི. སོ ཡཱ་ནི ཏཱ་ནི ཁུ་དྡཱ་ནུ་ཁུ་དྡ་ཀཱ་ནི…པེ… སི་ཀྑ་ཏི སི་ཀྑཱ་པ་དེ་སུ. སོ ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཁ་ཡཱ…པེ… ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི.

‘‘ཀ་ཐ’’ནྟི པུ་ཙྪི་ཏྭཱ སི་ཀྑཱ་དི་ཀེ ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ནི་ག་མེ་ཏུཾ ‘‘ཨེ་ཝ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨ་ཉྙེ ཙཱཏི ཏ་ཡོ ཝི་ཝེ་ཀཱ, ཏཱི་ཎི ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལཱ་ནི, ཏཱི་ཎི ཝི་མོ་ཀྑ་མུ་ཁཱ་ནི, ཏཱི་ཎི ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་ད་ཡོ, སི་ཀྑ་ཏྟི་ཀཱ་དཱི་ཧི ཨ་ཉྙེ ཙ གུ་ཎ་ཏྟི་ཀཱ. ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱཏི ཡཱ་དི་ས་ཀཱ སི་ཀྑ་ཏྟི་ཀཱ་ད་ཡོ ཨི་དྷ སཱི་ལཱ་དཱི་ཧི པ་ཀཱ་སི་ཏཱ ཧོ་ནྟི, ཨེ་དི་སཱ.

ཨེ་ཏྠ ཧི ཝི་ཝ་ཊྚ་ས་ནྣི་སྶི་ཏ་སྶ སཱི་ལ་སྶ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ སཱི་ལེ་ན ཀཱ་ཡ་ཝི་ཝེ་ཀོ པ་ཀཱ་སི་ཏོ ཧོ་ཏི, ས་མཱ་དྷི་ནཱ ཙི་ཏྟ་ཝི་ཝེ་ཀོ, པ་ཉྙཱ་ཡ ཨུ་པ་དྷི་ཝི་ཝེ་ཀོ. ཏ་ཐཱ སཱི་ལེ་ན ཨ་དོ་སོ ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལཾ པ་ཀཱ་སི་ཏཾ ཧོ་ཏི, ཏི་ཏི་ཀྑ་པྤ་དྷཱ་ན་ཏཱ་ཡ, ཨ་པ་རཱུ་པ་གྷཱ་ཏ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ཡ ཙ སཱི་ལ་སྶ. ས་མཱ་དྷི་ནཱ ཨ་ལོ་བྷོ ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལཾ, ལོ་བྷ་པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏོ, ཨ་ལོ་བྷ་པ་དྷཱ་ན་ཏཱ་ཡ ཙ ས་མཱ་དྷི་སྶ. པ་ཉྙཱ་ཡ པ་ན ཨ་མོ་ཧོ་ཡེ་ཝ. སཱི་ལེ་ན ཙ ཨ་ནི་མི་ཏྟ་ཝི་མོ་ཀྑ་མུ་ཁཾ པ་ཀཱ་སི་ཏཾ ཧོ་ཏི. ཨ་དོ་ས་པྤ་དྷཱ་ནཾ ཧི སཱི་ལ་ས་མྤ་དཾ ནི་སྶཱ་ཡ དོ་སེ ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ད་སྶི་ནོ ཨ་ནི་ཙྩཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ སུ་ཁེ་ནེ་ཝ ཨི་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཨ་ནི་ཙྩཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ ཙ ཨ་ནི་མི་ཏྟ་ཝི་མོ་ཀྑ་མུ་ཁཾ. ས་མཱ་དྷི་ནཱ ཨ་པྤ་ཎི་ཧི་ཏ་ཝི་མོ་ཀྑ་མུ་ཁཾ. པ་ཉྙཱ་ཡ སུ་ཉྙ་ཏ་ཝི་མོ་ཀྑ་མུ་ཁཾ. ཨ་ལོ་བྷ་པྤ་དྷཱ་ནཾ ཧི ཀཱ་མ་ནི་སྶ་ར་ཎཾ ས་མཱ་དྷི་ས་མྤ་དཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཀཱ་མེ་སུ ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ད་སྶི་ནོ དུ་ཀྑཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ སུ་ཁེ་ནེ་ཝ ཨི་ཛ྄ཛྷ་ཏི, དུ་ཀྑཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ ཙ ཨ་པྤ་ཎི་ཧི་ཏ་ཝི་མོ་ཀྑ་མུ་ཁཾ. པ་ཉྙཱ་ས་མྤ་དཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཨ་ན་ཏྟཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ སུ་ཁེ་ནེ་ཝ ཨི་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཨ་ན་ཏྟཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ ཙ སུ་ཉྙ་ཏ་ཝི་མོ་ཀྑ་མུ་ཁཾ. ཏ་ཐཱ སཱི་ལེ་ན ཨ་ན་ཉྙཱ་ཏ་ཉྙ་སྶཱ་མཱི་ཏི་ནྡྲི་ཡཾ པ་ཀཱ་སི་ཏཾ ཧོ་ཏི. ཏཾ ཧི སཱི་ལེ་སུ པ་རི་པཱུ་ར་ཀཱ་རི་ནོ ཨ་ཊྛ་མ་ཀ་སྶ ཨི་ནྡྲི་ཡཾ. ས་མཱ་དྷི་ནཱ ཨ་ཉྙི་ནྡྲི་ཡཾ. ཏཾ ཧི ཨུ་ཀྐཾ་ས་ག་ཏཾ ས་མཱ་དྷི་སྨིཾ པ་རི་པཱུ་ར་ཀཱ་རི་ནོ ཨ་ནཱ་གཱ་མི་ནོ, ཨ་གྒ་མ་གྒ་ཊྛ་སྶ ཙ ཨི་ནྡྲི་ཡཾ. པ་ཉྙཱ་ཡ ཨ་ཉྙཱ་ཏཱ་ཝི་ནྡྲི་ཡཾ པ་ཀཱ་སི་ཏཾ ཧོ་ཏི. ཏ་དུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཧི ཨ་ར་ཧཱ པ་ཉྙཱ་ཡ པ་རི་པཱུ་ར་ཀཱ་རཱི་ཏི. ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཨ་ཉྙེ ཙ ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱ གུ་ཎ་ཏྟི་ཀཱ སཱི་ལཱ་དཱི་ཧི པ་ཀཱ་སེ་ཏ་བྦཱ.

༡. སཱི་ལ་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ

སཱི་ལ་ས་རཱུ་པཱ་དི་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༦. ཨེ་ཝནྟི ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རེ་ན. ཨ་ནེ་ཀ་གུ་ཎ་ས་ངྒཱ་ཧ་ཀེ་ནཱཏི ཨ་དྷི་སཱི་ལ་སི་ཀྑཱ་དཱི་ནཾ, ཨ་ཉྙེ་ས་ཉྩ ཨ་ནེ་ཀེ་སཾ གུ་ཎཱ་ནཾ ས་ངྒཱ་ཧ་ཀེ་ན. སཱི་ལ་ས་མཱ་དྷི་པ་ཉྙཱ་མུ་ཁེ་ནཱཏི ‘‘ས་བྦེ ས་ངྑཱ་རཱ ཨ་ནི་ཙྩཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དྷ. པ. ༢༧༧; ཐེ་ར་གཱ. ༦༧༦; ནེ་ཏྟི. ༥) ཝི་ཡ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་མ་ཏྟཱ་དི་མུ་ཁེ་ན ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཨ་དེ་སེ་ཏྭཱ སཱི་ལ་ས་མཱ་དྷི་པ་ཉྙཱ་མུ་ཁེ་ན དེ་སི་ཏོ་པི, ས་ཏྟ་ཏིཾ་སཱ་ཡ་པི ཝཱ བོ་དྷི་པ་ཀྑི་ཡ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒ་ནྟོ་ག་དྷ་ཏྟཱ ཏ་ཏྠ སཱི་ལ་ས་མཱ་དྷི་པ་ཉྙཱ མུ་ཁཾ པ་མུ་ཁཾ ཀ་ཏྭཱ དེ་སི་ཏོ་པི. ཨེ་ཏེ་ན སཱི་ལ་ས་མཱ་དྷི་པ་ཉྙཱ་སུ ཨ་ཝ་སེ་ས་བོ་དྷི་པ་ཀྑི་ཡ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཏོ ཙ ཨ་ནྟོ་ག་དྷ་བྷཱ་ཝོ དཱི་པི་ཏོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཏི་ས་ངྑེ་པ་དེ་སི་ཏོ་ཡེ་ཝ ཧོ་ཏི ས་བྷཱ་ཝ་ཝི་བྷཱ་གཱ་དི་ཏོ ཨ་ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏ་ཏྟཱ. ནཱ་ལནྟི ན པ་རི་ཡ་ཏྟཾ ན ས་མ་ཏྠཾ. ས་བྦེ་སནྟི ནཱ་ཏི་ས་ངྑེ་པ་ནཱ་ཏི་ཝི་ཏྠཱ་ར་རུ་ཙཱི་ན་མྤི, ཝི་པ་ཉྩི་ཏ་ཉྙུ་ནེ་ཡྻཱ་ན་མྤི ཝཱ. ས་ངྑེ་པ་དེ་ས་ནཱ ཧི སཾ་ཁི་ཏྟ་རུ་ཙཱི་ནཾ, ཨུ་གྒྷ་ཊི་ཏ་ཉྙཱུ་ནཾ་ཡེ་ཝ ཙ ཨུ་པ་ཀཱ་རཱ་ཡ ཧོ་ཏི, ན པ་ནི་ཏ་རེ་སཾ. ཨ་སྶ ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒ་སྶ. པུ་ཙྪ་ན་ཊྛེ་ན པ་ཉྷཱ, ཀི་རི་ཡཱ ཀ་ར་ཎཾ ཀ་མྨཾ, པ་ཉྷཱ་ཝ ཀ་མྨཾ པ་ཉྷཱ་ཀ་མྨཾ, པུ་ཙྪ་ན་པ་ཡོ་གོ.

ཀིཾ སཱི་ལནྟི ས་རཱུ་པ་པུ་ཙྪཱ. ཀེ་ན་ཊྛེ་ན སཱི་ལནྟི ཀེ་ན ཨ་ཏྠེ་ན སཱི་ལ་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ‘‘སཱི་ལ’’ནྟི པ་དཾ ཀཾ ཨ་བྷི་དྷེ་ཡྻཾ ནི་སྶཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཡི་དཾ སཱི་ལཾ ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཀི་ཙྩ་ཏོ, ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནཱ་ཀཱ་ར་ཏོ, ཨཱ་ས་ནྣ་ཀཱ་ར་ཎ་ཏོ ཙ ཀ་ཐཾ ཛཱ་ནི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀཱ་ན་སྶ ལ་ཀྑ་ཎ་ར་ས་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ན་པ་ད་ཊྛཱ་ནཱ་ནཱི’’ཏི. པ་ཊི་པ་ཏྟི ནཱ་མ དི་ཊྛཱ་ནི་སཾ་སེ ཨེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀི་མཱ་ནི་སཾ་ས’’ནྟི. ཀ་ཏི་ཝི་དྷནྟི པ་བྷེ་ད་པུ་ཙྪཱ. ཝི་བྷཱ་ག་ཝ་ནྟཱ་ནཾ ཧི ས་བྷཱ་ཝ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཾ ཝི་བྷཱ་ག་ད་སྶ་ན་མུ་ཁེ་ནེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཝོ་དཱ་ནཾ ཝི་སུ་དྡྷི. སཱ ཙ སཾ་ཀི་ལེ་ས་མ་ལ་ཝི་མུ་ཏྟི. ཏཾ ཨི་ཙྪ་ནྟེ་ན ཡ་སྨཱ ཨུ་པཱ་ཡ་ཀོ་ས་ལླ་ཏྠི་ནཱ ཨ་ནུ་པཱ་ཡ་ཀོ་ས་ལླཾ ཝི་ཡ སཾ་ཀི་ལེ་སོ ཛཱ་ནི་ཏ་བྦོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀོ ཙ་སྶ སཾ་ཀི་ལེ་སོ’’ཏི.

ཏ་ཏྲཱཏི ཏ་སྨིཾ, ཏ་སྶ ཝཱ པ་ཉྷཱ་ཀ་མྨ་སྶ. ཝི་སྶ་ཛྫ་ནནྟི ཝི་ཝ་ར་ཎཾ. པུ་ཙྪི་ཏོ ཧི ཨ་ཏྠོ ཨ་ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏ་ཏྟཱ ནི་གཱུ་ལ༹ྷོ མུ་ཊྛི་ཡཾ ཀ་ཏོ ཝི་ཡ ཏི་ཊྛ་ཏི. ཏ་སྶ ཝི་ཝ་ར་ཎཾ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ ཝི་བྷཱུ་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཀཱ་ར་ཎ་ཏོ. པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་དཱི་ཧཱིཏི ཨེ་ཏྠ པཱ་ཎོཏི ཝོ་ཧཱ་ར་ཏོ ས་ཏྟོ, པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡཾ. ཏ་སྶ ས་ར་སེ་ནེ་ཝ པ་ཏ་ན་ས་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨ་ནྟ་རེ ཨེ་ཝ ཨ་ཏི་ཝ པཱ་ཏ་ནཾ ཨ་ཏི་པཱ་ཏོ, ས་ཎི་ཀཾ པ་ཏི་ཏུཾ ཨ་ད་ཏྭཱ སཱི་གྷཾ པཱ་ཏ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ, ཨ་ཏི་ཀྐ་མྨ ཝཱ ས་ཏྠཱ་དཱི་ཧི ཨ་བྷི་བྷ་ཝི་ཏྭཱ པཱ་ཏ་ནཾ ཨ་ཏི་པཱ་ཏོ, པཱ་ཎ་གྷཱ་ཏོ. ཨཱ་དིས་དྡེ་ན ཨ་དི་ནྣཱ་དཱ་ནཱ་དིཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཏེ་ཧི པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་དཱི་ཧི དུ་སྶཱི་ལྱ་ཀ་མྨེ་ཧི. ཝི་ར་མ་ནྟ་སྶཱཏི ས་མཱ་དཱ་ན་ཝི་ར་ཏི་ཝ་སེ་ན, ས་མྤ་ཏྟ་ཝི་ར་ཏི་ཝ་སེ་ན ཙ ཨོ་ར་མ་ནྟ་སྶ. ཝ་ཏྟ་པ་ཊི་པ་ཏྟིནྟི ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ཝ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཏྟ་ཀ་ར་ཎཾ. ཙེ་ཏ་ནཱ་ད་ཡོ དྷ་མྨཱཏི ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ པཱ་ལི༹་ཝ་སེ་ན ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཙེ་ཏ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཙེ་ཏ་ནཱ, ཨ་ཏྟ་ནཱ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཨ་བྷི་ས་ནྡ་ཧ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡ ཨ་ནུ་ཀཱུ་ལ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཧི ཏཾ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ དྷ་མྨཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ པ་ཝ་ཏྟ་ནྟི. ཙེ་ཏ་ནཱ ཀཱ་མཾ ཀུ་ས་ལ་ཏྟི་ཀ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ, ཨི་དྷ པ་ན སཱི་ལ་ཙེ་ཏ་ནཱ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཀུ་ས་ལཱ’’ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཙེ་ཏ་སི ནི་ཡུ་ཏྟཾ ཙེ་ཏ་སི་ཀཾ, ཙི་ཏྟ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡ ས་ཏི་པི ཙེ་ཏ་སི་ཀ་ཏྟེ ‘‘ཙེ་ཏ་ནཱ སཱི་ལ’’ནྟི ཝི་སུཾ ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཏ་ད་ཉྙ་མེ་ཝ ཝི་ར་ཏི་ཨ་ན་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་དི་ཀཾ ཙེ་ཏ་སི་ཀཾ སཱི་ལཾ ད་ཊྛ་བྦཾ གོ་བ་ལཱི་བ་དྡ་ཉཱ་ཡེ་ན. སཾ་ཝ་ར་ཎཾ སཾ་ཝ་རོ. ཡ་ཐཱ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ ཙི་ཏྟེ ན ཨོ་ཏ་ར་ནྟི, ཏ་ཐཱ པི་ད་ཧ་ནཾ. ཨ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མོ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་སྶ པ་ཊི་པ་ཀྑ་བྷཱུ་ཏཱ ཨ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཙི་ཏྟ་ཙེ་ཏ་སི་ཀཱ. ཏ་ཏྠ ཙེ་ཏ་ནཱ སཱི་ལཾ ནཱ་མཱཏི་ཨཱ་དི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་སྶ སུ་ཏྟ་པ་ད་སྶ ཝི་ཝ་ར་ཎཾ. ཝི་ར་མ་ནྟ་སྶ ཙེ་ཏ་ནཱཏི ཝི་ར་ཏི་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཾ པ་དྷཱ་ན་བྷཱུ་ཏཾ ཙེ་ཏ་ན་མཱ་ཧ. པཱུ་རེ་ནྟ་སྶ ཙེ་ཏ་ནཱཏི ཝ་ཏྟ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཨཱ་ཡཱུ་ཧི་ནཱི. ཝི་ར་མ་ནྟ་སྶ ཝི་ར་ཏཱིཏི ཝི་ར་ཏི་ཡཱ པ་དྷཱ་ན་བྷཱ་ཝཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ.

ཨེ་ཏྠ ཧི ཡ་དཱ ‘‘ཏི་ཝི་དྷཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཀཱ་ཡ་ས་ཉྩེ་ཏ་ནཱ ཀུ་ས་ལཾ ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨ’’ནྟི་ཨཱ་དི (ཀ་ཐཱ. ༥༣༩) ཝ་ཙ་ན་ཏོ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་དཱི་ནཾ པ་ཊི་པ་ཀྑ་བྷཱུ་ཏཱ ཏ་བྦི་ར་ཏི་ཝི་སི་ཊྛཱ ཙེ་ཏ་ནཱ ཏ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟཱ པ་དྷཱ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་དི་པ་ཊི་ཝི་ར་ཏི་སཱ་དྷི་ཀཱ ཧོ་ཏི, ཏ་དཱ ཏཾ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ ཝི་ར་ཏི་ཨ་ན་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་ད་ཡོ ཙ ཙེ་ཏ་ནཱ་པ་ཀྑི་ཀཱ ཝཱ, ཨ་བྦོ་ཧཱ་རི་ཀཱ ཝཱ་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཙེ་ཏ་ནཱ་སཱི་ལཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་དཱ པ་ན པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་དཱི་ཧི ས་ངྐོ་ཙཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ནྟ་སྶ ཏ་ཏོ ཝི་ར་མ་ཎཱ་ཀཱ་རེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ ཙེ་ཏ་ནཱ་ཝི་སི་ཊྛཱ ཝི་ར་ཏི, ཨ་ན་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་ད་ཡོ ཙ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ པ་དྷཱ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཀི་ཙྩ་སཱ་དྷི་ཀཱ ཧོ་ནྟི, ཏ་དཱ ཏཾ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ ཙེ་ཏ་ནཱ ཝི་ར་ཏི་ཨཱ་དི་པ་ཀྑི་ཀཱ ཝཱ ཧོ་ཏི, ཨ་བྦོ་ཧཱ་རི་ཀཱ ཝཱ་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཙེ་ཏ་སི་ཀ་སཱི་ལཾ ཝུ་ཏྟཾ.

ཨི་དཱ་ནི སུ་ཏྟེ ཨཱ་ག་ཏ་ན་ཡེ་ན ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་པ་ཐ་ཝ་སེ་ན ཙེ་ཏ་ནཱ་ཙེ་ཏ་སི་ཀ་སཱི་ལཱ་ནི ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་པི་ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཛ་ཧ་ནྟ་སྶཱཏི ས་མཱ་དཱ་ན་ཝ་སེ་ན ‘‘ཨི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ན ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ས་མྤ་ཏྟ་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་ནི་པི ཨ་ན་ཛ྄ཛྷཱ་ཙ་ར་ཎེ་ན པ་ཛ་ཧ་ནྟ་སྶ. ས་ཏྟ ཀ་མྨ་པ་ཐ་ཙེ་ཏ་ནཱཏི པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་དི་པ་ཧཱ་ན་སཱ་དྷི་ཀཱ པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ས་ཏྟ ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་པ་ཐ་ཙེ་ཏ་ནཱ. ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཡཾ པ་ར་དཱ་ར་ག་མ་ནཱ་དི ཀ་རཱི་ཡ་ཏི, ཏ་སྶ པ་ཧཱ་ཡ་ཀཱ ཨ་ན་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་ད་ཡོ སཱི་ལ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཙེ་ཏ་སི་ཀཾ སཱི་ལཾ ནཱ་མ ཨ་ན་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ…པེ… ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་དྷ་མྨཱ’’ཏི. ཡ་ཐཱ ཧི ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་བྱཱ་པཱ་ད་ཝ་སེ་ན མི་ཙྪཱ་ཙཱ་ར་པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་ད་ཡོ ཀ་རཱི་ཡ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ཝ་སེ་ནཱ་པི ཏེ པུ་ཏྟ་མུ་ཁ་ད་སྶ་ནཱ་དི་ཨ་ཏྠཾ ཀ་རཱི་ཡ་ནྟི. ཏེ་ས་ཉྩ པ་ཛ་ཧ་ན་ཀཱ ཨ་ན་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་ད་ཡོ་ཏི. པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་རོ ཙཱ་རི་ཏྟ་ཝཱ་རི་ཏྟ་ཝི་བྷཱ་གཾ ཝི་ན་ཡ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཾ སི་ཀྑཱ་པ་ད་སཱི་ལཾ. ས་ཏི་སཾ་ཝ་རོ མ་ན་ཙྪ་ཊྛཱ་ནཾ ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཾ ཨཱ་ར་ཀྑཱ, སཱ ཙ ཏ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟཱ ས་ཏི་ཡེ་ཝ. ཉཱ་ཎ་སཾ་ཝ་རོ པ་ཉྙཱ. ཁ་ནྟི་སཾ་ཝ་རོ ཨ་དྷི་ཝཱ་ས་ནཱ, སཱ ཙ ཏ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟཱ ཨ་དོ་ས་པ་དྷཱ་ནཱ ཁ་ནྡྷཱ, ཨ་དོ་སོ ཨེ་ཝ ཝཱ. ཝཱི་རི་ཡ་སཾ་ཝ་རོ ཀཱ་མ་ཝི་ཏ་ཀྐཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ནོ་ད་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཾ ཝཱི་རི་ཡཾ. པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་ར་ས་ཏི་སཾ་ཝ་རཱ་དཱི་སུ ཡཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏཾ པ་ར་ཏོ ཨཱ་ཝི བྷ་ཝི་སྶ་ཏི.

སོ་ཏཱ་ནཱིཏི ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛི་ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དུ་ཙྩ་རི་ཏ་ཨ་ཝ་སི་ཊྛ་ཀི་ལེ་ས་སོ་ཏཱ་ནི. ‘‘སོ་ཏཱ་ནཾ སཾ་ཝ་རཾ བྲཱུ་མཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ‘‘པ་ཉྙཱ་ཡེ་ཏེ པི་དྷི་ཡྻ་རེ’’ཏི ཝ་ཙ་ནེ་ན སོ་ཏཱ་ནཾ སཾ་ཝ་རོ པི་ད་ཧ་ནཾ ས་མུ་ཙྪེ་ད་ནཾ ཉཱ་ཎ་ནྟི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི.

ཨི་ད་མ་ཏྠི་ཀ་ཏཾ མ་ན་སི ཀ་ཏྭཱ ཡེ་ན ཉཱ་ཎེ་ན ཡོ་ནི་སོ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱ པ་ཙྩ་ཡཱ པ་ཊི་སེ་ཝཱི་ཡ་ནྟི. ཏཾ པ་ཙྩ་ཡ་པ་ཊི་སེ་ཝ་ན་མྤི ཉཱ་ཎ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ ཨེ་ཏྠེ་ཝ ཉཱ་ཎ་སཾ་ཝ་རེ ཨེ་ཝ ས་མོ་དྷཱ་ནཾ ས་ངྒ་ཧཾ ག་ཙྪ་ཏི. ཁ་མ་ཏི ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཏཱི་ཏི ཁ་མོ. ཨུ་པྤ་ནྣནྟི ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཛཱ་ཏཾ ནི་བྦ་ཏྟཾ. ཀཱ་མ་ཝི་ཏ་ཀྐནྟི ཀཱ་མཱུ་པ་སཾ་ཧི་ཏཾ ཝི་ཏ་ཀྐཾ. ནཱ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཏཱིཏི ཙི་ཏྟཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ ཨ་བྦྷ་ནྟ་རེ ན ཝཱ་སེ་ཏི. ཨཱ་ཛཱི་ཝ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་པཱིཏི བུ་དྡྷ་པ་ཊི་ཀུ་ཊྛཾ མི་ཙྪཱ་ཛཱི་ཝཾ པ་ཧཱ་ཡ ཨ་ན་ཝ་ཛྫེ་ན པ་ཙྩ་ཡ་པ་རི་ཡེ་ས་ནེ་ན སི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཀཾ ཨཱ་ཛཱི་ཝ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་སཱི་ལ་མྤི ཨེ་ཏྠེ་ཝ ཝཱི་རི་ཡ་སཾ་ཝ་རེ ཨེ་ཝ ས་མོ་དྷཱ་ནཾ ག་ཙྪ་ཏི ཝཱི་རི་ཡ་སཱ་དྷ་ན་ཏྟཱ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཡ་ཐཱ ཉཱ་ཎཾ ཏ་ཎྷཱ་དི་སོ་ཏཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟི་ནི་ཝཱ་ར་ཎ་ཏོ པི་ད་ཧ་ན་ཊྛེ་ན སཾ་ཝ་ར་ཎ་ཏོ སཾ་ཝ་རོ ཙ, པ་ར་ཏོ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཀ་གུ་ཎཱ་ནཾ ཨཱ་དྷཱ་རཱ་དི་བྷཱ་ཝ་ཏོ སཱི་ལ་ན་ཊྛེ་ན སཱི་ལཾ, ཨེ་ཝཾ ཁ་ནྟི ཨ་ན་དྷི་ཝཱ་ས་ནེ་ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀ་ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཨ་དྷི་ཝཱ་ས་ནེ་ན སཾ་ཝ་ར་ཎ་ཏོ སཾ་ཝ་རོ ཙ, ཁ་མ་ན་ཧེ་ཏུ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀ་གུ་ཎཱ་ནཾ ཨཱ་དྷཱ་རཱ་དི་བྷཱ་ཝ་ཏོ སཱི་ལ་ན་ཊྛེ་ན སཱི་ལཾ, ཝཱི་རི་ཡཾ ཝི་ནོ་དེ་ཏ་བྦཱ་ནཾ པཱ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཝི་ནོ་ད་ནེ་ན སཾ་ཝ་ར་ཎ་ཏོ སཾ་ཝ་རོ ཙ, ཝི་ནོ་ད་ན་ཧེ་ཏུ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀ་གུ་ཎཱ་ནཾ ཨཱ་དྷཱ་རཱ་དི་བྷཱ་ཝ་ཏོ སཱི་ལ་ན་ཊྛེ་ན སཱི་ལ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཡ་ཐཱ པ་ན པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཱི་ལཱ་དི ཏ་སྶ ཏ་སྶ པཱ་པ་དྷ་མྨ་སྶ པ་ཝ་ཏྟི་ཏུཾ ཨ་པྤ་དཱ་ན་ཝ་སེ་ན སཾ་ཝ་ར་ཎཾ པི་ད་ཧ་ནཾ, ཏཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ སཾ་ཝ་རོ, ཨེ་ཝཾ ཨ་ས་མཱ་དི་ནྣ་སཱི་ལ་སྶ ཨཱ་ག་ཏ་ཝ་ཏྠུ་ཏོ ཝི་ར་མ་ཎ་མྤཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡཱ ཙ པཱ་པ་བྷཱི་རུ་ཀཱ་ནཾ…པེ… སཾ་ཝ་ར་སཱི་ལ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦ’’ནྟི. ན ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མོ. ཏ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟོ ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དོ.

༧. ཨ་ཝ་སེ་སེ་སུ པ་ན པ་ཉྷེ་སུ. ས་མཱ་དྷཱ་ནཾ ས་ཎྛ་པ་ནཾ. དུ་སྶཱི་ལྱ་ཝ་སེ་ན ཧི པ་ཝ་ཏྟཱ ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨཱ་ད་ཡོ ས་མྤ་ཏི, ཨཱ་ཡ་ཏི་ཉྩ ཨ་ཧི་ཏ་དུ་ཀྑཱ་ཝ་ཧཱ, ན ས་མྨཱ ཋ་པི་ཏཱ་ཏི ཨ་ས་ཎྛ་པི་ཏཱ ཝི་པྤ་ཀི་ཎྞཱ ཝི་ས་ཊཱ ཙ ནཱ་མ ཧོ་ནྟི, སུ་སཱི་ལྱ་ཝ་སེ་ན པ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ ཏ་བྦི་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ ས་ཎྛ་པི་ཏཱ ཨ་ཝི་པྤ་ཀི་ཎྞཱ ཨ་ཝི་ས་ཊཱ ཙ ནཱ་མ ཧོ་ནྟི ཡ་ཐཱ ཏཾ ཨོ་ཀྑི་ཏྟ་ཙ་ཀྑུ་ཏཱ ཨ་བཱ་ཧུ་པྤ་ཙཱ་ལ་ནཱ་དི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨཱ་དཱི་ནཾ སུ་སཱི་ལྱ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཝི་པྤ་ཀི་ཎྞ་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི. ཨེ་ཏེ་ན ས་མཱ་དྷི་ཀི་ཙྩ་ཏོ སཱི་ལ་ནཾ ཝི་སེ་སེ་ཏི. ཏ་སྶ ཧི ས་མཱ་དྷཱ་ནཾ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ཝི་ཀྑེ་པ་ཧེ་ཏུ་ཏཱ. ཨི་དཾ ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨཱ་དཱི་ནཾ ས་ཎྛ་པ་ནཾ སཾ་ཡ་མ་ནཾ. ཨུ་པ་དྷཱ་ར་ཎཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ མཱུ་ལ་བྷཱ་ཝོ. ཏ་ཐཱ ཧི་སྶ ཨཱ་དི་ཙ་ར་ཎཱ་དི་བྷཱ་ཝོ ཝུ་ཏྟོ. ཏེ་ན པ་ཐ་ཝཱི་དྷཱ་ཏུ་ཀི་ཙྩ་ཏོ སཱི་ལ་ནཾ ཝི་སེ་སི་ཏཾ ཧོ་ཏི. སཱ ཧི ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ཨི་དཾ པ་ན ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་དྷ་མྨཱ་ནཾ མཱུ་ལཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨཱ ནཱ་མ ས་པུ་བྦ་བྷཱ་གཱ མ་ཧ་གྒ་ཏཱ་ནུ་ཏྟ་རཱ དྷ་མྨཱ. ཨ་ཉྙེ པ་ན ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ. སི་ར་ཊྛོཏི ཡ་ཐཱ སི་ར་སི ཚི་ནྣེ ས་བྦོ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ ཝི་ན་སྶ་ཏི, ཨེ་ཝཾ སཱི་ལེ བྷི་ནྣེ ས་བྦཾ གུ་ཎ་ས་རཱི་རཾ ཝི་ན་སྶ་ཏི. ཏ་སྨཱ ཏ་སྶ ཨུ་ཏྟ་མ་ངྒ་ཊྛོ སཱི་ལ་ཊྛོ. ‘‘སི་རོ སཱི་ས’’ནྟི ཝཱ ཝ་ཏྟ་བྦེ ནི་རུ་ཏྟི་ན་ཡེ་ན ‘‘སཱི་ལ’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. སཱི་ཏ་ལ་ཊྛོ པ་རི་ལཱ༹་ཧ་ཝཱུ་པ་ས་མ་ན་ཊྛོ. ཏེ་ན ཏ-ཀཱ་ར་སྶ ལོ་པཾ ཀ་ཏྭཱ ནི་རུ་ཏྟི་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ‘‘སཱི་ལ’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི་དཾ པ་ཡོ་ག་ས་མྤཱ་དི་ཏཾ ས་བྦ་ཀི་ལེ་ས་པ་རི་ལཱ༹་ཧ་ཝཱུ་པ་ས་མ་ཀ་རཾ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ནཱཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ས་ཡ་ནྟི ཨ་ཀུ་ས་ལཱ ཨེ་ཏ་སྨིཾ ས་ཏི ཨ་པ་ཝི་ཊྛཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི སཱི་ལཾ, སུ་པ་ནྟི ཝཱ ཏེ་ན ཝི་ཧ་ཏུ་སྶཱ་ཧཱ་ནི ས་བྦ་དུ་ཙྩ་རི་ཏཱ་ནཱི་ཏི སཱི་ལཾ, ས་བྦེ་སཾ ཝཱ ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ཝེ་སཱ་ར་ཧ་སཱ་ལཱ་ཏི སཱི་ལ་ནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ.

༨. ‘‘སཱི་ལ་ན་ཊྛེ་ན སཱི་ལ’’ནྟི པུ་བྦེ ས་དྡ་ཏྠུ་དྡྷཱ་རེ་ན པ་ཀཱ་སི་ཏོ་པི བྷཱ་ཝ་ཏྠོ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སཱི་ལ་ནཾ ལ་ཀྑ་ཎཾ ཏ་སྶཱ’’ཏི. ན ཧི ཏ་སྶ ཙེ་ཏ་ནཱ་དི་བྷེ་ད་བྷི་ནྣ་སྶ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ ས་ངྒཱ་ཧ་ཀོ ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙོ ཨ་ཏྠོ ཨ་ཏྠི, ཡོ ལ་ཀྑ་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཙྩེ་ཡྻ. ན་ནུ ཙ ཨ་ནེ་ཀ་བྷེ་ད་ས་ངྒཱ་ཧ་ཀཾ སཱ་མ་ཉྙ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ནཱ་མ སི་ཡཱ, ན ཝི་སེ་ས་ལ་ཀྑ་ཎ་ནྟི ཨ་ནུ་ཡོ་གཾ མ་ན་སི ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ནི་ད་སྶ་ན་ཏྟཾ རཱུ་པ་སྶ, ཡ་ཐཱ བྷི་ནྣ་སྶ་ནེ་ཀ་དྷཱ’’ཏི.

ཡ་ཐཱ ཧི ནཱི་ལཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་ནེ་ཀ་བྷེ་ད་བྷི་ནྣ་སྶཱ་པི རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ན་སྶ ས་ནི་ད་སྶ་ན་ཏྟཾ ཝི་སེ་ས་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཏ་ད་ཉྙ་དྷ་མྨཱ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏོ. ན ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཱ་དི ཝི་ཡ, རུ་པྤ་ནཾ ཝི་ཡ ཝཱ སཱ་མ་ཉྙ་ལ་ཀྑ་ཎཾ, ཨེ་ཝ་མི་དྷཱ་པི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཀིཾ པ་ནེ་ཏཾ ས་ནི་ད་སྶ་ན་ཏྟཾ ནཱ་མ? ད་ཊྛ་བྦ་ཏཱ ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ གོ་ཙ་ར་བྷཱ་ཝོ. ཏ་སྶ པ་ན རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ན་ཏོ ཨ་ན་ཉྙ་ཏྟེ་པི ཨ་ཉྙེ་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཝི་སེ་སེ་ཏུཾ ཨ་ཉྙཾ ཝི་ཡ ཀ་ཏྭཱ ས་ཧ ནི་ད་སྶ་ནེ་ན ས་ནི་ད་སྶ་ནནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ཝ་སཱ་མ་ཉྙེ་ན ཧི ཨེ་ཀཱི་བྷཱུ་ཏེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ ཡོ ནཱ་ན་ཏྟ་ཀ་རོ ས་བྷཱ་ཝོ, སོ ཨ་ཉྙཾ ཝི་ཡ ཀ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ཙ་རི་ཏུཾ ཡུ་ཏྟོ. ཨེ་ཝཾ ཧི ཨ་ཏྠ་ཝི་སེ་སཱ་ཝ་བོ་དྷོ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ‘‘ས་ཧ ནི་ད་སྶ་ནེ་ནཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཏ་བྦྷཱ་ཝ་ཏྠོ ས་ཧ-ས་དྡོ ཡ་ཐཱ ན་ནྡི་རཱ་ག་ས་ཧ་ག་ཏཱ་ཏི (སཾ. ནི. ༥.༡༠༨༡; མ་ཧཱ་ཝ. ༡༤; པ་ཊི. མ. ༢.༣༠).

དུ་སྶཱི་ལྱ་ཝི་དྡྷཾ་ས་ན་ར་སནྟི ཀཱ་ཡི་ཀ་ཨ་སཾ་ཝ་རཱ་དི་བྷེ་ད་སྶ དུ་སྶཱི་ལྱ་སྶ ཝི་དྷ་མ་ན་ཀི་ཙྩཾ. ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་ར་སནྟི ཨ་གཱ་ར་ཡ྄ཧ་ས་མྤ་ཏྟི་ཀཾ ཨ་ག་ར་ཧི་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་མྤ་ཛྫ་ན་ཀཾ, ཨ་ཝ་ཛྫ་པ་ཊི་པ་ཀྑ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝཱ ས་མྤ་ཛྫ་ན་ཀཾ. ལ་ཀྑ་ཎཱ་དཱི་སཱུཏི ལ་ཀྑ་ཎ་ར་སཱ་དཱི་སུ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནེ་སུ ཀི་ཙྩ་མེ་ཝ, ས་མྤ་ཏྟི ཝཱ ར་སོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ན ར་སཱ་ཡ་ཏ་ན་ར་སཱ་དཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ཀི་ཙྩ་མེ་ཝཱ’’ཏི ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎཾ ཏ་སྶ ཨི་ཏ་ར་ར་ས་ཏོ བ་ལ་ཝ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠ་ནྟི ཝ་ད་ནྟི, ཏཾ ཏེ་སཾ མ་ཏི་མ་ཏྟཾ, ཀི་ཙྩ་མེ་ཝ, ས་མྤ་ཏྟི ཨེ་ཝ ཝཱ ར་སོ་ཏི ཨི་མ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ.

སོ་ཙེ་ཡྻ་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནནྟི ཀཱ་ཡཱ་དཱི་ཧི སུ་ཙི་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ཏི. ག་ཧ་ཎ་བྷཱ་ཝནྟི ག་ཧེ་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝཾ. ཏེ་ན ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནཱ་ཀཱ་ར་ཊྛེ་ན པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཕ་ལ་ཊྛེ་ན པ་ན ཨ་ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་ར་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ, ས་མཱ་དྷི་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ ཝཱ. སཱི་ལཾ ཧི ས་མྤ་ཏི་ཡེ་ཝ ཨ་ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་རཾ པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་པེ་ཏི, པ་ར་མྤ་རཱ་ཡ ས་མཱ་དྷིཾ. ཨི་མ་སྶ པ་ན ཨཱ་ནི་སཾ་ས་ཕ་ལ་སྶ ཨཱ་ནི་སཾ་ས་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་ཏྟཱ ཨི་དྷ ཨ་གྒ་ཧ་ཎཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. ཀེ་ཙི པ་ན ཕ་ལ་སྶ ཨ་ནི་ཙྪི་ཏ་ཏྟཱ ཨི་དྷ ཨ་གྒ་ཧ་ཎ་ནྟི ཝ་ད་ནྟི, ཏ་ད་ཡུ་ཏྟཾ ཕ་ལ་སྶ ཨ་ནེ་ཀ་ཝི་དྷ་ཏྟཱ, ལོ་ཀི་ཡཱ་དི་སཱི་ལ་སྶཱ་པི ཝི་བྷ་ཛི་ཡ་མཱ་ན་ཏྟཱ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝ་ཀྑ་ཏི ‘‘ནི་སྶི་ཏཱ་ནི་སྶི་ཏ་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི (ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༡༠). ཡ་ཐཱ པ་ཐ་ཝཱི་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཀ་མྨཱ་དི དཱུ་ར་ཀཱ་ར་ཎཾ, སེ་ས་བྷཱུ་ཏ་ཏྟ་ཡཾ ཨཱ་ས་ནྣ་ཀཱ་ར་ཎཾ, ཡ་ཐཱ ཙ ཝ་ཏྠ་སྶ ཏ་ནྟ་ཝཱ་ཡ་ཏུ་རི་ཝེ་མ་ས་ལཱ་ཀཱ་དི དཱུ་ར་ཀཱ་ར་ཎཾ, ཏ་ནྟ་ཝོ ཨཱ་ས་ནྣ་ཀཱ་ར་ཎཾ, ཨེ་ཝཾ སཱི་ལ་སྶ ས་དྡྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ནཱ་དི དཱུ་ར་ཀཱ་ར་ཎཾ, ཧི་རི་ཨོ་ཏྟ་པྤ་མ་སྶ ཨཱ་ས་ནྣ་ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཧི་རོ་ཏྟ་པྤ་ཉྩ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཧི་རོ་ཏྟ་པྤེ ཧཱིཏི་ཨཱ་དི ཏ་སྶ ཨཱ་ས་ནྣ་ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་སཱ་དྷ་ནཾ. ཏ་ཏྠ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ས་མཱ་དཱ་ན་ཝ་སེ་ན, ཏི་ཊྛ་ཏི ཨ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

སཱི་ལཱ་ནི་སཾ་ས་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༩. ཨ་ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་རཱ་དཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་ར་པ་ཊི་པ་ཀྑོ ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དོ ཨ་ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་རོ. སོ པ་ན ཝི་སེ་ས་ཏོ ‘‘ལཱ་བྷཱ ཝ་ཏ མེ, སུ་ལ་དྡྷཾ ཝ་ཏ མེ, ཡ་སྶ མེ སུ་པ་རི་སུ་དྡྷཾ སཱི་ལ’’ནྟི ཨ་ཏྟ་ནོ སཱི་ལ་སྶ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན པཱ་མོ་ཛྫ་བྷོ་ག་ས་མྤ་ཏྟི་ཀི་ཏྟི་ས་དྡཱ་དིཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཨ་ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་ར་ཏྠཱ་ནཱིཏི ཨ་ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་ར་པྤ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ནི. ཀུ་ས་ལཱ་ནཱིཏི ཨ་ན་ཝ་ཛྫཱ་ནི. ཨ་ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་རཱ་ནི་སཾ་སཱ་ནཱིཏི ཨ་ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་རུ་དྡ་ཡཱ་ནི. ཨེ་ཏེ་ན ཨ་ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་རོ ནཱ་མ སཱི་ལ་སྶ ཨུ་དྡ་ཡ་མ་ཏྟཾ, སཾ་ཝ་ཌྜྷི་ཏ་སྶ རུ་ཀྑ་སྶ ཚཱ་ཡཱ་པུ་པྥ་ས་དི་སཾ. ཨ་ཉྙོ ཨེ་ཝ པ་ནཱ་ནེ་ན ནི་པྥཱ་དེ་ཏ་བྦོ ས་མཱ་དྷི་ཨཱ་དི་གུ་ཎོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི.

སཱི་ལ་ཝ་ཏོ སཱི་ལ་ས་མྤ་དཱ་ཡཱཏི པ་རི་སུ་དྡྷཾ པ་རི་པུ་ཎྞཾ ཀ་ཏྭཱ སཱི་ལ་སྶ ས་མྤཱ་ད་ནེ་ན སཱི་ལ་ཝ་ཏོ, ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝ སཱི་ལ་ས་མྤ་དཱ་ཡ. ཨ་པྤ་མཱ་དཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎནྟི ཨ་པྤ་མཱ་ད་ཀཱ་ར་ཎཱ. བྷོ་ག་ཀྑ་ནྡྷནྟི བྷོ་ག་རཱ་སིཾ. ཀ་ལྱཱ་ཎོ ཀི་ཏྟི་ས་དྡོ ཨ་བྦྷུ་གྒ་ཙྪ་ཏཱིཏི ‘‘ཨི་ཏི་པི སཱི་ལ་ཝཱ, ཨི་ཏི་པི ཀ་ལྱཱ་ཎ་དྷ་མྨོ’’ཏི སུ་ནྡ་རོ ཐུ་ཏི་གྷོ་སོ ཨུ་ཊྛ་ཧ་ཏི, ལོ་ཀཾ པ་ཏྠ་ར་ཏི. ཝི་སཱ་ར་དོཏི ཨ་ཏྟ་ནི ཀི་ཉྩི ག་ར་ཧི་ཏ་བྦཾ ཨུ་པ་ཝ་དི་ཏ་བྦཾ ཨ་པ་སྶ་ནྟོ ཝི་ག་ཏ་སཱ་ར་ཛྫོ ནི་བྦྷ་ཡོ. ཨ་མ་ངྐུ་བྷཱུ་ཏོཏི ཨ་ཝི་ལ་ཀྑོ. ཨ་ས་མྨཱུ་ལ༹ྷོཏི ‘‘ཨ་ཀ་ཏཾ ཝ་ཏ མེ ཀ་ལྱཱ་ཎ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ. ནི. ༣.༢༤༨) ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་རཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨཱ་དཱི་ནཾ་ཡེ་ཝ ཙ ཏ་དཱ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་ཏོ ཨ་མཱུ་ལ༹ྷོ པ་ས་ནྣ་མཱ་ན་སོ ཨེ་ཝ ཀཱ་ལཾ་ཀ་རོ་ཏི. ཀཱ་ཡ་སྶ བྷེ་དཱཏི ཨུ་པཱ་དི་ནྣ་ཀྑ་ནྡྷ་པ་རི་ཙྩཱ་གཱ, ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡ་སྶ ཨུ་པ་ཙྪེ་དཱ. པ་རཾ མ་ར་ཎཱཏི ཙུ་ཏི་ཏོ ཨུ་དྡྷཾ. སུ་ག་ཏིནྟི སུ་ནྡ་རཾ ག་ཏིཾ. ཏེ་ན མ་ནུ་སྶ་ག་ཏི་པི ས་ངྒ་ཡ྄ཧ་ཏི. ས་གྒནྟི དེ་ཝ་ག་ཏིཾ. སཱ ཧི རཱུ་པཱ་དཱི་ཧི ཝི་ས་ཡེ་ཧི སུ་ཊྛུ ཨ་གྒོ་ཏི ས་གྒོ, ལོ་ཀི་ཡ་ཏི ཨེ་ཏྠ ཨུ་ལཱ༹་རཾ པུ་ཉྙ་ཕ་ལ་ནྟི ལོ་ཀོཏི ཙ ཝུ་ཙྩ་ཏི.

ཨཱ་ཀ་ངྑེ་ཡྻ ཙེཏི ཡ་དི ཨི་ཙྪེ་ཡྻ. པི་ཡོ ཙ ཨ་སྶནྟི པི་ཡཱ་ཡི་ཏ་བྦོ པི་ཡ་ཙ་ཀྑཱུ་ཧི པ་སྶི་ཏ་བྦོ པེ་མ་ནི་ཡོ བྷ་ཝེ་ཡྻ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. མ་ནཱ་པོཏི ས་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི་ནཾ མ་ན་ཝ་ཌྜྷ་ན་ཀོ, ཏེ་སཾ ཝཱ མ་ནེ་ན པ་ཏྟ་བྦོ, མེ་ཏྟ་ཙི་ཏྟེ་ན ཕ་རི་ཏ་བྦོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ག་རཱུཏི ག་རུ་ཊྛཱ་ནི་ཡོ པཱ་སཱ་ཎ་ཚ་ཏྟ་ས་དི་སོ. བྷཱ་ཝ་ནཱི་ཡོཏི ‘‘ཨ་དྡྷཱ ཨ་ཡ་མཱ་ཡ་སྨཱ ཛཱ་ནཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི, པ་སྶཾ པ་སྶ་ཏཱི’’ཏི ས་མྦྷཱ་ཝ་ནཱི་ཡོ. སཱི་ལེ་སྭེ་ཝ་སྶ པ་རི་པཱུ་ར་ཀཱ་རཱིཏི ཙ་ཏུ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་སཱི་ལེ་སུ ཨེ་ཝ པ་རི་པཱུ་ར་ཀཱ་རཱི ཨ་སྶ, ཨ་ནཱུ་ན་ཀཱ་རཱི པ་རི་པཱུ་ར་ཎཱ་ཀཱ་རེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ བྷ་ཝེ་ཡྻ. ‘‘ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ནཱ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ ཙེ་ཏོ་ས་མ་ཐ་མ་ནུ་ཡུ་ཏྟོ ཨ་ནི་རཱ་ཀ་ཏ་ཛ྄ཛྷཱ་ནོ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ བྲཱུ་ཧེ་ཏཱ སུ་ཉྙཱ་གཱ་རཱ་ན’’ནྟི (མ. ནི. ༡.༦༥) ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཀེ སཱི་ལ་ཐོ་མ་ན་སུ་ཏྟཱ་ག་ཏེ ས་ཏྟ་ར་ས སཱི་ལཱ་ནི་སཾ་སེ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི.

ཨི་དཱ་ནི ན ཀེ་ཝ་ལ་མི་མེ ཨེ་ཝ ཨ་ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་རཱ་ད་ཡོ, ཨ་ཐ ཁོ ཨ་ཉྙེ་པི བ་ཧཱུ སཱི་ལཱ་ནི་སཾ་སཱ ཝི་ཛྫ་ནྟཱི་ཏི ཏེ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་པི་ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཏ་ཏྠ སཱ་ས་ནེཏི ཨི་མ་སྨིཾ ས་ཀ་ལ་ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་གུ་ཎཱ་ཝ་ཧེ ས་ཏྠུ་སཱ་ས་ནེ. ཨཱ་ཙཱ་རཀུ་ལ་པུ་ཏྟཱ་ནཾ ཡཾ སཱི་ལཾ ཝི་ནཱ པ་ཏི་ཊྛཱ ཨ་ཝ་ཊྛཱ་ནཾ ན་ཏྠི, ཏ་སྶ ཨེ་ཝཾ མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་སྶ སཱི་ལ་སྶ ཨཱ་ནི་སཾ་སཱ་ནཾ པ་རི་ཙྪེ་དཾ པ་རི་མཱ་ཎཾ ཀོ ཝ་དེ ཀོ ཝ་ཏྟུཾ ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏེ་ན ས་བྦེ་སཾ་ཡེ་ཝ ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ་ནཾ གུ་ཎཱ་ནཾ སཱི་ལ་མེ་ཝ མཱུ་ལ་བྷཱུ་ཏ་ནྟི ད་སྶེ་ཏྭཱ ཏ་ཏོ པ་ར་མྤི མ་ལ་ཝི་སོ་དྷ་ནེ་ན, པ་རི་ལཱ༹་ཧ་ཝཱུ་པ་ས་མ་ནེ་ན, སུ་ཙི་ག་ནྡྷ་ཝཱ་ཡ་ནེ་ན, ས་གྒ་ནི་བྦཱ་ནཱ་དྷི་ག་མཱུ་པཱ་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན, སོ་བྷཱ་ལ་ངྐཱ་ར་སཱ་དྷ་ན་ཏཱ་ཡ བྷ་ཡ་ཝི་དྷ་མ་ནེ་ན, ཀི་ཏྟི་པཱ་མོ་ཛྫ་ཛ་ནེ་ན ཙ སཱི་ལ་ས་དི་སཾ ཨ་ཉྙཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཧི་ཏ་སུ་ཁཱ་ཝ་ཧཾ ན་ཏྠཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ན ག་ངྒཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཱ གཱ་ཐཱ ཨ་བྷཱ་སི.

ཏ་ཏྠ ས་ར་བྷཱུཏི ཨེ་ཀཱ ན་དཱི, ‘‘ཡཾ ལོ་ཀེ ས་ར་བྷཱུ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ནི་ནྣ་གཱ ཝཱ་ཙི་ར་ཝ་ཏཱིཏི ‘‘ཨ་ཙི་ར་ཝ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ་ནཱ་མི་ཀཱ ན་དཱི, ཝཱཏི ས་བྦ་ཏྠ ཝཱ-ས་དྡོ ཨ་ནི་ཡ་མ་ཏྠོ. ཏེ་ན ཨ་ཝུ་ཏྟཱ གོ་དྷཱ་ཝ་རཱི་ཙ་ནྡ་བྷཱ་གཱ་དི་ཀཱ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. པཱ་ཎ་ན་ཊྛེ་ན པཱ་ཎཱི་ནཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཡཾ མ་ལཾ སཱི་ལ་ཛ་ལཾ ཝི་སོ་དྷ་ཡ་ཏི, ཏཾ མ་ལཾ ཝི་སོ་དྷེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐུ་ཎ་ནྟི ག་ངྒཱ་ད་ཡོ ན་དི་ཡོ་ཏི པ་ཋ་མ་གཱ་ཐཱ་ཡ ན-ཀཱ་རཾ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་བྦཾ. ཧཱ་རཱཏི མུ་ཏྟཱ་ཧཱ་རཱ. མ་ཎ་ཡོཏི ཝེ་ལུ༹་རི་ཡཱ་དི་མ་ཎ་ཡོ. ཨ་རི་ཡནྟི ཝི་སུ་དྡྷཾ. སཱི་ལ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནོ ཀི་ཏྟི་ས་དྡོ ག་ནྡྷོ མ་ནོ་ཧ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ, དི་སཱ་སུ ཨ་བྷི་བྱཱ་པ་ན་ཏོ ཙ ‘‘སཱི་ལ་ག་ནྡྷོ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ. སོ ཧི པ་ཊི་ཝཱ་ཏེ་པི པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ས་ཏ་ཉྩ ག་ནྡྷོ པ་ཊི་ཝཱ་ཏ་མེ་ཏཱི’’ཏི (དྷ. པ. ༥༤; ཨ. ནི. ༣.༨༠; མི. པ. ༥.༤.༡). དོ་སཱ་ནཾ བ་ལཾ ནཱ་མ ཝ་ཏྠུ་ཛ྄ཛྷཱ་ཙཱ་རོ, ཏཾ ཏེ་སཾ ཀཱ་ཏུཾ ཨ་དེ་ནྟཾ སཱི་ལཾ དོ་སཱ་ནཾ བ་ལཾ གྷཱ་ཏེ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

སཱི་ལ་པྤ་བྷེ་ད་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡༠. ‘‘ཀ་ཏི་ཝི་དྷ’’ནྟི ཨེ་ཏྠ ཝི་དྷ-ས་དྡོ ཀོ་ཊྛཱ་ས་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ‘‘ཨེ་ཀ་ཝི་དྷེ་ན རཱུ་པ་ས་ངྒ་ཧོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ, པ་ཀཱ་ར་ཏྠོ ཝཱ, ཀ་ཏི་པྤ་ཀཱ་རཾ ཀི་ཏྟ་ཀཱ སཱི་ལ་སྶ པ་ཀཱ་ར་བྷེ་དཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སཱི་ལ་ན་ལ་ཀྑ་ཎེ་ནཱཏི སཱི་ལ་ན་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ས་བྷཱ་ཝེ་ན.

ཙ་ར་ནྟི ཏེ་ན སཱི་ལེ་སུ པ་རི་པཱུ་ར་ཀཱ་རི་ཏཾ ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ནྟཱི་ཏི ཙ་རི་ཏྟཾ, ཙ་རི་ཏྟ་མེ་ཝ ཙཱ་རི་ཏྟཾ. ཝཱ་རི་ཏ་ཏོ ཏེ་ན ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཏཱ་ཡ་ནྟི ར་ཀྑ་ནྟཱི་ཏི ཝཱ་རི་ཏྟཾ. ཨ་དྷི་ཀོ ས་མཱ་ཙཱ་རོ ཨ་བྷི་ས་མཱ་ཙཱ་རོ, ཏ་ཏྠ ནི་ཡུ་ཏྟཾ, སོ ཝཱ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཨཱ་བྷི་ས་མཱ་ཙཱ་རི་ཀཾ. ཨཱ་དི བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་སྶཱ་ཏི ཨཱ་དི་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ, ཏ་དེ་ཝ ཨཱ་དི་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ཀཾ. ཝི་ར་མ་ཏི ཨེ་ཏཱ་ཡ, ས་ཡཾ ཝཱ ཝི་ར་མ་ཏི, ཝི་ར་མ་ཎཾ ཝཱ ཝི་ར་ཏི, ན ཝི་ར་ཏཱི་ཏི ཨ་ཝི་ར་ཏི. ནི་སྶ་ཡ་ཏཱི་ཏི ནི་སྶི་ཏཾ, ན ནི་སྶི་ཏ་ནྟི ཨ་ནི་སྶི་ཏཾ. པ་རི་ཡ་ནྟོ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི པ་རི་ཡ་ནྟཾ, ཀཱ་ལེ་ན པ་རི་ཡ་ནྟཾ ཀཱ་ལ་པ་རི་ཡ་ནྟཾ, ཡ་ཐཱ་པ་རི་ཙྪི་ནྣོ ཝཱ ཀཱ་ལོ པ་རི་ཡ་ནྟོ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཀཱ་ལ་པ་རི་ཡ་ནྟཾ. ཡཱ་ཝ པཱ་ཎ་ནཾ ཛཱི་ཝ་ནཾ ཀོ་ཊི ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཨཱ་པཱ་ཎ་ཀོ་ཊི་ཀཾ. ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ལོ་ཀེ ནི་ཡུ་ཏྟཾ, ཏ་ཏྠ ཝཱ ཝི་དི་ཏ་ནྟི ལོ་ཀི་ཡཾ. ལོ་ཀཾ ཨུ་ཏྟ་ར་ཏཱི་ཏི ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཾ.

པ་ཙྩ་ཡ་ཏོ, ཕ་ལ་ཏོ ཙ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་པ་ཎཱི་ཏེ་ཧི ནི་ཧཱི་ནཾ, ཏེ་སཾ ཝཱ གུ་ཎེ་ཧི པ་རི་ཧཱི་ན་ནྟི ཧཱི་ནཾ. ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི པ་དྷཱ་ན་བྷཱ་ཝཾ ནཱི་ཏ་ནྟི པ་ཎཱི་ཏཾ. ཨུ་བྷི་ནྣ་མེ་ཝ ཝེ་མ་ཛ྄ཛྷེ བྷ་ཝཾ མ་ཛ྄ཛྷི་མཾ. ཨ་ཏྟཱ་དྷི་པ་ཏི་ཏོ ཨཱ་ག་ཏཾ ཨ་ཏྟཱ་དྷི་པ་ཏེ་ཡྻཾ. སེ་ས་པ་ད་དྭ་ཡེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཏ་ཎྷཱ་ཡ, དི་ཊྛི་ཡཱ ཝཱ པ་རཱ་མ་ཊྛཾ པ་དྷཾ་སི་ཏ་ནྟི པ་རཱ་མ་ཊྛཾ. ཏ་པྤ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཏོ ཨ་པ་རཱ་མ་ཊྛཾ. པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷ་ཀི་ལེ་སཾ པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷཾ. སི་ཀྑཱ་སུ ཛཱ་ཏཾ, སེ་ཀྑ་སྶ ཨི་ད་ནྟི ཝཱ སེ་ཀྑཾ. པ་རི་ནི་ཊྛི་ཏ་སི་ཀྑཱ་ཀི་ཙྩ་ཏཱ་ཡ ཨ་སེ་ཀྑ་དྷ་མྨ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཾ ཨ་སེ་ཀྑཾ. ཏ་དུ་བྷ་ཡ་པ་ཊི་ཀྑེ་པེ་ན ནེ་ཝ་སེ་ཀྑ་ནཱ་སེ་ཀྑཾ. ཧཱ་ནཾ བྷ་ཛ་ཏི, ཧཱ་ན་བྷཱ་གོ ཝཱ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཧཱ་ན་བྷཱ་གི་ཡཾ. སེ་སེ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨ་པྤ་པ་རི་མཱ་ཎ་ཏྟཱ པ་རི་ཡ་ནྟ་ཝ་ནྟཾ, པཱ་རི་སུ་དྡྷི་ཝ་ནྟ་ཉྩ སཱི་ལཾ པ་རི་ཡ་ནྟ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་སཱི་ལཾ. ཨ་ན་པྤ་པ་རི་མཱ་ཎ་ཏྟཱ ཨ་པ་རི་ཡ་ནྟཾ, པཱ་རི་སུ་དྡྷི་ཝ་ནྟ་ཉྩ སཱི་ལཾ ཨ་པ་རི་ཡ་ནྟ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་སཱི་ལཾ. ས་བྦ་སོ པུ་ཎྞཾ, པཱ་རི་སུ་དྡྷི་ཝ་ནྟ་ཉྩ སཱི་ལཾ པ་རི་པུ་ཎྞ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་སཱི་ལཾ.

༡༡. ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནཱཏི ‘‘སཱི་ལ་ན་ཊྛེ་ན སཱི་ལ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༧) ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟེ་ན ན་ཡེ་ན. ཨི་དཾ ཀ་ཏྟ་བྦ་ནྟི པ་ཉྙ་ཏྟ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་པཱུ་ར་ཎནྟི ཨི་དཾ ཨཱ་བྷི་ས་མཱ་ཙཱ་རི་ཀཾ ཀ་ཏྟ་བྦཾ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨེ་ཝཾ པ་ཉྙ་ཏྟ་སྶ སི་ཀྑཱ་པ་ད་སཱི་ལ་སྶ པཱུ་ར་ཎཾ. སི་ཀྑཱ་པ་ད་སཱི་ལཾ ཧི པཱུ་རེ་ནྟོ སི་ཀྑཱ་པ་ད་མྤི པཱུ་རེ་ཏི པཱ་ལེ་ཏི ནཱ་མ. སི་ཀྑཱ ཨེ་ཝ ཝཱ སི་ཀྑི་ཏ་བྦ་ཏོ, པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦ་ཏོ ཙ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ. ཏ་སྶ པཱུ་ར་ཎ་ནྟི་པི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཨི་དཾ ན ཀ་ཏྟ་བྦ་ནྟི པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ ཨ་ཀ་ར་ཎནྟི ཨི་དཾ དུ་ཙྩ་རི་ཏཾ ན ཀ་ཏྟ་བྦ་ནྟི བྷ་ག་ཝ་ཏཱ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ ཨ་ཀ་ར་ཎཾ ཝི་ར་མ་ཎཾ. ཙ་ར་ནྟི ཏ་སྨིནྟི ཏ་སྨིཾ སཱི་ལེ ཏཾ་ས་མ་ངྒི་ནོ ཙ་ར་ནྟཱི་ཏི སཱི་ལ་སྶ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཏཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ནྟོ ཏེ་སཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སཱི་ལེ་སུ པ་རི་པཱུ་ར་ཀཱ་རི་ཏཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི’’ཏི. ཝཱ་རི་ཏནྟི ཨི་དཾ ན ཀ་ཏྟ་བྦ་ནྟི པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟཾ ཨ་ཀ་པྤི་ཡཾ. ཏཱ་ཡ་ནྟཱིཏི ཨ་ཀ་ར་ཎེ་ནེ་ཝ ཏཱ་ཡ་ནྟི. ཏེ་ནཱཏི ཝཱ་རི་ཏྟ་སཱི་ལ་མཱ་ཧ. ཝཱ་རེ་ཏི ཝཱ ས་ཏྠཱ ཨེ་ཏྠ, ཨེ་ཏེ་ན ཝཱ་ཏི ཝཱ་རི་ཏཾ, སི་ཀྑཱ་པ་དཾ. ཏཾ ཨ་ཝི་ཀོ་པེ་ནྟོ ཏཱ་ཡ་ནྟི ཏེ་ནཱ་ཏི ཝཱ་རི་ཏྟཾ. ས་དྡྷཱ་ཝཱི་རི་ཡ་སཱ་དྷ་ནནྟི ས་དྡྷཱ་ཡ, ཨུ་ཊྛཱ་ན་ཝཱི་རི་ཡེ་ན ཙ སཱ་དྷེ་ཏ་བྦཾ. ན ཧི ཨ་ས་དྡྷོ, ཀུ་སཱི་ཏོ ཙ ཝ་ཏྟ་པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ པ་རི་པཱུ་རེ་ཏི, ས་དྡྷོ ཨེ་ཝ ས་ཏྠཱ་རཱ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟེ ཨ་ཎུ་མ་ཏྟེ་པི ཝ་ཛྫེ བྷ་ཡ་ད་སྶཱ་ཝཱི ས་མཱ་དཱ་ཡ སི་ཀྑ་ཏི སི་ཀྑཱ་པ་དེ་སཱུ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་དྡྷཱ་སཱ་དྷ་ནཾ ཝཱ་རི་ཏྟ’’ནྟི.

ཨ་དྷི་སཱི་ལ་སི་ཀྑཱ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏྟཱ ཨ་བྷི་ཝི་སི་ཊྛོ ས་མཱ་ཙཱ་རོ་ཏི ཨ་བྷི་ས་མཱ་ཙཱ་རོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་ཏྟ་མ་ས་མཱ་ཙཱ་རོ’’ཏི. ཨ་བྷི་ས་མཱ་ཙཱ་རོ་ཝ ཨཱ་བྷི་ས་མཱ་ཙཱ་རི་ཀཾ, ཡ་ཐཱ ཝེ་ན་ཡི་ཀོ་ཏི (ཨ. ནི. ༨.༡༡; པཱ་རཱ. ༨) ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨ་བྷི་ས་མཱ་ཙཱ་རོ ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་ནི་དྡེ་ས་ཏོ མ་གྒ་སཱི་ལཾ, ཕ་ལ་སཱི་ལ་ཉྩ, ཏཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཨུ་དྡི་སྶ ཏ་ད་ཏྠཾ ཏ་པྤ་ཡོ་ཛ་ནཾ པ་ཉྙ་ཏྟཾ ཨཱ་བྷི་ས་མཱ་ཙཱ་རི་ཀཾ. སུ་པ་རི་སུ་དྡྷཱ་ནི ཏཱི་ཎི ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨཱ་ནི, ཙ་ཏྟཱ་རི ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨཱ་ནི, སུ་པ་རི་སུ་དྡྷོ ཨཱ་ཛཱི་ཝོ་ཏི ཨི་དཾ ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཊྛ་མ་ཀཾ. ཏ་ཏྠ ཀཱ་མཾ ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཧེ་ཏུ་ཀ་ཏོ ས་ཏྟ་ཝི་དྷ་དུ་ཙྩ་རི་ཏ་ཏོ ཝི་ར་ཏི ས་མྨཱ་ཨཱ་ཛཱི་ཝོ་ཏི སོ་པི ས་ཏྟ་ཝི་དྷོ ཧོ་ཏི, ས་མྨཱ་ཛཱི་ཝ་ཏཱ་སཱ་མ་ཉྙེ་ན པ་ན ཏཾ ཨེ་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཐ ཝཱ ཏི་ཝི་དྷ་ཀུ་ཧ་ན་ཝ་ཏྠུ་ས་ནྣི་སྶ་ཡ་ཏོ མི་ཙྪཱ་ཛཱི་ཝ་ཏོ ཝི་ར་ཏིཾ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟོ ‘‘ཨཱ་ཛཱི་ཝོ སུ་པ་རི་སུ་དྡྷོ’’ཏི. སེ་ཊྛ་ཙ་རི་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ མ་གྒོ ཨེ་ཝ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ནྟི མ་གྒ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ, ཏ་སྶ. ཨཱ་དི་བྷཱ་ཝ་བྷཱུ་ཏནྟི ཨཱ་དི་མྷི བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦ་ཏཾ ནི་པྥཱ་དེ་ཏ་བྦ་ཏཾ བྷཱུ་ཏཾ པ་ཏྟཾ ཨཱ་དི་བྷཱ་ཝ་བྷཱུ་ཏཾ. ཀི་ཉྩཱ་པི དེ་ས་ནཱ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན ས་མྨཱ་དི་ཊྛི ཨཱ་དི, པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཀྐ་མེ་ན པ་ན ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཊྛ་མ་ཀ་སཱི་ལཾ ཨཱ་དཱི་ཏི. ཏ་སྶ ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱཏི ཨཱ་བྷི་ས་མཱ་ཙཱ་རི་ཀ་སྶ ས་མྤ་ཛྫ་ནེ་ན པ་རི་པཱུ་ར་ཎེ་ན ཨཱ་དི་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ཀཾ ས་མྤ་ཛྫ་ཏི. ཡོ ཧི ལ་ཧུ་ཀཱ་ནི་པི ཨ་པྤ་སཱ་ཝ་ཛྫཱ་ནི པ་རི་ཝ་ཛྫེ་ཏི, སོ ག་རུ་ཀཱ་ནི མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཛྫཱ་ནི བ་ཧྭཱ་དཱི་ན་ཝཱ་ནི པ་རི་ཝ་ཛྫེ་སྶ་ཏཱི་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝ ན་ཏྠཱི་ཏི. སུ་ཏྟཾ པ་ན ཨེ་ཏ་མ་ཏྠཾ བྱ་ཏི་རེ་ཀ་ཝ་སེ་ན ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏི. ཏ་ཏྠ དྷ་མྨནྟི སཱི་ལཾ. ཏཾ ཧི ཨུ་པ་རི་གུ་ཎ་ཝི་སེ་སཱ་ནཾ དྷཱ་ར་ཎ་ཊྛེ་ན དྷ་མྨོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི.

ཝི་ར་ཏི་སཱི་ལ་སྶ ཨི་ཏ་ར་སཱི་ལེ་ན ས་ཏི་པི ས་མྤ་ཡོ་གཱ་དི་ཀེ ཨ་ས་མྨི་སྶ་ཀ་ཏཱ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཝེ་ར་མ་ཎི་མ་ཏྟ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ.

‘‘ནི་སྶི་ཏཱ་ནི་སྶི་ཏ་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ནི་སྶ་ཡཾ ཏཱ་ཝ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ནི་སྶ་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཏ་ཎྷཱ་ཙ་རི་ཏེ་ན ནི་སྶ་ཡི་ཏ་བྦ་ཏོ ཏ་ཎྷཱ་ཝ ཏ་ཎྷཱ་ནི་སྶ་ཡོ. ཏ་ཐཱ དི་ཊྛི་ནི་སྶ་ཡོ. དི་ཊྛི་ཙ་རི་ཏོ ཧི ཨ་ས་ཏི་པི དི་ཊྛི་ཡཱ ཏ་ཎྷཱ་ཝི་ར་ཧེ དི་ཊྛི་ནི་སྶི་ཏོ་ཝ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. དེ་ཝོཏི ཙ་ཏུ་མ་ཧཱ་རཱ་ཛ་ས་ཀྐ་སུ་ཡཱ་མཱ་དི་པཱ་ཀ་ཊ་དེ་ཝ་མཱ་ཧ. དེ་ཝ་ཉྙ་ཏ་རོཏི ཨ་པཱ་ཀ་ཊཾ. ཏ་ཎྷཾ ཨེ་ཝ ནི་སྶི་ཏ་ནྟི ཏ་ཎྷཱ་ནི་སྶི་ཏཾ. ཏ་ཎྷཱ་ཡ ནི་སྶི་ཏ་ནྟི ཙ ཀེ་ཙི ཝ་ད་ནྟི. ཏེ་སཾ ‘‘དྭེ ནི་སྶ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི. སུ་དྡྷི་དི་ཊྛི་ཡཱཏི ‘‘ཨི་ཏི སཾ་སཱ་ར་སུ་དྡྷི བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟ་དི་ཊྛི་ཡཱ, ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཾ སཱི་ལ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏ་སྶེ་ཝཱཏི ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་སྶེ་ཝ ས་མྦྷཱ་ར་བྷཱུ་ཏཾ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཾ, ཝི་ཝ་ཊྚཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ནྟི ཨ་ཏྠོ.

ཀཱ་ལ་པ་རི་ཙྪེ་དཾ ཀ་ཏྭཱཏི ‘‘ཨི་མ་ཉྩ ར་ཏྟིཾ, ཨི་མ་ཉྩ དི་ཝ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཨ. ནི. ༨.༤༡) ཝི་ཡ ཀཱ་ལ་ཝ་སེ་ན པ་རི་ཙྪེ་དཾ ཀ་ཏྭཱ. ཀཱ་ལ་པ་རི་ཙྪེ་དཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ས་མཱ་དི་ནྣ་མྤི ཨ་ནྟ་རཱ་ཝི་ཙྪི་ནྣཾ ས་མྤ་ཏྟ་ཝི་ར་ཏི་ཝ་སེ་ན ཡཱ་ཝ་ཛཱི་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཏ་མྤི ཨཱ་པཱ་ཎ་ཀོ་ཊི་ཀཾ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡཱ་ཝ་ཛཱི་ཝཾ ས་མཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ ཏ་ཐེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟི་ཏ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ.

ལཱ་བྷ་ཡ་ས་ཉཱ་ཏི་ཨ་ངྒ་ཛཱི་ཝི་ཏ་ཝ་སེ་ནཱཏི ལཱ་བྷ་ཡ་སཱ་ནཾ ཨ་ནུ་པྤ་ནྣཱ་ནཾ ཨུ་པྤཱ་ད་ན་ཝ་སེ་ན, ཨུ་པྤ་ནྣཱ་ནཾ ར་ཀྑ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཙེ་ཝ ཝ་ཌྜྷ་ན་ཝ་སེ་ན ཙ ཉཱ་ཏི་ཨ་ངྒ་ཛཱི་ཝི་ཏཱ་ནཾ ཨ་ཝི་ནཱ་ས་ན་ཝ་སེ་ན. ཀིཾ སོ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མི་སྶ་ཏཱིཏི ཡོ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མཱ་ཡ ཙི་ཏྟ་མྤི ན ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏི, སོ ཀཱ་ཡ་ཝཱ་ཙཱ་ཧི ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཀིཾ ཨི་དཾ, ན་ཏྠེ་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. པ་ཊི་ཀྑེ་པེ ཧི ཨ་ཡཾ ཀིཾ-ས་དྡོ.

ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝ་ཎོ ཝི་ཡ ཨཱ་ས་ཝེ ཀཱ་མཱ་ས་ཝཱ་དི་ཀེ པ་གྒྷ་ར་ཏཱི་ཏི ས་མྤ་ཡོ་ག་བྷཱ་ཝཱ་བྷཱ་ཝེ་པི ས་ཧཱ་ས་ཝེ་ཧཱི་ཏི སཱ་ས་ཝཾ. ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀ་དྷ་མྨ་ཛཱ་ཏ་ནྟི སཱི་ལཾ ཏ་པྤ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘སཱ་ས་ཝཾ སཱི་ལཾ ལོ་ཀི་ཡ’’ནྟི. བྷ་ཝ་ཝི་སེ་སཱ ས་མྤ་ཏྟི་བྷ་ཝཱ. ཝི་ན་ཡོཏི ཝི་ན་ཡ་པ་རི་ཡ་ཏྟི, ཏ་ཏྠ ཝཱ ཨཱ་ག་ཏ་སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནི. པཱ་མོ་ཛྫཾ ཏ་རུ་ཎ་པཱི་ཏི. ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ནཾ ས་པ་ཙྩ་ཡ་ནཱ་མ་རཱུ་པ་ད་སྶ་ནཾ, ཏ་ད་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ ཝཱ ཏ་རུ་ཎ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ. ནི་བྦི་དཱཏི ནི་བྦི་དཱ་ཉཱ་ཎཾ. ཏེ་ན བ་ལ་ཝ་ཝི་པ་སྶ་ན་མཱ་ཧ. ཝི་རཱ་གོ མ་གྒོ. ཝི་མུ་ཏྟི ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལཾ. ཝི་མུ་ཏྟི་ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ནཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ. ཀ་ཐཱཏི ཝི་ན་ཡ་ཀ་ཐཱ. མ་ནྟ་ནཱཏི ཝི་ན་ཡ་ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ. ཨུ་པ་ནི་སཱཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཀཱ་ར་ཎ་པ་ར་མྤ་རཱ་ས་ངྑཱ་ཏོ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡོ. ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཾ མ་གྒ་ཕ་ལ་ཙི་ཏྟ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཾ ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཊྛ་མ་ཀ་སཱི་ལཾ. ཏ་ཏྠ མ་གྒ་སཱི་ལཾ བྷ་ཝ་ནི་སྶ་ར་ཎཱ་ཝ་ཧཾ ཧོ་ཏི, པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཉཱ་ཎ་སྶ ཙ བྷཱུ་མི, ཕ་ལ་སཱི་ལཾ པ་ན པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ་ཉཱ་ཎ་སྶེ་ཝ བྷཱུ་མི.

༡༢. ཧཱི་ནཱ་དྷི་མུ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ཚ་ནྡཱ་དཱི་ན་མྤི ཧཱི་ན་ཏཱ. པ་ཎཱི་ཏཱ་དྷི་མུ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན པ་ཎཱི་ཏ་ཏཱ. ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ཝེ་མ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ཏཱ. ཡ་ཐེ་ཝ ཧི ཀ་མྨཾ ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ན་ཝ་སེ་ན ཧཱི་ནཱ་དི་བྷེ་ད་བྷི་ནྣཾ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཚ་ནྡཱ་ད་ཡོ་པི པ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་ཀཱ་ར་ཝ་སེ་ན. སོ ཙ ནེ་སཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་ཀཱ་རོ ཨ་དྷི་མུ་ཏྟི་བྷེ་དེ་ནཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཡ་ས་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡཱཏི ཀི་ཏྟི་སི་ལོ་ཀཱ་བྷི་ར་ཏི་ཡཱ, པ་རི་ཝཱ་རི་ཙྪཱ་ཡ ཝཱ. ‘‘ཀ་ཐཾ ནཱ་མ མཱ་དི་སོ ཨཱི་དི་སཾ ཀ་རེ་ཡྻཱ’’ཏི པཱ་པ་ཛི་གུ་ཙྪཱ་ཡ ཨ་རི་ཡ་བྷཱ་ཝཾ ནི་སྶཱ་ཡ. ཨ་ནུ་པ་ཀྐི་ལི་ཊྛནྟི ཨ་ཏྟུ་ཀྐཾ་ས་ན་པ་ར་ཝ་མྦྷ་ནཱ་ཧི, ཨ་ཉྙེ་ཧི ཙ ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་སེ་ཧི ཨ་ནུ་པ་ཀྐི་ལི་ཊྛཾ. བྷ་ཝ་བྷོ་ག་ཏྠཱ་ཡཱཏི བྷ་ཝ་ས་མྤ་ཏྟི་ཨ་ཏྠ་ཉྩེ་ཝ བྷོ་ག་ས་མྤ་ཏྟི་ཨ་ཏྠ་ཉྩ. ཨ་ཏྟ་ནོ ཝི་མོ་ཀྑ་ཏྠཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟི་ཏནྟི སཱ་ཝ་ཀ་པ་ཙྩེ་ཀ་བོ་དྷི་ས་ཏྟ་སཱི་ལ་མཱ་ཧ. ས་བྦ་ས་ཏྟཱ་ནཾ ཝི་མོ་ཀྑ་ཏྠཱ་ཡཱཏི ས་བྦ་ས་ཏྟཱ་ནཾ སཾ་སཱ་ར་བ་ནྡྷ་ན་ཏོ ཝི་མོ་ཙ་ན་ཏྠཱ་ཡ. པཱ་ར་མི་ཏཱ་སཱི་ལཾ མ་ཧཱ་བོ་དྷི་ས་ཏྟ་སཱི་ལཾ. ཡཱ ཀ་རུ་ཎཱུ་པཱ་ཡ་ཀོ་ས་ལླ་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏཱ མ་ཧཱ་བོ་དྷིཾ ཨཱ་ར་བྦྷ པ་ཝ་ཏྟཱ པ་ར་མུ་ཀྐཾ་ས་ག་ཏ་སོ་ཙེ་ཡྻ་ས་ལླེ་ཁཱ དེ་ས་ཀཱ་ལ་ས་ཏྟཱ་དི་ཝི་ཀ་པྤ་ར་ཧི་ཏཱ སཱི་ལ་པཱ་ར་མི་ཏཱ.

ཨ་ན་ནུ་རཱུ་པནྟི ཨ་སཱ་རུ་པྤཾ. ཨ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ ག་རུ ཨ་དྷི་པ་ཏི ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཏྟ་ག་རུ, ལ་ཛྫཱ་དྷི་ཀོ. ཨ་ཏྟཱ་དྷི་པ་ཏི་ཏོ ཨཱ་ག་ཏཾ ཨ་ཏྟཱ་དྷི་པ་ཏེ་ཡྻཾ. ལོ་ཀོ ཨ་དྷི་པ་ཏི ག་རུ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ལོ་ཀཱ་དྷི་པ་ཏི, ཨོ་ཏྟ་པྤཱ་དྷི་ཀོ. དྷ་མྨོ ནཱ་མཱ་ཡཾ མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ ཨེ་ཀ་ནྟ་ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀོ, སོ ཙ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ་ཝ པཱུ་ཛེ་ཏ་བྦོ. ཏ་སྨཱ ‘‘ནཾ སཱི་ལ་ས་མྤ་དཱ་ཡ པཱུ་ཛེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ དྷ་མྨ་མ་ཧ་ཏྟཾ པཱུ་ཛེ་ཏུ་ཀཱ་མེ་ན.

པ་རཱ་མ་ཊྛ་ཏྟཱཏི པ་རཱ་བྷ་ཝ་ཝ་སེ་ན ཨཱ་མ་ཊྛ་ཏྟཱ. ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛི་ཡོ ཧི ‘‘ཨི་མི་ནཱ་ཧཾ སཱི་ལེ་ན དེ་ཝོ ཝཱ བྷ་ཝི་སྶཱ་མི དེ་ཝ་ཉྙ་ཏ་རོ ཝཱ, ཨི་མི་ནཱ མེ སཱི་ལེ་ན སཾ་སཱ་ར་སུ་དྡྷི བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི པ་ཝ་ཏྟ་སྶ སཱི་ལཾ པ་རཱ་མ་ས་ནྟི་ཡོ ཏཾ པ་རཱ་བྷ་ཝཾ པཱ་པེ་ནྟི མ་གྒ་སྶ ཨ་ནུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ. པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་ཀ་ལྱཱ་ཎ་ཀ་སྶཱཏི པུ་ཐུ་ཛྫ་ནེ་སུ ཀ་ལྱཱ་ཎ་ཀ་སྶ. སོ ཧི པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ་ཝ ཧུ་ཏྭཱ ཀ་ལྱཱ་ཎེ་ཧི སཱི་ལཱ་དཱི་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ. པ་རཱ་མ་ས་ན་ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཏོ, ས་མུ་ཙྪི་ནྡ་ན་ཏོ ཙ ཏེ་ཧི ན པ་རཱ་མ་ཊྛ་ནྟི ཨ་པ་རཱ་མ་ཊྛཾ. ཏ་སྶ ཏ་སྶ ཀི་ལེ་ས་ད་ར་ཐ་སྶ པ་ཊི་པྤ་སྶ་མྦྷ་ན་ཏོ ཝཱུ་པ་ས་མ་ན་ཏོ པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷཾ.

ཀ་ཏ་པ་ཊི་ཀ་མྨནྟི ཝུ་ཊྛཱ་ན་དེ་ས་ནཱ་ཧི ཡ་ཐཱ་དྷ་མྨཾ ཀ་ཏ་པ་ཊི་ཀཱ་རཾ. ཨེ་ཝཾ ཧི ཏཾ སཱི་ལཾ པ་ཊི་པཱ་ཀ་ཏི་ཀ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏཾ ཝི་སུ་དྡྷ’’ནྟི. ‘‘ཀ་ཏ་པ་ཊི་ཀ་མྨ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ཙ ‘‘ན པུ་ནེ་ཝཾ ཀ་རི་སྶ’’ནྟི ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་མྤི ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ‘‘ཨ་ཙྪ་མཾ་སཾ ནུ ཁོ, སཱུ་ཀ་ར་མཾ་སཾ ནུ ཁོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝ་ཏྠུ་མྷི ཝཱ, ‘‘པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ ནུ ཁོ, དུ་ཀྐ་ཊཾ ནུ ཁོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཝཱ, ‘‘མ་ཡཱ ཏཾ ཝ་ཏྠུ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་ནྟཾ ནུ ཁོ, ན ནུ ཁོ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་ནྟ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཙཱ་རེ ཝཱ ཝེ་མ་ཏི་ཀ་སྶ སཾ་ས་ཡཱ་པ་ནྣ་སྶ. ཝི་སོ་དྷེ་ཏ་བྦཾ ཡ་ཐཱ་དྷ་མྨཾ པ་ཊི་ཀ་མྨེ་ན. ཝི་མ་ཏི ཨེ་ཝ ཝེ་མ་ཏི་ཀཾ, ཏ་སྨིཾ ཝེ་མ་ཏི་ཀེ ས་ཏི, ཝི་མ་ཏི་ཡཱ ཨུ་པྤ་ནྣཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝི་མ་ཏི པ་ཊི་ཝི་ནེ་ཏ་བྦཱཏི ས་ཡཾ ཝཱ ཏཾ ཝ་ཏྠུཾ ཝི་ཙཱ་རེ་ཏྭཱ, ཝི་ན་ཡ་དྷ་རེ ཝཱ པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ཀ་ངྑཱ ཝི་ནོ་དེ་ཏ་བྦཱ. ནི་ཀྐ་ངྑེ་ན པ་ན ཀ་པྤི་ཡཾ ཙེ ཀཱ་ཏ་བྦཾ, ཨ་ཀ་པྤི་ཡཾ ཙེ ཚ་ཌྜེ་ཏ་བྦཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་ཙྩ་སྶ ཕཱ་སུ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི.

‘‘ཙ་ཏཱུ་ཧི ཨ་རི་ཡ་མ་གྒེ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ མ་གྒ་ཕ་ལ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཾ སཱི་ལཾ མ་གྒ་ཕ་ལ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཾ ཝུ་ཏྟཾ. ས་མུ་དཱ་ཡེ་སུ པ་ཝ་ཏྟ་ཝོ་ཧཱ་རཱ ཨ་ཝ་ཡ་ཝེ་སུ་པི པ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི. སེ་སནྟི ས་བྦཾ ལོ་ཀི་ཡ་སཱི་ལཾ.

པ་ཀ་ཏི་པཱིཏི ས་བྷཱ་ཝོ་པི. སུ་ཁ་སཱི་ལོ ས་ཁི་ལོ སུ་ཁ་སཾ་ཝཱ་སོ. ཏེ་ན པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ནཱཏི པ་ཀ་ཏི་ཨ་ཏྠ་ཝཱ་ཙ་ཀ་ཏྠེ་ན. ཨེ་ཀ་ཙྩཾ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏཾ སཱི་ལཾ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་སཱི་ལེ་ན ཨེ་ཀ་ས་ངྒ་ཧ་ནྟི ཨ་ཀུ་ས་ལ་སྶེ་ཝཱ་ཡུ་ཛྫ་མཱ་ན་ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཏྠ ཨ་ཀུ་ས་ལ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཐཱ ཧི སེ་ཀྑ་ཏྟི་ཀཾ ཨི་དྷ ག་ཧི་ཏཾ, ཨི་དྷ ན ཨུ་པ་ནཱི་ཏཾ ཀུ་ས་ལ་ཏྟི་ཀ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝཱཏི ཝུ་ཏྟེ་ནེ་ཝ ན་ཡེ་ན ཀུ་ས་ལ་ཏྟི་ཀཾ ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཧཱི་ན་ཏྟི་ཀཱ་དཱི་ནཾ པ་ཉྩ་ནྣཾ ཏི་ཀཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཨ་སྶ སཱི་ལ་སྶ ཏི་ཝི་དྷ་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.

༡༣. ཡོ་དྷཱཏི ཡོ ཨི་དྷ. ཝ་ཏྠུ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མེཏི ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཝ་ཏྠུ་ནོ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ནེ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཙཱ་རེ. ཀཱ་མ་ས་ངྐ་པྤཱ་ད་ཡོ ན་ཝ མ་ཧཱ་ཝི་ཏ་ཀྐཱ མི་ཙྪཱ་ས་ངྐ་པྤཱ. ཨེ་ཝ་རཱུ་པ་སྶཱཏི ཨེ་དི་ས་སྶ. ཏ་སྶ ཧི སཱི་ལ་ཝ་ནྟེ ཨ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ དུ་སྶཱི་ལེ སེ་ཝ་ནྟ་སྶ ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཏེ་སཾ དི་ཊྛཱ་ནུ་ག་ཏིཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ནེ་ན པ་ཎྞ་ཏྟི་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མེ ཨ་དོ་ས་ད་སྶཱ་ཝི་ནོ མི་ཙྪཱ་ས་ངྐ་པྤ་བ་ཧུ་ལ་ཏཱ་ཡ མ་ན་ཙྪ་ཊྛཱ་ནི ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི ཨ་ར་ཀྑ་ཏོ སཱི་ལཾ ཨེ་ཀཾ་སེ་ནེ་ཝ ཧཱ་ན་བྷཱ་གི་ཡཾ ཧོ་ཏི, ན ཋི་ཏི་བྷཱ་གི་ཡཾ, ཀུ་ཏོ ཝི་སེ་སཱ་དི་བྷཱ་གི་ཡ་ཏཱ. སཱི་ལ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱཏི སཱི་ལ་པཱ་རི་པཱུ་རི་ཡཱ ཙ་ཏུ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་སཱི་ལེ་ན. ཨ་གྷ་ཊ་ནྟ་སྶ ཨུ་ཏྟ་རཱིཏི ཨུ་ཏྟ་རི ཝི་སེ་སཱ་དྷི་ག་མཱ་ཡ ཨ་ཝཱ་ཡ་མ་ནྟ་སྶ. ཋི་ཏི་བྷཱ་གི་ཡཾ སཱི་ལཾ བྷ་ཝ་ཏི ཨ་ས་མཱ་དྷི་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཡ་ཏྟཱ. ས་མྤཱ་དི་ཏེ ཧི ས་མཱ་དྷི་སྨིཾ སཱི་ལ་སྶ ས་མཱ་དྷི་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཡ་ཏཱ ནི་ཙྪི་ཡ་ཏི. ས་མཱ་དྷ་ཏྠཱ་ཡཱཏི ས་མ་ཐ་ཝ་སེ་ན ས་མཱ་དྷཱ་ན་ཏྠཱ་ཡ. ནི་བྦི་དནྟི ཝི་པ་སྶ་ནཾ. བ་ལ་ཝ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ནི་བྦི་དཱ་ག་ཧ་ཎཾ ཏཱ་ཝ་ཏཱ་པི སཱི་ལ་སྶ ནི་བྦེ་དྷ་བྷཱ་གི་ཡ་བྷཱ་ཝ་སི་དྡྷི་ཏོ.

ཡཱ་ནི ཙ སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནི ནེ་སཾ ར་ཀྑི་ཏ་བྦཱ་ནཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ, ཏཱ་ནི པ་ན ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཏོ ཨ་ཉྙཱ་ནི. ནེ་སནྟི ‘‘ར་ཀྑི་ཏ་བྦཱ་ནཱི’’ཏི པ་དཾ ཨ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ ཀ་ཏྟ་རི སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ, ཏེ་ཧི བྷི་ཀྑཱུ་ཧཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་ཏི ཝཱ ཨུ་སྶཱ་ཧེཏི ཨུ་སྶ་ཀྐི་ཏྭཱ སཱི་ལཱ་ནི ར་ཀྑི་ཏུཾ ཨུ་སྶཱ་ཧེ ས་ཏི. ད་སཱཏི སཱ་མ་ཎེ་རེ་ཧི ར་ཀྑི་ཏ་བྦ་སཱི་ལ་མཱ་ཧ གྷ་ཊི་ཀཱ་རཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ཡ. ཨ་ཊྛཱཏི ན་ཙྩཱ་དི་མཱ་ལཱ་དི་ཝེ་ར་མ་ཎིཾ ཨེ་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ས་བྦ་པ་ཙྪི་མ་ཝ་ཛྫཱ་ནི ཨ་ཊྛ.

ཨ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མོཏི པ་ཉྩ་ནྣཾ སཱི་ལཱ་ནཾ ཨ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མོ. པ་ཀ་ཏི་སཱི་ལནྟི ས་བྷཱ་ཝ་སཱི་ལཾ. ཏ་ཏྲཱུ་པ་པ་ཏྟི་ནི་ཡ་ཏཾ ཧི སཱི་ལཾ ཨུ་ཏྟ་ར་ཀུ་རུ་ཀཱ་ནཾ. མ་རི་ཡཱ་དཱ་ཙཱ་རི་ཏྟནྟི ཏ་སྶ ཏ་སྶ སཱ་ཝ་ཛྫ་སྶ ཨ་ཀ་ར་ཎེ མ་རི་ཡཱ་ད་བྷཱུ་ཏཾ, ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཀུ་ལཱ་དཱི་སུ པུ་བྦ་པུ་རི་སེ་ཧི ཋ་པི་ཏཾ ཙཱ་རི་ཏྟཾ. ཀུ་ལ་དེ་ས་པཱ་ས་ཎྜ་དྷ་མྨོ ཧི ‘‘ཨཱ་ཙཱ་ར་སཱི་ལ’’ནྟི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ. ཏ་ཏྠ ཀུ་ལ་དྷ་མྨོ ཏཱ་ཝ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་དཱི་ནཾ ཨ་མ་ཛྫ་པཱ་ནཱ་དི, དེ་ས་དྷ་མྨོ ཨེ་ཀ་ཙྩ་ཛ་ན་པ་ད་ཝཱ་སཱི་ནཾ ཨ་ཧིཾ་ས་ནཱ་དི, པཱ་ས་ཎྜ་དྷ་མྨོ ཏི་ཏྠི་ཡཱ་ནཾ ཡ་མ་ནི་ཡ་མཱ་དི. ཏི་ཏྠི་ཡ་མ་ཏཾ ཧི དི་ཊྛི་པཱ་སེ་ན, ཏ་ཎྷཱ་པཱ་སེ་ན ཙ ཌེ་ཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, པཱ་སཾ ཝཱ བཱ་དྷཾ ཨ་རི་ཡ་ཝི་ན་ཡ་སྶ ཌེ་ཏཱི་ཏི ‘‘པཱ་ས་ཎྜ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ‘‘པ་ཀ་ཏི་ཡཱ སཱི་ལ་ཝ་ཏཱི ཧོ་ཏཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ༢.༢༠) ཝ་ཙ་ན་ཏོ བོ་དྷི་ས་ཏྟ་མཱ་ཏུ པ་ཉྩ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་སཱི་ལཾ པ་རི་པུ་ཎྞ་མེ་ཝ. ཨི་དཾ པ་ན ཨུ་ཀྐཾ་ས་ག་ཏཾ བོ་དྷི་ས་ཏྟ་པི་ཏ་རི་པི ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་མ་ཏྟེ་ན་པི ཨ་སཾ་ཀི་ལི་ཊྛཾ ‘‘དྷ་མྨ་ཏཱ་སཱི་ལ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཀཱ་མ་གུ་ཎཱུ་པ་སཾ་ཧི་ཏནྟི ཀཱ་མ་ཀོ་ཊྛཱ་སེ་སུ ཨ་སྶཱ་དཱུ་པ་སཾ་ཧི་ཏཾ ཀཱ་མ་སྶཱ་ད་ག་དྷི་ཏཾ. དྷ་མྨ་ཏཱ་སཱི་ལནྟི དྷ་མྨ་ཏཱ་ཡ ཀཱ་ར་ཎ་ནི་ཡཱ་མེ་ན ཨཱ་ག་ཏཾ སཱི་ལཾ. སཱི་ལ་པཱ་ར་མིཾ ཧི པ་ར་མུ་ཀྐཾ་སཾ པཱ་པེ་ཏྭཱ ཀུ་ཙྪི་ག་ཏ་སྶ མ་ཧཱ་བོ་དྷི་ས་ཏྟ་སྶ སཱི་ལ་ཏེ་ཛེ་ན གུ་ཎཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན བོ་དྷི་ས་ཏྟ་མཱ་ཏུ ས་ར་སེ་ནེ་ཝ པ་ར་མ་ས་ལླེ་ཁ་པྤ་ཏྟཾ སཱི་ལཾ ཧོ་ཏི. མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པཱ་དཱི་ནནྟི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན བྷ་དྡཱ་དི་ཀེ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཏེ ཀི་ར སུ་ཙི་རཾ ཀཱ་ལཾ སུ་པ་རི་སུ་དྡྷ་སཱི་ལཱ ཨེ་ཝ ཧུ་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ཏཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སུ་དྡྷ་ས་ཏྟཱ་ན’’ནྟི. ཏཱ་སུ ཏཱ་སུ ཛཱ་ཏཱི་སཱུཏི སཱི་ལ་ཝ་རཱ་ཛ་མ་ཧིཾ་ས་རཱ་ཛཱ་དི་ཛཱ་ཏཱི་སུ. པུ་བྦེ པུ་རི་མ་ཛཱ་ཏི་ཡཾ སི་དྡྷོ ཧེ་ཏུ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི པུ་བྦ་ཧེ་ཏུ་ཀ་སཱི་ལཾ. ཨི་དཾ པ་ན པ་ཀ་ཏི་སཱི་ལཱ་དི་ས་མཱ་དཱ་ནེ་ན ཝི་ནཱ ཨ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ས་མྤ་ཏྟ་ཝི་ར་ཏི་ས་ངྒ་ཧཾ ད་ཊྛ་བྦཾ.

ཡཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ སཱི་ལ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨི་དྷཱཏི ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་སཱི་ལ་པ་རི་པཱུ་ར་ཀ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ ས་ནྣི་སྶ་ཡ་བྷཱུ་ཏ་སཱ་ས་ན་པ་རི་དཱི་པ་ནཾ, ཨ་ཉྙ་སཱ་ས་ན་སྶ ཙ ཏ་ཐཱ་བྷཱ་ཝ་པ་ཊི་སེ་དྷ་ནཾ. ཝུ་ཏྟཾ ཧེ་ཏཾ ‘‘ཨི་དྷེ་ཝ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་མ་ཎོ…པེ… སུ་ཉྙཱ པ་ར་པྤ་ཝཱ་དཱ ས་མ་ཎེ་བྷི ཨ་ཉྙེ་ཧཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ༢.༢༡༤; མ. ནི. ༡.༡༣༩; ཨ. ནི. ༤.༢༤༡). བྷི་ཀྑཱུཏི ཏ་སྶ སཱི་ལ་སྶ པ་རི་པཱུ་ར་ཀ་པུ་གྒ་ལ་པ་རི་དཱི་པ་ནཾ. པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་ར་སཾ་ཝུ་ཏོཏི ཨི་ད་མ་སྶ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཱི་ལེ པ་ཏི་ཊྛི་ཏ་བྷཱ་ཝ་པ་རི་དཱི་པ་ནཾ. ཝི་ཧ་ར་ཏཱིཏི ཨི་ད་མ་སྶ ཏ་ད་ནུ་རཱུ་པ་ཝི་ཧཱ་ར་ས་མ་ངྒི་བྷཱ་ཝ་པ་རི་དཱི་པ་ནཾ. ཨཱ་ཙཱ་ར་གོ་ཙ་ར་ས་མྤ་ནྣོཏི ཨི་དཾ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་ར་སྶ, ཨུ་པ་རི་ཨ་དྷི་ག་ནྟ་བྦ་གུ་ཎཱ་ན་ཉྩ ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཀ་དྷ་མྨ་པ་རི་དཱི་པ་ནཾ. ཨ་ཎུ་མ་ཏྟེ་སུ ཝ་ཛྫེ་སུ བྷ་ཡ་ད་སྶཱ་ཝཱིཏི ཨི་དཾ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་ཏོ ཨ་ཙ་ཝ་ན་བྷཱ་ཝ་པ་རི་དཱི་པ་ནཾ. ས་མཱ་དཱ་ཡཱཏི སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནཾ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ ཨཱ་དཱ་ན་པ་རི་དཱི་པ་ནཾ. སི་ཀྑ་ཏཱིཏི སི་ཀྑཱ་ཡ ས་མ་ངྒི་བྷཱ་ཝ་པ་རི་དཱི་པ་ནཾ. སི་ཀྑཱ་པ་དེ་སཱུཏི སི་ཀྑི་ཏ་བྦ་དྷ་མྨ་པ་རི་དཱི་པ་ནཾ. ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏཾ པ་ར་ཏོ ཨཱ་ཝི བྷ་ཝི་སྶ་ཏི.

སོཏི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་ར་སཱི་ལེ པ་ཏི་ཊྛི་ཏ་བྷི་ཀྑུ. ཏེ་ན ཡཱ་དི་ས་སྶ ཨི་ནྡྲི་ཡ་སཾ་ཝ་ར་སཱི་ལཾ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦཾ, ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. ཙ་ཀྑུ་ནཱཏི ཡ་ཏོ སོ སཾ་ཝ་རོ, ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. རཱུ་པནྟི ཡ་ཏྠ སོ སཾ་ཝ་རོ, ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. དི་སྭཱ ན ནི་མི་ཏྟ་གྒཱ་ཧཱི ཧོ་ཏི ནཱ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ན་གྒཱ་ཧཱིཏི སཾ་ཝ་ར་སྶ ཨུ་པཱ་ཡཾ ད་སྶེ་ཏི. ཡ་ཏྭཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ…པེ… ཨ་ནྭཱ་སྶ་ཝེ་ཡྻུནྟི སཾ་ཝ་ར་སྶ པ་ཊི་པ་ཀྑཾ ཏ་ཏྠ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི. སཾ་ཝ་རཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ཏཱིཏི པ་གེ་ཝ ས་ཏི་ཡཱ ཨུ་པ་ཊྛ་པེ་ཏ་བྦ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. ར་ཀྑ་ཏི ཙ་ཀྑུ་ནྡྲི་ཡནྟི ས་ཏི་ཡཱ ཨུ་པ་ཊྛཱ་པ་ན་མེ་ཝ ཙ་ཀྑུ་ནྡྲི་ཡ་སྶ ཨཱ་ར་ཀྑཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཙ་ཀྑུ་ནྡྲི་ཡེ སཾ་ཝ་རཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱིཏི ཏ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཱ ས་ཏི་ཡེ་ཝེ་ཏྠ སཾ་ཝ་རོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་སྶ ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཚ་ནྣཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནནྟི ‘‘ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཧེ་ཏུ ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཀཱ་ར་ཎཱ ཨ་ས་ནྟཾ ཨ་བྷཱུ་ཏཾ ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨཾ ཨུ་ལླ་པ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨཱ་ག་ཏཱ་ནཾ ཚ་ནྣཾ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་དི་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟཱ་ནཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནཾ. སཱ་མ་ནྟ་ཛ་པྤ་ནཱ་དི་ནཱ ཏི་ཝི་དྷེ་ན ཀུ་ཧ་ན་ཝ་ཏྠུ་ནཱ ཝི་མྷཱ་པ་ནཾ ཀུ་ཧ་ནཱ. ཨ་ཏྟཱ་ནཾ, དཱ་ཡ་ཀཾ ཝཱ ཨུ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ སོ ཀི་ཉྩི ད་དཱ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཀ་ཐ་ནཾ ལ་པ་ནཱ. ནི་མི་ཏྟཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི པ་ཙྩ་ཡ་དཱ་ན་ས་ཉྙུ་པྤཱ་ད་ཀཾ ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨཾ, ཏེ་ན ནི་མི་ཏྟེ་ན ཙ་ར་ཏི, ནི་མི་ཏྟཾ ཝཱ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ནེ་མི་ཏྟི་ཀོ, ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ ནེ་མི་ཏྟི་ཀ་ཏཱ. ག་ནྡྷཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ ལཱ་བྷཱ་ཡ པ་རེ་སཾ ཨ་ཀྐོ་ས་ནཱ་དི་ནཱ ནི་པི་ས་ཏཱི་ཏི ནི་པྤེ་སོ, ནི་པྤེ་སོ་ཝ ནི་པྤེ་སི་ཀོ, ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ ནི་པྤེ་སི་ཀ་ཏཱ. མ་ཧི་ཙྪ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཏྟ་ནཱ ལ་དྡྷ་ལཱ་བྷེ་ན པ་ར་ཏོ ལཱ་བྷ་པ་རི་ཡེ་ས་ནཱ ལཱ་བྷེ་ན ལཱ་བྷཾ ནི་ཛི་གཱི་ས་ན་ཏཱ. ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ནནྟི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཨ་ནུ་པྤི་ཡ་བྷཱ་ཎི་ཏཱ་ཙཱ་ཊུ་ཀ་མྱ་ཏཱ་དིཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. པ་ཊི་ས་ངྑཱ་ནེ་ན པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ་ཡ པ་རི་སུ་དྡྷོ ཨ་སཾ་ཀི་ལི་ཊྛོ པ་ཊི་ས་ངྑཱ་ན་པ་རི་སུ་དྡྷོ. ཙ་ཏྟཱ་རོ པ་ཙྩ་ཡཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫཱི་ཡ་ནྟི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཙ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡ་པ་རི་བྷོ་གོ, ཏ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟཱ ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་ཙེ་ཏ་ནཱ.

པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་ར་སཱི་ལ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡༤. ཏ་ཏྲཱཏི ཏེ་སུ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་རཱ་དཱི་སུ. ཨཱ་དི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡཱཏི ‘‘ཨི་དྷ བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཝི་བྷ. ༥༠༨; དཱི. ནི. ༡.༡༩༤) ཨཱ་ག་ཏ་དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨཱ་དི་ཏོ པ་བྷུ་ཏི. ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཀ་ཐཱཏི ཏ་ཏྠ སཾ་ས་ཡ་ཝི་དྷ་མ་ནེ་ན ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཱ་ཝ་ཧཱ ཀ་ཐཱ. པ་ཋ་མ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ས་བྦ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྟཱ ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ པ་བྦ་ཛི་ཏཱ་ཝེ་ཎི་ཀཾ པ་རི་ཡཱ་ཡཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཚི་ནྣ་བྷི་ནྣ་པ་ཊ་དྷ་རཱ་དི་ཏཱ་ཡ ཝཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨེ་ཝཾ ཧི་སྶ པ་རི་པུ་ཎྞ་པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་ར་ཡོ་གྱ་ཏཱ ད་སྶི་ཏཱ ཧོ་ཏི. བྷི་ནྣ་པ་ཊ་དྷ་རཱ་དི་བྷཱ་ཝོ ཙ ནཱ་མ ད་ལི་དྡ་སྶཱ་པི ནི་གྒ་ཧི་ཏ་སྶ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཏ་ཏོ ཝི་སེ་སེ་ཏུཾ ‘‘ས་དྡྷཱ་པ་བྦ་ཛི་ཏོ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཡོ་གྱ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཀུ་ལ་པུ་ཏྟོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨཱ་ཙཱ་ར་ཀུ་ལ་པུ་ཏྟོ ཝཱ ཧི པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ཏི ཛཱ་ཏི་ཀུ་ལ་པུ་ཏྟོ ཝཱ. སི་ཀྑཱ་པ་ད་སཱི་ལནྟི ཙཱ་རི་ཏྟ་ཝཱ་རི་ཏྟ་པྤ་བྷེ་དཾ སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་སེ་ན པ་ཉྙ་ཏྟཾ སཱི་ལཾ. ཡོཏི ཨ་ནི་ཡ་མ་ནི་དྡེ་སོ ཡོ ཀོ་ཙི པུ་གྒ་ལོ. ནནྟི ཝི་ན་ཡ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཾ སཱི་ལཾ. ཏནྟི པུ་གྒ་ལཾ. མོ་ཀྑེ་ཏི ས་ཧ་ཀཱ་རི་ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨ་པཱ་ཡེ བྷ་ཝཱ་ནི ཨཱ་པཱ་ཡི་ཀཱ་ནི. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཏ་ད་ཉྙཾ ས་བྦ་སཾ་སཱ་ར་དུ་ཀྑཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. སཾ་ཝ་ར་ཎཾ ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་དྭཱ་རཱ་ནཾ པི་ད་ཧ་ནཾ. ཡེ་ན ཏེ སཾ་ཝུ་ཏཱ པི་ཧི་ཏཱ ཧོ་ནྟི, སོ སཾ་ཝ་རོ. ཡ་སྨཱ པ་ན སོ ས་ཏྟ་ནྣཾ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཀྑ་ནྡྷཱ་ནཾ ཨ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མོ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་པ་ཊི་པ་ཀྑོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཀཱ་ཡི་ཀ་ཝཱ་ཙ་སི་ཀ་སྶ ཨ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་སྶེ་ཏཾ ནཱ་མ’’ནྟི. པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་རེ་ན སཾ་ཝུ་ཏོཏི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་རེ་ན པི་ཧི་ཏ་ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་དྭཱ་རོ. ཏ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏོ ཙ ཡ་སྨཱ ཏཾ ཨུ་པེ་ཏོ ཏེ་ན ཙ ས་མ་ངྒཱི ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨུ་པ་ག་ཏོ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི.

ཨ་པ་རོ ན་ཡོ – ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ བ་ལ་ཝ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, པཱ་པ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ སུ་ཀ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ, པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཙ དུ་ཀྐ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ བ་ཧུ་ཀྑ་ཏྟུཾ ཨ་པཱ་ཡེ་སུ པ་ཏ་ན་སཱི་ལོ་ཏི པཱ་ཏཱི, པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ. ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཱ་ཡ ཝཱ བྷ་ཝཱ་དཱི་སུ ཀ་མྨ་ཝེ་ག་ཀྑི་ཏྟོ གྷ་ཊི་ཡ་ནྟཾ ཝི་ཡ ཨ་ན་ཝ་ཊྛཱ་ནེ་ན པ་རི་བྦྷ་མ་ན་ཏོ ག་མ་ན་སཱི་ལོ་ཏི པཱ་ཏཱི, མ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཏ་མྷི ཏ་མྷི ས་ཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡེ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་སྶ པཱ་ཏ་ན་སཱི་ལོ་ཏི པཱ་ཏཱི, ས་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ནོ, ཙི་ཏྟ་མེ་ཝ ཝཱ. ཏཾ པཱ་ཏི་ནཾ སཾ་སཱ་ར་དུ་ཀྑ་ཏོ མོ་ཀྑེ་ཏཱི་ཏི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཾ. ཙི་ཏྟ་སྶ ཧི ཝི་མོ་ཀྑེ་ན ས་ཏྟོ ‘‘ཝི་མུ་ཏྟོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཝུ་ཏྟཾ ཧི ‘‘ཙི་ཏྟ་ཝོ་དཱ་ནཱ ཝི་སུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟཱི’’ཏི, ‘‘ཨ་ནུ་པཱ་དཱ་ཡ ཨཱ་ས་ཝེ་ཧི ཙི་ཏྟཾ ཝི་མུ་ཏྟ’’ནྟི (མ་ཧཱ་ཝ. ༢༨) ཙ. ཨ་ཐ ཝཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དི་ནཱ ཧེ་ཏུ་ནཱ སཾ་སཱ་རེ པ་ཏ་ཏི ག་ཙྪ་ཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི པཱ་ཏཱི, ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ་ནཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཏ་ཎྷཱ་སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཝ་ཏཾ སཾ་ས་ར་ཏ’’ནྟི (སཾ. ནི. ༢.༡༢༤) ཧི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་སྶ པཱ་ཏི་ནོ ས་ཏྟ་སྶ ཏ་ཎྷཱ་དི་སཾ་ཀི་ལེ་ས་ཏྟ་ཡ་ཏོ མོ་ཀྑོ ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཾ. ‘‘ཀ་ཎྛེ་ཀཱ་ལོ༹’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ཡ་སྶ ས་མཱ་ས་སི་དྡྷི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨ་ཐ ཝཱ པཱ་ཏེ་ཏི ཝི་ནི་པཱ་ཏེ་ཏི དུ་ཀྑེ་ཏི པཱ་ཏི, ཙི་ཏྟཾ. ཝུ་ཏྟཾ ཧི ‘‘ཙི་ཏྟེ་ན ནཱི་ཡ་ཏི ལོ་ཀོ, ཙི་ཏྟེ་ན པ་རི་ཀ་སྶ་ཏཱི’’ཏི (སཾ. ནི. ༡.༦༢). ཏ་སྶ པཱ་ཏི་ནོ མོ་ཀྑོ ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཾ, པ་ཏ་ཏི ཝཱ ཨེ་ཏེ་ན ཨ་པཱ་ཡ་དུ་ཀྑེ, སཾ་སཱ་ར་དུ་ཀྑེ ཙཱ་ཏི པཱ་ཏཱི, ཏ་ཎྷཱ་དི་སཾ་ཀི་ལེ་སོ. ཝུ་ཏྟཾ ཧི ‘‘ཏ་ཎྷཱ ཛ་ནེ་ཏི པུ་རི་སཾ (སཾ. ནི. ༡.༥༥-༥༧), ཏ་ཎྷཱ་དུ་ཏི་ཡོ པུ་རི་སོ’’ཏི (ཨི་ཏི་ཝུ. ༡༥, ༡༠༥; ཨ. ནི. ༤.༩; མ་ཧཱ་ནི. ༡༩༡; ཙཱུ་ལ༹་ནི. པཱ་རཱ་ཡ་ནཱ་ནུ་གཱི་ཏི་གཱ་ཐཱ་ནི་དྡེ་ས) ཙ ཨཱ་དི. ཏ་ཏོ པཱ་ཏི་ཏོ མོ་ཀྑོ་ཏི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཾ. ཨ་ཐ ཝཱ པ་ཏ་ཏི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི པཱ་ཏཱི་ནི, ཚ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀ་བཱ་ཧི་རཱ་ནི ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི. ཝུ་ཏྟཾ ཧི ‘‘ཚ་སུ ལོ་ཀོ ས་མུ་པྤ་ནྣོ, ཚ་སུ ཀུ་བྦ་ཏི ས་ནྠ་ཝ’’ནྟི (སཾ. ནི. ༡.༧༠; སུ. ནི. ༡༧༡). ཏ་ཏོ ཚ་ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀ་བཱ་ཧི་རཱ་ཡ་ཏ་ན་ས་ངྑཱ་ཏ་ཏོ པཱ་ཏི་ཏོ མོ་ཀྑོ་ཏི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཾ. ཨ་ཐ ཝཱ པཱ་ཏོ ཝི་ནི་པཱ་ཏོ ཨ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི པཱ་ཏཱི, སཾ་སཱ་རོ. ཏ་ཏོ མོ་ཀྑོ་ཏི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཾ, ཨ་ཐ ཝཱ ས་བྦ་ལོ་ཀཱ་དྷི་པ་ཏི་བྷཱ་ཝ་ཏོ དྷ་མྨི་སྶ་རོ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘པ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. མུ་ཙྩ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི མོ་ཀྑོ, པ་ཏི་ནོ མོ་ཀྑོ ཏེ་ན པ་ཉྙ་ཏྟ་ཏྟཱ་ཏི པ་ཏི་མོ་ཀྑོ, པ་ཏི་མོ་ཀྑོ ཨེ་ཝ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཾ. ས་བྦ་གུ་ཎཱ་ནཾ ཝཱ མཱུ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨུ་ཏྟ་མ་ཊྛེ་ན པ་ཏི ཙ སོ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ན་ཏྠེ་ན མོ་ཀྑོ ཙཱ་ཏི པ་ཏི་མོ་ཀྑོ, པ་ཏི་མོ་ཀྑོ ཨེ་ཝ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་ནྟི མུ་ཁ་མེ་ཏཾ པ་མུ་ཁ་མེ་ཏ’’ནྟི (མ་ཧཱ་ཝ. ༡༣༥) ཝི་ཏྠཱ་རོ.

ཨ་ཐ ཝཱ པ-ཨི་ཏི པ་ཀཱ་རེ, ཨ་ཏཱི-ཏི ཨ་ཙྩ་ནྟ་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏོ, ཏ་སྨཱ པ་ཀཱ་རེ་ཧི ཨ་ཙྩ་ནྟཾ མོ་ཀྑེ་ཏཱི་ཏི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཾ. ཨི་དཾ ཧི སཱི་ལཾ ས་ཡཾ ཏ་ད་ངྒ་ཝ་སེ་ན, ས་མཱ་དྷི་ས་ཧི་ཏཾ པ་ཉྙཱ་ས་ཧི་ཏ་ཉྩ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཝ་སེ་ན, ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན ཙ ཨ་ཙྩ་ནྟཾ མོ་ཀྑེ་ཏི མོ་ཙེ་ཏཱི་ཏི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཾ, པ་ཏི པ་ཏི མོ་ཀྑོ་ཏི ཝཱ པ་ཏི་མོ་ཀྑོ, ཏ་མྷཱ ཏ་མྷཱ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་དོ་ས་ཏོ པ་ཙྩེ་ཀཾ མོ་ཀྑོ་ཏི ཨ་ཏྠོ, པ་ཏི་མོ་ཀྑོ ཨེ་ཝ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཾ. མོ་ཀྑོ་ཏི ཝཱ ནི་བྦཱ་ནཾ, ཏ་སྶ མོ་ཀྑ་སྶ པ་ཊི་བི་མྦ་བྷཱུ་ཏོ་ཏི པ་ཏི་མོ་ཀྑོ. སཱི་ལ་སཾ་ཝ་རོ ཧི སཱུ་རི་ཡ་སྶ ཨ་རུ་ཎུ་གྒ་མ་ནཾ ཝི་ཡ ནི་བྦཱ་ན་སྶ ཨུ་ད་ཡ་བྷཱུ་ཏོ ཏ་པྤ་ཊི་བྷཱ་གོ ཝི་ཡ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཀི་ལེ་ས་ནི་བྦཱ་པ་ན་ཏོ, པ་ཏི་མོ་ཀྑོ་ཡེ་ཝ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཾ. ཨ་ཐ ཝཱ མོ་ཀྑཾ པ་ཏི ཝ་ཏྟ་ཏི, མོ་ཀྑཱ་བྷི་མུ་ཁ་ནྟི ཝཱ པ་ཏི་མོ་ཀྑཾ, པ་ཏི་མོ་ཀྑ་མེ་ཝ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་ནྟི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ-ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨི་རི་ཡ་ཏཱིཏི ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏི. ‘‘ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་ར་སཱི་ལེ ཋི་ཏ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ཝི་ཧཱ་རོ ད་སྶི་ཏོ. པཱ་ལི༹་ཡནྟི ཛྷཱ་ན་ཝི་བྷ་ངྒ་པཱ་ལི༹་ཡཾ (ཝི་བྷ. ༥༠༨ ཨཱ་ད་ཡོ).

ཏ་ཏྠ ཀཱ་མཾ ས་མ་ཎ་ཙཱ་རཾ, ས་མ་ཎ་གོ་ཙ་ར་ཉྩ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨཱ་ཙཱ་ར་གོ་ཙ་ར་ས་མྤ་ནྣོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཡ་ཐཱ པ་ན མ་གྒཾ ཨཱ་ཙི་ཀྑ་ནྟོ ‘‘ཝཱ་མཾ མུ་ཉྩ, ད་ཀྑི་ཎཾ ག་ཎྷཱ’’ཏི ཝ་ཛྫེ་ཏ་བྦ་པུ་བྦ་ཀཾ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ ཝ་དེ་ཡྻ, ཡ་ཐཱ ཝཱ ས་སཱི་ས་ནྷཱ་ནེ་ན པ་ཧཱི་ན་སེ་ད་མ་ལ་ཛ་ལླི་ཀ་སྶ མཱ་ལཱ་ག་ནྡྷ་ཝི་ལེ་པ་ནཱ་དི་ཝི་བྷཱུ་ས་ན་སཾ་ཝི་དྷཱ་ནཾ ཡུ་ཏྟ་རཱུ་པཾ, ཨེ་ཝཾ པ་ཧཱི་ན་པཱ་པ་དྷ་མྨ་སྶ ཀ་ལྱཱ་ཎ་དྷ་མྨ་ས་མཱ་ཡོ་གོ ཡུ་ཏྟ་རཱུ་པོ་ཏི ‘‘ཨ་ཏྠི ཨཱ་ཙཱ་རོ, ཨ་ཏྠི ཨ་ནཱ་ཙཱ་རོ’’ཏི དྭ་ཡཾ ཨུ་དྡི་སི་ཏྭཱ ཨ་ནཱ་ཙཱ་རཾ ཏཱ་ཝ ཝི་བྷ་ཛི་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཏྠ ཀ་ཏ་མོ ཨ་ནཱ་ཙཱ་རོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཀཱ་ཡི་ཀོ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མོཏི ཏི་ཝི་དྷཾ ཀཱ་ཡ་དུ་ཙྩ་རི་ཏཾ. ཝཱ་ཙ་སི་ཀོ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མོཏི ཙ་ཏུ་བྦི་དྷཾ ཝ་ཙཱི་དུ་ཙྩ་རི་ཏཾ. ཀཱ་ཡི་ཀ་ཝཱ་ཙ་སི་ཀོཏི ཏ་དུ་བྷ་ཡཾ.

ཨེ་ཝཾ ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཊྛ་མ་ཀ་སཱི་ལ་སྶ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མོ ད་སྶི་ཏོ. ཨི་དཱ་ནི མཱ་ན་སཾ ཨ་ནཱ་ཙཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ས་བྦ་མྤི དུ་སྶཱི་ལྱཾ ཨ་ནཱ་ཙཱ་རོ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ཨེ་ཀ་ཙྩི་ཡཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨི་དྷེ་ཀ་ཙྩོ ཝེ་ལུ༹་དཱ་ནེ་ན ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཝེ་ལུ༹་དཱ་ནེ་ནཱཏི པ་ཙྩ་ཡུ་པྤཱ་ད་ན་ཏྠེ་ན ཝེ་ལུ༹་དཱ་ནེ་ན. པ་ཏྟ་དཱ་ནཱདཱི་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཝེ་ལཱུ༹ཏི མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ པ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ཝ་ཧོ ཡོ ཀོ་ཙི ཝེ་ལུ༹་ད་ཎྜོ. པ་ཏྟཾ ག་ནྡྷི་ཀཱ་དཱི་ནཾ ག་ནྡྷ་པ་ལི་ཝེ་ཋ་ནཱ་དི་ཨ་ཏྠཾ ཝཱ, ཏཱ་ལ་ནཱ་ལི༹་ཀེ་རཱ་དི་པ་ཏྟཾ ཝཱ. པུ་པྥཾ ཡཾ ཀི་ཉྩི མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ པ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ཝ་ཧཾ. ཏ་ཐཱ ཕ་ལཾ. སི་ནཱ་ནཾ སི་རཱི་ས་ཙུ་ཎྞཱ་དི་ནྷཱ་ནི་ཡ་ཙུ་ཎྞཾ. མ་ཏྟི་ཀཱ་པི ཨེ་ཏྠེ་ཝ ས་ངྒ་ཧཾ ག་ཙྪ་ཏི. ད་ནྟ་ཀ་ཊྛཾ ཡཾ ཀི་ཉྩི མུ་ཁ་སོ་དྷ་ན་ཏྠཾ ད་ནྟ་པོ་ནཾ. ཙཱ་ཊུ་ཀ་མྱ་ཏཱ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ དཱ་སཾ ཝི་ཡ ནཱི་ཙ་ཊྛཱ་ནེ ཋ་པེ་ཏྭཱ པ་ར་སྶ ཁ་ལི་ཏ་ཝ་ཙ་ནཾ ས་ཎྛ་པེ་ཏྭཱ པི་ཡ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ པ་གྒ་ཡ྄ཧ་ཝ་ཙ་ནཾ. མུ་གྒ་སཱུ་པྱ་ཏཱཏི མུ་གྒ་སཱུ་པ་ས་མ་ཏཱ ས་ཙྩཱ་ལི་ཀེ་ན ཛཱི་ཝི་ཏ་ཀ་པྤ་ནཾ. ཡ་ཐཱ ཧི མུ་གྒ་སཱུ་པེ པ་ཙྩ་ནྟེ བ་ཧཱུ མུ་གྒཱ པ་ཙྩ་ནྟི, ཀ་ཏི་པ་ཡཱ ན པ་ཙྩ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ས་ཙྩཱ་ལི་ཀེ་ན ཛཱི་ཝི་ཏ་ཀ་པྤ་ནེ བ་ཧུ ཨ་ལི་ཀཾ ཧོ་ཏི, ཨ་པྤ་ཀཾ ས་ཙྩ་ནྟི. པ་རི་བྷ་ཊ་ཏཱི་ཏི པ་རི་བྷ་ཊོ, པ་རེ་སཾ དཱ་ར་ཀེ པ་རི་ཧ་ར་ནྟོ. པ་རི་བྷ་ཊ་སྶ ཀ་མྨཾ པཱ་རི་བྷ་ཊྱཾ, སཱ ཨེ་ཝ པཱ་རི་བྷ་ཊྱ་ཏཱ, ཨ་ལ་ངྐ་ར་ཎཱ་དི་ནཱ ཀུ་ལ་དཱ་ར་ཀ་པ་རི་ཧ་ར་ཎ་སྶེ་ཏཾ ནཱ་མཾ. ཏེ་སཾ ཏེ་སཾ གི་ཧཱི་ནཾ གཱ་མ་ནྟ་ར་དེ་ས་ནྟ་རཱ་དཱི་སུ སཱ་ས་ན་པ་ཊི་སཱ་ས་ན་ཧ་ར་ཎཾ ཛ་ངྒྷ་པེ་ས་ནི་ཀཾ. ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་ཉྙ་ཏ་རེ་ནཱཏི ཨེ་ཏེ་སཾ ཝཱ ཝེ་ལུ༹་དཱ་ནཱ་དཱི་ནཾ ཝེ་ཛྫ་ཀ་མྨ་བྷ་ཎྜཱ་གཱ་རི་ཀ་ཀ་མྨ་པི་ཎྜ་པ་ཊི་པི་ཎྜ་ཀ་མྨ་ས་ངྒྷུ་པྤཱ་ད་ཙེ་ཏི་ཡུ་པྤཱ་ད་པ་ཊྛ་པ་ནཱ་དཱི་ནཾ ཝཱ མི་ཙྪཱ་ཛཱི་ཝེ་ན ཛཱི་ཝི་ཏ་ཀ་པྤ་ན་ཀ་ཀ་མྨཱ་ནཾ ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི. བུ་དྡྷ་པ་ཊི་ཀུ་ཊྛེ་ནཱཏི བུ་དྡྷེ་ཧི ག་ར་ཧི་ཏེ་ན པ་ཊི་སི་དྡྷེ་ན. མི་ཙྪཱ་ཛཱི་ཝེ་ནཱཏི ན ས་མྨཱ་ཨཱ་ཛཱི་ཝེ་ན. ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཨ་ནཱ་ཙཱ་རོཏི ཨ་ཡཾ ས་བྦོ་པི ‘‘ཨ་ནཱ་ཙཱ་རོ’’ཏི ཀ་ཐཱི་ཡ་ཏི. ཨཱ་ཙཱ་ར་ནི་དྡེ་སོ ཝུ་ཏྟ་པ་ཊི་པ་ཀྑ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

གོ་ཙ་ར་ནི་དྡེ་སེ་པི པ་ཋ་མཾ ཨ་གོ་ཙ་ར་སྶ ཝ་ཙ་ནེ ཀཱ་ར་ཎཾ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. གོ་ཙ་རོཏི པི་ཎྜ་པཱ་ཏཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཏྠཱ་ཡ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏུཾ ཡུ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནཾ. ཨ་ཡུ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་གོ་ཙ་རོ. ཝེ་སི་ཡཱ གོ་ཙ་རོ ཨ་སྶཱ་ཏི ཝེ་སི་ཡཱ་གོ་ཙ་རོ, མི་ཏྟ་ས་ནྠ་ཝ་ཝ་སེ་ན ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏ་བྦ་ཊྛཱ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཝེ་སི་ཡཱ ནཱ་མ རཱུ་པཱུ་པ་ཛཱི་ཝི་ནི་ཡོ, ཏཱ མི་ཏྟ་ས་ནྠ་ཝ་ཝ་སེ་ན ན ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏ་བྦཱ, ས་མ་ཎ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡ་ཀ་ར་ཏྟཱ, པ་རི་སུ་དྡྷཱ་ས་ཡ་སྶཱ་པི ག་ར་ཧ་ཧེ་ཏུ་ཏོ, ཏ་སྨཱ ད་ཀྑི་ཎཱ་དཱ་ན་ཝ་སེ་ན ས་ཏིཾ ཨུ་པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ་ཝ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏ་བྦཱ. ཝི་དྷ་ཝཱ ཝུ་ཙྩ་ནྟི མ་ཏ་པ་ཏི་ཀཱ, པ་ཝུ་ཏྠ་པ་ཏི་ཀཱ ཝཱ. ཐུ་ལླ་ཀུ་མཱ་རི་ཀཱཏི མ་ཧ་ལླི་ཀཱ ཨ་ནི་ཝི་ཊྛ་ཀུ་མཱ་རི་ཡོ, པ་ཎྜ་ཀཱཏི ན་པུཾ་ས་ཀཱ. ཏེ ཧི ཨུ་སྶ་ནྣ་ཀི་ལེ་སཱ ཨ་ཝཱུ་པ་ས་ནྟ་པ་རི་ལཱ༹་ཧཱ ལོ་ཀཱ་མི་ས་ས་ནྣི་སྶི་ཏ་ཀ་ཐཱ་བ་ཧུ་ལཱ, ཏ་སྨཱ ན ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏ་བྦཱ. བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡོ ནཱ་མ ཨུ་སྶ་ནྣ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཱ. ཏ་ཐཱ བྷི་ཀྑཱུ་པི. ཏེ་སཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཝི་ས་བྷཱ་ག་ཝ་ཏྠུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ས་ནྠ་ཝ་ཝ་སེ་ན ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ནེ ཀ་ཏི་པཱ་ཧེ་ནེ་ཝ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ནྟ་རཱ་ཡོ སི་ཡཱ, ཏ་སྨཱ ན ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏ་བྦཱ. གི་ལཱ་ན་པུ་ཙྪ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ནེ ས་ཏོ་ཀཱ་རི་ནཱ བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ. པཱ་ནཱ་གཱ་རནྟི སུ་རཱ་པཱ་ན་གྷ་རཾ. ཏཾ སོ་ཎྜ་ཛ་ནེ་ཧི ཨ་ཝི་ཝི་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཏེ་ཧི སོ་ཎྜ་ཏཱ་དི་ཝ་སེ་ན ན ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏ་བྦཾ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ནྟ་རཱ་ཡ་ཀ་ར་ཏྟཱ. སཾ་ས་ཊྛོ ཝི་ཧ་ར་ཏི རཱ་ཛཱུ་ཧཱིཏི་ཨཱ་དཱི་སུ རཱ་ཛཱ་ནོ ནཱ་མ ཡེ ར་ཛྫ་མ་ནུ་སཱ་ས་ནྟི. རཱ་ཛ་མ་ཧཱ་མ་ཏྟཱ རཱ་ཛི་སྶ་རི་ཡ་ས་དི་སཱ་ཡ ཨི་སྶ་རི་ཡ་མ་ཏྟཱ་ཡ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ. ཏི་ཏྠི་ཡཱཏི ཝི་པ་རཱི་ཏ་ད་སྶ་ནཱ བཱ་ཧི་ར་ཀ་པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀཱ. ཏི་ཏྠི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀཱཏི ཏེ་སུ ད་ལ༹ྷ་བྷ་ཏྟཱ པ་ཙྩ་ཡ་དཱ་ཡ་ཀཱ. ཨ་ན་ནུ་ལོ་མི་ཀེ་ན སཾ་ས་གྒེ་ནཱཏི ཏི་སྶ་ནྣཾ སི་ཀྑཱ་ནཾ ཨ་ན་ནུ་ལོ་མི་ཀེ་ན པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་བྷཱུ་ཏེ་ན སཾ་ས་གྒེ་ན སཾ་ས་ཊྛོ ཝི་ཧ་ར་ཏི, ཡེ་ན བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ནྟ་རཱ་ཡཾ ཝཱ ས་ལླེ་ཁ་པ་རི་ཧཱ་ནིཾ ཝཱ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི.

ཨི་དཱ་ནི ཨ་པ་རེ་ན་པི པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཨ་གོ་ཙ་རཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡཱ་ནི ཝཱ པ་ན ཏཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨ་སྶ་དྡྷཱ་ནཱིཏི བུ་དྡྷཱ་དཱི་སུ ས་དྡྷཱ་ཝི་ར་ཧི་ཏཱ་ནི. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཨ་པྤ་ས་ནྣཱ་ནི, ཀ་མྨ་ཀ་མྨ་ཕ་ལ་ས་དྡྷཱ་ཡ ཝཱ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་སྶ་དྡྷཱ་ནི. ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་པྤ་སཱ་དཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་པྤ་ས་ནྣཱ་ནི. ཨ་ཀྐོ་ས་ཀ་པ་རི་བྷཱ་ས་ཀཱ་ནཱིཏི ཨ་ཀྐོ་ས་ཝ་ཏྠཱུ་ཧི ཨ་ཀྐོ་ས་ཀཱ་ནི ཙེ་ཝ བྷ་ཡ་ད་སྶ་ནེ་ན ས་ནྟ་ཛྫ་ན་ཀཱ་ནི ཙ. ཨ་ཏྠཾ ན ཨི་ཙྪ་ནྟི ཨ་ན་ཏྠ་མེ་ཝ ཨི་ཙྪ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ན་ཏྠ་ཀཱ་མཱ་ནི. ཧི་ཏཾ ན ཨི་ཙྪ་ནྟི ཨ་ཧི་ཏ་མེ་ཝ ཨི་ཙྪ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཧི་ཏ་ཀཱ་མཱ་ནི. ཕཱ་སུ ན ཨི་ཙྪ་ནྟི ཨ་ཕཱ་སུཾ་ཡེ་ཝ ཨི་ཙྪ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཕཱ་སུ་ཀ་ཀཱ་མཱ་ནི. ཡོ་ག་ཀྑེ་མཾ ནི་བྦྷ་ཡཾ ན ཨི་ཙྪ་ནྟི, ཨ་ཡོ་ག་ཀྑེ་མ་མེ་ཝ ཨི་ཙྪ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཡོ་ག་ཀྑེ་མ་ཀཱ་མཱ་ནི. བྷི་ཀྑཱུ་ནནྟི ཨེ་ཏྠ སཱ་མ་ཎེ་རཱ་ན་མྤི ས་ངྒ་ཧོ. བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནནྟི ཨེ་ཏྠ སི་ཀྑ་མཱ་ན་སཱ་མ་ཎེ་རཱི་ནཾ. ས་བྦེ་སཾ ཧི སཱ་ས་ནི་ཀཱ་ནཾ ཨ་ན་ཏྠ་ཀཱ་མ་ཏཱ་དཱི་པ་ན་པ་ད་མི་དཾ ཝ་ཙ་ནཾ. ཏ་ཐཱ་རཱུ་པཱ་ནི ཀུ་ལཱ་ནཱིཏི ཏཱ་དི་སཱ་ནི ཁ་ཏྟི་ཡ་ཀུ་ལཱ་དཱི་ནི. སེ་ཝ་ཏཱིཏི ནི་སྶཱ་ཡ ཛཱི་ཝ་ཏི. བྷ་ཛ་ཏཱིཏི ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ཏི. པ་ཡི་རུ་པཱ་ས་ཏཱིཏི པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ཏི. ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏཱིཏི ཨ་ཡཾ ཝེ་སི་ཡཱ་དི་ཀོ, རཱ་ཛཱ་དི་ཀོ, ཨ་སྶ་དྡྷ་ཀུ་ལཱ་དི་ཀོ ཙ ཏཾ ཏཾ སེ་ཝ་ནྟ་སྶ ཏི་པྤ་ཀཱ་རོ་པི ཨ་ཡུ་ཏྟོ གོ་ཙ་རོ་ཏི ཨ་གོ་ཙ་རོ. ཨེ་ཏྠ ཧི ཝེ་སི་ཡཱ་དི་ཀོ པ་ཉྩ་ཀཱ་མ་གུ་ཎ་ནི་སྶ་ཡ་ཏོ ཨ་གོ་ཙ་རོ. ཡ་ཐཱ་ཧ ‘‘ཀོ ཙ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ་ནོ ཨ་གོ་ཙ་རོ པ་ར་ཝི་ས་ཡོ? ཡ་དི་དཾ པ་ཉྩ ཀཱ་མ་གུ་ཎཱ’’ཏི (སཾ. ནི. ༥.༣༧༢). རཱ་ཛཱ་དི་ཀོ ས་མ་ཎ་དྷ་མྨ་སྶ ཨ་ནུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཏོ, ལཱ་བྷ་ས་ཀྐཱ་རཱ་ས་ནི་ཝི་ཙ་ཀྐ་ནི་པྤོ་ཐ་ན་དི་ཊྛི་ཝི་པ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་ཏོ ཙ. ཨ་སྶ་དྡྷ་ཀུ་ལཱ་དི་ཀོ ས་དྡྷཱ་ཧཱ་ནི་ཙི་ཏྟ་ས་ནྟཱ་སཱ་ཝ་ཧ་ཏོ ཨ་གོ་ཙ་རོ.

གོ་ཙ་ར་ནི་དྡེ་སེ ‘‘ན ཝེ་སི་ཡཱ་གོ་ཙ་རོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ཝུ་ཏྟ་པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཝ་སེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ནི. ཨོ་པཱ་ན་བྷཱུ་ཏཱ་ནཱིཏི ཨུ་ད་པཱ་ན་བྷཱུ་ཏཱ་ནི བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ, བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ས་ངྒྷ་སྶ ཙ ཙ་ཏུ་མ་ཧཱ་པ་ཐེ ཁ་ཏ་པོ་ཀྑ་ར་ཎཱི ཝི་ཡ ཡ་ཐཱ་སུ་ཁཾ ཨོ་གཱ་ཧ་ན་ཀྑ་མཱ་ནི. ཀཱ་སཱ་ཝ་པ་ཛྫོ་ཏཱ་ནཱིཏི བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ, བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ན་ཉྩ ནི་ཝ་ཏྠ་པཱ་རུ་ཏ་ཀཱ་སཱ་ཝཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ པ་བྷཱ་ཧི ཨེ་ཀོ་བྷཱ་སཱ་ནི. ཨི་སི་ཝཱ་ཏ་པ་ཊི་ཝཱ་ཏཱ་ནཱིཏི གེ་ཧཾ པ་ཝི་ས་ནྟཱ་ནཾ, ནི་ཀྑ་མ་ནྟཱ་ན་ཉྩ བྷི་ཀྑུ་བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ནཾ ཨི་སཱི་ནཾ ཙཱི་ཝ་ར་ཝཱ་ཏེ་ན ཙེ་ཝ ས་མི་ཉྫ་ན་པ་སཱ་ར་ཎཱ་དི་ཛ་ནི་ཏ་ས་རཱི་ར་ཝཱ་ཏེ་ན ཙ པ་ཊི་ཝཱ་ཏཱ་ནི པ་ཝཱ་ཡི་ཏཱ་ནི ཝི་ནི་དྡྷུ་ཏ་ཀི་བྦི་སཱ་ནི ཝཱ.

ཨི་དཱ་ནི ནི་དྡེ་སེ ཨཱ་ག་ཏ་ན་ཡེ་ནཱ་པི ཨཱ་ཙཱ་ར་གོ་ཙ་རེ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་པི་ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཨེ་ཏྠཱཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཱི་ལ་ནི་དྡེ་སེ. ཨི་མི་ནཱ་པི ན་ཡེ་ནཱཏི ཨི་དཱ་ནི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ན་ཝི་དྷི་ནཱ་པི. ས་ངྒྷ་ག་ཏོཏི ས་ངྒྷ་ས་ནྣི་པཱ་ཏཾ ག་ཏོ. ཨ་ཙི་ཏྟཱི་ཀཱ་ར་ཀ་ཏོཏི ཨ་ཀ་ཏ་ཙི་ཏྟཱི་ཀཱ་རོ, ཨ་ཀ་ཏ་གཱ་ར་ཝོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. གྷ་ཊྚ་ཡ་ནྟོཏི ས་རཱི་རེ་ན, ཙཱི་ཝ་རེ་ན ཝཱ གྷཾ་ས་ནྟོ. པུ་ར་ཏོ་པི ཏི་ཊྛ་ཏི ཨ་ཙི་ཏྟཱི་ཀཱ་ར་ཀ་ཏོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་བྦཾ. ཋི་ཏ་ཀོ་པཱིཏི ཨུ་པ་རི ཏི་ཊྛ་ནྟོ ཝི་ཡ ཨཱ་ས་ནྣ་ཏ་ར་ཊྛཱ་ནེ ཋི་ཏ་ཀོ་པི བྷ་ཎ་ཏི. བཱ་ཧཱ་ཝི་ཀྑེ་པ་ཀོཏི བཱ་ཧུཾ ཝི་ཀྑི་པ་ནྟོ. ཨ་ནུ་པཱ་ཧ་ནཱ་ནནྟི ཨ་ནཱ་ད་རེ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ. ས་ཨུ་པཱ་ཧ་ནོཏི ཨུ་པཱ་ཧ་ནཱ་རུ་ལ༹ྷོ. ཐེ་རེ བྷི་ཀྑཱུ ཨ་ནུ་པ་ཁ་ཛྫཱཏི ཐེ་རཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཋི་ཏ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ནུ་པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཏེ་སཾ ཨཱ་ས་ནྣ་ཏ་ར་ཊྛཱ་ནཾ ཨུ་པ་ག་ནྟྭཱ. ཀ་ཊྛཾ པ་ཀྑི་པ་ཏི ཨ་གྒི་ཀུ་ཎྜེ. ཝོ་ཀྐ་མྨཱཏི པ་སྶ་ཏོ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ. གཱུ་ལ༹ྷཱ་ནི ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣཱ་ནི སཱ་ཎི་པཱ་ཀཱ་རཱ་དི་ནཱ པ་ཊི་ཙྪཱ་དི་ཏཱ་ནི. ཨ་ནཱ་པུ་ཙྪཱཏི ཨ་ནཱ་པུ་ཙྪི་ཏྭཱ. ཨ་སྶཱཏི ཨ་ནཱ་ཙཱ་ར་སྶ.

ཨ་པི་ཙ བྷི་ཀྑཱུཏི་ཨཱ་དི ས་བྦ་སྶེ་ཝ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཨཱ་ཙཱ་ར་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཙ་ནཾ, ན ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི༹. ས་དྡྷཱ་སཱི་ལ་སུ་ཏ་ཙཱ་གཱ་དི་གུ་ཎ་ཧེ་ཏུ་ཀོ ག་རུ་བྷཱ་ཝོ ག་རུ་ཀ་ར་ཎཾ ཝཱ གཱ་ར་ཝོ, ས་ཧ གཱ་ར་ཝེ་ནཱ་ཏི ས་གཱ་ར་ཝོ. ག་རུ་ཊྛཱ་ནི་ཡེ་སུ གཱ་ར་ཝ་སཱ་ར་ཛྫཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ཊི་སྶཱ་ཡ་ནཱ པ་ཏི་སྶཱ, ས་པྤ་ཏི་སྶ་ཝ་པ་ཊི་པ་ཏྟི. ས་ཧ པ་ཏི་སྶཱ་ཡཱ་ཏི ས་པྤ་ཏི་སྶོ. ས་ཝི་སེ་སཾ ཧི་རི་མ་ན་ཏཱ་ཡ, ཨོ་ཏྟ་པྤི་བྷཱ་ཝེ་ན ཙ ཧི་རོ་ཏྟ་པྤ་ས་མྤ་ནྣོ. སེ་ཁི་ཡ་དྷ་མྨ་པཱ་རི་པཱུ་རི་ཝ་སེ་ན སུ་ནི་ཝ་ཏྠོ སུ་པཱ་རུ་ཏོ. པཱ་སཱ་དི་ཀེ་ནཱཏི པ་སཱ་དཱ་ཝ་ཧེ་ན, ཨི་ཏྠ་མྦྷཱུ་ཏ་ལ་ཀྑ་ཎེ ཙེ་ཏཾ ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ ཨི་ཏོ པ་རེ་སུ་པི ཚ་སུ པ་དེ་སུ. ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟེ་ནཱཏི ཨ་བྷི་ཀྐ་མེ་ན. ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ས་མྤ་ནྣོཏི ས་མྤ་ནྣ་ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐོ. ཏེ་ན སེ་ས་ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐཱ་ན་མྤི པཱ་སཱ་དི་ཀ་ཏ་མཱ་ཧ. ཨི་ནྡྲི་ཡེ་སུ གུ་ཏྟ་དྭཱ་རོཏི ཙ་ཀྑུ་ནྡྲི་ཡཱ་དཱི་སུ ཚ་སུ དྭཱ་རེ་སུ སུ་སཾ་ཝི་ཧི་ཏཱ་ར་ཀྑོ. བྷོ་ཛ་ནེ མ་ཏྟ་ཉྙཱུཏི པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦ་ཏོ བྷོ་ཛ་ན་ས་ཉྙི་ཏེ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷེ་པི པ་ཙྩ་ཡེ པ་རི་ཡེ་ས་ན་པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎ་པ་རི་བྷོ་གཱ་དི་ཝ་སེ་ན ས་བྦ་སོ པ་མཱ་ཎ་ཉྙཱུ. ཛཱ་ག་རི་ཡ་མ་ནུ་ཡུ་ཏྟོཏི པུ་བྦ་ར་ཏྟཱ་པ་ར་ར་ཏྟཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཛཱ་ག་རི་ཡཾ སཱ་ཏ་ཙྩ་ཀཱ་རི་ཏཱ་ཝ་སེ་ན ཨ་ནུ ཨ་ནུ ཡུ་ཏྟོ ཏ་ཏྠ ཡུ་ཏྟ་པ་ཡུ་ཏྟོ. ས་ཏི་ས་མྤ་ཛ་ཉྙེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོཏི་ཨཱ་དི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་སྶ ཨཱ་ཙཱ་ར་སྶ ས་མྦྷཱ་ར་ད་སྶ་ནཾ. ཏ་ཏྠ ཨ་པྤི་ཙྪོཏི ནི་ཨི་ཙྪོ. ས་ནྟུ་ཊྛོཏི ཡ་ཐཱ་ལཱ་བྷཱ་དི་ཝ་སེ་ན ས་ནྟོ་སེ་ན ཏུ་ཊྛོ. ས་ཀྐ་ཙྩ་ཀཱ་རཱིཏི ཨཱ་ད་ར་ཀཱ་རཱི. ག་རུ་ཙི་ཏྟཱི་ཀཱ་ར་བ་ཧུ་ལོཏི ག་རུ་ཊྛཱ་ནི་ཡེ་སུ ག་རུ་ཀ་ར་ཎ་བ་ཧུ་ལོ. ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཨཱ་ཙཱ་རོཏི ཨ་ཡཾ ས་གཱ་ར་ཝ་ཏཱ་དི ཨ་ཏྠ་ཀཱ་མེ་ཧི ཨཱ་ཙ་རི་ཏ་བྦ་ཏོ ཨཱ་ཙཱ་རོ.

སཱི་ལཱ་དཱི་ནཾ གུ་ཎཱ་ནཾ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་བྷཱུ་ཏོ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་གོ་ཙ་རོ. ས་ཏི་ས་ངྑཱ་ཏོ ཙི་ཏྟ་སྶ ཨཱ་ར་ཀྑ་བྷཱུ་ཏོ ཨེ་ཝ གོ་ཙ་རོ ཨཱ་ར་ཀྑ་གོ་ཙ་རོ. ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་ས་ངྑཱ་ཏོ ཙི་ཏྟ་སྶ ཨུ་པ་ནི་བ་ནྡྷ་ན་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏོ གོ་ཙ་རོ ཨུ་པ་ནི་བ་ནྡྷ་གོ་ཙ་རོ. ཨ་པྤི་ཙྪ་ཏཱ་དཱི་ཧི ད་ས་ཧི ཝི་ཝ་ཊྚ་ནི་སྶི་ཏཱ་ཡ ཀ་ཐཱ་ཡ ཝ་ཏྠུ་བྷཱུ་ཏེ་ཧི གུ་ཎེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ད་ས་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཏྠུ་གུ་ཎ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཀ་ལྱཱ་ཎོ སུ་ནྡ་རོ མི་ཏྟོ་ཏི ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟོ. ཏ་སྶ ལ་ཀྑ་ཎཾ པ་ར་ཏོ ཨཱ་ག་མི་སྶ་ཏི. ཨ་སྶུ་ཏཾ སུ་ཏྟ་གེ་ཡྻཱ་དིཾ. སུ་ཎཱ་ཏཱིཏི སུ་ཏ་མ་ཡཾ ཉཱ་ཎཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏི. སུ་ཏཾ པ་རི་ཡོ་དཱ་པེ་ཏཱིཏི ཏ་མེ་ཝ ཡ་ཐཱ་སུ་ཏཾ ཨ་ཝི་ས་ད་ཏཱ་ཡ ཨ་པ་རི་ཡོ་དཱ་ཏཾ པུ་ན་པྤུ་ནཾ པ་རི་པུ་ཙྪ་ནཱ་དི་ནཱ ཝི་སོ་དྷེ་ཏི ནི་ཛྫ་ཊཾ ནི་གུ་མྦཾ ཀ་རོ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཙ ཡེ ཀ་ངྑ་ཊྛཱ་ནི་ཡཱ དྷ་མྨཱ, ཏེ་སུ སཾ་ས་ཡཾ ཚི་ནྡ་ནྟོ ཀ་ངྑཾ ཝི་ཏ་ར་ཏི. ཀ་མྨ་ཀ་མྨ་ཕ་ལེ་སུ, ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡེ ཙ ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཡཱ ཨུ་ཛུ་ཀ་ར་ཎེ་ན དི་ཊྛིཾ ཨུ་ཛུཾ ཀ་རོ་ཏི. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཙ དུ་ཝི་དྷཱ་ཡ་པི ས་དྡྷཱ་ས་མྤ་དཱ་ཡ ཙི་ཏྟཾ པ་སཱ་དེ་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ཡ་ཐཱ་སུ་ཏཾ དྷ་མྨཾ པ་རི་ཡོ་ད་པེ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠཱ་ག་ཏེ རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་དྷ་མྨེ པ་རི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ས་པ་ཙྩ་ཡཾ ནཱ་མ་རཱུ་པཾ པ་རི་གྒ་ཎྷ་ནྟོ ས་ཏྟ་དི་ཊྛི་ཝ་ངྐ་ཝི་དྷ་མ་ནེ་ན དི་ཊྛིཾ ཨུ་ཛུཾ ཀ་རོ་ཏི. དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ཙྩ་ཡ་པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ་ཏཱ་མ་ཏྟ་ད་སྶ་ནེ་ན ཏཱི་སུ་པི ཨ་དྡྷཱ་སུ ཀ་ངྑཾ ཝི་ཏ་ར་ཏི. ཏ་ཏོ པ་རཾ ཙ ཨུ་ད་ཡ་བྦ་ཡ་ཉཱ་ཎཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ ཨ་རི་ཡ་བྷཱུ་མིཾ ཨོ་ཀྐ་མ་ནྟོ ཨ་ཝེ་ཙྩ་པ་སཱ་དེ་ན ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡེ ཙི་ཏྟཾ པ་སཱ་དེ་ཏི. ཏ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏོ་ཝ ཏ་སྶ ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟ་སྶ ཨ་ནུ་སི་ཀྑ་ནེ་ན ས་དྡྷཱ་དཱི་ཧི གུ་ཎེ་ཧི ན ཧཱ་ཡ་ཏི, ཨ་ཉྙ་ད་ཏྠུ ཝ་ཌྜྷ་ཏེ་ཝ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡ་སྶ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.

ཨ་ནྟ་ར་གྷ་རནྟི ཨ་ནྟ་རེ ཨ་ནྟ་རེ གྷ་རཱ་ནི ཨེ་ཏྠ, ཏཾ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཝཱ ‘‘ཨ་ནྟ་ར་གྷ་ར’’ནྟི ལ་དྡྷ་ནཱ་མཾ གོ་ཙ་ར་གཱ་མཾ པ་ཝི་ཊྛོ. ཏ་ཏྠ གྷ་རེ གྷ་རེ བྷི་ཀྑཱ་པ་རི་ཡེ་ས་ནཱ་ཡ ཝཱི་ཐིཾ པ་ཊི་པ་ནྣོ. ཨོ་ཀྑི་ཏྟ་ཙ་ཀྑཱུཏི ཧེ་ཊྛཱ་ཁི་ཏྟ་ཙ་ཀྑུ. ཀི་ཏྟ་ཀེ་ན པ་ན ཨོ་ཀྑི་ཏྟ་ཙ་ཀྑུ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡུ་ག་མ་ཏྟ་ད་སྶཱ་ཝཱི’’ཏི. སུ་སཾ་ཝུ་ཏོཏི སཾ་ཡ་ཏོ. ཡ་ཐཱ པ་ནེ་ཏྠ སུ་སཾ་ཝུ་ཏོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ན ཧ་ཏྠིཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.

ཡ་ཏྠཱཏི ཡེ་སུ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནེ་སུ. ཙི་ཏྟཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཙི་ཏྟཾ. ཨུ་པ་ནི་བ་ནྡྷ་ཏཱིཏི ཨུ་པ་ནེ་ཏྭཱ ནི་བ་ནྡྷ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ –

‘‘ཡ་ཐཱ ཐ་མྦྷེ ནི་བ་ནྡྷེ་ཡྻ, ཝ་ཙྪཾ ད་མཾ ན་རོ ཨི་དྷ;

བ་ནྡྷེ་ཡྻེ་ཝཾ ས་ཀཾ ཙི་ཏྟཾ, ས་ཏི་ཡཱ་ར་མྨ་ཎེ ད་ལ༹ྷ’’ནྟི. (ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༢༡༧; དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༣༧༤; མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡༠༧; པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༡༦༥; པ་ཊི. མ. ཨ་ཊྛ. ༢.༡.༡༦༣);

ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ་ནཾ ཨུ་པ་ནི་བ་ནྡྷ་གོ་ཙ་ར་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ས་ཀོ པེ་ཏྟི་ཀོ ཝི་ས་ཡོཏི ཨ་ཏྟ་ནོ པི་ཏུ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ ས་ནྟ་ཀོ, ཏེ་ན དི་ཊྛོ ད་སྶི་ཏོ ཙ ཝི་ས་ཡོ.

ཨ་ཎུ་པྤ་མཱ་ཎེ་སཱུཏི པ་ར་མཱ་ཎུ་པྤ་མཱ་ཎེ་སུ. ཨ་ས་ཉྩི་ཙྩ་ཨཱ་པ་ནྣ་སེ་ཁི་ཡ་ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དཱ་དི་བྷེ་དེ་སཱུཏི ཨ་ས་ཉྩི་ཙྩ ཨཱ་པ་ནྣ་སེ་ཁི་ཡེ་སུ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དཱ་དི་བྷེ་དེ་སཱུ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་ས་ཉྩི་ཙྩ་གྒ་ཧ་ཎཾ སེ་ཁི་ཡ་ཝི་སེ་ས་ནཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. སེ་ཁི་ཡ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཙེ་ཏྠ ཝ་ཏྟ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀཱ་དཱི་སུ (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༣༥༦ ཨཱ་ད་ཡོ) ཨཱ་ག་ཏ་ཝ་ཏྟཱ་དཱི་ན་མྤི ག་ཧ་ཎཾ. ཏེ་པི ཧི སི་ཀྑི་ཏ་བྦ་ཊྛེ་ན ‘‘སེ་ཁི་ཡཱ’’ཏི ཨི་ཙྪི་ཏཱ. ཏ་ཐཱ ཧི མཱ་ཏི་ཀཱ་ཡཾ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ཡ སེ་ཁི་ཡཱ་ནཾ པ་རི་ཙྪེ་དོ ན ཀ་ཏོ. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ས་ཉྩི་ཙྩ ཨཱ་པ་ནྣ་སེ་ཁི་ཡཱ’’ཏི ཨ་ས་ཉྩི་ཙྩ་གྒ་ཧ་ཎཾ ས་མ་ཏྠི་ཏཾ ཧོ་ཏི. ན ཧི མཱ་ཏི་ཀཱ་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏེ་སུ པ་ཉྩ་ས་ཏྟ་ཏི་ཡཱ སེ་ཁི་ཡེ་སུ ནོ་ས་ཉྙཱ་ཝི་མོ་ཀྑོ ནཱ་མ ཨ་ཏྠི, ཨ་ས་ཉྩི་ཙྩ་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ ཙེ་ཏྠ ཨ་ས་ཏི་ཨ་ཛཱ་ན་ནཱ་ན་མྤི ས་ངྒ་ཧོ ཀ་ཏོ. ཀེ་ཙི པ་ནེ་ཏྠ ཨ་སི་ཉྩི་ཙྩ ཨཱ་པ་ནྣ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཨ་ཙི་ཏྟ་ཀཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ག་ཧི་ཏཱ་ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཏཾ ཏེ་སཾ མ་ཏི་མ་ཏྟཾ, ག་རུ་ཀཱ་པ་ཏྟཱི་སུ་པི ཀཱ་ས་ཉྩི ཨ་ཙི་ཏྟ་ཀ་བྷཱ་ཝ་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ, ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ་ཝི་ཀ་མྨ་སྶ, དེ་ས་ནཱ་ཝི་ཀ་མྨ་སྶེ་ཝ ཝཱ ས་བྦ་ལ་ཧུ་ཀ་སྶ ཝ་ཛྫ་སྶ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡཱ་ནི ཏཱ་ནི ཝ་ཛྫཱ་ནི ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀཱ་ནི ཨོ་ར་མ་ཏྟ་ཀཱ་ནི ལ་ཧུ་ཀཱ་ནི ལ་ཧུ་ས་མྨ་ཏཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨཱ་དི་ས་དྡེ་ན པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་ར་ཝི་སུ་དྡྷ་ཏྠཾ ཨ་ན་ཏི་ཀྐ་མ་ནཱི་ཡཱ་ནཾ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་ག་མ་ནཱི་ཡཱ་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ. བྷ་ཡ་ད་སྶ་ན་སཱི་ལོཏི པ་ར་མཱ་ཎུ་མ་ཏྟཾ ཝ་ཛྫཾ ཨ་ཊྛ་ས་ཊྛི་ཡོ་ཛ་ན་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶུ་བྦེ་དྷ་སི་ནེ་རུ་པ་བྦ་ཏ་ས་དི་སཾ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶ་ན་ས་བྷཱ་ཝོ, ས་བྦ་ལ་ཧུ་ཀཾ ཝཱ དུ་བྦྷཱ་སི་ཏ་མ་ཏྟཾ པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ས་དི་སཾ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶ་ན་ས་བྷཱ་ཝོ. ཡཾ ཀི་ཉྩཱིཏི མཱུ་ལ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཨ་ནུ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ས་བྦ་ཏྠ་པ་ཉྙ་ཏྟི་པ་དེ་ས་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཨཱ་དི་བྷེ་དཾ ཡཾ ཀི་ཉྩི སི་ཀྑི་ཏ་བྦཾ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦཾ པཱུ་རེ་ཏ་བྦཾ སཱི་ལཾ. ས་མྨཱ ཨཱ་དཱ་ཡཱཏི ས་མྨ་དེ་ཝ ས་ཀྐ་ཙྩཾ, ས་བྦ་སོ ཙ ཨཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ. ཨ་ཡཾ པ་ན ཨཱ་ཙཱ་ར་གོ་ཙ་ར་ས་མྤ་དཱ ཀིཾ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཱི་ལེ པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ, ཨུ་དཱ་ཧུ ཨ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ་ཏི? པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཀ་སྨཱ པུ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཙོ་ད་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཏྠ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.

ཨི་ནྡྲི་ཡ་སཾ་ཝ་ར་སཱི་ལ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡༥. ཨི་ནྡྲི་ཡ་སཾ་ཝ་ར་སཱི་ལཾ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་ར་སཱི་ལ་སྶ ས་མྦྷཱ་ར་བྷཱུ་ཏཾ, ཏ་སྨིཾ ས་ཏི་ཡེ་ཝ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘སོ་ཏི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་ར་སཱི་ལེ ཋི་ཏོ བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི. ས་མྤཱ་དི་ཏེ ཧི ཨེ་ཏ་སྨིཾ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་ར་སཱི་ལཾ སུ་གུ་ཏྟཾ སུ་ར་ཀྑི་ཏ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི, སུ་སཾ་ཝི་ཧི་ཏ་ཀ་ཎྚ་ཀ་ཝ་ཏི ཝི་ཡ ས་སྶ་ནྟི. ཀཱ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཀཱ་ར་ཎ་སྶ ཝ་སེ་ན. ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཀཱ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཧི ཕ་ལཾ ཨ་པ་དི་སཱི་ཡ་ཏི, ཡ་ཐཱ ཡ་ཝ་ངྐུ་རོ བྷེ་རི་ས་དྡོ་ཏི. ནི་སྶ་ཡ་ཝོ་ཧཱ་རེ་ན ཝཱ ཨེ་ཏཾ ནི་སྶི་ཏ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཡ་ཐཱ མ་ཉྩཱ ཨུ་ཀྐུ་ཊྛིཾ ཀ་རོ་ནྟཱི་ཏི. རཱུ་པནྟི རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ནཾ. ཙ་ཀྑུ་ནཱ རཱུ་པཾ དི་སྭཱཏི ཨེ་ཏྠ ཡ་དི ཙ་ཀྑུ རཱུ་པཾ པ་སྶེ་ཡྻ, ཨ་ཉྙ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ས་མ་ངྒི་ནོ་པི པ་སྶེ་ཡྻུཾ, ན ཙེ་ཏཾ ཨ་ཏྠི, ཀ་སྨཱ? ཨ་ཙེ་ཏ་ན་ཏྟཱ ཙ་ཀྑུ་སྶ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཙ་ཀྑུ རཱུ་པཾ ན པ་སྶ་ཏི ཨ་ཙི་ཏྟ་ཀ་ཏྟཱ’’ཏི. ཨ་ཐ ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ རཱུ་པཾ པ་སྶེ་ཡྻ, ཏི་རོ་ཀུ་ཊྚཱ་དི་ག་ཏ་མྤི ནཾ པ་སྶེ་ཡྻ ཨ་པྤ་ཊི་གྷ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཨི་ད་མྤི ན་ཏྠི ས་བྦ་སྶ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ ད་སྶ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཙི་ཏྟཾ ན པ་སྶ་ཏི ཨ་ཙ་ཀྑུ་ཀ་ཏྟཱ’’ཏི. ཏ་ཏྠ ཡ་ཐཱ ཙ་ཀྑུ་ས་ནྣི་སྶི་ཏཾ ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ པ་སྶ་ཏི, ན ཡཾ ཀི་ཉྩི. ཏ་ཉྩ ཀེ་ན་ཙི ཀུ་ཊྚཱ་དི་ནཱ ཨ་ནྟ་རི་ཏེ ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཡ་ཏྠ ཨཱ་ལོ་ཀ་སྶ ཝི་བ་ནྡྷོ. ཡ་ཏྠ པ་ན ན ཝི་བ་ནྡྷོ ཕ་ལི་ཀ་ག་བྦྷ་པ་ཊ་ལཱ་དི་ཀེ, ཏ་ཏྠ ཨ་ནྟ་རི་ཏེ་པི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏེ་ཝ. ཨེ་ཝཾ ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་དྷི་ཊྛི་ཏཾ ཙ་ཀྑུ པ་སྶ་ཏི, ན ཡཾ ཀི་ཉྩཱི་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་དྷི་ཊྛི་ཏཾ ཙ་ཀྑུཾ ས་ནྡྷཱ་ཡེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཙ་ཀྑུ་ནཱ རཱུ་པཾ དི་སྭཱ’’ཏི.

དྭཱ་རཱ་ར་མྨ་ཎ་ས་ངྒྷ་ཊྚེཏི དྭཱ་ར་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ་ན ས་ངྒྷ་ཊྚེ ས་ཏི, ཙ་ཀྑུ་སྶ རཱུ་པཱ་ར་མྨ་ཎེ ཨཱ་པཱ་ཐ་ག་ཏེ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. པ་སཱ་ད་ཝ་ཏྠུ་ཀེ་ན ཙི་ཏྟེ་ནཱཏི ཙ་ཀྑུ་པ་སཱ་ད་ཝ་ཏྠུ་ཀེ་ན ཏ་ནྣི་སྶཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟེ་ན ཝི་ཉྙཱ་ཎེ་ན, ཡཾ ‘‘ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. པ་སྶ་ཏཱིཏི ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏི. ཙ་ཀྑུ་པ་སཱ་ད་ས་ནྣི་སྶ་ཡེ ཧི ཝི་ཉྙཱ་ཎེ ཨཱ་ལོ་ཀཱ་ནུ་གྒ་ཧི་ཏཾ རཱུ་པཱ་ར་མྨ་ཎཾ ས་ནྣི་སྶ་ཡ་གུ་ཎེ་ན ཨོ་བྷཱ་སེ་ནྟེ ཏཾ་ས་མ་ངྒི་པུ་གྒ་ལོ ‘‘རཱུ་པཾ པ་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨོ་བྷཱ་ས་ན་ཉྩེ་ཏྠ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ ཡ་ཐཱ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཾ, ཡཾ ‘‘པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏོ ག་ཧ་ཎ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨུ་སུ་ནཱ ལ་ཀྑ་སྶ ཝེ་དྷེ སི་ཛ྄ཛྷ་ནྟེ ཏ་སྶ ས་མྦྷཱ་ར་བྷཱུ་ཏེ་ན དྷ་ནུ་ནཱ ཝི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཝ་ཙ་ནཾ ཝི་ཡ ཝི་ཉྙཱ་ཎེ་ན རཱུ་པ་ད་སྶ་ནེ སི་ཛ྄ཛྷ་ནྟེ ཙ་ཀྑུ་ནཱ རཱུ་པཾ པ་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨཱི་དི་སཱི ས་ས་མྦྷཱ་ར་ཀ་ཐཱ ནཱ་མེ་སཱ ཧོ་ཏི. ས་ས་མྦྷཱ་རཱ ཀ་ཐཱ ས་ས་མྦྷཱ་ར་ཀ་ཐཱ, ད་སྶ་ན་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་ས་ཧི་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་ས་མྦྷཱ་ར་སྶ ཝཱ ད་སྶ་ན་སྶ ཀ་ཐཱ ས་ས་མྦྷཱ་ར་ཀ་ཐཱ. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ ཀེ་ཝ་ལེ་ན ཙ་ཀྑུ་ནཱ, ཀེ་ཝ་ལེ་ན ཝཱ ཝི་ཉྙཱ་ཎེ་ན རཱུ་པ་ད་སྶ་ནཾ ན་ཏྠི, ཏ་སྨཱ.

ཨི་ཏྠི་པུ་རི་ས་ནི་མི་ཏྟཾ ཝཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨི་ཏྠི་ས་ནྟཱ་ན་ནི་སྶི་ཏ་རཱུ་པ་མུ་ཁེ་ན ག་ཡ྄ཧ་མཱ་ནཾ ས་ཎྛཱ་ནཾ ཐ་ན་མཾ་སཱ་ཝི་ས་ད་ཏཱ ནི་མྨ་སྶུ་མུ་ཁ་ཏཱ ཀེ་ས་བ་ནྡྷ་ན་ཝ་ཏྠ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཨ་ཝི་ས་ད་ཊྛཱ་ན་ག་མ་ནཱ་དི ཙ ས་བྦཾ ‘‘ཨི་ཏྠཱི’’ཏི ས་ཉྫཱ་ན་ན་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨི་ཏྠི་ནི་མི་ཏྟཾ. ཝུ་ཏྟ་ཝི་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ པུ་རི་ས་ནི་མི་ཏྟཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. སུ་བྷ་ནི་མི་ཏྟཱ་དི་ཀཾ ཝཱཏི ཨེ་ཏྠ རཱ་གུ་པྤ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏོ ཨི་ཊྛཱ་ཀཱ་རོ སུ་བྷ་ནི་མི་ཏྟཾ. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན པ་ཊི་གྷ་ནི་མི་ཏྟཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ. སོ པ་ན དོ་སུ་པྤ་ཏྟི་ཨཱ་དི་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏོ ཨ་ནི་ཊྛཱ་དི་ཨཱ་ཀཱ་རོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཀཱ་མ་ཉྩེ་ཏྠ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་དོ་མ་ན་སྶཱ་ཝ ས་རཱུ་པ་ཏོ ཨཱ་ག་ཏཱ, ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ནི་མི་ཏྟ་སྶཱ་པི པ་ན ས་ངྒ་ཧོ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦོ, ཨ་ས་མ་པེ་ཀྑ་ནེ་ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀ་མོ་ཧ་སྶཱ་པི ཨ་སཾ་ཝ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝ་ཀྑ་ཏི ‘‘མུ་ཊྛ་ས་ཙྩཾ ཝཱ ཨ་ཉྙཱ་ཎཾ ཝཱ’’ཏི. ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ནི་མི་ཏྟནྟི ཙེ་ཏྠ ཨ་ཉྙཱ་ཎུ་པེ་ཀྑཱ་ཡ ཝ་ཏྠུ་བྷཱུ་ཏཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ, ཏ་ཉྩ་སྶ ཨ་ས་མ་པེ་ཀྑ་ན་ཝ་སེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཝཾ ས་ངྑེ་པ་ཏོ རཱ་ག་དོ་ས་མོ་ཧཱ་ནཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ‘‘སུ་བྷ་ནི་མི་ཏྟཱ་དི་ཀ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀི་ལེ་ས་ཝ་ཏྠུ་བྷཱུ་ཏཾ ནི་མི་ཏྟ’’ནྟི. དི་ཊྛ་མ་ཏྟེ་ཡེ་ཝ ས་ཎྛཱ་ཏཱིཏི ‘‘དི་ཊྛེ དི་ཊྛ་མ་ཏྟཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི (ཨུ་དཱ. ༡༠) སུ་ཏྟེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཝ་ཎྞཱ་ཡ་ཏ་ནེ ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎེ་ན, ཝཱི་ཐི་ཙི་ཏྟེ་ཧི ཙ ག་ཧི་ཏ་མ་ཏྟེ་ཡེ་ཝ ཏི་ཊྛ་ཏི, ན ཏ་ཏོ པ་རཾ ཀི་ཉྩི སུ་བྷཱ་དི་ཨཱ་ཀཱ་རཾ པ་རི་ཀ་པྤེ་ཏི. པཱ་ཀ་ཊ་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎ་ཏོཏི པ་རི་བྱ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ ཝི་བྷཱུ་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ. ཝི་ས་བྷཱ་ག་ཝ་ཏྠུ་ནོ ཧི ཧ་ཏྠཱ་དི་ཨ་ཝ་ཡ་ཝེ་སུ སུ་བྷཱ་དི་ཏོ པ་རི་ཀ་པྤེ་ནྟ་སྶ ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ ཏ་ཏྠ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཱ ཀི་ལེ་སཱ པ་རི་བྱ་ཏྟཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཏེ ཏེ་སཾ ཨ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ནཱ ནཱ་མ. ཏེ པ་ན ཡ་སྨཱ ཏ་ཐཱ ཏ་ཐཱ ས་ནྣི་ཝི་ཊྛཱ་ནཾ བྷཱུ་ཏུ་པཱ་དཱ་ཡ་རཱུ་པཱ་ནཾ ས་ནྣི་ཝེ་སཱ་ཀཱ་རོ. ན ཧི ཏཾ མུ་ཉྩི་ཏྭཱ པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཧ་ཏྠཱ་དི ནཱ་མ ཀོ་ཙི ཨ་ཏྠི. ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཧ་ཏྠ་པཱ་ད…པེ… ཨཱ་ཀཱ་རཾ ན ག་ཎྷཱ་ཏཱི’’ཏི. ཀིཾ པ་ན ག་ཎྷཱ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡཾ ཏ་ཏྠ བྷཱུ་ཏཾ, ཏ་དེ་ཝ ག་ཎྷཱ་ཏཱི’’ཏི. ཡཾ ཏ་སྨིཾ ས་རཱི་རེ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཾ ཀེ་ས་ལོ་མཱ་དི བྷཱུ་ཏུ་པཱ་དཱ་ཡ་མ་ཏྟཾ ཝཱ, ཏ་དེ་ཝ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ག་ཎྷཱ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཨ་སུ་བྷཱ་ཀཱ་ར་ག་ཧ་ཎ་སྶ ནི་ད་སྶ་ནཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཙེ་ཏི་ཡ་པ་བྦ་ཏ་ཝཱ་སཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ མ་ཧཱ་ཏི་སྶ་ཏྠེ་ར་ཝ་ཏྠུཾ ཨཱ་ཧ་རི.

ཏ་ཏྠ སུ་མ་ཎྜི་ཏ་པ་སཱ་དྷི་ཏཱཏི སུ་ཊྛུ མ་ཎྜི་ཏཱ པ་སཱ་དྷི་ཏཱ ཙ. ཨཱ་བྷ་ར་ཎཱ་དཱི་ཧི ཨཱ་ཧཱ་རི་མེ་ཧི མ་ཎྜ་ནཾ. ས་རཱི་ར་སྶ ཨུ་ཙྪཱ་ད་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ཊི་ས་ངྑ་ར་ཎཾ པ་སཱ་དྷ་ན་ནྟི ཝ་ད་ནྟི, ཨཱ་བྷ་ར་ཎེ་ཧི, པ་ན ཝ་ཏྠཱ་ལ་ངྐཱ་རཱ་དཱི་ཧི ཙ ཨ་ལ་ངྐ་ར་ཎཾ པ་སཱ་དྷ་ནཾ. ཨཱུ་ན་ཊྛཱ་ན་པཱུ་ར་ཎཾ མ་ཎྜ་ནཾ. ཝི་པ་ལླ་ཏྠ་ཙི་ཏྟཱཏི རཱ་ག་ཝ་སེ་ན ཝི་པ་རཱི་ཏ་ཙི་ཏྟཱ. ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟོཏི ཐེ་རོ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་མ་ན་སི་ཀཱ་རེ་ནེ་ཝ ག་ཙྪ་ནྟོ ས་དྡ་ཀ་ཎྚ་ཀ་ཏྟཱ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་སྶ ཧ་སི་ཏ་ས་དྡཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ‘‘ཀི་མེ་ཏ’’ནྟི ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ. ཨ་སུ་བྷ་ས་ཉྙནྟི ཨ་ཊྛི་ཀ་ས་ཉྙཾ. ཨ་ཊྛི་ཀ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཧི ཐེ་རོ ཏ་དཱ པ་རི་ཧ་ར་ཏི. ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎཱིཏི ཐེ་རོ ཀི་ར ཏ་སྶཱ ཧ་ས་ནྟི་ཡཱ ད་ནྟ་ཊྛི་ད་སྶ་ནེ་ནེ་ཝ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ སུ་བྷཱ་ཝི་ཏ་ཏྟཱ པ་ཊི་བྷཱ་ག་ནི་མི་ཏྟཾ, སཱ་ཏི་ས་ཡ་ཉྩ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ་ཋི་ཏོ་ཝ ཏ་ཏྠ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ཨ་དྷི་ག་ནྟྭཱ ཏཾ པཱ་ད་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ མ་གྒ་པ་ར་མྤ་རཱ་ཡ ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡཾ པཱ་པུ་ཎི. པུ་བྦ་ས་ཉྙཾ ཨ་ནུ་སྶ་རཱིཏི པུ་བྦ་ཀཾ ཡ་ཐཱ་ར་དྡྷཾ ཀཱ་ལེ་ན ཀཱ་ལཾ ཨ་ནུ་ཡུ་ཉྫི་ཡ་མཱ་ནཾ ཨ་ཊྛི་ཀ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ནུ་སྶ་རི ས་མ་ནྣཱ་ཧ་རི. ཨ་ནུ་མ་གྒནྟི ཨ་ནུ་པ་ཐཾ ཏ་སྶཱ པ་དཱ་ནུ་པ་དཾ. ཐེ་ར་སྶ ཀི་ར བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་གུ་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ད་ནྟ་ཊྛི་ད་སྶ་ནེ་ནེ་ཝ ཏ་སྶཱ ས་ཀ་ལ་ས་རཱི་རཾ ཨ་ཊྛི་ཀ་ས་ངྒྷཱ་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་པ་ཊྛཱ་སི. ན ཏཾ ‘‘ཨི་ཏྠཱི’’ཏི ཝཱ ‘‘པུ་རི་སོ’’ཏི ཝཱ ས་ཉྫཱ་ནི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ནཱ་བྷི་ཛཱ་ནཱ་མི…པེ… མ་ཧཱ་པ་ཐེ’’ཏི.

‘‘ཡ་སྶ ཙ་ཀྑུ་ནྡྲི་ཡཱ་སཾ་ཝ་ར་སྶ ཧེ་ཏཱུ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ པུ་ན ‘‘ཏ་སྶ ཙ་ཀྑུ་ནྡྲི་ཡ་སྶ ས་ཏི་ཀ་ཝཱ་ཊེ་ན པི་ད་ཧ་ན་ཏྠཱ་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ན ཨ་སཾ་ཝ་ར་སྶཱ་ཏི. ཡ་དི་དཾ ཡཾ ཙ་ཀྑུ་ནྡྲི་ཡཱ་སཾ་ཝ་ར་སྶ ཧེ་ཏུ ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་དི་ཨ་ནྭཱ་སྶ་ཝ་ནཾ ད་སྶི་ཏཾ, ཏཾ ཨ་སཾ་ཝུ་ཏ་ཙ་ཀྑུ་ནྡྲི་ཡ་སྶེ་ཝ ཧེ་ཏུ པ་ཝ་ཏྟཾ ད་སྶི་ཏ་ནྟི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཙ་ཀྑུ་དྭཱ་རི་ཀ་སྶ ཧི ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་དི་ཨ་ནྭཱ་སྶ་ཝ་ན་སྶ ཏཾ་དྭཱ་རི་ཀ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ ཝི་ཡ ཙ་ཀྑུ་ནྡྲི་ཡཾ པ་དྷཱ་ན་ཀཱ་ར་ཎཾ. ཙ་ཀྑུ་ནྡྲི་ཡ་སྶ ཨ་སཾ་ཝུ་ཏ་ཏྟེ ས་ཏི ཏེ ཨ་ནྭཱ་སྶ་ཝ་ནྟཱི་ཏི ཨ་སཾ་ཝ་རི་ཡ་མཱ་ན་ཙ་ཀྑུ་ནྡྲི་ཡ་ཧེ་ཏུ་ཀོ སོ ཨ་སཾ་ཝ་རོ ཏ་ཐཱ ཝུ་ཏྟོ་ཏི. ཡ་ཏྭཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ནྟི ཧི ཡ་སྶ ཙ་ཀྑུ་ནྡྲི་ཡ་སྶ ཀཱ་ར་ཎཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀཱི་དི་ས་སྶ ཙ ཀཱ་ར་ཎཱ་ཏི? ཨ་སཾ་ཝུ་ཏ་སྶ, ཀི་ཉྩ ཨ་སཾ་ཝུ་ཏཾ? ཡ་སྶ ཙ་ཀྑུ་ནྡྲི་ཡཱ་སཾ་ཝ་ར་སྶ ཧེ་ཏུ ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་ད་ཡོ ཨ་ནྭཱ་སྶ་ཝ་ནྟི, ཏ་སྶ སཾ་ཝ་རཱ་ཡཱཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཡོ་ཛ་ནཱ.

ཛ་ཝ་ན་ཀྑ་ཎེ པ་ན ས་ཙེ དུ་སྶཱི་ལྱཾ ཝཱཏི་ཨཱ་དི པུ་ན ཨ་ཝ་ཙ་ན་ཏྠཾ ཨི་དྷེ་ཝ ས་བྦཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཚ་སུ དྭཱ་རེ་སུ ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ན ཧི པ་ཉྩ་དྭཱ་རེ ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་དུ་ཙྩ་རི་ཏ་ས་ངྑཱ་ཏཾ དུ་སྶཱི་ལྱཾ ཨ་ཏྠི, ཏ་སྨཱ དུ་སྶཱི་ལྱཱ་སཾ་ཝ་རོ མ་ནོ་དྭཱ་ར་ཝ་སེ་ན, སེ་སཱ་སཾ་ཝ་རོ ཚ་དྭཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ. མུ་ཊྛ་ས་ཙྩཱ་དཱི་ནཾ ཧི ས་ཏི་པ་ཊི་པ་ཀྑཱ་ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨཱ་དི་བྷཱ་ཝ་ཏོ སི་ཡཱ པ་ཉྩ་དྭཱ་རེ ཨུ་པྤ་ཏྟི, ན ཏྭེ་ཝ ཀཱ་ཡི་ཀ་ཝཱ་ཙ་སི་ཀ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་བྷཱུ་ཏ་སྶ དུ་སྶཱི་ལྱ་སྶ ཏ་ཏྠ ཨུ་པྤ་ཏྟི, པ་ཉྩ་དྭཱ་རི་ཀ་ཛ་ཝ་ནཱ་ནཾ ཨ་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཛ་ན་ཀ་ཏྟཱ. དུ་སྶཱི་ལྱཱ་ད་ཡོ ཙེ་ཏྠ པ་ཉྩ ཨ་སཾ་ཝ་རཱ སཱི་ལ་སཾ་ཝ་རཱ་དཱི་ནཾ པ་ཉྩ་ནྣཾ སཾ་ཝ་རཱ་ནཾ པ་ཊི་པ་ཀྑ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟཱ. ཏ་སྨིཾ ས་ཏཱིཏི ཏ་སྨིཾ ཨ་སཾ་ཝ་རེ ས་ཏི.

ཡ་ཐཱ ཀིནྟི ཡེ་ན པ་ཀཱ་རེ་ན ཛ་ཝ་ནེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནོ ཨ་སཾ་ཝ་རོ ‘‘ཙ་ཀྑུ་ནྡྲི་ཡེ ཨ་སཾ་ཝ་རོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏཾ ནི་ད་སྶ་ནཾ ཀི་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཡ་ཐཱཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ག་ར་དྭཱ་རེ ཨ་སཾ་ཝ་རེ ས་ཏི ཏཾ་ས་མྦ་ནྡྷཱ་ནཾ གྷ་རཱ་དཱི་ནཾ ཨ་སཾ་ཝུ་ཏ་ཏཱ ཝི་ཡ ཛ་ཝ་ནེ ཨ་སཾ་ཝ་རེ ས་ཏི ཏཾ་ས་མྦ་ནྡྷཱ་ནཾ དྭཱ་རཱ་དཱི་ནཾ ཨ་སཾ་ཝུ་ཏ་ཏཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་ཉྙཱ་སཾ་ཝ་རེ ཨ་ཉྙཱ་སཾ་ཝུ་ཏ་ཏཱ སཱ་མ་ཉྙ་མེ་ཝ ནི་ད་སྶེ་ཏི, ན པུ་བྦཱ་པ་ར་སཱ་མ་ཉྙཾ, ཨ་ནྟོ་བ་ཧི་སཱ་མ་ཉྙཾ ཝཱ. ས་ཏི ཝཱ དྭཱ་ར་བྷ་ཝ་ངྒཱ་དི་ཀེ པུ་ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཾ ཛ་ཝ་ནཾ བཱ་ཧི་རཾ ཝི་ཡ ཀ་ཏྭཱ ན་ག་ར་དྭཱ་ར་ས་མཱ་ནཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཨི་ཏ་ར་ཉྩ ཨ་ནྟོ་ན་ག་རེ གྷ་རཱ་དི་ས་མཱ་ནཾ. པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན ཧི པུ་རི་མ་ནི་པྥ་ནྣཾ ཛ་ཝ་ན་ཀཱ་ལེ ཨ་ས་ནྟ་མྤི བྷ་ཝ་ངྒཱ་དི ཙ་ཀྑཱ་དི ཝི་ཡ ཕ་ལ་ནི་པྥ་ཏྟི་ཡཱ ས་ནྟཾ་ཡེ་ཝ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ན ཧི དྷ་ར་མཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ‘‘ས་ནྟ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ‘‘བཱ་ཧི་རཾ ཝི་ཡ ཀ་ཏྭཱ’’ཏི ཙ པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཛ་ཝ་ན་སྶ བཱ་ཧི་ར་བྷཱ་ཝེ, ཨི་ཏ་ར་སྶ ཙ ཨ་བྦྷ་ནྟ་ར་བྷཱ་ཝེ ཨ་ས་ཏི་པི ‘‘པ་བྷ་སྶ་ར་མི་དཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཙི་ཏྟཾ, ཏ་ཉྩ ཁོ ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀེ་ཧི ཨུ་པ་ཀྐི་ལི་ཊྛ’’ནྟི་ཨཱ་དི (ཨ. ནི. ༡.༤༩) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀ་བྷཱུ་ཏ་སྶ ཀ་དཱ་ཙི ཀ་དཱ་ཙི ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ན་སྶ ཛ་ཝ་ན་སྶ བཱ་ཧི་ར་བྷཱ་ཝོ, ཏ་བྦི་དྷུ་ར་ས་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨི་ཏ་ར་སྶ ཨ་བྦྷ་ནྟ་ར་བྷཱ་ཝོ ཨེ་ཀེ་ན པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཛ་ཝ་ནེ ཝཱ ཨ་སཾ་ཝ་རེ ཨུ་པྤ་ནྣེ ཏ་ཏོ པ་རཾ དྭཱ་ར་བྷ་ཝ་ངྒཱ་དཱི་ནཾ ཨ་སཾ་ཝ་ར་ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝཱ་པ་ཏྟི་ཏོ. ཨ་སཾ་ཝ་ར་སྶ ཧི ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ དྭཱ་ར་བྷ་ཝ་ངྒཱ་དཱི་ནཾ ཏ་སྶ ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝོ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི. ན་ག་ར་དྭཱ་ར་ས་དི་སེ་ན ཛ་ཝ་ནེ་ན པ་ཝི་སི་ཏྭཱ དུ་སྶཱི་ལྱཱ་དི་ཙོ་རཱ་ནཾ དྭཱ་ར་བྷ་ཝ་ངྒཱ་དཱི་སུ མུ་ས་ནཾ ཀུ་ས་ལ་བྷ་ཎྜ་ཝི་ནཱ་ས་ནཾ ཀ་ཐི་ཏཾ. ཡ་སྨིཾ ཧི དྭཱ་རེ ཨ་སཾ་ཝ་རོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, སོ ཏ་ཏྠ དྭཱ་རཱ་དཱི་ནཾ སཾ་ཝ་རཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་བྷཱ་ཝཾ ཨུ་པ་ཙྪི་ནྡ་ནྟོ་ཡེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི. དྭཱ་ར་བྷ་ཝ་ངྒཱ་དཱི་ནཾ ཛ་ཝ་ནེ་ན ས་ཧ ས་མྦ་ནྡྷོ ཨེ་ཀ་ས་ནྟ་ཏི་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏོ ད་ཊྛ་བྦོ.

ཨེ་ཏྠ ཙ ཙ་ཀྑུ་དྭཱ་རེ རཱུ་པཱ་ར་མྨ་ཎེ ཨཱ་པཱ་ཐ་ག་ཏེ ནི་ཡ་མི་ཏཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལ་ཛ་ཝ་ནེ ས་ཏྟ་ཀྑ་ཏྟུཾ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྭཱ བྷ་ཝ་ངྒཾ ཨོ་ཏི་ཎྞེ ཏ་ད་ནུ་རཱུ་པ་མེ་ཝ མ་ནོ་དྭཱ་རི་ཀ་ཛ་ཝ་ནེ ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝཱ་ར་མྨ་ཎེ ས་ཏྟ་ཀྑ་ཏྟུཾ་ཡེ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྭཱ བྷ་ཝ་ངྒཾ ཨོ་ཏི་ཎྞེ པུ་ན ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ དྭཱ་རེ ཏ་དེ་ཝཱ་ར་མྨ་ཎཾ ནི་སྶཱ་ཡ ‘‘ཨི་ཏྠཱི པུ་རི་སོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝ་ཝ་ཏྠ་པེ་ནྟཾ པ་སཱ་ད་ར་ཛྫ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ས་ཏྟ་ཀྑ་ཏྟུཾ ཛ་ཝ་ནཾ ཛ་ཝ་ཏི. ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཾ ཛ་ཝ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཛ་ཝ་ནེ དུ་སྶཱི་ལྱཱ་དཱི་སུ ཨུ་པྤ་ནྣེ་སུ ཏ་སྨིཾ ཨ་སཾ་ཝ་རེ ས་ཏི དྭཱ་ར་མྤི ཨ་གུ་ཏྟ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.

ཏ་སྨིཾ པ་ན ཛ་ཝ་ནེ. སཱི་ལཱ་དཱི་སཱུཏི སཱི་ལ་སཾ་ཝ་ར་ས་ཏི་སཾ་ཝ་ར་ཉཱ་ཎ་སཾ་ཝ་ར་ཁ་ནྟི་སཾ་ཝ་ར་ཝཱི་རི་ཡ་སཾ་ཝ་རེ་སུ ཨུ་པྤ་ནྣེ་སུ. ཡ་ཐཱ ཧི པ་གེ་ཝ ས་ཏི་ཨཱ་ར་ཀྑཾ ཨ་ནུ་པ་ཊྛ་པེ་ནྟ་སྶ དུ་སྶཱི་ལྱཱ་དཱི་ནཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི, ཨེ་ཝཾ པ་གེ་ཝ ས་ཏི་ཨཱ་ར་ཀྑཾ ཨུ་པ་ཊྛ་པེ་ནྟ་སྶ སཱི་ལཱ་དཱི་ནཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ས་དྡཱ་དཱི་སུ་པི ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ནི་མི་ཏྟཱ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ནཱ་ནི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ནི. སོ་ཏ་ཝི་ཉྙཱ་ཎེ་ན ཧི ས་དྡཾ སུ་ཏྭཱ ‘‘ཨི་ཏྠི་ས་དྡོ’’ཏི ཝཱ ‘‘པུ་རི་ས་ས་དྡོ’’ཏི ཝཱ ཨི་ཊྛཱ་ནི་ཊྛཱ་དི་ཀཾ ཝཱ ཀི་ལེ་ས་ཝ་ཏྠུ་བྷཱུ་ཏཾ ནི་མི་ཏྟཾ ན ག་ཎྷཱ་ཏི, སུ་ཏ་མ་ཏྟེ ཨེ་ཝ ས་ཎྛཱ་ཏི. ཡོ ཙ གཱི་ཏ་ས་དྡཱ་དི་ཀ་སྶ ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཨ་ནུ ཨ་ནུ བྱ་ཉྫ་ན་ཏོ ‘‘ཨ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ན’’ནྟི ལ་དྡྷ་ཝོ་ཧཱ་རོ མ་ནྡ་ཏཱ་རཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝ་ཝ་ཏྠི་ཏོ ཚ་ཛྫཱ་དི་བྷེ་ད་བྷི་ནྣོ ཨཱ་ཀཱ་རོ, ཏ་མྤི ན ག་ཎྷཱ་ཏཱི་ཏི. ཨེ་ཝཾ ག་ནྡྷཱ་དཱི་སུ་པི ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ. མ་ནོ་དྭཱ་རེ པ་ན སཱ་ཝ་ཛྫ་ན་བྷ་ཝ་ངྒཾ མ་ནོ་དྭཱ་རཾ ཏ་སྨིཾ དྭཱ་རེ དྷ་མྨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཨཱ་པཱ་ཐ་ག་ཏེ ཏཾ ཛ་ཝ་ན་མ་ན་སཱ་ཝ ཝི་ཉྙཱ་ཡ ཝི་ཛཱ་ནི་ཏྭཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཀི་ལེ་སོ ཨ་ནུ་བ་ནྡྷོ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཀི་ལེ་སཱ་ནུ་བ་ནྡྷོ, སོ ཨེ་ཝ ནི་མི་ཏྟཱ་དི་གཱ་ཧོ, ཏ་ཏོ པ་རི་ཝ་ཛྫ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཀི་ལེ་སཱ་ནུ་བ་ནྡྷ་ནི་མི་ཏྟཱ་དི་གྒཱ་ཧ་པ་རི་ཝ་ཛྫ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཾ. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཨ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ནཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི.

ཨཱ་ཛཱི་ཝ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་སཱི་ལ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡༦. ཝུ་ཏྟེཏི ཨི་དྷེ་ཝ ཨུ་དྡེ་ས་ཝ་སེ་ན པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟེ. ཏ་ཐཱ ཧི ‘‘ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཧེ་ཏུ པ་ཉྙ་ཏྟཱ་ནཾ ཚ་ནྣཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ན’’ནྟི པ་དུ་དྡྷཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ཏཱ་ནི པཱ་ལི༹་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡཱ་ནི ཏཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཏ་ཏྠ ཡཱ་ནི ཏཱ་ནི ཨེ་ཝཾ པ་ཉྙ་ཏྟཱ་ནི ཚ སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཧེ་ཏཱུཏི ཛཱི་ཝི་ཀ་ནི་མི་ཏྟཾ, ‘‘ཨེ་ཝཱ་ཧཾ པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ཨ་ཀི་ལ་མ་ནྟོ ཛཱི་ཝི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན. ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཀཱ་ར་ཎཱཏི ཏ་སྶེ་ཝ ཝེ་ཝ་ཙ་ནཾ. པཱ་པི་ཙྪོཏི པཱ་པི་ཀཱ་ཡ ཨ་ས་ནྟ་གུ་ཎ་ས་མྦྷཱ་ཝ་ནི་ཙྪཱ་ཡ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ. ཨི་ཙྪཱ་པ་ཀ་ཏོཏི ཨི་ཙྪཱ་ཡ ཨ་པ་ཀ་ཏོ ཨུ་པ་དྡུ་ཏོ, ཨ་བྷི་བྷཱུ་ཏོ ཝཱ. ཨ་ས་ནྟནྟི ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཾ. ཨ་བྷཱུ་ཏནྟི ཨ་ནུ་པྤ་ནྣཾ. ཨ་ནུ་པྤ་ནྣ་ཏྟཱ ཧི ཏ་སྶ ཏཾ ཨ་ས་ནྟ་ནྟི པུ་རི་མ་སྶ པ་ཙྪི་མཾ ཀཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨནྟི ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་པུ་རི་སཱ་ནཾ དྷ་མྨཾ, མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨ་ཏོ ཝཱ ཨུ་ཏྟ་རི ཨུ་ཀྐ་ཊྛཾ. ཨུ་ལླ་པ་ཏཱིཏི ཨུ་གྒ་ཏཱ་ཡུ་ཀོ ལ་པ་ཏི. སཱི་ལཾ ཧི བྷི་ཀྑུ་ནོ ཨཱ་ཡུ, ཏཾ ཏ་སྶ ཏ་ཐཱ་ལ་པ་ན་ས་མ་ཀཱ་ལ་མེ་ཝ ཝི་ག་ཙྪ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་པ་ཏྟི པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་སྶཱ’’ཏི པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ས་ངྑཱ་ཏཱ ཨཱ་པ་ཏྟི ཨ་སྶ, པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ས་ཉྙི་ཏ་སྶ ཝཱ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་སྶ ཨཱ་པ་ཛྫ་ནཾ ཨུ་ལླ་པ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ས་ཉྩ་རི་ཏྟཾ ས་མཱ་པ་ཛྫ་ཏཱིཏི ས་ཉྩ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ཨི་ཏྠི་ཡཱ ཝཱ པུ་རི་ས་མ་ཏིཾ, པུ་རི་ས་སྶ ཝཱ ཨི་ཏྠི་མ་ཏིཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ‘‘ཨི་མེ་སཾ ཚ་ནྣཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནཾ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་སྶ ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ ཧེ་ཊྛཱ ད་སྶི་ཏོ ཨེ་ཝ.

ཀུ་ཧ་ནཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་སཱུཏི ཧེ་ཊྛཱ ཨུ་དྡི་ཊྛ་པཱ་ལི༹་ཡཱ་ཝ པ་དུ་དྡྷཱ་རོ. ཨ་ཡཾ པཱ་ལཱི༹ཏི ཨ་ཡཾ ཝི་བྷ་ངྒེ (ཝི་བྷ. ༨༦༡) ཨཱ་ག་ཏཱ ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི༹.

༡༧. ཙཱི་ཝ་རཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡཱ ལ་བྦྷ་ནྟཱི་ཏི ལཱ་བྷཱ. ཏེ ཨེ་ཝ ས་ཀྐ་ཙྩཾ ཨཱ་ད་ར་ཝ་སེ་ན དི་ཡྻ་མཱ་ནཱ ས་ཀྐཱ་རཱ. པ་ཏྠ་ཊ་ཡ་ས་ཏཱ ཀི་ཏྟི་ས་དྡོ. ཏཾ ལཱ་བྷ་ཉྩ ས་ཀྐཱ་ར་ཉྩ ཀི་ཏྟི་ས་དྡ་ཉྩ. ས་ནྣི་སྶི་ཏ་སྶཱཏི ཨེ་ཏྠ ཏ་ཎྷཱ་ནི་སྶ་ཡོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཏྠ་ཡ་ནྟ་སྶཱ’’ཏི. ཨ་ས་ནྟ་གུ་ཎ་དཱི་པ་ན་ཀཱ་མ་སྶཱཏི ཨ་ས་ནྟེ ཨ་ཏྟ་ནི ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ ས་དྡྷཱ་དི་གུ་ཎེ ས་མྦྷཱ་ཝེ་ཏུ་ཀཱ་མ་སྶ. ཨ་ས་ནྟ་གུ་ཎ་ས་མྦྷཱ་ཝ་ན་ཏཱ་ལ་ཀྑ་ཎཱ, པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎེ ཙ ཨ་མ་ཏྟ་ཉྙུ་ཏཱ་ལ་ཀྑ་ཎཱ ཧི པཱ་པི་ཙྪ་ཏཱ. ཨི་ཙྪཱ་ཡ ཨ་པ་ཀ་ཏ་སྶཱཏི པཱ་པི་ཀཱ་ཡ ཨི་ཙྪཱ་ཡ ས་མྨཱ་ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཏོ ཨ་པེ་ཏོ ཀ་ཏོ་ཏི ཨ་པ་ཀ་ཏོ. ཏ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏོ ཙ ཨཱ་ཛཱི་ཝཱུ་པ་དྡ་ཝེ་ན ཨུ་པ་དྡུ་ཏོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་པ་དྡུ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི.

ཀུ་ཧ་ན་མེ་ཝ པ་ཙྩ་ཡུ་པྤཱ་ད་ན་སྶ ཝ་ཏྠཱུ་ཏི ཀུ་ཧ་ན་ཝ་ཏྠུ. ཏི་ཝི་དྷ་མྤེ་ཏཾ ཏ་ཏྠ ཨཱ་ག་ཏཾ ཏ་སྶ ནི་སྶ་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ ཨི་མཱ་ཡ པཱ་ལི༹་ཡཱ ད་སྶེ་ཏུནྟི ཨེ་ཝ་མ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཏ་ད་ཏྠི་ཀ་སྶེ་ཝཱཏི ཏེ་ཧི ཙཱི་ཝ་རཱ་དཱི་ཧི ཨ་ཏྠི་ཀ་སྶེ་ཝ. པ་ཊི་ཀྑི་པ་ནེ་ནཱཏི ཙཱི་ཝ་རཱ་དཱི་ནཾ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ན་ཧེ་ཏུ. ཨ་སྶཱཏི བྷ་ཝེ་ཡྻ. པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཙཱཏི ཙ-ས་དྡེ་ན པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟཾ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ནཾ ས་མུ་ཙྩི་ནོ་ཏི.

བྷི་ཡྻོ་ཀ་མྱ་ཏནྟི བ་ཧུ་ཀཱ་མ་ཏཾ. ཡནྟི ཀི་རི་ཡཱ་པ་རཱ་མ་ས་ནཾ, ཏ་སྨཱ ‘‘དྷཱ་རེ་ཡྻཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཡ་དེ་ཏཾ ས་ངྒྷཱ་ཊིཾ ཀ་ཏྭཱ དྷཱ་ར་ཎཾ, ཨེ་ཏཾ ས་མ་ཎ་སྶ སཱ་རུ་པྤ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. པཱ་པ་ཎི་ཀཱ་ནཱིཏི ཨཱ་པ་ཎ་ཏོ ཚ་ཌྜི་ཏཱ་ནི. ན་ནྟ་ཀཱ་ནཱིཏི ཨ་ནྟ་ར་ཧི་ཏཱ་ནི ཙོ་ལ༹་ཁ་ཎྜཱ་ནི. ཨུ་ཙྩི་ནི་ཏྭཱཏི ཨུ་ཉྪ་ནེ་ན ཙི་ནི་ཏྭཱ ས་ངྒ་ཧེ་ཏྭཱ. ཨུ་ཉྪཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ཡཱཏི ཨུ་ཉྪཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ཡ ལ་དྡྷེ་ན. གི་ལཱ་ན་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ བྷེ་ས་ཛྫ་ས་ངྑཱ་ཏཱ ཛཱི་ཝི་ཏ་པ་རི་ཀྑཱ་རཱ གི་ལཱ་ན་པ་ཙྩ་ཡ་བྷེ་ས་ཛྫ་པ་རི་ཀྑཱ་རཱ. པཱུ་ཏི་མུ་ཏྟནྟི པུ་རཱ་ཎ་སྶ, ཨ་པུ་རཱ་ཎ་སྶ ཙ ས་བྦ་སྶ གོ་མུ་ཏྟ་སྶེ་ཏཾ ནཱ་མཾ. པཱུ་ཏི་མུ་ཏྟེ་ནཱཏི པཱུ་ཏི་བྷཱ་ཝེ་ན མུ་ཏྟེ་ན པ་རེ་ཧི ཚ་ཌྜི་ཏེ་ན, པཱུ་ཏི་བྷཱུ་ཏེ་ན ཝཱ གོ་མུ་ཏྟེ་ན. དྷུ་ཏ་ཝཱ་དོཏི པ་རེ་ས་མྤི དྷུ་ཏ་གུ་ཎ་ཝཱ་དཱི. ས་མྨུ་ཁཱི་བྷཱ་ཝཱཏི ས་མྨུ་ཁ་ཏོ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏྟཱ, ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨཱ་དྷི་ག་མ་སྶ སཱ་མ་ནྟེ ཀ་ཏྭཱ ཛ་པྤ་ནཾ སཱ་མ་ནྟ་ཛ་པྤ་ནཾ. མ་ཧེ་ས་ཀྑོཏི མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ, ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨཱ་དྷི་ག་མེ་ནཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ‘‘མི་ཏྟོ’’ཏི སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ཝ་ཏྭཱ པུ་ན ཏཾ ཝི་སེ་སེ་ཏི ‘‘ས་ནྡི་ཊྛོ ས་མྦྷ་ཏྟོ’’ཏི. དི་ཊྛ་མ་ཏྟོ ཧི མི་ཏྟོ ས་ནྡི་ཊྛོ. ད་ལ༹ྷ་བྷ་ཏྟི་ཀོ ས་མྦྷ་ཏྟོ. ས་ཧཱ་ཡོཏི ས་ཧ ཨཱ་ཡ་ན་ཀོ, ས་ཁཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་ཏྟ་པ་དི་ནོ ཧི ‘‘ས་ཁཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ཝི་ཧཱ་རོ པཱ་ཀཱ་ར་པ་རི་ཙྪི་ནྣོ ས་ཀ་ལོ ཨཱ་ཝཱ་སོ. ཨ་ཌྜྷ་ཡོ་གོ དཱི་གྷ་པཱ་སཱ་དོ, ག་རུ་ལ༹་ས་ཎྛཱ་ན་པཱ་སཱ་དོ་ཏི་པི ཝ་ད་ནྟི. པཱ་སཱ་དོ ཙ་ཏུ་ར་སྶ་པཱ་སཱ་དོ. ཧ་མྨི་ཡཾ མུ་ཎྜ་ཙྪ་ད་ན་པཱ་སཱ་དོ. ཀཱུ་ཊཱ་གཱ་རཾ དྭཱི་ཧི ཀ་ཎྞི་ཀཱ་ཧི ཀ་ཏྟ་བྦ་པཱ་སཱ་དོ. ཨ་ཊྚོ པ་ཊི་རཱ་ཛཱུ་ན་མྤི པ་ཊི་བཱ་ཧ་ན་ཡོ་གྱོ ཙ་ཏུ་པ་ཉྩ་བྷཱུ་མ་ཀོ པ་ཊི་སྶ་ཡ་ཝི་སེ་སོ. མཱ་ལོ༹ ཨེ་ཀ་ཀཱུ་ཊ་ས་ངྒ་ཧི་ཏོ ཨ་ནེ་ཀ་ཀོ་ཎ་ཝ་ནྟོ པ་ཊི་སྶ་ཡ་ཝི་སེ་སོ. ཨུ་དྡ་ཎྜོ ཨ་ག་བྦྷི་ཀཱ ཨེ་ཀ་དྭཱ་རཱ དཱི་གྷ་སཱ་ལཱ་ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཨ་པ་རེ པ་ན བྷ་ཎ་ནྟི – ཝི་ཧཱ་རོ ནཱ་མ དཱི་གྷ་མུ་ཁ་པཱ་སཱ་དོ. ཨ་ཌྜྷ་ཡོ་གོ ཨེ་ཀ་པ་སྶེ་ན ཚ་ད་ན་ཀ་སེ་ནཱ་ས་ནཾ. ཏ་སྶ ཀི་ར ཨེ་ཀ་པ་སྶེ བྷི་ཏྟི ཨུ་ཙྩ་ཏ་རཱ ཧོ་ཏི, ཨི་ཏ་ར་པ་སྶེ ནཱི་ཙཱ, ཏེ་ན ཏཾ ཨེ་ཀ་པ་སྶ་ཚ་ད་ན་ཀཾ ཧོ་ཏི. པཱ་སཱ་དོ ཨཱ་ཡ་ཏ་ཙ་ཏུ་ར་སྶ་པཱ་སཱ་དོ. ཧ་མྨི་ཡཾ མུ་ཎྜ་ཙྪ་ད་ནཾ ཙ་ནྡི་ཀ་ངྒ་ཎ་ཡུ་ཏྟཾ. གུ་ཧཱ ཀེ་ཝ་ལཱ པ་བྦ་ཏ་གུ་ཧཱ. ལེ་ཎཾ དྭཱ་ར་བ་དྡྷཾ. ཀཱུ་ཊཱ་གཱ་རཾ ཡོ ཀོ་ཙི ཀ་ཎྞི་ཀཱ་བ་དྡྷ་པཱ་སཱ་དོ. ཨ་ཊྚོ བ་ཧ་ལ་བྷི་ཏྟི་གེ་ཧཾ. ཡ་སྶ གོ་པཱ་ན་སི་ཡོ ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཨི་ཊྛ་ཀཱ་ཧི ཨེ་ཝ ཚ་ད་ནཾ ཧོ་ཏི. ཨ་ཊྚཱ་ལ་ཀཱ་ཀཱ་རེ་ན ཀ་རཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི་པི ཝ་ད་ནྟི. མཱ་ལོ༹ ཝ་ཊྚཱ་ཀཱ་རེ་ན ཀ་ཏ་སེ་ནཱ་ས་ནཾ. ཨུ་དྡ་ཎྜོ ཨེ་ཀོ པ་ཊི་སྶ་ཡ་ཝི་སེ་སོ. ཡོ ‘‘བྷ་ཎྜ་སཱ་ལཱ, ཨུ་དོ་སི་ཏ’’ནྟི་པི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་སཱ་ལཱ ས་ནྣི་པ་ཏ་ན་ཊྛཱ་ནཾ.

ཀུ་ཙྪི་ཏ་ར་ཛ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ པཱ་པི་ཙྪ་ཏཱ་ཡ ནི་ར་ཏྠ་ཀཾ ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་ཝི་པྥ་ནྡ་ནི་གྒ་ཎྷ་ནཾ ཀོ་ར་ཛཾ, ཏཾ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཀོ་ར་ཛི་ཀོ, ཀོ་ཧ་ཉྙེ་ན སཾ་ཡ་ཏ་ཀཱ་ཡོ, ཨ་ཏི་ཝི་ཡ, ཨ་བྷི་ཎྷཾ ཝཱ ཀོ་ར་ཛི་ཀོ ཀོ་ར་ཛི་ཀ་ཀོ་ར་ཛི་ཀོ. ཨ་ཏི་པ་རི་ས་ངྐི་ཏོ་ཏི ཀེ་ཙི. ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ཀུ་ཧོ ཀུ་ཧ་ཀ་ཀུ་ཧ་ཀོ, སཱ་ཏི་ས་ཡ་ཝི་མྷཱ་པ་ཀོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ལ་པོ ལ་པ་ན་ཀོ ལ་པ་ཀ་ལ་པ་ཀོ. མུ་ཁ་ས་མྦྷཱ་ཝི་ཀོཏི ཀོ་ར་ཛི་ཀ་ཀོ་ར་ཛི་ཀཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནེ་ཧི ཨ་ཏྟ་ནོ མུ་ཁ་མ་ཏྟེ་ན ཨ་ཉྙེ་ཧི ས་མྦྷཱ་ཝི་ཀོ. སོ ཨེ་ཝ་རཱུ་པོ ཨེ་ཝ་རཱུ་པ་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ པ་རཾ ཝི་ཡ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཡཾ ས་མ་ཎོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ཀ་ཐེ་ཏི. ག་མྦྷཱི་རནྟི་ཨཱ་དི ཏ་སྶཱ ཀ་ཐཱ་ཡ ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨ་པ་ཊི་བ་དྡྷ་ཏཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ.

ས་མྦྷཱ་ཝ་ནཱ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཀ་ཏེ་ནཱཏི ‘‘ཀ་ཐཾ ནུ ཁོ མཾ ཛ་ནོ ‘ཨ་རི་ཡོ’ཏི ཝཱ ‘ཝི་སེ་ས་ལཱ་བྷཱི’ཏི ཝཱ ས་མྦྷཱ་ཝེ་ཡྻཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ཀ་ཏེ་ན. ག་མ་ནཾ ས་ཎྛ་པེ་ཏཱིཏི ཝི་སེ་ས་ལཱ་བྷཱི་ནཾ ག་མ་ནཾ ཝི་ཡ ཨ་ཏྟ་ནོ ག་མ་ནཾ ས་ཀྐ་ཙྩཾ ཋ་པེ་ཏི, ས་ཏོ ས་མྤ་ཛཱ་ནོ་ཝ ག་ཙྪ་ནྟོ ཝི་ཡ ཧོ་ཏི. པ་ཎི་དྷཱ་ཡཱཏི ‘‘ཨ་ར་ཧཱ་ཏི མཾ ཛཱ་ན་ནྟཱུ’’ཏི ཙི་ཏྟཾ ས་ཎྛ་པེ་ཏྭཱ, པ་ཏྠེ་ཏྭཱ ཝཱ. ས་མཱ་ཧི་ཏོ ཝི་ཡཱཏི ཛྷཱ་ན་ས་མཱ་དྷི་ནཱ ས་མཱ་ཧི་ཏོ ཝི་ཡ. ཨཱ་པཱ་ཐ་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡཱིཏི མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཨཱ་པཱ་ཐ་ཊྛཱ་ནེ ས་མཱ་དྷི་ས་མཱ་པ་ནྣོ ཝི་ཡ ནི་སཱི་ད་ནྟོ ཨཱ་པཱ་ཐ་ཀེ ཛ་ན་སྶ པཱ་ཀ་ཊ་ཊྛཱ་ནེ ཛྷཱ་ཡཱི. ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ས་ངྑཱ་ཏནྟི ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ས་ཎྛ་པ་ན་ས་ངྑཱ་ཏཾ.

པ་ཙྩ་ཡ་པ་ཊི་སེ་ཝ་ན་ས་ངྑཱ་ཏེ་ནཱཏི ཨ་ཡོ་ནི་སོ ཨུ་པྤཱ་དི་ཏཱ་ནཾ པ་ཙྩ་ཡཱ་ནཾ པ་ཊི་སེ་ཝ་ན་ནྟི ཨེ་ཝཾ ཀ་ཐི་ཏེ་ན, ཏེ་ན ཝཱ པ་ཙྩ་ཡ་པ་ཊི་སེ་ཝ་ནེ་ན ས་ངྑཱ་ཏ་བྦེ་ན ཀ་ཐི་ཏ་བྦེ་ན. ཨ་ཉྙཾ ཝི་ཡ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་མཱི་པེ བྷ་ཎ་ནཾ སཱ་མ་ནྟ་ཛ་པྤི་ཏཾ. ཨཱ-ཀཱ་ར་སྶ ར་སྶ་ཏྟཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཊྛ་པ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཀུ་ཧ་ནཾ ཀུ་ཧོ, ཏ་སྶ ཨ་ཡ་ནཱ པ་ཝ་ཏྟི ཀུ་ཧཱ་ཡ་ནཱ, ཀུ་ཧ་སྶ ཝཱ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཨ་ཡ་ནཱ ག་ཏི ཀི་རི་ཡཱ ཀུ་ཧཱ་ཡ་ནཱ. ཀུ་ཧེ་ཏི, ཀུ་ཧེ་ན ཝཱ ཨི་ཏོ་ཏི ཀུ་ཧི་ཏོ, ཀུ་ཧ་ཀོ.