ན་མོ ཏ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ར་ཧ་ཏོ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ.
ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒ ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ
ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒོ ནཱ་མཱ་ཡཾ ག་ནྠོ པི་ཊ་ཀ་ཏྟ་ཡ་སཱ་ར་བྷཱུ་ཏོ ས་ཀ་ལ་ལོ་ཀེ པ་ཊི་པ་ཏྟི་དཱི་པ་ཀ་ག་ནྠཱ་ནཾ ཨ་གྒོ ཧོ་ཏི སེ་ཊྛོ པ་མུ་ཁོ པཱ་མོ་ཀྑོ ཨུ་ཏྟ་མོ པ་ཝ་རོ ཙཱ་ཏི ཝི་ཉྙཱུ་ཧི པ་ས་ཏྠོ. ཏ་ཏྠ ཧི ས་ངྒཱི་ཏི་ཏྟ་ཡཱ་རཱུ་ལ༹ྷ་སྶ ཏེ་པི་ཊ་ཀ་བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ན་སྶ ཨ་ཏྠཾ སཾ་ཁི་པི་ཏྭཱ སི་ཀྑ་ཏྟ་ཡ་ས་ངྒ་ཧི་ཏཾ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ པ་རི་པུ་ཎྞཾ པ་ཀཱ་སི་ཏཾ སུ་ཝི་ས་ད་ཉྩ. ཨེ་ཝཾ པ་ས་ཏྠ་སྶེ་ཏ་སྶ ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒ་སྶ ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ་ཡཔི བྷ་ཝི་ཏ་བྦ་མེ་ཝ. ཏ་སྨཱ་དཱ་ནི ཏ་མྤ་ཀཱ་ས་ན་ཏྠ་མི་དཾ པ་ཉྷ་ཀ་མྨཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི –
‘‘སོ པ་ནེ་ས ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒོ ཀེ་ན ཀ་ཏོ, ཀ་དཱ ཀ་ཏོ, ཀ་ཏྠ ཀ་ཏོ, ཀ་སྨཱ ཀ་ཏོ, ཀི་མ་ཏྠཾ ཀ་ཏོ, ཀིཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཀ་ཏོ, ཀེ་ན པ་ཀཱ་རེ་ན ཀ་ཏོ, ཀི་སྶ ས་ཀ་ལ་ལོ་ཀེ པ་ཏྠ་ཊོ’’ཏི.
ཏ་ཏྠ ཀེ་ན ཀ་ཏོཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཡབུ་དྡྷ་གྷོ་ས་ཏྠེ་རཝ་རེ་ན ཏེ་པི་ཊ་ཀ་ས་ངྒ་ཧ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཀཱ་རེ་ན ཀ་ཏོ.
ཀ་དཱ ཀ་ཏོཏི ཨ་མྷཱ་ཀཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ ས་ཀ་ལ་ལོ་ཀ་ནཱ་ཐ་སྶ པ་རི་ནི་བྦུ་ཏི་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཙྪཱ ད་ས་མེ ཝ་སྶ་ས་ཏ་ཀེ (༩༧༣ -བུ་དྡྷ་ཝ་སྶེ) ཀ་ཏོ.
ཀ་ཏྠ ཀ་ཏོཏི སཱི་ཧ་ལ༹་དཱི་པེ ཨ་ནུ་རཱ་དྷ་པུ་རེ མ་ཧཱ་ཝི་ཧཱ་རེ ཀ་ཏོ.
ཀ་སྨཱ ཀ་ཏོཏི ཝི་སུ་དྡྷི་ཀཱ་མཱ་ནཾ སཱ་དྷུ་ཛ་ནཱ་ནཾ ཏ་ད་དྷི་ག་མུ་པཱ་ཡཾ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ན་ཡཾ ཉཱ་པེ་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡེ་ན ས་ཉྩོ་དི་ཏ་ཏྟཱ, ས་ངྒྷ་པཱ་ལ་ཏྠེ་རེ་ན ཙ ཨ་ཛ྄ཛྷེ་སི་ཏ་ཏྟཱ ཀ་ཏོ.
ཨེ་ཏྠ པ་ན ཋ་ཏྭཱ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་བུ་དྡྷ་གྷོ་ས་ཏྠེ་ར་སྶ ཨུ་པྤ་ཏྟི ཀ་ཐེ་ཏ་བྦཱ, སཱ ཙ མ་ཧཱ་ཝཾ་སེ (ཙཱུ་ལ༹་ཝཾ་སོ་ཏི་པི ཝོ་ཧ་རི་ཏེ དུ་ཏི་ཡ་བྷཱ་གེ) ས་ཏྟ་ཏིཾ་ས་མ་པ་རི་ཙྪེ་དེ པ་ནྣ་ར་སཱ་དྷི་ཀ་དྭི་ས་ཏ་གཱ་ཐཱ་ཏོ (༣༧, ༢༡༥) པ་ཊྛཱ་ཡ བཱ་ཏྟིཾ་སཱ་ཡ གཱ་ཐཱ་ཧི པ་ཀཱ་སི་ཏཱ་ཡེ་ཝ. ཀ་ཐཾ? –
མ་ཧཱ་ཝཾ་ས-བུ་དྡྷ་གྷོ་ས་ཀ་ཐཱ
༢༡༥. བོ་དྷི་མ་ཎྜ་ས་མཱི་པམྷི, ཛཱ་ཏོ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་མཱ་ཎ་ཝོ;
ཝི་ཛྫཱ-སི་པྤ-ཀ་ལཱ-ཝེ་དཱི, ཏཱི་སུ ཝེ་དེ་སུ པཱ་ར་གཱུ.
༢༡༦. ས་མྨཱ ཝི་ཉྙཱ་ཏ་ས་མ་ཡོ, ས་བྦ་ཝཱ་ད་ཝི་སཱ་ར་དོ;
ཝཱ་ད་ཏྠཱི ཛ་མྦུ་དཱི་པ་མྷི, ཨཱ་ཧི་ཎྜ་ནྟོ པ་ཝཱ་དི་ཀོ.
༢༡༧. ཝི་ཧཱ་ར་མེ་ཀ’མཱ་ག་མྨ, ར་ཏྟིཾ པཱ་ཏ་ཉྫ་ལཱི་མ་ཏཾ;
པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ཏི ས་མྤུ་ཎྞ-པ་དཾ སུ་པ་རི་མ་ཎྜ་ལཾ.
༢༡༨. ཏ་ཏྠེ་ཀོ རེ་ཝ་ཏོ ནཱ་མ, མ་ཧཱ་ཐེ་རོ ཝི་ཛཱ་ནི་ཡ;
‘‘མ་ཧཱ་པ་ཉྙོ ཨ་ཡཾ ས་ཏྟོ, ད་མེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི, སོ.
༢༡༩. ‘‘ཀོ ནུ ག་དྲ་བྷ་རཱ་ཝེ་ན, ཝི་ར་ཝ་ནྟོ’’ཏི ཨ་བྲ་ཝི;
‘‘ག་དྲ་བྷཱ་ནཾ ར་ཝེ ཨ་ཏྠཾ, ཀིཾ ཛཱ་ནཱ་སཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ ཏཾ.
༢༢༠. ‘‘ཨ་ཧཾ ཛཱ་ནེ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ སོ, ཨོ་ཏཱ་རེ་སི ས་ཀཾ མ་ཏཾ;
པུ་ཊྛཾ པུ་ཊྛཾ ཝི་ཡཱ་ཀཱ་སི, ཝི་ར་དྡྷ་མྤི ཙ ད་སྶ་ཡི.
༢༢༡. ‘‘ཏེ་ན ཧི ཏྭཾ ས་ཀཾ ཝཱ་ད-མོ་ཏཱ་རེ་ཧཱི’’ཏི ཙོ་དི་ཏོ;
པཱ་ལི༹’མཱ་ཧཱ’བྷི་དྷ་མྨ་སྶ, ཨ་ཏྠ’མ་སྶ ན སོ’དྷི་གཱ.
༢༢༢. ཨཱ་ཧ‘‘ཀ་སྶེ’ས མ་ནྟོ’’ཏི,‘‘བུ་དྡྷ་མ་ནྟོ’’ཏི སོ’བྲ་ཝི;
‘‘དེ་ཧི མེ་ཏཾ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཧི, ‘‘ག་ཎྷ པ་བྦ་ཛྫ ཏཾ’’ཨི་ཏི.
༢༢༣. མ་ནྟ་ཏྠཱི པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ སོ, ཨུ་གྒ་ཎྷི པི་ཊ་ཀ་ཏྟ་ཡཾ;
ཨེ་ཀཱ་ཡ་ནོ ཨ་ཡཾ མ་གྒོ, ཨི་ཏི པ་ཙྪཱ ཏ’མ་གྒ་ཧི.
༢༢༤. བུ་དྡྷ་སྶ ཝི་ཡ ག་མྦྷཱི་ར-གྷོ་ས་ཏྟཱ ནཾ ཝི་ཡཱ་ཀ་རུཾ;
བུ་དྡྷ་གྷོ་སོཏི གྷོ་སོ ཧི, བུ་དྡྷོ ཝི་ཡ མ་ཧཱི་ཏ་ལེ.
༢༢༥. ཏ་ཏྠ ཉཱ་ཎོ་ད་ཡཾ [ཉཱ་ཎོ་ད་ཡཾ ནཱ་མ་པ་ཀ་ར་ཎཾ ཨི་དཱ་ནི ཀུ་ཧི་ཉྩི་པི ན དི་སྶ་ཏི;] ནཱ་མ, ཀ་ཏྭཱ པ་ཀ་ར་ཎཾ ཏ་དཱ;
དྷ་མྨ་ས་ངྒ་ཎི་ཡཱ་ཀཱ་སི, ཀ་ཙྪཾ སོ ཨ་ཊྛ་སཱ་ལི་ནིཾ [ཨི་དཱ་ནི དི་སྶ་མཱ་ནཱ པ་ན ཨ་ཊྛ་སཱ་ལི་ནཱི སཱི་ཧ་ལ༹་དཱི་པི་ཀཱ་ཡེ་ཝ; ན ཛ་མྦུ་དཱི་པི་ཀཱ; པ་ར་ཏོ (༥༤-༥༥ པི་ཊྛེ་སུ) ཨེ་ས ཨཱ་ཝི་བྷ་ཝི་སྶ་ཏི].
༢༢༦. པ་རི་ཏྟ་ཊྛ་ཀ་ཐཉྩེ་ཝ [པ་རི་ཏྟ་ཊྛ་ཀ་ཐ་ནྟི པི་ཊ་ཀ་ཏྟ་ཡ་སྶ ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་བྷཱུ་ཏཱ ཁུ་དྡ་ཀ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ བྷ་ཝེ་སུ], ཀཱ་ཏུཾ ཨཱ་ར་བྷི བུ་དྡྷི་མཱ;
ཏཾ དི་སྭཱ རེ་ཝ་ཏོ ཐེ་རོ, ཨི་དཾ ཝ་ཙ་ན་མ་བྲ་ཝི.
༢༢༧. ‘‘པཱ་ལི༹་མ་ཏྟཾ ཨི་དྷཱ་ནཱི་ཏཾ, ན་ཏྠི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ ཨི་དྷ [ཨེ་ཏྠ ས་གཱི་བྷི་ཏྟ་ཡཱ་རཱུ་ལ༹ྷཱ མོ་གྒ་ལི་པུ་ཏྟ་ཏི་སྶ་ཏྠེ་ར་སྶ ས་ནྟི་ཀཱ ཨུ་གྒ་ཧི་ཏཱ སི་སྶཱ་ནུ་སི་སྶ་པ་ར་མྤ་རཱ་ཏ་ཏཱ མཱུ་ལ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ ཀ་སྨཱ ཛ་མྦུ་དཱི་པེ ས་བྦ་སོ ཨ་ནྟ་ར་ཧི་ཏཱ་ཏི ཝི་མཾ་སི་ཏ་བྦཾ];
ཏ་ཐཱ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་དཱ ཙ, བྷི་ནྣ་རཱུ་པཱ ན ཝི་ཛྫ་རེ.
༢༢༨. སཱི་ཧ་ལ༹་ཊྛ་ཀ་ཐཱ སུ་དྡྷཱ, མ་ཧི་ནྡེ་ན མ་ཏཱི་མ་ཏཱ;
ས་ངྒཱི་ཏི་ཏྟ་ཡ་མཱ་རཱུ་ལ༹ྷཾ, ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་དེ་སི་ཏཾ.
༢༢༩. སཱ་རི་པུ་ཏྟཱ་དི་གཱི་ཏ་ཉྩ, ཀ་ཐཱ་མ་གྒཾ ས་མེ་ཀྑི་ཡ;
ཀ་ཏཱ སཱི་ཧ་ལ༹་བྷཱ་སཱ་ཡ, སཱི་ཧ་ལེ༹་སུ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི.
༢༣༠. ཏཾ ཏ་ཏྠ ག་ནྟྭཱ སུ་ཏྭཱ ཏྭཾ, མཱ་ག་དྷཱ་ནཾ ནི་རུ་ཏྟི་ཡཱ;
པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ཧི, སཱ ཧོ་ཏི, ས་བྦ་ལོ་ཀ་ཧི་ཏཱ་ཝ་ཧཱ’’.
༢༣༡. ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ པ་ས་ནྣོ སོ, ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ ཏ་ཏོ ཨི་མཾ;
དཱི་པཾ ཨཱ་གཱ ཨི་མ་སྶེ་ཝ [ཨི་ད་སྶེ་ཝཱ་ཏི ཨི་མ་སྶེ་ཝ མ་ཧཱ་ནཱ་མ་ར་ཉྙོ ཀཱ་ལེ ༩༥༣-༩༧༥ བུ་དྡྷ་ཝ་སྶེ; ཨ་ཡ་ཉྩ ཝ་སྶ་པ་རི་ཙྪེ་དོ སཱི་ཧ་ལ༹་རཱ་ཛ་ཝཾ་སཾ ནི་སྶཱ་ཡ ད་སྶི་ཏོ; ཡུ་རོ་པི་ཡ་ཝི་ཙ་ཀྑ་ཎཱ་ནཾ པ་ན མ་ཏེ་ན ༩༤༡-༩༦༤ བུ་དྡྷ་ཝ་སྶེ ཨི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ; ཨེ་ཝ་མུ་པ་རི་པི;], ར་ཉྙོ ཀཱ་ལེ མ་ཧཱ་མ་ཏི.
༢༣༢. མ་ཧཱ་ཝི་ཧཱ་རཾ ས་མྤ་ཏྟོ, ཝི་ཧཱ་རཾ ས་བྦ་སཱ་དྷུ་ནཾ;
མ་ཧཱ་པ་དྷཱ་ན་གྷ་རཾ ག་ནྟྭཱ, ས་ངྒྷ་པཱ་ལ་སྶ ས་ནྟི་ཀཱ.
༢༣༣. སཱི་ཧ་ལ༹་ཊྛ་ཀ་ཐཾ སུ་ཏྭཱ, ཐེ་ར་ཝཱ་ད་ཉྩ ས་བྦ་སོ;
‘‘དྷ་མྨ་སྶཱ་མི་སྶ ཨེ་སོ་ཝ, ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ’’ཏི ནི་ཙྪི་ཡ.
༢༣༤. ཏ་ཏྠ ས་ངྒྷཾ ས་མཱ་ནེ་ཏྭཱ, ‘‘ཀཱ་ཏུཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཾ མ་མ;
པོ་ཏྠ་ཀེ དེ་ཐ ས་བྦེ’’ཏི, ཨཱ་ཧ, ཝཱི་མཾ་སི་ཏུཾ ས ཏཾ.
༢༣༥. ས་ངྒྷོ གཱ་ཐཱ་དྭ་ཡཾ ཏ་སྶཱ’དཱ་སི ‘‘སཱ་མ་ཏྠི་ཡཾ ཏ་ཝ;
ཨེ་ཏྠ ད་སྶེ་ཧི, ཏཾ དི་སྭཱ, ས་བྦེ དེ་མཱ་ཏི པོ་ཏྠ་ཀེ’’ [༢༣༤-༥ གཱ་ཐཱ་སུ ཨ་ཡ་མ་ཏྠ་ཡོ་ཛ་ནཱ– ‘‘ཏ་ཏྠ མ་ཧཱ་ཝི་ཧཱ་རེ སཾ་གྷཾ མ་ཧཱ་ནེ་ཏྭཱ སཾ་གྷ ས་ནྣི་པཱ་ཏཾ ཀཱ་རེ་ཏྭཱ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་པུ་བྦ་དྡྷ་གྷོ་སོ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ ‘ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཾ ཀཱ་ཏུཾ ས་བྦེ པཱ་ལི༹-ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ-པོ་ཏྠ་ཀེ མ་མ དེ་ཐཱ’ཏི; སོ སཾ་གྷོ ཏཾ ཝཱི་མཾ་སི་ཏུཾ སཾ་ཡུ་ཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡ་ཏོ ‘ཨ་ནྟོ་ཛ་ཊཱ’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཾ ཙ ‘སཱི་ལེ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཡཱ’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཾ ཙཱ་ཏི གཱ་ཐཱ་དྭ་ཡཾ ཏ་སྶ ཨ་དཱ་སི ‘ཨེ་ཏྠ ཏ་ཝ སཱ་མ་ཏྠི་ཡཾ ཉཱ་ཎ་པྤ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི; ཏཾ དི་སྭཱ ས་བྦེ པོ་ཏྠ་ཀེ དེ་མཱ’ཏི་ཝ་ཏྭཱ’’ཏི; ཨི་མི་ནཱ པ་ན ཨ་ཡ་མ་ཏྠཱ ད་སྶི་ཏོ ཧོ་ཏི ‘‘ཨཱ་ཙ་རི་ཡ བུ་དྡྷ་གྷོ་སོ ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒཾ ཀ་རོ་ནྟོ ཏ་དེ་ཝ གཱ་ཐཱ་དྭ་ཡཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ, ཀི་ཉྩི་པི ཨ་ཉྙཾ པོ་ཏྠ་ཀཾ ཨ་ནོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ ཨ་ཀཱ་སཱི’’ཏི; ཏ་སྶ པ་ན་ཏྠ་སྶ ཡུ་ཏྟཱ་ཡུ་ཏྟ་ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ པ་ར་ཏོ (༣༩-༤༩-པི་ཊྛེ་སུ) ཨཱ་ག་མི་སྶ་ཏི].
༢༣༦. པི་ཊ་ཀ་ཏྟ་ཡ’མེ་ཏྠེ་ཝ, ས་དྡྷིཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ སོ;
ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒཾ ནཱ་མཱ’ཀཱ, ས་ངྒ་ཧེ་ཏྭཱ ས་མཱ་ས་ཏོ.
༢༣༧. ཏ་ཏོ ས་ངྒྷཾ ས་མཱུ་ཧེ་ཏྭཱ, ས་མྦུ་དྡྷ་མ་ཏ་ཀོ་ཝི་དཾ;
མ་ཧཱ་བོ་དྷི་ས་མཱི་པ་མྷི, སོ ཏཾ ཝཱ་ཙེ་ཏུ མཱ་ར་བྷི.
༢༣༨. དེ་ཝ་ཏཱ ཏ་སྶ ནེ་པུ་ཉྙཾ, པ་ཀཱ་སེ་ཏུཾ མ་ཧཱ་ཛ་ནེ;
ཚཱ་དེ་སུཾ པོ་ཏྠ་ཀཾ སོ་པི, དྭ་ཏྟི་ཀྑ་ཏྟུ་མྤི ཏཾ ཨ་ཀཱ [༢༣༨ གཱ་ཐཱ་ཡ ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ– ‘‘དེ་ཝ་ཏཱ ཏ་སྶ བུ་དྡྷ་གྷོ་ས་སྶ ནེ་པུ་ཉྙཾ ནི་པུ་ཎ་ཉྙཱ་པྤ་སཱ་ཝཾ མ་ཧཱ་ཛ་ན་སྶ པ་ཀཱ་སེ་ཏུཾ ཏེ་ན ལི་ཁི་ཏཾ ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒ་པོ་ཏྠ་ཀཾ ཚཱ་དེ་སུཾ པ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་ཏྭཱ ཨ་པ་སྶི་ཡ་བྷཱ་ཝཾ པཱ་པེ་ཏྭཱ ཋ་པེ་སུཾ; སོ་པི བུ་དྡྷ་གྷོ་སོ དུ་ཏི་ཡ་མྤི ཏཾ ལི་ཁི, ཏ་མྤི དེ་ཝ་ཏཱ ཚ་དེ་སུཾ; ཏ་ཏི་ཡ་མྤི ལི་ཁཱི’’ཏི; ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘དྭ་ཏྟི་ཀྑ་ཏྟུ་མྤི ཏཾ ཨ་ཀཱ’’ཏི; ཨི་ད་མེ་ཝ མ་ཧཱ་ཝཾ་ས་ཝ་ཙ་ནཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཝི་ཏྟཱ་རེ་ཏྭཱ ཀ་ཐི་ཏཱ་ཡ བུ་དྡྷ་གྷོ་སུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ནཱ་མ ཀ་ཐཱ་ལ ཨེ་ཀ་ར་ཏྟེ་ནེ་ཝ ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒ་སྶ ཏི་ཀྑ་ཏྟུ་མྤི ལི་ཁི་ཏྭཱ ནི་ཊྛཱ་པི་ཏ་བྷཱ་ཝོ པ་ཀཱ་སི་ཏོ; ཨཱི་དི་སཱི པ་ན ཀ་ཐཱ བ་ཧཱུ་ནཾ ཝི་མྷ་ཡ་ཛ་ན་ནཱི་པི པ་རི་ཀྑ་ཀཱ་ནཾ སཾ་ས་ཡ་ཛ་ན་ནཱི ཧོ་ཏི; ཏ་སྨཱ ཨི་མི་སྶཱ་པི ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ པ་ར་ཏོ (༤༧-༨-པི་ཊྛེ་སུ) ད་སྶི་ཡི་སྶ་ཏི].
༢༣༩. ཝཱ་ཙེ་ཏུཾ ཏ་ཏི་ཡེ ཝཱ་རེ, པོ་ཏྠ་ཀེ ས་མུ་དཱ་ཧ་ཊེ;
པོ་ཏྠ་ཀ་དྭ་ཡ’མ་ཉྙ་མྤི, ས་ཎྛ་པེ་སུཾ ཏ་ཧིཾ མ་རཱུ.
༢༤༠. ཝཱ་ཙ་ཡིཾ་སུ ཏ་དཱ བྷི་ཀྑཱུ, པོ་ཏྠ་ཀ་ཏྟ་ཡ’མེ་ཀ་ཏོ;
ག་ནྠ་ཏོ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཝཱ་པི, པུ་བྦཱ་པ་ར་ཝ་སེ་ན ཝཱ.
༢༤༡. ཐེ་ར་ཝཱ་དེ་ཧི པཱ་ལཱི༹་ཧི, པ་དེ་ཧི བྱ་ཉྫ་ནེ་ཧི ཝཱ;
ཨ་ཉྙ་ཐ་ཏྟ་མ་ཧཱུ ནེ་ཝ, པོ་ཏྠ་ཀེ་སུ་པི ཏཱི་སུ་པི.
༢༤༢. ཨ་ཐ ཨུ་གྒྷོ་ས་ཡཱི ས་ངྒྷོ, ཏུ་ཊྛ་ཧ་ཊྛོ ཝི་སེ་ས་ཏོ;
ནི་སྶཾ་ས་ཡཾ’ས མེ་ཏྟེ་ཡྻོ, ཨི་ཏི ཝ་ཏྭཱ པུ་ན་པྤུ་ནཾ.
༢༤༣. ས་དྡྷིཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཱ’དཱ, པོ་ཏྠ་ཀེ པི་ཊ་ཀ་ཏྟ་ཡེ;
ག་ནྠཱ་ཀ་རེ ཝ་ས་ནྟོ སོ, ཝི་ཧཱ་རེ དཱུ་ར་ས་ངྐ་རེ.
༢༤༤. པ་རི་ཝ་ཏྟེ་སི ས་བྦཱ་པི, སཱི་ཧ་ལ༹་ཊྛ་ཀ་ཐཱ ཏ་དཱ;
ས་བྦེ་སཾ མཱུ་ལ་བྷཱ་སཱ་ཡ, མཱ་ག་དྷཱ་ཡ ནི་རུ་ཏྟི་ཡཱ.
༢༤༥. ས་ཏྟཱ་ནཾ ས་བྦ་བྷཱ་སཱ་ནཾ, སཱ ཨ་ཧོ་སི ཧི་ཏཱ་ཝ་ཧཱ;
ཐེ་རི་ཡཱ་ཙ་རི་ཡཱ ས་བྦེ, པཱ་ལི༹ཾ ཝི་ཡ ཏ’མ་གྒ་ཧུཾ.
༢༤༦. ཨ་ཐ ཀ་ཏྟ་བྦ་ཀི་ཙྩེ་སུ, ག་ཏེ་སུ པ་རི་ནི་ཊྛི་ཏིཾ;
ཝ་ནྡི་ཏུཾ སོ མ་ཧཱ་བོ་དྷིཾ, ཛ་མྦུ་དཱི་པཾ ཨུ་པཱ་ག་མཱི’’ཏི [སོ མ་ཧཱ་བོ་དྷི ཝ་ནྡི་ཏུཾ ཛ་མྦུ་དཱི་པཾ ཨུ་པཱ་ག་མཱི་ཏི ཨི་དཾ ཝ་ཙ་ནཾ པུ་རི་མ་ཝ་ཙ་ནེ་ཧི ཨ་སཾ་ས་ཊྛཾ ཝི་ཡ ཧོ་ཏི; པུ་བྦེ ཧི ‘‘ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་བུ་དྡྷ་གྷོ་སོ བོ་དྷི་མ་ཎྜ་ས་མཱི་པེ ཛཱ་ཏོ’’ཏི ཙ, ‘‘སཱི་ཧ་ལ༹་དཱི་པཾ ག་ནྟྭཱ སཱི་ཧ་ལ༹་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡོ མཱ་ག་དྷ་བྷཱ་སཱ་ཡ པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ཧཱི་ཏི ཏ་སྶཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན རེ་ཝ་ཏ་ཏྠེ་རེ་ན ཝུ་ཏྟོ’’ཏི ཙ ཝུ་ཏྟཾ; ཏ་སྨཱ ཨི་དྷཱ་པི ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་བུ་དྡྷ་གྷོ་ས་སྶ པ་ཝ་ཏྟི ཏ་ད་ནུ་རཱུ་པཱ ‘‘ཏཱ བྷཱ་སཱ་པ་རི་ཝ་ཏྟི་ཏ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡོ ཨཱ་དཱ་ཡ སཱ་ས་ནུ་ཛྫོ་ཏ་ན་ཏྠཾ ཛ་མྦུ་དཱི་པཾ ཨུ་པཱ་ག་མཱི’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ནཱ སཱ་ས་ནུ་ཛྫོ་ཏ་ན་མཱུ་ལི་ཀཱ ཨེ་ཝ བྷ་ཝི་ཏུཾ ཨ་ར་ཧ་ཏི, ན པ་ན མ་ཧཱ་བོ་དྷི་ཝ་ནྡ་ན་མཱུ་ལི་ཀཱ་ཏི].
ཨ་ཡ་ཉྩ པ་ན མ་ཧཱ་ཝཾ་ས་ཀ་ཐཱ ༡༩༥༠ - ཁ་རི་སྟ་ཝ་སྶེ ཧཱ་བ་ད་མ་ཧཱ་ཝི་ཛྫཱ་ལ་ཡ་མུ་དྡ་ཎ་ཡ་ནྟེ རོ་མ་ཀྑ་རེ་ན མུ་དྡི་ཏ་སྶ ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒ་པོ་ཏྠ་ཀ་སྶ པུ་རེ་ཙཱ་རི་ཀ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘ཨ་ནེ་ཀཱ་ནེ་ཏྠ ཨ་ཏྠི ཝི་ཙཱ་རེ་ཏ་བྦཱ་ནཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ དྷ་མྨཱ་ན་ནྡ་ཀོ་ས་མྦཱིནཱ་མ་ཀེ་ན ཝི་ཙ་ཀྑ་ཎེ་ན ཝི་ཙཱ་རི་ཏཱ. ཏ་མེ་ཏྠ ཡུ་ཏྟཱ་ཡུ་ཏྟ་ཝི་ཙི་ན་ནཱ་ཡ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་ཝི་ཙཱ་ར་ཎ་མྤི་སྶ ཀ་རི་སྶཱ་མ.
ཛཱ་ཏི་དེ་ས་ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ
༡. ཏ་ཏྠ ཧི ཏེ་ན དྷ་མྨཱ་ན་ནྡེ་ན ‘‘བུ་དྡྷ་གྷོ་སོ བོ་དྷི་མ་ཎྜ་ས་མཱི་པེ (བུ་དྡྷ་ག་ཡཱ་ཡཾ) ཛཱ་ཏོ་ཏི ན ཡུ་ཏྟ་མེ་ཏ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ཏཾ་སཱ་དྷ་ན་ཏྠཱ་ཡ ཙ་ཏྟཱ་རི བྱ་ཏི་རེ་ཀ་ཀཱ་ར་ཎཱ་ནི ད་སྶི་ཏཱ་ནི. ཀ་ཐཾ?
(ཀ) ‘‘བུ་དྡྷ་གྷོ་སེ་ན པ་ཀཱ་སི་ཏེ་སུ ཏཾ་ཀཱ་ལི་ཀ་ཝ་ཏྠཱུ་སུ ཨེ་ཀ་མྤི ཏཾ ན་ཏྠི, ཡཾ མ་ག་དྷེ་སུ ཨུ་པྤ་ནྣ’’ནྟི པ་ཋ་མཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ད་སྶི་ཏཾ. ཏ་ད་ཀཱ་ར་ཎ་མེ་ཝ. ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་བུ་དྡྷ་གྷོ་ས་ཏྠེ་རོ ཧི ས་ངྒ་ཧ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡོ ཀ་རོ་ནྟོ པོ་རཱ་ཎ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡོ་ཡེ་ཝ སཾ་ཁི་པི་ཏྭཱ, བྷཱ་སཱ་པ་རི་ཝ་ཏྟ་ན་མ་ཏྟེ་ན ཙ ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ ཨ་ཀཱ་སི, ན པ་ན ཡཾ ཝཱ ཏཾ ཝཱ ཨ་ཏྟ་ནོ དི་ཊྛ་སུ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན –
‘‘སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཾ ཏ་ཉྩ ས་མཱ་ར་བྷ་ནྟོ,
ཏ་སྶཱ མ་ཧཱ་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཾ ས་རཱི་རཾ;
ཀ་ཏྭཱ མ་ཧཱ་པ་ཙྩ་རི་ཡཾ ཏ་ཐེ་ཝ,
ཀུ་རུ་ནྡི་ནཱ་མཱ་དི་སུ ཝི་སྶུ་ཏཱ་སུ.
ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ ཝུ་ཏྟོ,
ཡོ ཡུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ཨ་པ་རི་ཙྩ་ཛ་ནྟོ;
ཨ་ཐོ་པི ཨ་ནྟོ་ག་དྷ་ཐེ་ར་ཝཱ་དཾ,
སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཾ ས་མྨ ས་མཱ་ར་བྷི་སྶ’’ནྟི [པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.ག་ནྠཱ་ར་མྦྷ་ཀ་ཐཱ] ཙ.
‘‘ཏ་ཏོ ཙ བྷཱ་ས་ནྟ་ར་མེ་ཝ ཧི་ཏྭཱ,
ཝི་ཏྠཱ་ར་མ་གྒ་ཉྩ ས་མཱ་ས་ཡི་ཏྭཱ;
ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཾ ས་བྦ་མ་སེ་ས་ཡི་ཏྭཱ,
ཏ་ནྟི་ཀྐ་མཾ ཀི་ཉྩི ཨ་ཝོ་ཀྐ་མི་ཏྭཱ.
སུ་ཏྟ་ནྟི་ཀཱ་ནཾ ཝ་ཙ་ནཱ་ན་མ་ཏྠཾ,
སུ་ཏྟཱ་ནུ་རཱུ་པཾ པ་རི་དཱི་པ་ཡ་ནྟཱི;
ཡ་སྨཱ ཨ་ཡཾ ཧེ་སྶ་ཏི ཝ་ཎྞ་ནཱ་པི,
ས་ཀྐ་ཙྩ ཏ་སྨཱ ཨ་ནུ་སི་ཀྑི་ཏ་བྦཱ’’ཏི [པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.ག་ནྠཱ་ར་མྦྷ་ཀ་ཐཱ] ཙ.
ཡ་ཐེ་ཝ ཙ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་བུ་དྡྷ་གྷོ་སེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ ཏཾ་ཀཱ་ལི་ཀཱ་ནི མཱ་ག་དྷི་ཀཱ་ནི ཝ་ཏྠཱུ་ནི ན པ་ཀཱ་སི་ཏཱ་ནི, ཏ་ཐེ་ཝ སཱི་ཧ་ལི༹་ཀཱ་ནི་པི ད་ཀྑི་ཎ་ཨི་ནྡི་ཡ་ར་ཊྛི་ཀཱ་ནི་པི. ན ཧི ཏ་ཏྠ ཝ་ས་བྷ་རཱ་ཛཀཱ་ལ་ཏོ (༦༠༩-༦༥༣ -བུ་དྡྷ་ཝ་སྶ) པ་ཙྪཱ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཝ་ཏྠཱུ་ནི དི་ཊྛཱ་ནི ཋ་པེ་ཏྭཱ མ་ཧཱ་སེ་ནརཱ་ཛ་ཝ་ཏྠུཾ [པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༢༣༦-༢༣༧], ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ ཙ ཏ་ཏོ ཏི་ས་ཏ་མ་ཏྟ་ཝ་སྶེ་ཧི པ་ཙྪཱ་ཏ་རེ མ་ཧཱ་ནཱ་མ་ར་ཉྙོ ཀཱ་ལེ (༩༥༣-༩༧༥-བུ-ཝ) སཱི་ཧ་ལ༹་དཱི་པ་མུ་པཱ་ག་ཏོ. ཏ་སྨཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ ཏཾ་ཀཱ་ལི་ཀ་མཱ་ག་དྷི་ཀ་ཝ་ཏྠཱུ་ནཾ ཨ་པྤ་ཀཱ་ས་ན་མ་ཏྟེ་ན ན ས་ཀྐཱ ཏ་ཀྐ་ཏྟཱ ན མཱ་ག་དྷི་ཀོ་ཏི ཉཱ་ཏུ་ནྟི.
[ཁ) པུ་ན་པི ཏེ་ན ‘‘ས་བྦེ་སུ་པི བུ་དྡྷ་གྷོ་ས་ག་ནྠེ་སུ ཨུ་ཏྟ་ར་ཨི་ནྡི་ཡ་དེ་སཱ་ཡ་ཏྟཾ པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏོ དི་ཊྛ་སྶ ཝི་ཡ པ་ཀཱ་ས་ནཾ ན་ཏྠཱི’’ཏི དུ་ཏི་ཡཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ད་སྶི་ཏཾ. ཏ་སྶ་པི ཨ་ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝོ པུ་རི་མ་ཝ་ཙ་ནེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨ་པི་ཙ སཱ་ར་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་སི་ནི་ཡཱ ནཱ་མ སཾ་ཡུ་ཏྟ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ, སུ་མ་ངྒ་ལ་ཝི་ལཱ་སི་ནི་ཡཱ ནཱ་མ དཱི་གྷ་ནི་ཀཱ་ཡ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ་ཉྩ ཝུ་ཏྟ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ་པི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཏ་ཏྠ ཧི –
‘‘ཡ་ཐེ་ཝ ཧི ཀ་ལ་མྦ་ན་དཱི་ཏཱི་ར་ཏོ རཱ་ཛ་མཱ་ཏུ་ཝི་ཧཱ་ར་དྭཱ་རེ་ན ཐཱུ་པཱ་རཱ་མཾ ག་ནྟ་བྦཾ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཧི་ར་ཉྙ་ཝ་ཏི་ཀཱ་ཡ ནཱ་མ ན་དི་ཡཱ པཱ་རི་མ་ཏཱི་ར་ཏོ སཱ་ལ་ཝ་ནཾ ཨུ་ཡྻཱ་ནཾ. ཡ་ཐཱ ཨ་ནུ་རཱ་དྷ་པུ་ར་སྶ ཐཱུ་པཱ་རཱ་མོ, ཨེ་ཝཾ ཏཾ ཀུ་སི་ནཱ་རཱ་ཡ ཧོ་ཏི. ཐཱུ་པཱ་རཱ་མ་ཏོ ད་ཀྑི་ཎ་དྭཱ་རེ་ན ན་ག་རཾ པ་ཝི་ས་ན་མ་གྒོ པཱ་ཙཱི་ན་མུ་ཁོ ག་ནྟྭཱ ཨུ་ཏྟ་རེ་ན ནི་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨུ་ཡྻཱ་ན་ཏོ སཱ་ལ་པ་ནྟི པཱ་ཙཱི་ན་མུ་ཁཱ ག་ནྟྭཱ ཨུ་ཏྟ་རེ་ན ནི་ཝ་ཏྟཱ. ཏ་སྨཱ ཏཾ ཨུ་པ་ཝ་ཏྟ་ན་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི [སཾ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡.༡༨༦; དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༡༩༨] –
པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏོ དི་ཊྛ་སྶ ཝི་ཡ པ་ཀཱ་ས་ན་མྤི དི་སྶ་ཏེ་ཝ. ཏ་མྤི པ་ན པོ་རཱ་ཎ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཧི བྷཱ་སཱ་པ་རི་ཝ་ཏྟ་ན་མ་ཏྟ་མེ་ཝཱ་ཏི ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ, ཏཱ་དི་སཱ་ཡ ཨ་ཏྠ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ མ་ཧཱ་མ་ཧི་ནྡ་ཏྠེ་ར་ཀཱ་ལ་ཏོ་ཡེ་ཝ པ་བྷུ་ཏི ཝུ་ཏྟཱ་ཡ ཨེ་ཝ བྷ་ཝི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ་ཏི.
[ག) པུ་ན་པི ཏེ་ན ‘‘ཨུ་ཎྷ་སྶཱ་ཏི ཨ་གྒི་ས་ནྟཱ་པ་སྶ, ཏ་སྶ ཝ་ན་དཱ་ཧཱ་དཱི་སུ ས་མྦྷ་ཝོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ’’ཏི ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒེ (༡, ༣༠-པི་ཊྛེ) ཝུ་ཏྟ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཾ པ་ཀཱ་སེ་ཏྭཱ ‘‘ཏ་སྶཱ པ་ན་སྶ ཨ་ཝ་ཧ་ས་ནཱི་ཡ་བྷཱ་ཝོ པཱ་ཀ་ཊོ་ཡེ་ཝཱ’’ཏི ཙ ཧཱི་ལེ༹་ཏྭཱ ‘‘ཨི་ནྡི་ཡ་ར་ཊྛེ པ་ན ཨུ་ཏྟ་ར་དེ་སེ་སུ གི་མྷ་ཀཱ་ལེ ཝ་ཏྠ་ཙྪཱ་ད་ན་ར་ཧི་ཏཱ མཱ་ནུ་ས་ཀཱ་ཡ་ཙྪ་ཝི སཱུ་རི་ཡ་ས་ནྟཱ་པེ་ན ཨེ་ཀཾ་ས་ཏོ ད་ཡ྄ཧ་ཏི, ཏཾ ན ཛཱ་ན་ནྟི ད་ཀྑི་ཎ་ཨི་ནྡི་ཡ་དེ་སི་ཀཱ’’ཏི ཏ་ཏི་ཡཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ད་ལ༹ྷ་ཏ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན ད་སྶི་ཏཾ. ཏ་ཏྠ པ་ན ཡ་དི ‘‘སཱུ་རི་ཡ་ས་ནྟཱ་པེ་ན ཨེ་ཀཾ་ས་ཏོ ད་ཡ྄ཧ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏཾ ཨུ་ཛུ་ཀ་ཏོ སཱུ་རི་ཡ་ར་སྨི་ས་ནྟཱ་པེ་ནེ་ཝ ད་ཌྜྷ་བྷཱ་ཝཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཙྩེ་ཡྻ, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ཌཾ་ས་མ་ཀ་ས་ཝཱ་ཏཱ་ཏ་པ་ས་རཱི་ས་པ་ས་མྥ་སྶཱ་ནནྟི པ་དེ ཨཱ་ཏ་པ་ས་དྡེ་ན ས་མཱ་ན་ཏྠ་ཏྟཱ ན ཡུ་ཏྟ་མེ་ཝ. ཡ་དི པ་ན སཱུ་རི་ཡ་ས་ནྟཱ་པ་ས་ཉྫཱ་ཏེ་ན ཨུ་ཎྷ་ཨུ་ཏུ་ནཱ ད་ཌྜྷ་བྷཱ་ཝཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཙྩེ་ཡྻ, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ཨུ་ཏྟ་ར་ཨི་ནྡི་ཡ་དེ་སེ་སུ, ཨ་ཉྙ་ཏྠ ཙ ཏཱ་དི་སེ་སུ ཨ་ཏི་ཨུ་ཎྷ་ཊྛཱ་ནེ་སུ སཱུ་རི་ཡ་ས་ནྟཱ་པ་ས་ཉྫཱ་ཏ་སྶ ཨུ་ཎྷ་ཨུ་ཏུ་ནོ པ་ཊི་གྷཱ་ཏཱ་ཡ ཙཱི་ཝ་རཾ སེ་ནཱ་ས་ན་ཉྩ པ་ཊི་སེ་ཝཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ན ན ཡུ་ཏྟོ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ ཝི་ན་ཡ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (༣, ༥༨)
‘‘སཱི་ཏཾ ཨུ་ཎྷནྟི ཨུ་ཏུ་ཝི་ས་བྷཱ་ག་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ’’ནྟི.
སཱ པ་ན ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒེ པ་ད་ཏྠ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ པོ་རཱ་ཎ་སུ་ཏྟ་ནྟ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཧི ཨཱ་ག་ཏཱ བྷ་ཝེ་ཡྻ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ པ་པ་ཉྩ་སཱུ་ད་ནི་ཡཱ ནཱ་མ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ནི་ཀཱ་ཡ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ ས་བྦཱ་ས་ཝ་སུ་ཏྟཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ (༡, ༥༨) ‘‘ཨུ་ཎྷནྟི ཙེ་ཏྠ ཨ་གྒི་ས་ནྟཱ་པོ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ, སཱུ་རི་ཡ་ས་ནྟཱ་པ་ཝ་སེ་ན པ་ནེ་ཏཾ ཝ་ཏྠུ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི. ཨེ་ཏྠ ཙ ས་ཙཱ་ཡ་མ་ཏྠོ ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ མ་ཏི་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟོ ཨ་སྶ, ཏ་སྶ ཝ་ཏྠུ་སྶ པོ་རཱ་ཎ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ཉྩ ཏ་སྶཱ ཨ་ཏྠ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ཨ་ཏྟ་ནོ མ་ཏི་བྷཱ་ཝ་ཉྩ ཡུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ཉྩ པ་ཀཱ་སེ་ཡྻ. ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ ཧི ཡ་ཏྠ ཡ་ཏྠ པོ་རཱ་ཎ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ ཨ་ཝུ་ཏྟ་ཏྠཾ ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏི, ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཏཱ་དི་སཾ ཉཱ་པ་ཀ་ཝ་ཙ་ན་མྤི པ་ཀཱ་སེ་ཏི་ཡེ་ཝ, ཡ་ཐཱ སུ་མ་ངྒ་ལ་ཝི་ལཱ་སི་ནི་ཡཾ (༡, ༧༢) ‘‘ཨེ་ཏྠ ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ཡ་ནི་སྶ་གྒི་ཡ་ཐཱ་ཝ་རཱ་པི པ་ཡོ་གཱ ཡུ་ཛྫ་ནྟི, ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ པ་ན ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཝཱི་མཾ་སི་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ, ཡ་ཐཱ ཙ པ་པ་ཉྩ་སཱུ་ད་ནི་ཡཾ (༡, ༣༠) ‘‘ཨ་ཝི་ཙཱ་རི་ཏ་མེ་ཏཾ པོ་རཱ་ཎེ་ཧི, ཨ་ཡཾ པ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ མ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ. ན ཙེ་ཏྠ ཀི་ཉྩི་པི ཉཱ་པ་ཀ་ཝ་ཙ་ནཾ པ་ཀཱ་སི་ཏཾ. ཏ་སྨཱ ‘‘ཡ་དེ་ཏཾ ‘ཨུ་ཎྷ་སྶཱཏི ཨ་གྒི་ས་ནྟཱ་པ་སྶཱ’ཏི ཙ, ‘ཨུ་ཎྷནྟི ཙེ་ཏྠ ཨ་གྒི་ས་ནྟཱ་པོ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ’ཏི ཙ ཝ་ཙ་ནཾ, ཨེ་ཏཾ པོ་རཱ་ཎ་སུ་ཏྟ་ནྟ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦ་ནྟི.
(གྷ) པུ་ན་པི ཏེ་ན ‘‘པ་པ་ཉྩ་སཱུ་ད་ནི་ཡཱ ནཱ་མ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ནི་ཀཱ་ཡ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ གོ་པཱ་ལ་ཀ་སུ་ཏྟཾ སཾ་ཝ་ཎྞེ་ནྟོ [མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༣༥༠] བུ་དྡྷ་གྷོ་སོ ‘མ་ག་དྷ་ཝི་དེ་ཧ་ར་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ནྟ་རེ ག་ངྒཱ་ཡ ན་དི་ཡཱ མ་ཛ྄ཛྷེ ཝཱ་ལུ་ཀ་ཏྠ་ལ་དཱི་པ་ཀཱ ཨ་ཏྠཱི’ཏི ས་དྡ་ཧ་ཏི མ་ཉྙེ. བུ་དྡྷ་གྷོ་སེ་ན པ་ན དི་ཊྛ་ག་ངྒཱ སཱི་ཧ་ལ༹་དཱི་པེ མ་ཧཱ་ཝེ་ལི་ག་ངྒཱ་ཡེ་ཝ, ན པ་ན ཨི་ནྡི་ཡ་ར་ཊྛི་ཀཱ་ནཾ སེ་ཊྛ་ས་མྨ་ཏཱ མ་ཧཱ་ག་ངྒཱ་ཏི པཱ་ཀ་ཊོ་ཡེ་ཝཱ་ཡ་མ་ཏྠོ’’ཏི ཙ་ཏུ་ཏྠཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ད་སྶི་ཏཾ. ཏཾ པ་ན ཨི་དཱ་ནི མ་ཧཱ་ག་ངྒཱ་ཡ མ་ཛ྄ཛྷེ ཏ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ ཏཱ་དི་སཾ དཱི་པ་ཀཾ ཨ་དི་སྭཱ ‘‘པུ་བྦེ་པི ཨེ་ཝ་མེ་ཝ བྷ་ཝེ་ཡྻཱ’’ཏི ཨེ་ཀཾ་ས་ཏོ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ན་མ་ཏྟ་མེ་ཝ. ན་དི་ཡོ པ་ན ས་བྦ་དཱ་པི ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཀཱ་རེ་ན ཏི་ཊྛ་ནྟཱི་ཏི ན ས་ཀྐཱ ག་ཧེ་ཏུ་ནྟི པཱ་ཀ་ཊོ་ཡེ་ཝཱ་ཡ་མ་ཏྠོ. ཏ་སྨཱ ཡ་ཐཱ པུ་བྦེ ཏ་སྶ གོ་པཱ་ལ་སྶ ཀཱ་ལེ ཏ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ མ་ཛ྄ཛྷེ ག་ངྒཱ་ཡ ཏཱ་དི་སཱ དཱི་པ་ཀཱ སཾ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཱ ཨ་ཧེ་སུཾ, ཏ་ཐེ་ཝ པོ་རཱ་ཎ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ ཨེ་ས ཨ་ཏྠོ སཾ་ཝ་ཎྞི་ཏོ, ཏ་དེ་ཝ ཙ ཝ་ཙ་ནཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན བྷཱ་སཱ་པ་རི་ཝ་ཏྟ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཀཱ་སི་ཏ་ནྟི ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ཏ་སྨཱ ཏ་མྤི ཨ་ཀཱ་ར་ཎ་མེ་ཝཱ་ཏི.
བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ཀུ་ལ་ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ
༢. ཨ་ཐ ‘‘བྲཱ་ཧྨ་ཎ་མཱ་ཎ་ཝོ’’ཏི པ་ད་མྤི ཏེ་ན ཨེ་ཝཾ ཝི་ཙཱ་རི་ཏཾ –
(ཀ) ‘‘བུ་དྡྷ་གྷོ་སོ ‘བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ཀུ་ལ་ཛཱ་ཏོ’ཏི ན ས་ཀྐཱ ག་ཧེ་ཏུཾ. ཀ་སྨཱ ཝེ་ད་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ་ཛྫ་ཏ་ནཱ ས་བྦེ་པི བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ
བྲཱ་ཧྨ་ཎོ་སྱ མུ་ཁ་མཱ་སཱི་དི, བཱ་ཧཱུ རཱ་ཛ་ནྱ? ཀ་ཏ?;
ཨཱུ་རཱུ ཏ་ད་སྱ ཡ་ད ཝ་གྱ?, པ་དྦྷྱཱཾ གཱུ་དྲོ ཨ་ཛཱ་ཡ་ཏཱ’’ཏི [ཨི་རུ་ཝེ་ད, ༡༠-མ་ཎྜ་ལ, ༩༠; ཏ་ཐཱ ཨ་ཐ་ཝ ༦ ཝེ་ད ༡༩, ༦, ༦].
ཨི་མཾ པུ་རི་ས་སུ་ཏྟཾ ནཱ་མ མ་ནྟཾ ཛཱ་ན་ནྟཱི་ཏི ས་དྡ་ཧི་ཡཱ.
ཨ་ཡཾ པ་ན་སྶཱ ཨ་ཏྠོ – ‘བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ཨ་སྶ (བྲ་ཧྨུ་ནོ) མུ་ཁཾ ཨཱ་སི. བཱ་ཧཱུ རཱ་ཛ་ཉྙོ ཀ་ཏོ, ཁ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་སྶ བཱ་ཧཱུ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཡོ ཝེ་སྶོ, སོ ཨ་སྶ ཨཱུ་རཱུ. སུ་དྡོ ཨ་སྶ པཱ་དེ་ཧི ཨ་ཛཱ་ཡཱི’ཏི.
བུ་དྡྷ་གྷོ་སོ པ་ན ‘པ་ཎྜི་ཏ་བྲཱ་ཧྨ་ཎོ’ཏི ཉཱ་ཏོ་པི ཏཾ གཱ་ཐཾ ན ཨ་ཉྙཱ་སི. ཏ་ཐཱ ཧི ཏེ་ན བ་ནྡྷུ་པཱ་དཱ་པ་ཙྩཱཏི པ་ད་སྶ ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ ‘ཏེ་སཾ ཀི་ར ཨ་ཡཾ ལ་དྡྷི – བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ བྲ་ཧྨུ་ནོ མུ་ཁ་ཏོ ནི་ཀྑ་ནྟཱ, ཁ་ཏྟི་ཡཱ ཨུ་ར་ཏོ, ཝེ་སྶཱ ནཱ་བྷི་ཏོ, སུ་དྡཱ ཛཱ་ཎུ་ཏོ, ས་མ་ཎཱ པི་ཊྛི་པཱ་ད་ཏོ’ཏི [དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༢༦༣; མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༥༠༨] ཏི་སྶཱ ཝེ་ད་གཱ་ཐཱ་ཡ ཨ་ས་མཱ་ན་ཏྠོ ཝ་ཎྞི་ཏོ’’ཏི.
ཨ་ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་ནུ་ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ – ཡ་དི ཙ ཏཾ་ཀཱ་ལི་ཀཱ་ན་མྤི བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་ནཾ ལ་དྡྷི ཏ་ཐེ་ཝ བྷ་ཝེ་ཡྻ ཡ་ཐཱ ཨེ་ཏི་སྶཾ གཱ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟཱ, སཱ ཙ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་སྶ མ་ཏི་མ་ཏྟཱ. ཨེ་ཝཾ ས་ཏི སཱ ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ ཡུ་ཏྟཱ བྷ་ཝེ་ཡྻ. ཨེ་ཏི་སྶཾ པ་ན གཱ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘བྲཱ་ཧྨ་ཎོ་སྱ མུ་ཁ་མཱ་སཱི་དི’’ཏི པ་ཋ་མ་པཱ་དེ་ན ‘‘བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ བྲ་ཧྨུ་ནོ མུ་ཁ་ཏོ ཛཱ་ཏཱ’’ཏི ཨ་ཏྠོ ཨུ་ཛུ་ཀ་ཏོ ན ལ་བྦྷ་ཏི. བུ་དྡྷ་ཀཱ་ལེ པ་ན བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་ནཾ ལ་དྡྷི ‘‘བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ བྲ་ཧྨུ་ནོ མུ་ཁ་ཏོ ཛཱ་ཏཱ’’ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཨ་ཧོ་སཱི་ཏི པཱ་ཀ་ཊོ་ཡེ་ཝཱ་ཡ་མ་ཏྠོ. ཏ་ཐཱ ཧི དཱི་གྷ་ནི་ཀཱ་ཡེ པཱ་ཐི་ཀ་ཝ་གྒེ ཨ་གྒ་ཉྙ་སུ་ཏྟེ (༣, ༦༧) –
‘‘དི་སྶ་ནྟི ཁོ པ་ན ཝཱ་སེ་ཊྛ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་ནཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎི་ཡོ ཨུ་ཏུ་ནི་ཡོ་པི ག་བྦྷི་ནི་ཡོ་པི ཝི་ཛཱ་ཡ་མཱ་ནཱ་པི པཱ་ཡ་མཱ་ནཱ་པི. ཏེ ཙ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ ༠ ཡོ་ནི་ཛཱ་ཝ ས་མཱ་ནཱ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧཾ་སུ – བྲཱ་ཧྨ་ཎོ་ཝ སེ་ཊྛོ ཝ་ཎྞོ, ཧཱི་ནཱ ཨ་ཉྙེ ཝ་ཎྞཱ. བྲཱ་ཧྨ་ཎོ་ཝ སུ་ཀྐོ ཝ་ཎྞོ, ཀ་ཎྷཱ ཨ་ཉྙེ ཝ་ཎྞཱ. བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་ཝ སུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟི, ནོ ཨ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ. བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་ཝ བྲ་ཧྨུ་ནོ པུ་ཏྟཱ ཨོ་ར་སཱ མུ་ཁ་ཏོ ཛཱ་ཏཱ བྲ་ཧྨ་ཛཱ བྲ་ཧྨ་ནི་མྨི་ཏཱ བྲ་ཧྨ་དཱ་ཡཱ་དཱ་ཏི. ཏེ བྲ་ཧྨཱ་ན་ཉྩེ་ཝ ཨ་བྦྷཱ་ཙི་ཀྑ་ནྟི, མུ་སཱ ཙ བྷཱ་ས་ནྟི, བ་ཧུ་ཉྩ ཨ་པུ་ཉྙཾ པ་ས་ཝ་ནྟཱི’’ཏི –
བྷ་ག་ཝ་ཏཱ མ་ཧཱ་ཀཱ་རུ་ཎི་ཀེ་ན ཝཱ་སེ་ཊྛ་བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛཱ་ནཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་མཱ་ཎ་ཝ་ཀཱ་ནཾ བྷཱ་སི་ཏཾ, ཏེ་ཧི ཙ ཏཾ ཨ་བྷི་ན་ནྡི་ཏཾ. ཏེ པ་ན དྭེ་པི མཱ་ཎ་ཝ་ཀཱ ཛཱ་ཏི་ཝ་སེ་ན པ་རི་སུ་དྡྷ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ ཙེ་ཝ ཧོ་ནྟི ཏི་ཎྞ་མྤི ཝེ་དཱ་ནཾ པཱ་ར་གུ་ནོ ཙ. ཏ་སྨཱ ‘‘བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ བྲ་ཧྨུ་ནོ མུ་ཁ་ཏོ ནི་ཀྑ་ནྟཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་སྶ ཏཾ་ཀཱ་ལི་ཀཱ་ནཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་ནཾ ལ་དྡྷི་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ པཱ་ཀ་ཊོ་ཡེ་ཝ. ཡ་ཐཱ ཙེ་ཏཾ, ཨེ་ཝཾ ‘‘ཁ་ཏྟི་ཡཱ ཨུ་ར་ཏོ, ཝེ་སྶཱ ནཱ་བྷི་ཏོ, སུ་དྡཱ ཛཱ་ཎུ་ཏོ, ས་མ་ཎཱ པི་ཊྛི་པཱ་ད་ཏོ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་མྤི ‘‘ཏཾ་ཀཱ་ལི་ཀ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་ནཾ ལ་དྡྷི་ཉྙཱུ་ཧི པོ་རཱ་ཎ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཙ་རི་ཡེ་ཧི ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ས་དྡ་ཧི་ཏྭཱ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་བུ་དྡྷ་གྷོ་སེ་ན ཏཾ ས་བྦཾ པོ་རཱ་ཎ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཏོ བྷཱ་སཱ་པ་རི་ཝ་ཏྟ་ན་མ་ཏྟེ་ན ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ པ་ཀཱ་སི་ཏཾ བྷ་ཝེ་ཡྻ. ཏ་སྨཱ ཏཱ་ཡ་པི ཝེ་ད་གཱ་ཐཱ་ཡ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་སྶ ཨ་བྲཱ་ཧྨ་ཎ་བྷཱ་ཝ་སཱ་དྷ་ནཾ ཨ་ནུ་པ་པ་ནྣ་མེ་ཝཱ་ཏི.
(ཁ) པུ་ན་པི ཏེ་ན ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་བུ་དྡྷ་གྷོ་ས་ཏྠེ་ར་སྶ ཨ་བྲཱ་ཧྨ་ཎ་བྷཱ་ཝ་སཱ་དྷ་ན་ཏྠཾ དུ་ཏི་ཡ་མྤི ཀཱ་ར་ཎཾ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ་ཊཾ –
‘‘བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ག་ནྠེ་སུ ག་བྦྷ་གྷཱ་ཏ་ཝཱ་ཙ་ཀཾ བྷྲཱུ་ན་ཧཱཏི པ་དཾ པཱ་ལི༹་ཡཾ བྷཱུ་ན་ཧུ (བྷཱུ་ན་ཧ་ནོ) ཨི་ཏི དི་སྶ་ཏི. མཱ་ག་ཎྜི་ཡ་སུ་ཏྟེ བྷ་རི་ཡཱ་ཡ མེ་ཐུ་ན་སཾ་ཝཱ་སཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནཱ་ར་ཧ་ག་བྦྷ་སྶ ནཱ་ས་ཀ་ཏྟཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ མཱ་ག་ཎྜི་ཡོ པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀོ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ‘བྷཱུ་ན་ཧུ (བྷཱུ་ན་ཧ་ནོ) ས་མ་ཎོ གོ་ཏ་མོ’ཏི [མ. ནི. ༢.༢༠༧ ཨཱ་ད་ཡོ] ཨཱ་ཧ. ཏཾ བུ་དྡྷ་གྷོ་སོ ན ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི པཱ་ཀ་ཊོ་ཡེ་ཝ ཏ་ད་ཏྠ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ. ཏ་ཏྠ ཧི ཏེ་ན བྷཱུ་ན་ཧུ་ནོ་ཏི (བྷཱུ་ན་ཧ་ན་སྶཱ) པ་དཾ ‘ཧ་ཏ་ཝ་ཌྜྷི་ནོ མ་རི་ཡཱ་ད་ཀཱ་ར་ཀ་སྶཱ’ཏི [མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༢༠༧] ཝ་ཎྞི་ཏ’’ནྟི.
ཏ་མྤི ཨ་ཡུ་ཏྟ་མེ་ཝ. ན ཧི མཱ་ག་ཎྜི་ཡེ་ན ཕོ་ཊྛ་བྦཱ་ར་མྨ་ཎཱ་པ་རི་བྷོ་ག་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ བྷཱུ་ན་ཧུ་བྷཱ་ཝོ ཝུ་ཏྟོ, ཨ་ཐ ཁོ ཚ་ནྣ་མྤི ལོ་ཀཱ་མི་སཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ནཾ ཨ་པ་རི་བྷོ་གཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟོ. ཏ་སྨི་ཉྷི སུ་ཏྟེ –
‘‘ཙ་ཀྑུཾ ཁོ མཱ་ག་ཎྜི་ཡ རཱུ་པཱ་རཱ་མཾ རཱུ་པ་ར་ཏཾ རཱུ་པ་ས་མྨུ་དི་ཏཾ, ཏཾ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ ད་ནྟཾ གུ་ཏྟཾ ར་ཀྑི་ཏཾ སཾ་ཝུ་ཏཾ, ཏ་སྶ ཙ སཾ་ཝ་རཱ་ཡ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏི, ཨི་དཾ ནུ ཏེ ཨེ་ཏཾ མཱ་ག་ཎྜི་ཡ ས་ནྡྷཱ་ཡ བྷཱ་སི་ཏཾ ‘བྷཱུ་ན་ཧུ ས་མ་ཎོ གོ་ཏ་མོ’ཏི. ཨེ་ཏ་དེ་ཝ ཁོ པ་ན མེ བྷོ གོ་ཏ་མ ས་ནྡྷཱ་ཡ བྷཱ་སི་ཏཾ ‘བྷཱུ་ན་ཧུ ས་མ་ཎོ གོ་ཏ་མོ’ཏི. ཏཾ ཀི་སྶ ཧེ་ཏུ, ཨེ་ཝ་ཉྷི ནོ སུ་ཏྟེ ཨོ་ཙ་ར་ཏཱི་ཏི…པེ… མ་ནོ ཁོ མཱ་ག་ཎྜི་ཡ དྷ་མྨཱ་རཱ་མོ དྷ་མྨ་ར་ཏོ དྷ་མྨ་ས་མྨུ་དི་ཏོ, སོ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ ད་ནྟོ གུ་ཏྟོ ར་ཀྑི་ཏོ སཾ་ཝུ་ཏོ, ཏ་སྶ ཙ སཾ་ཝ་རཱ་ཡ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏི, ཨི་དཾ ནུ ཏེ ཨེ་ཏཾ མཱ་ག་ཎྜི་ཡ ས་ནྡྷཱ་ཡ བྷཱ་སི་ཏཾ ‘བྷཱུ་ན་ཧུ ས་མ་ཎོ གོ་ཏ་མོ’ཏི. ཨེ་ཏ་དེ་ཝ ཁོ པ་ན མེ བྷོ གོ་ཏ་མ ས་ནྡྷཱ་ཡ བྷཱ་སི་ཏཾ ‘བྷཱུ་ན་ཧུ ས་མ་ཎོ གོ་ཏ་མོ’ཏི. ཏཾ ཀི་སྶ ཧེ་ཏུ, ཨེ་ཝ་ཉྷི ནོ སུ་ཏྟེ ཨོ་ཙ་ར་ཏཱི’’ཏི [མ. ནི. ༢.༢༠༧ ཨཱ་ད་ཡོ].
ཨེ་ཝཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཙ ཨ་ནུ་ཡོ་གོ མཱ་ག་ཎྜི་ཡ་སྶ ཙ པ་ཊི་ཉྙཱ ཨཱ་ག་ཏཱ.
ཨེ་ཏྠ ཧི མེ་ཐུ་ན་པྤ་ཊི་སེ་ཝ་ན་ཝ་སེ་ན ཕོ་ཊྛ་བྦཱ་ར་མྨ་ཎ་པ་རི་བྷོ་ག་ཧེ་ཏུ ཨེ་ཝ ག་བྦྷ་པ་ཏི་ཊྛཱ་ནཾ ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཏ་ད་པ་རི་བྷོ་ག་མེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘བྷཱུ་ན་ཧཱུ’’ཏི ཝ་ཏྟུཾ ཨ་ར་ཧ་ཏི, ཏ་ད་ཉྙེ་སཾ པ་ན པ་ཉྩ་ནྣཾ རཱུ་པཱ་དི་ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ནཾ, ཏ་ཏྠཱ་པི ཝི་སེ་ས་ཏོ དྷ་མྨཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ སུ་དྡྷ་མ་ནོ་ཝི་ཉྙཱ་ཎེ་ན པ་རི་བྷོ་ག་ཧེ་ཏུ ན་ཏྠི ཀི་ཉྩི ག་བྦྷ་པ་ཏི་ཊྛཱ་ན་ནྟི ཏེ་སཾ ཨ་པ་རི་བྷོ་གཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ བྷཱུ་ན་ཧཱུ་ཏི ཝ་ཏྟུཾ ན ཨ་ར་ཧ་ཏི་ཡེ་ཝ, མཱ་ག་ཎྜི་ཡེ་ན པ་ན ས་བྦཱ་ནི་པི ཏཱ་ནི ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏོ, ཀཱ་ར་ཎ་ཉྩ་སྶ ད་སྶི་ཏཾ ‘‘ཨེ་ཝ་ཉྷི ནོ སུ་ཏྟེ ཨོ་ཙ་ར་ཏཱི’’ཏི. ཏ་སྨཱ ཀི་ཉྩཱ་པི དཱ་ནི བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ག་ནྠེ་སུ བྷཱུ་ན་ཧུ- (བྷྲཱུ་ན་ཧཱ) ས་དྡོ ག་བྦྷ་གྷཱ་ཏ་ན་ཏྠེ དི་སྶ་ཏི, མཱ་ག་ཎྜི་ཡ་སུ་ཏྟེ པ་ནེ་སོ ཨ་ཏྠོ ན ཡུ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན ‘‘ཧ་ཏ་ཝ་ཌྜྷི མ་རི་ཡཱ་ད་ཀཱ་ར་ཀོ’’ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཝ་ཏྠོ པོ་རཱ་ཎ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ བྷཱ་སཱ་པ་རི་ཝ་ཏྟ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཀཱ་སི་ཏོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
(ག) པུ་ན་པི ཏེ་ན ‘‘ཨི་ད་མྤ་ན བུ་དྡྷ་གྷོ་ས་སྶ ཨ་བྲཱ་ཧྨ་ཎ་བྷཱ་ཝ་སཱ་དྷ་ཀཾ པ་ཙྪི་མ་ཀཱ་ར་ཎཾ, སོ ཧི ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒེ སཱི་ལ་ནི་དྡེ་སེ (༡, ༣༡) བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་ནཾ པ་རི་ཧཱ་སཾ ཀ་རོ་ནྟོ ‘ཨེ་ཝཾ ཨི་མི་ནཱ པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་པ་ཊི་སེ་ཝ་ནེ་ན པུ་རཱ་ཎ་ཉྩ ཛི་གྷ་ཙྪཱ་ཝེ་ད་ནཾ པ་ཊི་ཧ་ངྑཱ་མི, ན་ཝ་ཉྩ ཝེ་ད་ནཾ ཨ་པ་རི་མི་ཏ་བྷོ་ཛ་ན་པ་ཙྩ་ཡཾ ཨཱ་ཧ་ར་ཧ་ཏྠ་ཀ ཨ་ལཾ་སཱ་ཊ་ཀ ཏ་ཏྲ་ཝ་ཊྚ་ཀ ཀཱ་ཀ་མཱ་ས་ཀ བྷུ་ཏྟ་ཝ་མི་ཏ་ཀ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ ཝི་ཡ ན ཨུ་པྤཱ་དེ་སྶཱ་མཱི་ཏི པ་ཊི་སེ་ཝ་ཏཱི’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨི་དཾ པ་ན ཨེ་ཀ་སྶ བྷི་ནྣ་བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ལ་དྡྷི་ཀ་སྶཱ་པི ཝ་ཙ་ནཾ སི་ཡཱ་ཏི ཏ་དེ་ཝ ད་ལ༹ྷ་ཀཱ་ར་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ ན ས་ཀྐཱ ‘བུ་དྡྷ་གྷོ་སོ ཨ་བྲཱ་ཧྨ་ཎོ’ཏི ཝ་ཏྟུ’’ནྟི ཏ་ཏི་ཡཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཏཾ པ་ན ཨ་ཏི་སཾ་ཝེ་ཛ་ནཱི་ཡ་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཝ. ན ཧེ་ཏཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་ནཾ པ་རི་ཧཱ་སཾ ཀཱ་ཏུ་ཀཱ་མེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ན ཙ ཏཾ པ་རི་ཧཱ་ས་ཝ་ཙ་ནེ་ན སཾ་ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦ་ཊྛཱ་ནཾ, ཨ་ཉྙ་ད་ཏྠུ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ས་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི་ནཾ ཨོ་ཝཱ་དཱ་ནུ་སཱ་ས་ནི་དཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཝ་ཏྟ་བྦ་ཊྛཱ་ནཾ, ཏ་ཐཱ་ཡེ་ཝ ཙ ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ཡེ ལོ་ཀེ པ་ར་ད་ཏྟཱུ་པ་ཛཱི་ཝི་ནོ ས་མ་ཎཱ ཝཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ ཝཱ ཨ་ཉྙེ ཝཱ་པི ཙ པུ་གྒ་ལཱ, ཏེ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཉཱ་ཎ་ར་ཧི་ཏཱ ཨ་སཾ་ཝ་རེ ཋི་ཏཱ ཀ་དཱ་ཙི ཨ་ཏི་པ་ཎཱི་ཏཾ ར་སཾ པ་ཧཱུ་ཏཾ ལ་དྡྷཱ ཨ་པ་རི་མི་ཏ་མྤི བྷུ་ཉྫེ་ཡྻུཾ, ཝི་སེ་ས་ཏོ པ་ན བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ ལོ་ཀི་ཀ་ཝ་ཏྠུ་ཝ་སེ་ན ཙ, ཛཱ་ཏ་ཀཱ་དི་སཱ་ས་ནི་ཀ་ཝ་ཏྠུ་ཝ་སེ་ན ཙ ཏཱ་དི་སཱ ཨ་ཧེ་སུ་ནྟི པཱ་ཀ་ཊཱ. ཨི་མ་སྨི་ཉྷི ལོ་ཀེ ཝ་སྶ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶེ་ཧི ཝཱ ཝ་སྶ་ཀོ་ཊཱི་ཧི ཝཱ ཨ་པ་རི་ཙྪི་ནྣ་དྡྷཱ་ནེ ཀོ ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུཾ ‘‘ནེ་དི་སཱ བྷཱུ་ཏ་པུ་བྦཱ’’ཏི. ཏ་སྨཱ ཏཱ་དི་སེ་ཧི ཝི་ཡ ན ཨ་པ་རི་མི་ཏ་བྷོ་ཛ་ནེ་ཧི བྷ་ཝི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨོ་ཝཱ་དཱ་ནུ་སཱ་ས་ནི་དཱ་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་དེ་ཝཾ ཨ་ཏྠ་སཾ་ཧི་ཏ་མྤི ས་མཱ་ནཾ ཨ་ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀ་རོ་ཏོ ཨ་ན་ཏྠ་མེ་ཝ ཛཱ་ཏཾ, ཡ་ཐཱ ས་བྷ་རི་ཡ་སྶ མཱ་ག་ཎྜི་ཡ་བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ ཨ་ནཱ་གཱ་མི་མ་གྒ་ཕ་ལ་ཏྠཱ་ཡ་པི དེ་སི་ཏཱ གཱ་ཐཱ [དྷ. པ. ཨ་ཊྛ. ༡.སཱ་མཱ་ཝ་ཏཱི་ཝ་ཏྠུ] ཏེ་སཾ དྷཱི་ཏུ་ཡཱ ཨ་ན་ཏྠཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི སཾ་ཝེ་གོ་ཡེ་ཝེ་ཏྠ བྲཱུ་ཧེ་ཏ་བྦོ་ཏི.
པ་ཏ་ཉྫ་ལི་ཝཱ་ད་ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ
༣. ཨ་ཐ ཏེ་ན ‘‘པཱ་ཏ་ཉྫ་ལཱི་མ་ཏཾ པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ན་མྤི ཨེ་ཝཾ ཝི་ཙཱ་རི་ཏཾ.
(ཀ) ‘‘བུ་དྡྷ་གྷོ་སོ པ་ཏ་ཉྫ་ལི་སྶ ཝཱ ཨ་ཉྙེ་སཾ ཝཱ ཨུ་ཏྟ་ར་ཨི་ནྡི་ཡ་ར་ཊྛི་ཀཱ་ནཾ ཝཱ་དཾ ཨ་པྤ་ཀ་མེ་ཝ ཨ་ཉྙཱ་སི. པ་ཏ་ཉྫ་ལི་ཝཱ་དེ་སུ ཧི ཨ་ཎི་མཱ ལ་གྷི་མཱཏི ཨི་ད་མེ་ཝ དྭ་ཡཾ ད་སྶེ་སི [ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༡༤༤] ཏ་ཏུ་ཏྟ་རི ཡོ་ག་སུ་ཏྟཾ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟོ, པ་ཏ་ཉྫ་ལི་ཝཱ་ད་སྶ ཙ ཏུ་ལེ་ཏྭཱ དཱི་པ་ནཱ ཏ་སྶ ག་ནྠེ་སུ ན དི་སྶ་ཏི, པ་ཏ་ཉྫ་ལི་ནཱ ཀ་ཏ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཉྩ པ་ཏ་ཉྫ་ལཱི་ཏི ནཱ་མ་མ་ཏྟ་མྤི ཙ ཏ་ཏྠ དཱི་པི་ཏཾ ན་ཏྠི. ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒེ པ་ན པ་ཉྙཱ་བྷཱུ་མི་ནི་དྡེ་སེ ‘པ་ཀ་ཏི་ཝཱ་དཱི་ནཾ པ་ཀ་ཏི ཝི་ཡཱ’ཏི [ཝི་སུ་དྡྷི. ༢.༥༨༤] པ་ཀ་ཏི་ཝཱ་ད (སཾ་ཁྱཱ་ཝཱ་ད) ནཱ་མ་མ་ཏྟཾ པ་ཀཱ་སི་ཏཾ, ཏ་ཏྠེ་ཝ ཙ ‘པ་ཊི་ཉྙཱ ཧེ་ཏཱུ་ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཧི ལོ་ཀེ ཝ་ཙ་ནཱ་ཝ་ཡ་ཝོ ཧེ་ཏཱུ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’ཏི [ཝི་སུ་དྡྷི. ༢.༥༩༥] ཨུ་དཱ་ཧ་རི་ཏཾ, ཏེ་ན ཉཱ་ཡ་ཏི ‘བུ་དྡྷ་གྷོ་སོ ཨི་ནྡི་ཡ་ཏ་ཀྐ་ན་ཡ་དཱི་པ་ཀེ ཉཱ་ཡ་ག་ནྠ་སྨིཾ ཀི་ཉྩི མཱུ་ལ་བྷཱ་ག་མ་ཏྟཾ ཨ་པ་རི་པུ་ཎྞཾ ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’ཏི’’.
ཏཾ པ་ན ས་བྦ་མྤི ཀེ་ཝ་ལཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་སྶ ཨ་བྦྷཱ་ཙི་ཀྑ་ཎ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ. ཨ་ཏི་ག་མྦྷཱི་ར་སྶ ཧི ཨ་ཏི་ག་རུ་ཀཱ་ཏ་བྦ་སྶ སུ་པ་རི་སུ་དྡྷ་སྶ པི་ཊ་ཀ་ཏྟ་ཡ་སྶ ཨ་ཏྠ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཾ ཀ་རོ་ནྟེ་ན སུ་པ་རི་སུ་དྡྷོ་ཡེ་ཝ པཱ་ལི༹་ན་ཡོ ཙ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ན་ཡོ ཙ པོ་རཱ་ཎ་ཐེ་ར་ཝཱ་དཱ ཙཱ་ཏི ཨཱི་དི་སཱ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྠཱ པ་ཀཱ་སེ་ཏ་བྦཱ, ཡཾ ཝཱ པ་ན ཨ་ཏྠ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཀཾ ས་དྡ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟཾ ལོ་ཀི་ཡ་ག་ནྠ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཏ་དེ་ཝ ཙ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ པ་ཀཱ་སེ་ཏ་བྦཾ, ན པ་ན ཨ་ནུ་པ་ཀཱ་རཱ་ནི་པི ཏཾ་ཏཾ་ག་ནྠ་ཏ་ཀྐ་ཏྟུ་ནཱ་མཱ་ནི ཙ, ཏེ་ཧི ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནི ཙ བ་ཧཱུ་ནི, ན ཙ ཏེ་སཾ ཨ་པྤ་ཀཱ་ས་ནེ་ན ‘‘ན ཏེ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཙ་རི་ཡོ ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦོ. ཡ་དི ཧི ཡཾ ཡཾ ལོ་ཀི་ཡ་ག་ནྠཾ ཨ་ཏྟ་ནཱ ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཏཾ ས་བྦཾ ཨ་ནུ་པ་ཀཱ་ར་མྤི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ་མཱ་ནེ་ཏྭཱ པ་ཀཱ་སེ་ཡྻ, ཨ་ཏི་ཝི་ཏྠཱ་རཱ ཙ སཱ བྷ་ཝེ་ཡྻ ཨ་པ་རི་སུ་དྡྷཱ ཙ ཨ་ས་མྨཱ་ནི་ཏཱ ཙ སཱ་ས་ནི་ཀ་ཝི་ཉྙཱུ་ཧཱི་ཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན པ་ཏ་ཉྫ་ལི་ཝཱ་དཱ་ད་ཡོ ན ཝི་ཏྠཱ་རེ་ན པ་ཀཱ་སི་ཏཱ་ཏི ཉཱ་ཏ་བྦཾ, ཨ་ཉྙ་ད་ཏྠུ ཡེ་ཧི ཡེ་ཧི ལོ་ཀི་ཡ་ག་ནྠེ་ཧི ཀི་ཉྩི ཀི་ཉྩི ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ པ་ཀཱ་སི་ཏཾ, ཏེ ཏེ ཙ ག་ནྠཱ, ཨ་ཉྙེ་པི ཙ ཏཱ་དི་སཱ ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན ཉཱ་ཏཱ་ཏྭེ་ཝ ཛཱ་ནི་ཏ་བྦཱ ཝི་ཉྙཱུ་ཧི, ཡ་ཐཱ ས་མུ་དྡ་སྶ ཨེ་ཀ་དེ་སཾ དི་སྭཱ ས་བྦོ་པི ས་མུ་དྡོ ཨེ་དི་སོ་ཏི ཉཱ་ཡ་ཏི. ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ པ་ན ཡ་ཏྠ ཡ་ཏྠ ཝེ་ད་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནི ཨཱ་ག་ཏཱ་ནི, ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཝེ་ད་ག་ནྠེ་ཧི་པི ཀི་ཉྩི ཀི་ཉྩི ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ པ་ཀཱ་སེ་སི་ཡེ་ཝ. ཏ་ཐཱ ཧི ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན སུ་མ་ངྒ་ལ་ཝི་ལཱ་སི་ནི་ཡཾ ནཱ་མ དཱི་གྷ་ནི་ཀཱ་ཡ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ –
‘‘ཏི་ཎྞཾ ཝེ་དཱ་ནནྟི ཨི་རུ་ཝེ་ད་ཡ་ཛུ་ཝེ་ད་སཱ་མ་ཝེ་དཱ་ན’’ནྟི [དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༢༥༦] ཙ,
‘‘ཨི་ཏི་ཧཱ་ས་པ་ཉྩ་མཱ་ནནྟི ཨ་ཐ་བྦ་ཎ་ཝེ་དཾ ཙ་ཏུ་ཏྠཾ ཀ་ཏྭཱ ཨི་ཏི་ཧ ཨཱ་ས ཨི་ཏི་ཧ ཨཱ་སཱ་ཏི ཨཱི་དི་ས་ཝ་ཙ་ན་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟོ པུ་རཱ་ཎ་ཀ་ཐཱ་ས་ངྑཱ་ཏོ ཨི་ཏི་ཧཱ་སོ པ་ཉྩ་མོ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཨི་ཏི་ཧཱ་ས་པ་ཉྩ་མཱ, ཏེ་སཾ ཨི་ཏི་ཧཱ་ས་པ་ཉྩ་མཱ་ནཾ ཝེ་དཱ་ན’’ནྟི [དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༢༥༦] ཙ,
‘‘ཡི་ཊྛཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི མ་ཧཱ་ཡཱ་གོ’’ཏི [དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡༧༠-༡༧༢] ཙ,
‘‘ཨ་གྒི་ཧོ་མནྟི ཨེ་ཝ་རཱུ་པེ་ན དཱ་རུ་ནཱ ཨེ་ཝཾ ཧུ་ཏེ ཨི་དཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་གྒི་ཛུ་ཧ་ནཾ. ད་བྦི་ཧོ་མཱ་དཱི་ནི་པི ཨ་གྒི་ཧོ་མཱ་ནེ་ཝ, ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱ་ཡ ད་བྦི་ཡཱ ཨཱི་དི་སེ་ཧི ཀ་ཎཱ་དཱི་ཧི ཧུ་ཏེ ཨི་དཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན པ་ན ཝི་སུཾ ཝུ་ཏྟཱ་ནཱི’’ཏི [དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༢༡] ཙ,
‘‘སཱ་ས་པཱ་དཱི་ནི པ་ན མུ་ཁེ་ན ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་གྒི་མྷི པ་ཀྑི་པ་ནཾ, ཝི་ཛྫཾ པ་རི་ཛ་པྤི་ཏྭཱ ཛུ་ཧ་ནཾ ཝཱ མུ་ཁ་ཧོ་མ’’ནྟི [དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༢༡] ཙ –
ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ནཱ ཝེ་ད་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནི ཝེ་ད་ག་ནྠཱ་ནུ་རཱུ་པ་ཏོ ཝ་ཎྞི་ཏཱ་ནི. ཏཱ་ནི ཙ པོ་རཱ་ཎ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཏོ བྷཱ་སཱ་པ་རི་ཝ་ཏྟ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ནི་པི བྷ་ཝེ་ཡྻུཾ, ཝེ་ད་ག་ནྠེ་སུ པ་ན ཨ་ཀོ་ཝི་དེ་ན ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ བྷཱ་སཱ་པ་རི་ཝ་ཏྟ་ནཾ ཀཱ་ཏུ་མྤི ན སུ་ཀ་ར་མེ་ཝ, ཏ་སྨཱ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་སྶ ཝེ་ད་ག་ནྠེ་སུ ཀོ་ཝི་ད་བྷཱ་ཝོ་པི པཱ་ཀ་ཊོ་ཡེ་ཝ. ཨེ་ཝཾ ཝེ་ད་ག་ནྠེ་སུ ཙ ཏ་ད་ཉྙ་ལོ་ཀི་ཡ་ག་ནྠེ་སུ ཙ སུ་ཀོ་ཝི་ད་སྶེ་ཝ ས་མཱ་ན་སྶ ཏེ་སཾ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ཨ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཀཱ་ར་ཎེ་ནེ་ཝཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
ཨ་པི ཙ ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ ཨ་ཏྟ་ནོ ག་ནྠཱ་ར་མྦྷེ་ཡེ་ཝ –
‘‘ཏ་ཏོ ཙ བྷཱ་ས་ནྟ་ར་མེ་ཝ ཧི་ཏྭཱ,
ཝི་ཏྠཱ་ར་མ་གྒ་ཉྩ ས་མཱ་ས་ཡི་ཏྭཱ;
ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཾ ས་བྦ་མ་སེ་ས་ཡི་ཏྭཱ…པེ…
ཡ་སྨཱ ཨ་ཡཾ ཧེ་སྶ་ཏི ཝ་ཎྞ་ནཱ་པཱི’’ཏི [པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.ག་ནྠཱ་ར་མྦྷ་ཀ་ཐཱ] ཙ.
‘‘ཨ་པ་ནེ་ཏྭཱ་ན ཏ་ཏོ་ཧཾ, སཱི་ཧ་ལ༹་བྷཱ་སཾ མ་ནོ་ར་མཾ བྷཱ་སཾ;
ཏ་ནྟི་ན་ཡཱ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀཾ, ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ ཝི་ག་ཏ་དོ་སཾ.
ས་མ་ཡཾ ཨ་ཝི་ལོ་མེ་ནྟོ, ཐེ་རཱ་ནཾ ཐེ་ར་ཝཾ་ས་པ་དཱི་པཱ་ནཾ;
སུ་ནི་པུ་ཎ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཱ་ནཾ, མ་ཧཱ་ཝི་ཧཱ་རེ ནི་ཝཱ་སི་ནཾ;
ཧི་ཏྭཱ པུ་ན་པྤུ་ནཱ་ག་ཏ-མ་ཏྠཾ ཨ་ཏྠཾ པ་ཀཱ་ས་ཡི་སྶཱ་མཱི’’ཏི [དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.ག་ནྠཱ་ར་མྦྷ་ཀ་ཐཱ] ཙ–
ཨེ་ཝཾ པོ་རཱ་ཎ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ནཾ བྷཱ་སཱ་པ་རི་ཝ་ཏྟ་ན་སཾ་ཁི་པ་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡོ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི་ཏི པ་ཊི་ཉྙཾ ཀ་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ་པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏ་མེ་ཝ ཨ་ཀཱ་སི, ན ཨ་ཏྟ་ནོ ཉཱ་ཎ་པྤ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ་ཏི་པི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏ་སྨཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ པ་ཏ་ཉྫ་ལི་ཝཱ་དཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ཨ་པྤ་ཀཱ་ས་ན་མཱ་ར་བྦྷ ‘‘བུ་དྡྷ་གྷོ་སོ པ་ཏ་ཉྫ་ལི་ཝཱ་དཱ་དཱི་ནི པ་རི་པུ་ཎྞཾ ན ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ ཀེ་ཝ་ལཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་སྶ ཨ་བྦྷཱ་ཙི་ཀྑ་ཎ་མ་ཏྟ་མེ་ཝཱ་ཏི.
ཀ་བྦ་ས་ཏྠ་ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ
༤. པུ་ན་པི སོ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ ‘‘ཀི་ཉྩཱ་པི བུ་དྡྷ་གྷོ་སོ རཱ་མཱ་ཡ་ཎ་མ་ཧཱ་བྷཱ་ར་ཏ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ནཾ མ་ཧཱ་ཀ་བྦ་ས་ཏྠཱ་ནཾ སུ་ཀུ་ས་ལོ ཝི་ཡ ན དི་སྶ་ཏི, ཏ་ཐཱ་པི ཏཱ་ནི ད་སྶེ་སི. ཀ་ཐཾ? ཨ་ཀྑཱ་ནནྟི བྷཱ་ར་ཏ་ཡུ་ཛ྄ཛྷ་ནཱ་དི་ཀཾ, ཏཾ ཡ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ ཀ་ཐཱི་ཡ་ཏི, ཏ་ཏྠ ག་ནྟུ་མྤི ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི [དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡༣] ཙ, ཏ་སྶ (ས་མྥ་པ་ལཱ་པ་སྶ) དྭེ ས་མྦྷཱ་རཱ བྷཱ་ར་ཏ་ཡུ་དྡྷ་སཱི་ཏཱ་ཧ་ར་ཎཱ་དི་ནི་ར་ཏྠ་ཀ་ཀ་ཐཱ་པུ་རེ་ཀྑཱ་ར་ཏཱ ཏ་ཐཱ་རཱུ་པི་ཀ་ཐཱ་ཀ་ཐ་ན་ཉྩཱ་ཏི [དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༨] ཙ ད་སྶེ་སཱི’’ཏི.
ཏཾ པ་ན པུ་རི་མ་ཝ་ཙ་ན་ཏོ་པི ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀ་ཏ་རཾ ཀེ་ཝ་ལཾ ཨ་ནཱ་ད་རཱི་ཀ་ར་ཎ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ. ཨ་ཏི་ག་མྦྷཱི་ར་ཏྠ་སྶ ཧི ཨ་ཏི་ག་རུ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡ་སྶ པི་ཊ་ཀ་ཏྟ་ཡ་སྶ ཨ་ཏྠ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ ནི་ར་ཏྠ་ཀ་སྶ ས་མྥ་པ་ལཱ་པ་ས་མུ་དཱ་ཡ་བྷཱུ་ཏ་སྶ ཀ་བྦ་ས་ཏྠ་སྶ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ པ་ཀཱ་ས་ནེ་ན ཀིཾ སི་ཡཱ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ, ཨ་ཉྙ་ད་ཏྠུ སཱ་ཡེ་ཝ་སྶ ཨ་ས་མྨཱ་ནི་ཏཱ, ཨ་ནཱ་ད་རི་ཡཱ ཙ ཝི་ཉྙཱུ་ཧཱི་ཏི.
བཱ་ཧུ་ས་ཙྩ་གུ་ཎ་མ་ཀྑ་ནཾ
༥. པུ་ན་པི དྷ་མྨཱ་ན་ནྡོ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་སྶ བཱ་ཧུ་ས་ཙྩ་གུ་ཎཾ མ་ཀྑེ་ཏུ་ཀཱ་མོ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ – ‘‘ཏ་སྶ (བུ་དྡྷ་གྷོ་ས་སྶ) ས་མ་ཡ་ནྟ་ར་ཀོ་ཝི་ད་ས་ངྑཱ་ཏཾ བཱ་ཧུ་ས་ཙྩཾ ན ཏ་ཏོ ཨུ་ཏྟ་རི་ཏ་རཾ ཧོ་ཏི, ཡཾ ཨཱ་དྷུ་ནི་ཀཱ་ནཾ ག་ནྠ་ནྟ་ར་ཀོ་ཝི་དཱ་ནཾ སཱི་ཧ་ལི༹་ཀ་བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཡཾ ཝཱ ཨེ་ཀཱ་ད་ས་མེ ཁ་རི་སྟ་ཝ་སྶ་ས་ཏ་ཀེ (༡༠༠༡-༡༡༠༠) ཨུ་པྤ་ནྣཱ་ནཾ ད་ཀྑི་ཎ་ཨི་ནྡི་ཡ་ར་ཊྛི་ཀཱ་ནཾ ཨ་ནུ་རུ་དྡྷ-དྷ་མྨ་པཱ་ལཱདཱི་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ན’’ནྟི.
ཏཾ པ་ན ས་བྦ་ཐཱ་པི ཨ་ཡུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཝ. ཡ་དི ཧི ཨཱ་དྷུ་ནི་ཀཱ ཝཱ སཱི་ཧ་ལི༹་ཀ་བྷི་ཀྑཱུ, པོ་རཱ་ཎཱ ཝཱ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཨ་ནུ་རུ་དྡྷ-དྷ་མྨ་པཱ་ལ་ཏྠེ་རཱ་ད་ཡོ ས་མ་ཡ་ནྟ་ར་བཱ་ཧུ་ས་ཙྩ་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་བུ་དྡྷ་གྷོ་སེ་ན ས་མཱ་ནཱ ཝཱ ཨུ་ཏྟ་རི་ཏ་རཱ ཝཱ བྷ་ཝེ་ཡྻུཾ, ཏེ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་བུ་དྡྷ་གྷོ་ས་ཏྠེ་ར་སྶ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཧི ཨ་ནཱ་ར་དྡྷ་ཙི་ཏྟཱ ཧུ་ཏྭཱ ཏ་ཏོ སུ་ནྡ་ར་ཏ་རཱ པ་རི་པུ་ཎྞ་ཏ་རཱ ཙ ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡོ ཀ་རེ་ཡྻུཾ, ན པ་ན ཏེ ཏ་ཐཱ ཀ་རོ་ནྟི, ན ཀེ་ཝ་ལཾ ན ཀ་རོ་ནྟི་ཡེ་ཝ, ཨ་ཐ ཁོ ཏེ་སཾ ཨེ་ཀོ་པི ན ཨེ་ཝཾ ཝ་ད་ཏི ‘‘ཨ་ཧཾ བུ་དྡྷ་གྷོ་སེ་ན བཱ་ཧུ་ས་ཙྩ་ཝ་སེ་ན ས་མ་ས་མོ་ཏི ཝཱ ཨུ་ཏྟ་རི་ཏ་རོ’’ཏི ཝཱ, ཨ་ཉྙ་ད་ཏྠུ ཏེ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་སྶ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡོ་ཡེ་ཝ སཾ་ཝ་ཎྞེ་ནྟི ཙ ཨུ་པ་ཏྠ་མྦྷེ་ནྟི ཙ, ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཊྛཱ་ནེ ཙ ཋ་པེ་ནྟི. ཏེ་ནེ་ཏཾ ཉཱ་ཡ་ཏི ས་བྦ་ཐཱ་པི ཨ་ཡུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི.
མ་ཧཱ་ཡཱ་ནི་ཀ་ན་ཡ་ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ
༦. པུ་ན སོ ཏཱ་ཝ་ཏྟ་ཀེ་ནཱ་པི ཨ་ས་ནྟུ་ཊྛོ ཨཱ་ཙ་རི་ཡཾ ཨ་ཝ་མ་ཉྙ་ནྟོ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ – ‘‘མ་ཧཱ་ཡཱ་ན་ནི་ཀཱ་ཡ་སྶ པ་དྷཱ་ནཱ་ཙ་རི་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ ཨ་སྶ གྷོ་ས-ནཱ་ག་ཛྫུ་ནཱ་ནཾ ན་ཡཾ ཝཱ, ནཱ་མ་མ་ཏྟ་མྤི ཝཱ ཏེ་སཾ ན ཛཱ་ནཱ་ཏི མ་ཉྙེ བུ་དྡྷ་གྷོ་སོ’’ཏི. ཏཾ པ་ན ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ཨ་དྷ་མྨི་ཀཾ ནི་ར་ཏྠ་ཀ་ཉྩ ནི་གྒ་ཧ་ཝ་ཙ་ན་མ་ཏྟ་མེ་ཝ. ན ཧི ནི་ཀཱ་ཡ་ནྟ་རི་ཀཱ་ནཾ ཝཱ་ད་ན་ཡཱ་ནཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཨ་པྤ་ཀཱ་ས་ནེ་ན སོ ཏེ ན ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུཾ. ན་ནུ ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན ཨཱ་ག་མ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ ག་ནྠཱ་ར་མྦྷེ་ཡེ་ཝ –
‘‘ས་མ་ཡཾ ཨ་ཝི་ལོ་མེ་ནྟོ, ཐེ་རཱ་ནཾ ཐེ་ར་ཝཾ་ས་པ་དཱི་པཱ་ནཾ;