༨. ཨ་ནུ་སྶ་ཏི་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ
མ་ར་ཎ་སྶ་ཏི་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༦༧. ཨི་ཏོཏི དེ་ཝ་ཏཱ་ནུ་སྶ་ཏི་ཡཱ. སཱ ཧི ཚ་སུ ཨ་ནུ་སྶ་ཏཱི་སུ ས་བྦ་པ་ཙྪཱ ནི་དྡི་ཊྛ་ཏྟཱ ཨཱ་ས་ནྣཱ, པ་ཙྩ་ཀྑཱ ཙ. ཨ་ན་ནྟ་རཱ་ཡཱཏི ཏ་ད་ན་ནྟ་རཾ ཨུ་དྡི་ཊྛ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ. མ་ར་ཎ་སྶ ས་ཏི མ་ར་ཎ་སྶ་ཏཱི་ཏི མ་ར་ཎཾ ཏཱ་ཝ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཏྠ མ་ར་ཎ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཀཱ་མ་ཉྩེ་ཏྠ ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ བྷེ་དོ ‘‘ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཾ དྭཱི་ཧི ཁ་ནྡྷེ་ཧི ས་ངྒ་ཧི་ཏ’’ནྟི (དྷཱ་ཏུ. ༧༡) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཙུ་ཏི་ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ ཝི་ནཱ་སོ མ་ར་ཎ་ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཝི་སེ་ས་ཏོ པ་ན ཏཾ ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡ་སྶ ཝི་ནཱ་ས་བྷཱ་ཝེ་ན ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནི་ཀཱ་ནཾ པ་ཙྩུ་པ་ཏི་ཊྛ་ཏཱི་ཏི ‘‘ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡ་སྶ ཨུ་པ་ཙྪེ་དོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ནི་དྡེ་སེ ‘‘ཀ་ལེ༹་ཝ་ར་སྶ ནི་ཀྑེ་པོ ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡ་སྶུ་པ་ཙྪེ་དོ’’ཏི (ཝི་བྷ. ༢༣༦; དཱི. ནི. ༢.༣༩༠; མ. ནི. ༡.༩༢, ༡༢༣). ཏ་ཏྠ ཨེ་ཀ་བྷ་ཝ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་སྶཱཏི ཨེ་ཀེ་ན བྷ་ཝེ་ན པ་རི་ཙྪི་ནྣ་སྶ. ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡ་སྶ ཨུ་པ་ཙྪེ་དོཏི ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡ་པྤ་བ་ནྡྷ་སྶ ཝི་ཙྪེ་དོ ཨཱ་ཡུ་ཀྑ་ཡཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་ནཾ. ས་མུ་ཙྪེ་ད་མ་ར་ཎནྟི ཨ་ར་ཧ་ཏོ ས་ནྟཱ་ན་སྶ ས་བྦ་སོ ཨུ་ཙྪེ་ད་བྷཱུ་ཏཾ མ་ར་ཎཾ. ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ཁ་ཎ་བྷ་ངྒ་ས་ངྑཱ་ཏནྟི ས་ངྑ་ཏ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨུ་ད་ཡ་ཝ་ཡ་པ་རི་ཙྪི་ནྣ་སྶ པ་ཝ་ཏྟི་ཁ་ཎ་སྶ བྷ་ངྒོ ནི་རོ་དྷོ་ཏི ས་ངྑཾ ག་ཏཾ. ཁ་ཎི་ཀ་མ་ར་ཎནྟི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཁ་ཎ་ཝ་ནྟཾ ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཁ་ཎེ ལ་བྦྷ་མཱ་ནཾ མ་ར་ཎཾ. ཡཾ ཁ་ནྡྷ་པྤ་བ་ནྡྷཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ རུ་ཀྑཱ་དི་ས་མ་ཉྙཱ, ཏ་སྨིཾ ཨ་ནུ་པ་ཙྪི་ནྣེ་པི ཨ་ལླ་ཏཱ་དི་ཝི་ག་མ་ནཾ ནི་སྶཱ་ཡ མ་ཏ་ཝོ་ཧཱ་རོ ས་མྨུ་ཏི་མ་ར་ཎཾ. ན ཏཾ ཨི་དྷ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏནྟི ཏཾ ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཁ་ཎི་ཀ་ས་མྨུ་ཏི་མ་ར་ཎཾ ཨི་དྷ མ་ར་ཎཱ་ནུ་སྶ་ཏི་ཡཾ ནཱ་དྷི་པྤེ་ཏཾ ཨ་བཱ་ཧུ་ལླ་ཏོ, ཨ་ནུ་པ་ཊྛ་ཧ་ན་ཏོ, ཨ་སཾ་ཝེ་ག་ཝ་ཏྠུ་ཏོ ཙཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ ས་ཏི་ཡཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན. ཨཱ་ཡུ་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཁ་ཡ་ཀཱ་ལེ མ་ར་ཎཾ ཀཱ་ལ་མ་ར་ཎཾ. ཏེ་སཾ ཨ་པ་རི་ཀྑཱི་ཎ་ཀཱ་ལེ མ་ར་ཎཾ ཨ་ཀཱ་ལ་མ་ར་ཎཾ. ‘‘ཀཱ་ལ་མ་ར་ཎཾ པུ་ཉྙ་ཀྑ་ཡེ་ནཱ’’ཏི ཨི་དཾ ཡ་ཐཱ་དྷི་ཀཱ་རཾ ས་མྤ་ཏྟི་བྷ་ཝ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ཝི་པ་ཏྟི་བྷ་ཝ་ཝ་སེ་ན པ་ན ‘‘པཱ་པ་ཀྑ་ཡེ་ནཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཾ.
ཨཱ་ཡུ་ས་ནྟཱ་ན་ཛ་ན་ཀ་པ་ཙྩ་ཡ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱཏི ཨཱ་ཡུ་པྤ་བ་ནྡྷ་སྶ པ་ཝ་ཏྟཱ་པ་ན་ཀཱ་ནཾ ཨཱ་ཧཱ་རཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡཱ་ནཾ ས་མྤ་ཏྟི་ཡཾ. ཝི་པ་ཀྐ་ཝི་པཱ་ཀ་ཏྟཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཕ་ལཱ་ནུ་རཱུ་པཾ དཱ་ཏ་བྦ་ཝི་པཱ་ཀ་སྶ དི་ནྣ་ཏྟཱ. ག་ཏི་ཀཱ་ལཱ་ཧཱ་རཱ་དི་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ་ཨ་བྷཱ་ཝེ་ནཱཏི དེ་ཝཱ་ནཾ ཝི་ཡ ག་ཏི་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ, པ་ཋ་མ་ཀ་པྤི་ཡཱ་ནཾ ཝི་ཡ ཀཱ་ལ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ, ཨུ་ཏྟ་ར་ཀུ་རུ་ཀཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ཡ ཨཱ་ཧཱ་ར་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཙ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཨུ་ཏུ་སུ་ཀྐ་སོ་ཎི་ཏཱ་དིཾ པ་རི་གྒ་ཡ྄ཧ་ཏི. ཨ་ཛྫ་ཏ་ན་ཀཱ་ལ་པུ་རི་སཱ་ནཾ ཝི་ཡཱཏི ཝི་ཡ-ས་དྡོ ཨ་ཊྛཱ་ནེ པ་ཊྛ་པི་ཏོ, ཨ་ཛྫ་ཏ་ན་ཀཱ་ལ་པུ་རི་སཱ་ནཾ ཝ་སྶ་ས་ཏ་མ་ཏྟ་པ་རི་མཱ་ཎ་སྶ ཝི་ཡ ཨཱ་ཡུ་ནོ ཁ་ཡ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨེ་ཝཾ ཧི ཨ་ནཱ་ག་ཏེ་པི པ་ར་མཱ་ཡུ་ནོ ས་ངྒ་ཧོ ཀ་ཏོ ཧོ་ཏི, ཨ་ཏཱི་ཏེ པ་ན ག་ཏི་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཝི་ཡ ཀཱ་ལཱ་ཧཱ་རཱ་དི་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ནེ་ཀ་ཝ་སྶ་ས་ཧ་སྶ པ་རི་མཱ་ཎོ་པི ཨཱ་ཡུ ཨ་ཧོ་སི. ཨ་ཡ་ཉྩ ཝི་བྷཱ་གོ ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་སྶ ཨ་ནྟ་ར་ཀ་པྤ་སྶ ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཀ་ལཱ་བུ་རཱ་ཛཱ་དཱི་ནནྟི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ན་ནྡ་ཡ་ཀྑ་ན་ནྡ་མཱ་ཎ་ཝ་ཀཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཏཾ ས་བྦ་མྤཱིཏི ཡཾ ‘‘ཀཱ་ལ་མ་ར་ཎཾ ཨ་ཀཱ་ལ་མ་ར་ཎཾ, ཏ་ཏྠཱ་པི པུ་ཉྙ་ཀྑ་ཡ་མ་ར་ཎཾ ཨཱ་ཡུ་ཀྑ་ཡ་མ་ར་ཎཾ ཨུ་བྷ་ཡ་ཀྑ་ཡ་མ་ར་ཎཾ ཨུ་པ་ཀྐ་མ་མ་ར་ཎ’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་པྤ་བྷེ་དཾ མ་ར་ཎཾ, ཏཾ ས་བྦ་མྤི.
༡༦༨. ཡོ་ནི་སོཏི ཨུ་པཱ་ཡེ་ན. མ་ན་སི་ཀཱ་རོཏི མ་ར་ཎཱ་ར་མྨ་ཎོ མ་ན་སི་ཀཱ་རོ. ཡེ་ན པ་ན ཨུ་པཱ་ཡེ་ན མ་ན་སི་ཀཱ་རོ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏ་བྦོ, ཏཾ བྱ་ཏི་རེ་ཀ་མུ་ཁེ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཡོ་ནི་སོ པ་ཝ་ཏྟ་ཡ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨ་ཡོ་ནི་སོ པ་ཝ་ཏྟ་ཡ་ཏོཏི ཨ་ནུ་པཱ་ཡེ་ན ས་ཏིཾ, སཾ་ཝེ་གཾ, ཉཱ་ཎ་ཉྩ ཨ་ནུ་པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ མ་ར་ཎཾ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཏོ. ཏ་དེ་ཏཾ ས་བྦ་མྤཱིཏི སོ་ཀ་པཱ་མོ་ཛྫཱ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནཾ, སཾ་ཝེ་ག་སྶ ཨ་ནུ་པྤ་ཛྫ་ནཾ, ས་ནྟཱ་ས་སྶ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཉྩ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ ས་ཏི་སཾ་ཝེ་ག་ཉཱ་ཎ་ཝི་ཧ་ར་ཏོ ཧོ་ཏི. ཡོ ཧི ‘‘མ་ར་ཎཾ ནཱ་མེ་ཏཾ ཛཱ་ཏ་སྶ ཨེ་ཀ་ནྟི་ཀ’’ནྟི པ་ཎྜི་ཏཱ་ནཾ ཝ་ཙ་ནཾ ས་ར་ཏི, ཏ་ཏྠ སཾ་ཝེ་ག་ཛཱ་ཏོ ཧོ་ཏི ས་མྤ་ཛཱ་ནོ ཙ, ཏ་སྶ ཨི་ཊྛ་ཛ་ན་མ་ར་ཎཱ་དི་ནི་མི་ཏྟཾ སོ་ཀཱ་ད་ཡོ ཨ་ནོ་ཀཱ་སཱ་ཝ. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ ཨ་ཡོ་ནི་སོ མ་ན་སི་ཀཱ་རཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཡ་ཏོ ཨེ་ཏེ དོ་སཱ, ཏ་སྨཱ. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠཱཏི ཨ་ར་ཉྙ་སུ་སཱ་ནཱ་དཱི་སུ. ཧ་ཏ་མ་ཏ་ས་ཏྟེཏི ཙོ་རཱ་དཱི་ཧི ཧ་ཏེ, ས་ར་སེ་ན མ་ཏེ ཙ ས་ཏྟེ. དི་ཊྛ་པུ་བྦཱ ས་མྤ་ཏྟི ཡེ་སཾ ཏེ དི་ཊྛ་པུ་བྦ་ས་མྤ་ཏྟཱི, ཏེ་སཾ དི་ཊྛ་པུ་བྦ་ས་མྤ་ཏྟཱི་ནཾ. ཡོ་ཛེ་ཏྭཱཏི ཨུ་པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ. ཨེ་ཀ་ཙྩ་སྶཱཏི ཏི་ཀྑི་ནྡྲི་ཡ་སྶ ཉཱ་ཎུ་ཏྟ་ར་སྶ.
༡༦༩. ཝ་དྷ་ཀ་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ན་ཏོཏི གྷཱ་ཏ་ཀ་སྶ ཝི་ཡ པ་ཏི པ་ཏི ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་ཏོ ཨཱ་ས་ནྣ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ས་མྤ་ཏྟི་ཝི་པ་ཏྟི་ཏོཏི ཨཱ་རོ་གྱཱ་དི་ས་མྤ་ཏྟཱི་ནཾ ཝི་ཡ ཛཱི་ཝི་ཏ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཝི་པ་ཛྫ་ན་ཏོ. ཨུ་པ་སཾ་ཧ་ར་ཎ་ཏོཏི པ་རེ་སཾ མ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ མ་ར་ཎ་སྶ ཨུ་པ་ན་ཡ་ན་ཏོ. ཀཱ་ཡ་བ་ཧུ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏོཏི ས་རཱི་ར་སྶ བ་ཧཱུ་ནཾ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨཱ་ཡུ་དུ་བྦ་ལ་ཏོཏི ཛཱི་ཝི་ཏ་སྶ དུ་བྦ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨ་ནི་མི་ཏྟ་ཏོཏི མ་ར་ཎ་སྶ ཝ་ཝ་ཏྠི་ཏ་ནི་མི་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨ་དྡྷཱ་ན་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཏོཏི ཀཱ་ལ་སྶ པ་རི་ཙྪ་ནྣ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཁ་ཎ་པ་རི་ཏྟ་ཏོཏི ཛཱི་ཝི་ཏ་ཀྑ་ཎ་སྶ ཨི་ཏྟ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ.
ཝ་དྷ་ཀ་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ན་ཏོཏི ཨེ་ཏྠ ཝི་ཡ-ས་དྡོ ལུ་ཏྟ་ནི་དྡི་ཊྛོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཝ་དྷ་ཀ་སྶ ཝི་ཡ པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ན་ཏོ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ཝི་ཝ་ར་ནྟོ ‘‘ཡ་ཐཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཙཱ་ར་ཡ་མཱ་ནོཏི ཨཱ་གུ་རེ་ནྟོ པ་ཧ་ར་ཎཱ་ཀཱ་རཾ ཀ་རོ་ནྟོ. པ་ཙྩུ་པ་ཊྛི་ཏོ་ཝ ཨུ་པ་ག་ནྟྭཱ ཋི་ཏོ ས་མཱི་པེ ཨེ་ཝ. ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ་ཝ ནི་བྦ་ཏྟནྟི ‘‘ཡ་ཐཱ ཧི ཨ་ཧི་ཙྪ་ཏྟ་ཀ་མ་ཀུ་ལ༹ཾ ཨུ་གྒ་ཙྪ་ནྟཾ པཾ་སུ་ཝི་ར་ཧི་ཏཾ ན ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ས་ཏྟཱ ནི་བྦ་ཏྟ་ནྟཱ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་ཝི་ར་ཧི་ཏཱ ན ཧོ་ནྟཱི’’ཏི ཨེ་ཏྟ་ཀེ་ན ཨུ་པ་མཱ. ཨ་ཧི་ཙྪ་ཏྟ་ཀ་མ་ཀུ་ལ༹ཾ ཀ་དཱ་ཙི ཀ་ཏྠ་ཙི པཾ་སུ་ཝི་ར་ཧི་ཏ་མྤི བྷ་ཝེ་ཡྻ, ས་ཏྟཱ པ་ན ཀ་ཐ་ཉྩི་པི ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་ཝི་ར་ཧི་ཏཱ ན ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཁ་ཎི་ཀ་མ་ར་ཎཾ ཏཱ་ཝ ཨུ་པ་མཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏཾ མ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཐཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཐ ཝཱ ཡ་དི་མེ ས་ཏྟཱ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ་ཝ ནི་བྦ་ཏྟ་ནྟི, ནི་བྦ་ཏྟི་ས་མ་ན་ནྟ་ར་མེ་ཝ མ་རི་ཏ་བྦ་ནྟི ཙོ་ད་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཐཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ཝ་སྶཾ མ་ར་ཎ་ཏོཏི ཨ་ཝ་སྶཾ མ་རི་ཏ་བྦ་ཏོ, ཨེ་ཀ་ནྟེ་ན མ་ར་ཎ་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ ཝཱ. པ་བྦ་ཏེ་ཡྻཱཏི པ་བྦ་ཏ་ཏོ ཨཱ་ག་ཏཱ. ཧཱ་ར་ཧཱ་རི་ནཱིཏི པ་ཝཱ་ཧེ པ་ཏི་ཏ་སྶ ཏི་ཎ་པ་ཎྞཱ་དི་ཀ་སྶ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ཧ་ར་ཎ་སཱི་ལཱ. ས་ནྡ་ཏེ་ཝཱཏི ས་ཝ་ཏི ཨེ་ཝ. ཝ་ཏྟ་ཏེ་ཝཱཏི པ་ཝཱ་ཧ་ཝ་སེ་ན ཝ་ཏྟ་ཏི ཨེ་ཝ ན ཏི་ཊྛ་ཏི.
ཡ་མེ་ཀ་ར་ཏྟིནྟི ཡ་སྶཾ ཨེ་ཀ་ར་ཏྟི་ཡཾ, བྷུ་མྨ་ཏྠེ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ ད་ཊྛ་བྦཾ, ཨ་ཙྩ་ནྟ་སཾ་ཡོ་གེ ཝཱ. པ་ཋ་མནྟི ས་བྦ་པ་ཋ་མཾ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀྑ་ཎེ. ག་བྦྷེཏི མཱ་ཏུ་ཀུ་ཙྪི་ཡཾ. མཱ་ཎ་ཝོཏི ས་ཏྟོ. ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ས་ཏྟཱ ར་ཏྟི་ཡཾ པ་ཊི་ས་ནྡྷིཾ ག་ཎྷ་ནྟཱི་ཏི ར་ཏྟིགྒ་ཧ་ཎཾ. ཨ་བྦྷུ་ཊྛི་ཏོ་ཝཱཏི ཨུ་ཊྛི་ཏ་ཨ་བྦྷོ ཝི་ཡ, ཨ་བྷི་མུ་ཁ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝཱ ཨུ་ཊྛི་ཏོ་ཝ མ་ར་ཎ་སྶཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. སོ ཡཱ་ཏཱིཏི སོ མཱ་ཎ་ཝོ ཡཱ་ཏི, པ་ཋ་མ་ཀྑ་ཎ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ག་ཙྪ་ཏེ་ཝ. ས ག་ཙྪཾ ན ནི་ཝ་ཏྟ་ཏཱིཏི སོ ཨེ་ཝཾ ག་ཙྪ་ནྟོ ཁ་ཎ་མ་ཏྟ་མྤི ན ནི་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཨ་ཉྙ་ད་ཏྠུ མ་ར་ཎཾ་ཡེ་ཝ ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ཏི.
ཀུ་ནྣ་དཱི་ནནྟི པ་བྦ་ཏ་ཏོ པ་ཏི་ཏཱ་ནཾ ཁུ་དྡ་ཀ་ན་དཱི་ནཾ. པཱ་ཏོ ཨཱ་པོ་ར་སཱ་ནུ་ག་ཏ་བ་ནྡྷ་ནཱ་ནནྟི པུ་རི་མ་དི་ཝ་སེ དི་ཝཱ སཱུ་རི་ཡ་ས་ནྟཱ་པེ་ན ཨ་ནྟོ ཨ་ནུ་པ་ཝི་སི་ཏྭཱ པུ་ན ར་ཏྟི་ཡཾ བ་ནྡྷ་ན་མཱུ་ལཾ ཨུ་པ་ག་ཏེ་ན ཨཱ་པོ་ར་སེ་ན ཏི་ནྟ་སི་ཐི་ལ་བ་ནྡྷ་ན་ཏཱ་ཡ པཱ་ཏོ ཨཱ་པོ་ར་སཱ་ནུ་ག་ཏ་བ་ནྡྷ་ནཱ་ནཾ.
ཨ་ཙྩ་ཡ་ནྟཱིཏི ཨ་ཏི་ཀྐ་མ་ནྟི. ཨུ་པ་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱིཏི ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི. ཨུ་ད་ཀ་མེ་ཝ ཨོ་ད་ཀཾ, ཨུ་ད་ཀོ་གྷཾ ཝཱ. ཡ་སྨཱ ཨ་ཙྩ་ཡ་ནྟི ཨ་ཧོ་ར་ཏྟཱ, ཏ་སྨཱ ཛཱི་ཝི་ཏཾ ཨུ་པ་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི. ཡ་སྨཱ ཛཱི་ཝི་ཏཾ ཨུ་པ་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨཱ་ཡུ ཁཱི་ཡ་ཏི མ་ཙྩཱ་ནཾ. པ་པ་ཏ་ཏོཏི པ་པ་ཏ་ན་ཏོ བྷ་ཡཾ སཱ་མི་ཀཱ་ནཾ རུ་ཀྑེ ཋ་ཏྭཱ ཀ་མྨེ ཝི་ནི་ཡུ་ཉྫི་ཏུ་ཀཱ་མཱ་ནཾ, ཧེ་ཊྛཱ པ་ཝི་ཊྛཱ་ནཾ ཝཱ. ཨུ་གྒ་མ་ནཾ པ་ཏི ཨུ་གྒ་མ་ན་ནི་མི་ཏྟཾ. མཱ མཾ ཨ་མྨ ནི་ཝཱ་ར་ཡ པ་བྦ་ཛྫཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
ཀོ་ཙི མི་ཏྟ་མུ་ཁ་ས་ཏྟུ་ར་ནྡྷ་ག་ཝེ་སཱི ས་ཧ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནོ་པི ན ཧ་ནེ་ཡྻ, ཨ་ཡཾ པ་ན ཨེ་ཀཾ་སེ་ན ཧ་ན་ཏི་ཡེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ས་ཧ་ཛཱ་ཏི་ཡཱ ཨཱ་ག་ཏ་ཏོ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཛཱི་ཝི་ཏ་ཧ་ར་ཎ་ཏོ ཙཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
༡༧༠. ནནྟི ས་མྤ་ཏྟིཾ. སུ་ཁཱིཏི དི་བྦ་ས་དི་སེ་ཧི བྷོ་གེ་ཧི, ཨཱ་དྷི་པ་ཏེ་ཡྻེ་ན ཙ སུ་ཁ་ས་མ་ངྒཱི. དེ་ཧ་བ་ནྡྷེ་ནཱཏི ས་རཱི་རེ་ན. ཨ་སོ་ཀོཏི ཨ་སོ་ཀ་མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ. སོ་ཀ་མཱ་ག་ཏོཏི སོ་ཙི་ཏ་བྦ་ཏཾ ག་ཏོ.
ཨཱ་རོ་གྱཾ ཡོ་བྦ་ནཱ་ནཾ. བྱཱ་དྷི་ཛ་རཱ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ཏཱ ཛཱི་ཝི་ཏ་སྶ མ་ར་ཎ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ཏཱ་ཡ ཨུ་དཱ་ཧ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ནཱི་ཏཱ, པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ག་ཝ་སེ་ན ཝཱ. ལོ་ཀོ་ཡེ་ཝ ལོ་ཀ་ས་ནྣི་ཝཱ་སོ ཡ་ཐཱ ས་ཏྟཱ་ཝཱ་སཱ་ཏི, ས་ནྣི་ཝ་སི་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཡ ཝཱ ས་ཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡོ ལོ་ཀ་ས་ནྣི་ཝཱ་སོ. ཨ་ནུ་ག་ཏོཏི ཨ་ནུ་བ་ནྡྷོ པ་ཙྩ་ཏྠི་ཀེ་ན ཝི་ཡ. ཨ་ནུ་ས་ཊོཏི ཨ་ནུ་པ་ཝི་ཊྛོ ཨུ་པ་ཝི་སེ་ན ཝི་ཡ. ཨ་བྷི་བྷཱུ་ཏོཏི ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཏྠ་ཊོ མ་དྡ་ཧ་ཏྠཱི་ཧི ཝི་ཡ. ཨ་བྦྷཱ་ཧ་ཏོཏི པ་ཧ་ཊོ བྷཱུ་ཏེ་ཧི ཝི་ཡ.
སེ་ལཱཏི སི་ལཱ་མ་ཡཱ, ན པཾ་སུ་ཨཱ་དི་མ་ཡཱ. ཝི་པུ་ལཱཏི མ་ཧ་ནྟཱ ཨ་ནེ་ཀ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ཡཱ་མ་ཝི་ཏྠཱ་རཱ. ན་བྷཾ ཨཱ་ཧ་ཙྩཱཏི ཝི་པུ་ལ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ ཨཱ་ཀཱ་སཾ ཨ་བྷི་ཝི་ཧ་ཙྩ ས་བྦ་དི་སཱ་སུ ཕ་རི་ཏྭཱ. ཨ་ནུ་པ་རི་ཡེ་ཡྻུནྟི ཨ་ནུ་ཝི་ཙ་རེ་ཡྻུཾ. ནི་པྤོ་ཐེ་ནྟཱཏི ཨ་ཏྟ་ནཱ ཨཱ་གྷཱ་ཏི་ཏཾ ཙུ་ཎྞ་ཝི་ཙུ་ཎྞཾ ཀ་རོ་ནྟཱ. ཨ་དྷི་ཝ་ཏྟ་ནྟཱིཏི ཨ་དྷི་བྷ་ཝ་ནྟི. ཀུ་ལེ་ན ཝཱ རཱུ་པེ་ན ཝཱ སཱི་ལེ་ན ཝཱ སུ་ཏེ་ན ཝཱ ས་དྡྷཱ་དཱི་ཧི ཝཱ སེ་ཊྛོ་ཏི ས་མྦྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཁ་ཏྟི་ཡཱདཱི་སུ ན ཀ་ཉྩི པ་རི་ཝ་ཛྫེ་ཏི. ཏེ་ཧི ཨེ་ཝ ནི་ཧཱི་ནོ་ཏི ཨ་ཝ་མ་ཉྙ་མཱ་ནཱ་ཡ སུ་དྡཱདཱི་སུ ན ཀ་ཉྩི པ་རི་ཝ་ཛྫེ་ཏི. ཨ་ཉྙ་ད་ཏྠུ ས་བྦ་མེ་ཝ ཨ་བྷི་མ་དྡ་ཏི ནི་མྨ་ཐ་ཏི. ད་ཎྜཱ་དི་ཨུ་པཱ་ཡཱ ཙ ཏ་ཏྠ ཨ་ཝི་ས་ཡཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ན ཏ་ཏྠ ཧ་ཏྠཱི་ནཾ བྷཱུ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ མ་ནྟ་ཡུ་དྡྷེ་ནཱཏི ཨཱ་ཐ་བྦ་ཎ་ཝེ་ད་ཝི་ཧི་ཏེ་ན མ་ནྟ་ས་ངྒཱ་མ་པྤ་ཡོ་གེ་ན. དྷ་ནེ་ནཱཏི དྷ་ན་དཱ་ནེ་ན. ཝཱ-ས་དྡོ ཨ་ཝུ་ཏྟ་ཝི་ཀ་པྤ་ན་ཏྠོ. ཏེ་ན སཱ་མཾ, བྷེ་ད་ཉྩ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི.
༡༧༡. པ་རེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨུ་པ་སཾ་ཧ་ར་ཎ་ཏོཏི པ་རེ་ཧི མ་ཏེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ‘‘ཏེ་པི ནཱ་མ མ་ཏཱ, ཀི་མ་ངྒཾ པ་ན མཱ་དི་སཱ’’ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ མ་ར་ཎ་སྶ ཨུ་པ་ན་ཡ་ན་ཏོ. ཡ་ས་མ་ཧ་ཏྟ་ཏོཏི པ་རི་ཝཱ་ར་མ་ཧ་ཏྟ་ཏོ, ཝི་བྷ་ཝ་མ་ཧ་ཏྟ་ཏོ ཙ. པུ་ཉྙ་མ་ཧ་ཏྟ་ཏོཏི མ་ཧཱ་པུ་ཉྙ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཐཱ་མ་མ་ཧ་ཏྟ་ཏོཏི ཝཱི་རི་ཡ་བ་ལ་མ་ཧ་ཏྟ་ཏོ. ཡུ་དྷི་ཊྛི་ལོ དྷ་མྨ་པུ་ཏྟོ. ཙཱ་ནུ་རོ ཡོ བ་ལ་དེ་ཝེ་ན ནི་བྦུ་དྡྷཾ ཀ་ཏྭཱ མཱ་རི་ཏོ.
ས་ཧ ཨི་དྡྷཱི་ཧཱིཏི ཝེ་ཛ་ཡ་ནྟ་ཀ་མྤ་ན་ན་ནྡོ་པ་ན་ནྡ་ད་མ་ནཱ་དཱི་སུ དི་ཊྛཱ་ནུ་བྷཱ་ཝཱ་ཧི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨི་དྡྷཱི་ཧི ས་དྡྷིཾ མ་ཙྩུ་མུ་ཁཾ པ་ཝི་ཊྛོ.
ཀ་ལཾ ན་གྒྷ་ནྟི སོ་ལ༹་སིནྟི སོ་ལ༹་ས་ནྣཾ པཱུ་ར་ཎ་བྷཱ་གཾ ན ཨ་གྒྷ་ནྟི. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ ཐེ་ར་སྶ སཱ་རི་པུ་ཏྟ་སྶ པ་ཉྙཾ སོ་ལ༹་ས་བྷཱ་གེ ཀ་ཏྭཱ ཏ་ཏོ ཨེ་ཀཾ བྷཱ་གཾ སོ་ལ༹་ས་དྷཱ ག་ཧེ་ཏྭཱ ལ་དྡྷཾ ཨེ་ཀ་བྷཱ་ག་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཀ་ལཾ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙེ་སཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ པ་ཉྙཱ ན ཨ་གྒྷ་ནྟཱི་ཏི.
ས་བྦ་སྶཱ་པི སཾ་ཀི་ལེ་ས་པ་ཀྑ་སྶ ས་མུ་གྒྷཱ་ཏོ ཉཱ་ཡེ་ན ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝཱི་རི་ཡ་སྶ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཉཱ་ཎ་ཝཱི་རི་ཡ་བ་ལེ་ནཱ’’ཏི. ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ས་མྨཱ་ཝཱ་ཡཱ་མེ་སུ ཧི སི་དྡྷེ་སུ ཨ་ཊྛ་ངྒི་ཀོ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒོ སི་དྡྷོ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཨེ་ཀཱ་ཀཱི་བྷཱ་ཝེ་ན ཁ་གྒ་ཝི་སཱ་ཎ་ཀ་པྤཱ. པ་ར་ཏོ་གྷོ་སེ་ན ཝི་ནཱ ས་ཡ་མེ་ཝ བྷཱུ་ཏཱ པ་ཊི་ཝི་དྡྷཱ་ཀུ་པྤཱ་ཏི ས་ཡ་མྦྷུ་ནོ.
ཧ་ཏྠ་ག་ཏ་སུ་ཝ་ཎྞ་ཝ་ལ་ཡཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ས་ངྒྷ་ཊྚ་ནཾ ཝཾ་ས་ཀ་ལཱི༹་ར་སྶ ཀ་ཏྠ་ཙི ཨ་ས་ཏྟ་ཏཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཀཾ ཏཾ ཏཾ ནི་མི་ཏྟཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ཨཱ་ག་མྨ. ཝཱི་མཾ་ས་ནྟཱཏི པ་ཝ་ཏྟི་ནི་ཝ་ཏྟི་ཡོ ཨུ་པ་པ་རི་ཀྑ་ནྟཱ. མ་ཧ་ནྟཱ་ནཾ སཱི་ལ་ཀྑ་ནྡྷཱ་དཱི་ནཾ ཨེ་ས་ན་ཊྛེ་ན མ་ཧེ་ས་ཡོ. ཨེ་ཀ་ཙ་རི་ཡ་ནི་ཝཱ་སེ་ནཱཏི ཨེ་ཀ་ཙ་རི་ཡ་ནི་ཝཱ་ས་མ་ཏྟེ་ན, ན སཱི་ལཱ་དི་ནཱ. ཁ་གྒ་མི་ག་སི་ངྒ་ས་མཱ ཨུ་པ་མཱ ཡེ་སཾ, ཁ་གྒ་མི་ག་སི་ངྒཾ ཝཱ ས་མཱུ་པ་མཱ ཡེ་སཾ ཏེ ཁ་གྒ་སི་ངྒ་ས་མཱུ་པ་མཱ.
ཏ་མྦ་ན་ཁ་ཏུ་ངྒ་ན་ཁ་ཏཱ་དི་ཨ་སཱི་ཏི་ཨ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ན་པ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏེ་ཧི སུ་པྤ་ཏི་ཊྛི་ཏ་པཱ་ད་ཏཱ་དཱི་ཧི དྭ་ཏྟིཾ་སཱ་ཡ མ་ཧཱ་པུ་རི་ས་ལ་ཀྑ་ཎེ་ཧི ཝི་ཙི་ཏྲོ ཨ་ཙྪ་རི་ཡ་བྦྷུ་ཏོ རཱུ་པ་ཀཱ་ཡོ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཨ་སཱི་ཏི…པེ… རཱུ་པ་ཀཱ་ཡོ. ས་ཧ ཝཱ་ས་ནཱ་ཡ ས་བྦེ་སཾ ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ པ་ཧཱི་ན་ཏྟཱ ས་བྦཱ་ཀཱ་ར་པ་རི་སུ་དྡྷ་སཱི་ལ་ཀྑ་ནྡྷཱ་དི་གུ་ཎ་ར་ཏ་ནེ་ཧི ས་མི་དྡྷོ དྷ་མྨ་ཀཱ་ཡོ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ས་བྦཱ་ཀཱ་ར…པེ… དྷ་མྨ་ཀཱ་ཡོ. ཋཱ་ན་སོཏི ཏ་ངྑ་ཎེ་ཡེ་ཝ.
ཨེ་ཝཾ མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་སྶཱཏི ཨེ་ཝཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་རཱུ་པ་ཀཱ་ཡ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ, དྷ་མྨ་ཀཱ་ཡ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཙ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་མཱ་ན་ཝི་པུ་ལཱ་པ་རི་མེ་ཡྻ་བུ་དྡྷཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་སྶ, ཝ་སཾ ནཱ་ག་ཏཾ ཨ་ནུ་པ་ག་མ་ན་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
མ་ར་ཎཾ སཱ་མ་ཉྙཾ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི མ་ར་ཎ་སཱ་མ་ཉྙོ, ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ མ་ར་ཎ་སཱ་མ་ཉྙ་ཏཱ, ཏཱ་ཡ.
༡༧༢. ཀི་མི་ཀུ་ལཱ་ནནྟི ཀི་མི་ས་མཱུ་ཧཱ་ནཾ, ཀི་མི་ཛཱ་ཏཱི་ནཾ ཝཱ. ཛཱི་ཡ་ནྟཱིཏི ཛ་རཾ པཱ་པུ་ཎ་ནྟི.
ནི་ཀྑ་ནྟེཏི ཝཱི་ཏི་ཝ་ཏྟེ. པ་ཊི་ཧི་ཏཱ་ཡཱཏི པ་ཙྩཱ་ནུ་ག་ཏཱ་ཡ. སོ མ་མ་སྶ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡོཏི སཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཀཱ་ལ་ཀི་རི་ཡཱ་ཝ, ཨ་ཐ ཁོ མ་མ ཨ་ཏི་དུ་ལླ་བྷཾ ཁ་ཎཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ ཋི་ཏ་སྶ ས་ཏྠུ་སཱ་ས་ན་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་སྶ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡོ ཨ་སྶ བྷ་ཝེ་ཡྻ. བྱཱ་པ་ཛྫེ་ཡྻཱཏི ཝི་པ་ཏྟིཾ ག་ཙྪེ་ཡྻ. ས་ཏྠ་ཀེ་ན ཝི་ཡ ཨ་ངྒ་པ་ཙྩ་ངྒཱ་ནཾ ཀ་ནྟ་ན་ཀཱ མ་ར་ཎ་ཀཱ་ལེ ས་ནྡྷི་བ་ནྡྷ་ན་ཙྪེ་ད་ན་ཀ་ཝཱ་ཏཱ ས་ཏྠ་ཀ་ཝཱ་ཏཱ.
༡༧༣. ཨ་བ་ལནྟི བ་ལ་ཧཱི་ནཾ. དུ་བྦ་ལནྟི ཏ་སྶེ་ཝ ཝེ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏྠོ ཧི ཨ་ཡཾ དུ-ས་དྡོ ‘‘དུ་སྶཱི་ལོ (ཨ. ནི. ༥.༢༡༣; ཨ. ནི. ༡༠.༧༥) དུ་པྤ་ཉྙོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༤༤༩) ཝི་ཡ. ཏ་དེ་ཏཾ ཨཱ་ཡུ. ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་སཱ་ནཾ ས་མ་ཝུ་ཏྟི་ཏཱ ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ པ་ཝེ་ས་ནི་ཀྑ་མོ་ཝ. བ་ཧི ནི་ཀྑ་ནྟ་ནཱ་སི་ཀ་ཝཱ་ཏེ ཨ་ནྟོ ཨ་པ་ཝི་ས་ནྟེ, པ་ཝི་ཊྛེ ཝཱ ཨ་ནི་ཀྑ་མ་ནྟེཏི ཨེ་ཀ་སྶེ་ཝ པ་ཝེ་ས་ནི་ཀྑ་མོ ཝི་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ནཱ་སི་ཀ་ཝཱ་ཏ་བྷཱ་ཝ་སཱ་མ་ཉྙེ་ནཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨ་དྷི་མ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཙྩཱ་ས་ནྣ་ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ་དི་ནཱ. ཏ་ད་བྷཱ་ཝོ ཧི ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐཱ་ནཾ ས་མ་ཝུ་ཏྟི་ཏཱ. ཨ་ཏི་སཱི་ཏེ་ན ཨ་བྷི་བྷཱུ་ཏ་སྶ ཀཱ་ཡ་སྶ ཝི་པ་ཛྫ་ནཾ མ་ཧིཾ་ས་ར་ཊྛཱ་དཱི་སུ ཧི་མ་པཱ་ཏ་ཀཱ་ལེ་ན དཱི་པེ་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཏྠ ཧི ས་ཏྟཱ སཱི་ཏེ་ན བྷི་ནྣ་ས་རཱི་རཱ ཛཱི་ཝི་ཏ་ཀྑ་ཡཾ པཱ་པུ་ཎ་ནྟི. ཨ་ཏི་ཨུ་ཎྷེ་ན ཨ་བྷི་བྷཱུ་ཏ་སྶ ཝི་པ་ཛྫ་ནཾ མ་རུ་ཀ་ནྟཱ་རེ ཨུ་ཎྷཱ་བྷི་ཏ་ཏྟཱ་ཡ པ་ཙྪིཾ, ཏ་ཏྠ ཋ་པི་ཏཾ ཨུ་པ་རི སཱ་ཊ་ཀཾ, པུ་ཏྟ་ཉྩ ཨ་ཀྐ་མི་ཏྭཱ མ་ཏཱ་ཡ ཨི་ཏྠི་ཡཱ དཱི་པེ་ཏ་བྦཾ. མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ ས་མ་ཝུ་ཏྟི་ཏཱ པ་ཀོ་པཱ་བྷཱ་ཝོ. པ་ཐ་ཝཱི་དྷཱ་ཏུཨཱ་དཱི་ནཾ པ་ཀོ་པེ་ན ས་རཱི་ར་སྶ ཝི་ཀཱ་རཱ་པ་ཏྟི པ་ར་ཏོ དྷཱ་ཏུ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཨཱ་ག་མི་སྶ་ཏི. ཡུ་ཏྟ་ཀཱ་ལེཏི བྷུ་ཉྫི་ཏུཾ ཡུ་ཏྟ་ཀཱ་ལེ ཁུ་དྡཱ་བྷི་བྷཱུ་ཏ་ཀཱ་ལེ.
༡༧༤. ཨ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ན་ཏོཏི ཀཱ་ལཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནནྟི ཙེ་ཏྠ པ་རི་ཙྪེ་དོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ, ན ཨ་ས་ངྐ་ར་ཏོ ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནཾ, ནི་ཙྪ་ཡོ ཙཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་རི་ཙྪེ་དཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ’’ཏི. ན ནཱ་ཡ་རེཏི ན ཉཱ་ཡ་ནྟི.
ཨི་ཏོ པ་རནྟི ཨེ་ཏྠ པ་རནྟི པ་རཾ ཨ་ཉྙཾ ཀཱ་ལ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ན ཨོ་ར་ཀཱ་ལ་སྶཱ་པི ས་ངྒ་ཧོ སི་དྡྷོ ཧོ་ཏི. པ་ར་མཱ་ཡུ་ཏོ ཨོ་ར་ཀཱ་ལཾ ཨེ་ཝ ཙེ་ཏྠ ‘‘པ་ར’’ནྟི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ. ཏ་ཏོ པ་རཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཛཱི་ཝ་ན་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ’’ཏི ཝ་ཏྟུཾ ན ས་ཀྐཱ་ཏི. ཨ་བྦུ་ད་པེ་སཱིཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ‘‘ཨ་བྦུ་ད་ཀཱ་ལེ པེ་སི་ཀཱ་ལེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཀཱ་ལ-ས་དྡོ པ་ཙྩེ་ཀཾ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ. ཀཱ་ལོཏི ཨི་དྷ པུ་བྦ་ཎྷཱ་དི་ཝེ་ལཱ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པུ་བྦ་ཎྷེ་པི ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨི་དྷེ་ཝ དེ་ཧེ་ན པ་ཏི་ཏ་བྦ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨ་ནེ་ཀ་པྤ་ཀཱ་ར་ཏོཏི ན་ག་རེ ཛཱ་ཏཱ་ནཾ གཱ་མེ, གཱ་མེ ཛཱ་ཏཱ་ནཾ ན་ག་རེ, ཝ་ནེ ཛཱ་ཏཱ་ནཾ ཛ་ན་པ་དེ, ཛ་ན་པ་དེ ཛཱ་ཏཱ་ནཾ ཝ་ནེ་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ནེ་ཀ་པྤ་ཀཱ་ར་ཏོ. ཨི་ཏོ ཙུ་ཏེ་ནཱཏི ཨི་ཏོ ག་ཏི་ཏོ ཙུ་ཏེ་ན. ཨི་དྷ ཨི་མི་སྶཾ ག་ཏི་ཡཾ. ཡ་ནྟ་ཡུ་ཏྟ་གོ་ཎོ ཝི་ཡཱཏི ཡ་ཐཱ ཡ་ནྟེ ཡུ་ཏྟ་གོ་ཎོ ཡ་ནྟཾ ནཱ་ཏི་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ལོ་ཀོ ག་ཏི་པ་ཉྩ་ཀ་ནྟི ཨེ་ཏྟ་ཀེ་ན ཨུ་པ་མཱ.
༡༧༥. ཨ་པྤཾ ཝཱ བྷི་ཡྻོཏི ཝ་སྶ་ས་ཏ་ཏོ ཨུ་པ་རི ‘‘ད་ས ཝཱ ཝ་སྶཱ་ནི, ཝཱི་ས་ཏི ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ དུ་ཏི་ཡཾ ཝ་སྶ་ས་ཏཾ ཨ་པཱ་པུ་ཎ་ནྟོ ཨ་པྤ་ཀཾ ཝཱ ཛཱི་ཝ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ག་མ་ནཱི་ཡོཏི ག་ནྡྷ་བྦོ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ན་ཝ་སེ་ན. ས་མྤ་རཱ་ཡོཏི པ་ར་ལོ་ཀོ.
ཧཱི་ལེ༹་ཡྻཱཏི པ་རི་བྷ་ཝེ་ཡྻ ན ས་མྦྷཱ་ཝེ་ཡྻ. ནནྟི ཨཱ་ཡུཾ. སུ་པོ་རི་སོཏི སཱ་དྷུ་པུ་རི་སོ པ་ཉྙ་ཝཱ. ཙ་རེ་ཡྻཱཏི སུ་ཙ་རི་ཏཾ ཙ་རེ་ཡྻ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་དི་ཏྟ་སཱི་སོ་ཝཱ’’ཏི.
ས་ཏྟ་ཧི ཨུ་པ་མཱ་ཧཱིཏི –
‘‘སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, ཏི་ཎ་གྒེ ཨུ་སྶཱ་ཝ་བི་ནྡུ སཱུ་རི་ཡེ ཨུ་གྒ་ཙྪ་ནྟེ ཁི་པྤཾ་ཡེ་ཝ པ་ཊི་ཝི་ག་ཙྪ་ཏི, ན ཙི་ར་ཊྛི་ཏི་ཀཾ ཧོ་ཏི. ཨུ་ད་ཀེ ཨུ་ད་ཀ་པུ་བྦུ་ལ༹ཾ. ཨུ་ད་ཀེ ད་ཎྜ་རཱ་ཛི. ན་དཱི པ་བྦ་ཏེ་ཡྻཱ དཱུ་ར་ངྒ་མཱ སཱི་གྷ་སོ་ཏཱ ཧཱ་ར་ཧཱ་རི་ནཱི. བ་ལ་ཝཱ པུ་རི་སོ ཛི་ཝ྄ཧ་གྒེ ཁེ་ལ༹་པི་ཎྜཾ སཾ་ཡཱུ་ཧི་ཏྭཱ ཨ་ཀ་སི་རེ་ནེ་ཝ ཝ་མེ་ཡྻ. དི་ཝ་སཾ ས་ནྟ་ཏྟེ ཨ་ཡོ་ཀ་ཊཱ་ཧེ མཾ་ས་པེ་སི པ་ཀྑི་ཏྟཱ ཁི་པྤཾ་ཡེ་ཝ པ་ཊི་ཝི་ག་ཙྪ་ཏི, ན ཙི་ར་ཊྛི་ཏི་ཀཱ ཧོ་ཏི. གཱ་ཝཱི ཝ་ཛ྄ཛྷཱ ཨཱ་གྷཱ་ཏ་ནཾ ནཱི་ཡ་མཱ་ནཱ ཡཾ ཡ་དེ་ཝ པཱ་དཾ ཨུ་དྡྷ་ར་ཏི, ས་ནྟི་ཀེ་ཝ ཧོ་ཏི ཝ་དྷ་སྶ, ས་ནྟི་ཀེ་ཝ མ་ར་ཎ་སྶ, ཨེ་ཝ་མེ་ཝཾ ཁོ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, གོ་ཝ་ཛ྄ཛྷཱུ་པ་མཾ ཛཱི་ཝི་ཏཾ མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ པ་རི་ཏྟཾ ལ་ཧུ་ཀཾ བ་ཧུ་དུ་ཀྑཾ བ་ཧུ་པཱ་ཡཱ་སཾ མ་ནྟཱ་ཡཾ བོ་དྡྷ་བྦཾ, ཀ་ཏྟ་བྦཾ ཀུ་ས་ལཾ, ཙ་རི་ཏ་བྦཾ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ, ན་ཏྠི ཛཱ་ཏ་སྶ ཨ་མ་ར་ཎ’’ནྟི (ཨ. ནི. ༧.༧༤) –
ཨེ་ཝ་མཱ་ག་ཏཱ་ཧི ཨི་མཱ་ཧི ས་ཏྟ་ཧི ཨུ་པ་མཱ་ཧི ཨ་ལ་ངྐ་ཏཾ.
ར་ཏྟི་ནྡི་ཝནྟི ཨེ་ཀཾ ར་ཏྟི་ནྡི་ཝཾ. བྷ་ག་ཝ་ཏོ སཱ་ས་ནནྟི ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་པ་ཊི་ཝེ་དྷཱ་ཝ་ཧཾ ས་ཏྠུ ཨོ་ཝཱ་དཾ. བ་ཧུཾ ཝ་ཏ མེ ཀ་ཏཾ ཨ་སྶཱཏི བ་ཧུཾ ཝ་ཏ མ་ཡཱ ཨ་ཏྟ་ཧི་ཏཾ པ་བྦ་ཛི་ཏ་ཀི་ཙྩཾ ཀ་ཏཾ བྷ་ཝེ་ཡྻ. ཏ་ད་ནྟ་རནྟི ཏཾ ཁ་ཎཾ ཏ་ཏྟ་ཀཾ ཝེ་ལཾ. ཨེ་ཀཾ པི་ཎྜ་པཱ་ཏནྟི ཨེ་ཀཾ དི་ཝ་སཾ ཡཱ་པ་ན་པྤ་ཧོ་ན་ཀཾ པི་ཎྜ་པཱ་ཏཾ. ད་ནྡྷནྟི མ་ནྡཾ ཙི་རཱ་ཡ. ཨ་ཝི་སྶཱ་སི་ཡོ ཨ་ཝི་སྶཱ་ས་ནཱི་ཡོ.
༡༧༦. ཙི་ཏྟེ དྷ་ར་ནྟེ་ཡེ་ཝ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཛཱི་ཝི་ཏ་ཝོ་ཧཱ་རོ, ཙི་ཏྟ་སྶ ཙ ཨ་ཏི་ཨི་ཏྟ་རོ ཁ་ཎོ ལ་ཧུ་པ་རི་ཝ་ཏྟི་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཡ་ཐཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ནཱ་ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ཉྙཾ ཨེ་ཀ་དྷ་མྨ་མྤི ས་མ་ནུ་པ་སྶཱ་མི, ཡཾ ཨེ་ཝཾ ལ་ཧུ་པ་རི་ཝ་ཏྟཾ, ཡ་ཐ་ཡི་དཾ ཙི་ཏྟ’’ནྟི (ཨ. ནི. ༡.༤༨; ཀ་ཐཱ. ༣༣༥). ཏ་སྨཱ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཛཱི་ཝི་ཏཾ ཨེ་ཀ་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎི་ཀ་ཏྟཱ ལ་ཧུ་སཾ ཨི་ཏྟ་ར་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ‘‘པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཡཱ་ཡཾ ‘‘ཡོ ཙི་རཾ ཛཱི་ཝ་ཏི, སོ ཝ་སྶ་ས་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་ཏྟཱ་ནཾ (དཱི. ནི. ༢.༧; སཾ. ནི. ༡.༡༤༥; ཨ. ནི. ༧.༧༤) ཛཱི་ཝི་ཏ་པྤ་ཝ་ཏྟི ཝུ་ཏྟཱ, སཱ པ་བ་ནྡྷ་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ ཝོ་ཧཱ་ར་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཏཾ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི. ‘‘ཨ་ཏི་པ་རི་ཏྟོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ –
‘‘སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཙ་ཏྟཱ་རོ ད་ལ༹ྷ་དྷ་མྨཱ དྷ་ནུ་གྒ་ཧཱ སུ་སི་ཀྑི་ཏཱ ཀ་ཏ་ཧ་ཏྠཱ ཀ་ཏཱུ་པཱ་ས་ནཱ ཙ་ཏུ་དྡི་སཱ ཋི་ཏཱ ཨ་སྶུ, ཨ་ཐ པུ་རི་སོ ཨཱ་ག་ཙྪེ་ཡྻ ‘ཨ་ཧཾ ཨི་མེ་སཾ…པེ… ཀ་ཏཱུ་པཱ་ས་ནཱ་ནཾ ཙ་ཏུ་དྡི་སཱ ཀ་ཎྜེ ཁི་ཏྟེ ཨ་པྤ་ཏི་ཊྛི་ཏེ པ་ཐ་ཝི་ཡཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ་རི་སྶཱ་མཱི’ཏི. ཡ་ཐཱ ཙ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏ་སྶ པུ་རི་ས་སྶ ཛ་ཝོ, ཡ་ཐཱ ཙ ཙ་ནྡི་མ་སཱུ་རི་ཡཱ་ནཾ ཛ་ཝོ, ཏ་ཏོ སཱི་གྷ་ཏ་རོ. ཡ་ཐཱ ཙ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏ་སྶ པུ་རི་ས་སྶ ཛ་ཝོ, ཡ་ཐཱ ཙ ཙ་ནྡི་མ་སཱུ་རི་ཡཱ་ནཾ ཛ་ཝོ, ཡ་ཐཱ ཙ ཡཱ དེ་ཝ་ཏཱ ཙ་ནྡི་མ་སཱུ་རི་ཡཱ་ནཾ པུ་ར་ཏོ དྷཱ་ཝ་ནྟི, ཏཱ་སཾ དེ་ཝ་ཏཱ་ནཾ ཛ་ཝོ, ཏ་ཏོ སཱི་གྷ་ཏ་རཾ ཨཱ་ཡུ་ས་ངྑཱ་རཱ ཁཱི་ཡ་ནྟཱི’’ཏི (སཾ. ནི. ༢.༢༢༨) –
ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ པ་རི་ཏྟ་མྤི པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི. ཏ་ཏྲ ཧི ག་མ་ན་སྶཱ་དཱ་ནཾ དེ་ཝ་པུ་ཏྟཱ་ནཾ ཧེ་ཊྛུ་པ་རི་ཡེ་ན པ་ཊི་མུ་ཁཾ དྷཱ་ཝ་ནྟཱ་ནཾ སི་ར་སི, པཱ་དེ ཙ བ་དྡྷ་ཁུ་ར་དྷཱ་རཱ་ས་ནྣི་པཱ་ཏ་ཏོ་པི པ་རི་ཏྟ་ཀོ རཱུ་པ་ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡ་སྶ སོ ཁ་ཎོ ཝུ་ཏྟོ, ཙི་ཏྟ་སྶ པ་ན ཨ་ཏི་ཝི་ཡ པ་རི་ཏྟ་ཏ་རོ, ཡ་སྶ ཨུ་པ་མཱ་པི ན་ཏྠི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཡཱ་ཝ་ཉྩི་དཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨུ་པ་མཱ་པི ན སུ་ཀ་རཱ, ཡཱ་ཝ ལ་ཧུ་པ་རི་ཝ་ཏྟཾ ཙི་ཏྟ’’ནྟི (ཨ. ནི. ༡.༤༨). ཛཱི་ཝི་ཏ་ཀྑ་ཎོཏི ཛཱི་ཝ་ན་ཀྑ་ཎོ. ཨེ་ཀ་ཙི་ཏྟ་པྤ་ཝ་ཏྟི་མ་ཏྟོ་ཡེ་ཝ ཨེ་ཀ་སྶ ཙི་ཏྟ་སྶ པ་ཝ་ཏྟི་མ་ཏྟེ་ནེ་ཝ ས་ཏྟཱ་ནཾ པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཛཱི་ཝ་ན་ཀྑ་ཎ་སྶ པ་རི་ཙྪི་ནྣ་ཏྟཱ. ཨི་དཱ་ནི ཏ་མ་ཏྠཾ ཨུ་པ་མཱ་ཡ པ་ཀཱ་སེ་ནྟོ ‘‘ཡ་ཐཱ ནཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནནྟི པ་ཝ་ཏྟ་ནྟཾ. ཨེ་ཀ་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎི་ཀནྟི ཨེ་ཀ་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎ་མ་ཏྟ་ཝ་ནྟཾ. ཏ་སྨིཾ ཙི་ཏྟེ ནི་རུ་དྡྷ་མ་ཏྟེཏི ཡེ་ན ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎེ་ན ‘‘ཛཱི་ཝ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་སྨིཾ ཙི་ཏྟེ ནི་རོ་དྷཾ བྷ་ངྒཾ པ་ཏྟ་མ་ཏྟེ ཏཾ་ས་མ་ངྒཱི ས་ཏྟོ ནི་རུ་དྡྷོ མ་ཏོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ་ཏྠཾ པཱ་ལི༹་ཡཱ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་ཐཱ་ཧཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ན ཏཱི་སུ་པི ཀཱ་ལེ་སུ ས་ཏྟཱ་ནཾ པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཛཱི་ཝ་ནཾ ནཱ་མ ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎ་ཝ་སེ་ནེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི.
ཛཱི་ཝི་ཏནྟི ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡཾ. སུ་ཁ་དུ་ཀྑཱཏི སུ་ཁ་དུ་ཀྑ་ཝེ་ད་ནཱ. ཨུ་པེ་ཀྑཱ་པི ཧི སུ་ཁ་དུ་ཀྑཱ་སུ ཨེ་ཝ ཨ་ནྟོ་ག་དྷཱ ཨི་ཊྛཱ་ནི་ཊྛ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོཏི ཛཱི་ཝི་ཏ་ཝེ་ད་ནཱ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་ནི ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཝ་སི་ཊྛ་དྷ་མྨཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཀེ་ཝ་ལཱཏི ཨ་ཏྟ་ནཱ, ནི་ཙྩ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝཱ ཨ་ཝོ་མི་སྶཱ. ཨེ་ཀ་ཙི་ཏྟ་ས་མཱ་ཡུ་ཏྟཱཏི ཨེ་ཀེ་ཀེ་ན ཙི་ཏྟེ་ན ས་ཧི་ཏཱ. ལ་ཧུ་སོ ཝ་ཏྟ་ཏི ཁ་ཎོཏི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཨེ་ཀ་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎི་ཀ་ཏཱ་ཡ ལ་ཧུ་ཀོ ཨ་ཏི་ཨི་ཏྟ་རོ ཛཱི་ཝི་ཏཱ་དཱི་ནཾ ཁ་ཎོ ཝ་ཏྟ་ཏི.
ཡེ ནི་རུ་དྡྷཱ མ་ར་ནྟ་སྶཱཏི ཙ་ཝ་ནྟ་སྶ ས་ཏྟ་སྶ ཙུ་ཏི་ཏོ ཨུ་དྡྷཾ ‘‘ནི་རུ་དྡྷཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཱ ཡེ ཁ་ནྡྷཱ. ཏི་ཊྛ་མཱ་ན་སྶ ཝཱ ཨི་དྷཱཏི ཡེ ཝཱ ཨི་དྷ པ་ཝ་ཏྟི་ཡཾ ཏི་ཊྛ་ནྟ་སྶ དྷ་ར་ནྟ་སྶ བྷ་ངྒ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ནི་རུ་དྡྷཱ ཁ་ནྡྷཱ. ས་བྦེ་པི ས་དི་སཱ ཏེ ས་བྦེ་པི ཨེ་ཀ་ས་དི་སཱ. ཀ་ཐཾ? ག་ཏཱ ཨ་པྤ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀཱ པུ་ན ཨཱ་ག་ནྟྭཱ པ་ཊི་ས་ནྡྷཱ་ནཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་ག་ཏཱ. ཡ་ཐཱ ཧི ཙུ་ཏི་ཁ་ནྡྷཱ ན ནི་ཝ་ཏྟ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ཏ་ཏོ པུ་བྦེ་པི ཁ་ནྡྷཱ, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཀ་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎི་ཀཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཛཱི་ཝི་ཏ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
ཨ་ནི་བྦ་ཏྟེ་ན ན ཛཱ་ཏོཏི ཨ་ནུ་པྤ་ནྣེ་ན ཙི་ཏྟེ་ན ཛཱ་ཏོ ན ཧོ་ཏི ཨ་ཛཱ་ཏོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣེ་ན ཝ་ཏྟ་མཱ་ནེ་ན ཙི་ཏྟེ་ན ཛཱི་ཝ་ཏི ཛཱི་ཝ་མཱ་ནོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ཙི་ཏྟ་བྷ་ངྒཱ མ་ཏོ ལོ་ཀོཏི ཙུ་ཏི་ཙི་ཏྟ་སྶ ཝི་ཡ ས་བྦ་སྶ་པི ཏ་སྶ ཏ་སྶ ཙི་ཏྟ་སྶ བྷ་ངྒ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ཡཾ ལོ་ཀོ པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ མ་ཏོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི ནི་རུ་དྡྷ་སྶ ཨ་པྤ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀ་ཏྟཱ. ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ་པི པ་ཉྙ་ཏྟི པ་ར་མ་ཏྠི་ཡཱ ཡཱ ཏཾ ཏཾ དྷ་ར་ནྟཾ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ‘‘ཏི་སྶོ ཛཱི་ཝ་ཏི, ཕུ་སྶོ ཛཱི་ཝ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ན་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཝི་ས་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ ས་ནྟཱ་ན་པ་ཉྙ་ཏྟི, སཱ ཨེ་ཏྠ པ་ར་མ་ཏྠི་ཡཱ པ་ར་མ་ཏྠ་བྷཱུ་ཏཱ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝ་ད་ནྟི ‘‘ནཱ་མ་གོ་ཏྟཾ ན ཛཱི་ར་ཏཱི’’ཏི (སཾ. ནི. ༡.༧༦).
༡༧༧. ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་ཉྙ་ཏ་རེ་ན ཨཱ་ཀཱ་རེ་ན. ཙི་ཏྟནྟི ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཙི་ཏྟཾ. ཨཱ་སེ་ཝ་ནཾ ལ་བྷ་ཏཱིཏི བྷཱ་ཝ་ནཱ་སེ་ཝ་ནཾ ལ་བྷ་ཏི, བ་ཧི་དྡྷཱ ཝི་ཀྑེ་པཾ པ་ཧཱ་ཡ ཨེ་ཀ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན མ་ར་ཎཱ་ར་མྨ་ཎ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘མ་ར་ཎཱ་ར་མྨ་ཎཱ ས་ཏི ས་ནྟི་ཊྛ་ཏཱི’’ཏི. ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨཱ་ནཾ བྷེ་དོ ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨ་ག་ཏི་ཀོ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨ་ཏྟཱ པ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶཱ’’ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ནི་ཙྩཾ ས་ངྑ་ཏཾ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤ་ནྣ’’ནྟི་ཨཱ་དི (སཾ. ནི. ༢.༢༠). སཾ་ཝེ་ཛ་ནཱི་ཡ་ཏྟཱཏི སཾ་ཝེ་ག་ཛ་ན་ན་ཏོ མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏེ་སུ མ་ཧཱ་ཝི་ཀཱ་ར་ཏཱ ཝི་ཡ ག་ཡ྄ཧ་མཱ་ནཱ མ་ར་ཎཾ ཨ་ནུ་སྶ་རི་ཡ་མཱ་ནཾ ཨུ་པ་རཱུ་པ་རི ཨུ་བྦེ་ག་མེ་ཝ ཨཱ་ཝ་ཧ་ཏཱི་ཏི ཏ་ཏྠ ན བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཙི་ཏྟཾ ཨ་པྤེ་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ཏི. ཡ་དི ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨ་ཏྟཱ ཨ་པྤ་ནཾ ན པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི, ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་ཙྩཱ་ནི ཨ་རཱུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་ནི ཙ ཀ་ཐ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཝི་སུ་དྡྷི་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ནུ་ཀྐ་མ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཧེ་ཊྛི་མ་ཝི་སུ་དྡྷི་ཡཱ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་དྷི་ག་ཏཱ་ཏི་ས་ཡཱ་ཡ པ་ཊི་པ་དཱ་ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ན་ཝི་སུ་དྡྷི་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ, ས་བྦ་ས་ངྑཱ་རེ་ཧི ནི་བྦི་ནྡ་ན་ཝི་ར་ཛྫ་ནཱ་དི་ཝི་སཾ་ཡོ་གཱ་དྷི་མུ་ཏྟི་ཨ་པྤ་ནཱ་ཡ ཙ པ་ཊི་པ་ཀྑ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ པཱ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཝི་ག་མོ་ཏི ཨེ་ཝཾ་བྷཱུ་ཏ་སྶ ཝི་སུ་དྡྷི་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ནུ་ཀྐ་མ་སྶ ཝ་སེ་ན ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ཨ་པྤ་ནཱ་པྤ་ཏྟ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི. ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ས་མ་ཏི་ཀྐ་མ་ན་མ་ཏྟཾ ཏ་ཏྠ ཧོ་ཏཱིཏི ཨ་ཉྙེ་སཾ ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཱ་ནཾ ཝི་ཡ ཙི་ཏྟ་སྶ ས་མཱ་དྷཱ་ནེ བྱཱ་པཱ་རོ ན་ཏྠི. ཡ་ཐཱ་ས་མཱ་ཧི་ཏེ་ན པ་ན ཙི་ཏྟེ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ས་མ་ཏི་ཀྐ་མ་ན་མ་ཏྟ་མེ་ཝ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཀཱ་ཏ་བྦཾ, ཏ་སྨཱ ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨེ་པི ཨཱ་རུ་པྤ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ཨ་པྤེ་ཏཱི་ཏི.
ས་ཏ་ཏཾ ཨ་པྤ་མ་ཏྟོ ཧོ་ཏི སཾ་ཝེ་ག་བ་ཧུ་ལ་ཏྟཱ, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ་སྶ ས་བྦ་བྷ་ཝེ་སུ ཨ་ན་བྷི་ར་ཏི་ས་ཉྙཱ་པ་ཊི་ལཱ་བྷོ. ཛཱི་ཝི་ཏ་ནི་ཀ་ནྟིཾ ཛ་ཧཱ་ཏི མ་ར་ཎ་སྶ ཨ་ཝ་སྶཾ་བྷཱ་ཝི་ཏཱ་ད་སྶ་ན་ཏོ. པཱ་པ་ག་ར་ཧཱི ཧོ་ཏི ཨ་ནི་ཙྩ་ས་ཉྙཱ་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་ཏོ, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཨ་ས་ནྣི་དྷི་བ་ཧུ་ལ་ཏཱ, ཝི་ག་ཏ་མ་ལ་མ་ཙྪེ་ར་ཏཱ ཙ. ཏ་ད་ནུ་སཱ་རེ་ནཱཏི ཨ་ནི་ཙྩ་ས་ཉྙཱ་པ་རི་ཙ་ཡཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན. ཨ་བྷཱ་ཝི་ཏ་མ་ར་ཎཱཏི ཨ་བྷཱ་ཝི་ཏ་མ་ར་ཎཱ་ནུ་སྶ་ར་ཎཱ. ཨ་བྷ་ཡོ ཨ་ས་མྨཱུ་ལ༹ྷོ ཀཱ་ལཾ ཀ་རོ་ཏི པ་གེ་ཝ མ་ར་ཎ་ས་ཉྙཱ་ཡ སཱུ་པ་ཊྛི་ཏ་ཏྟཱ.
ཀཱ་ཡ་ག་ཏཱ་ས་ཏི་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༧༨. བུ་དྡྷཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དོ, བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀཱ་ལོ, ཏ་སྨཱ. ཨ་ཉྙ་ཏྲ ཏཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ, ཨ་ཉྙ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ན པ་ཝ་ཏྟ་པུ་བྦ་ནྟི ཨ་པ་ཝ་ཏྟ་པུ་བྦཾ. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ས་བྦ་ཏི་ཏྠི་ཡཱ་ནཾ ཨ་ཝི་ས་ཡ་བྷཱུ་ཏཾ. ན་ནུ ཙ སུ་ནེ་ཏྟ་ས་ཏྠཱ་རཱ་ད་ཡོ (ཨ. ནི. ༦.༥༤; ༧.༦༦, ༧༣), ཨ་ཉྙེ ཙ ཏཱ་པ་ས་པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀཱ ས་རཱི་རཾ ‘‘ཨ་སུ་བྷ’’ནྟི ཛཱ་ནིཾ་སུ. ཏ་ཐཱ ཧི སུ་མེ་དྷ་ཏཱ་པ་སེ་ན ས་རཱི་རཾ ཛི་གུ་ཙྪ་ནྟེ་ན ཝུ་ཏྟཾ –
‘‘ཡ་ནྣཱུ་ནི་མཾ པཱུ་ཏི་ཀཱ་ཡཾ, ནཱ་ནཱ་ཀུ་ཎ་པ་པཱུ་རི་ཏཾ;
ཚ་ཌྜ་ཡི་ཏྭཱ་ན ག་ཙྪེ་ཡྻཾ, ཨ་ན་པེ་ཀྑོ ཨ་ན་ཏྠི་ཀོ’’ཏི. (བུ. ཝཾ. ༢.༨) –
ཨཱ་དི. ཀཱ་མཾ བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ, ཨ་ཉྙེ ཙ ཏཱ་པ་སཱ་ད་ཡོ ས་རཱི་རཾ ‘‘ཨ་སུ་བྷ’’ནྟི ཛཱ་ན་ནྟི, ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ན ན ཛཱ་ན་ནྟི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ཉྙ་ཏྲ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. སཾ་ཝེ་གཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ཏི ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཀཱ་ཡ་ས་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཝེ་ད་ན་ཏོ. ཨ་ཏྠཱ་ཡཱཏི དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀཱ་དི་ཨ་ཏྠཱ་ཡ. ཡོ་ག་ཀྑེ་མཱ་ཡཱཏི ཙ་ཏཱུ་ཧི ཡོ་གེ་ཧི ཁེ་མ་བྷཱ་ཝཱ་ཡ. ས་ཏི་ས་མྤ་ཛ་ཉྙཱ་ཡཱཏི ས་བྦ་ཏྠ ས་ཏི་ཨ་ཝི་པྤ་ཝཱ་སཱ་ཡ ཙ ས་ཏྟ་ཊྛཱ་ནི་ཡ་ས་མྤ་ཛ་ཉྙཱ་ཡ ཙ. ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ན་པ་ཊི་ལཱ་བྷཱ་ཡཱཏི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཉཱ་ཎཱ་དྷི་ག་མཱ་ཡ. ཝི་ཛྫཱ་ཝི་མུ་ཏྟི་ཕ་ལ་ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་ཡཱཏི ཏི་སྶོ ཝི་ཛྫཱ, ཙི་ཏྟ་སྶ ཨ་དྷི་མུ་ཏྟི ནི་བྦཱ་ནཾ, ཙ་ཏྟཱ་རི སཱ་མ་ཉྙ་ཕ་ལཱ་ནཱི་ཏི ཨེ་ཏེ་སཾ པ་ཙྩ་ཀྑ་ཀ་ར་ཎཱ་ཡ. ཨ་མ་ཏ་སྶ ནི་བྦཱ་ན་སྶ ཨ་དྷི་ག་མ་ཧེ་ཏུ་ཏཱ་ཡ, ཨ་མ་ཏ་ས་དི་སཱ་ཏ་པྤ་ཀ་སུ་ཁ་ས་ཧི་ཏ་ཏཱ་ཡ ཙ ཀཱ་ཡ་ག་ཏཱ་ས་ཏི ‘‘ཨ་མ་ཏ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཱ. པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ནྟཱིཏི ཛྷཱ་ན་ས་མཱ་པ་ཛྫ་ནེ་ན ཝ་ལ༹་ཉྫ་ནྟི. པ་རི་ཧཱི་ནནྟི ཛི་ནཾ. ཝི་ར་དྡྷནྟི ཨ་ན་དྷི་ག་མེ་ན ཝི་ར་ཛ྄ཛྷི་ཏཾ. ཨཱ་ར་དྡྷནྟི སཱ་དྷི་ཏཾ ནི་པྥཱ་དི་ཏཾ. ཨ་ནེ་ཀེ་ཧི ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ཏེ་སུ ཏེ་སུ སུ་ཏྟ་ནྟེ་སུ པ་སཾ་སི་ཏྭཱ ཡཾ ཏཾ ཀཱ་ཡ་ག་ཏཱ་ས་ཏི་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ནི་དྡི་ཊྛ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཀ་ཏྠ པ་ན ནི་དྡི་ཊྛ་ནྟི? ཀཱ་ཡ་ག་ཏཱ་ས་ཏི་སུ་ཏྟེ (མ. ནི. ༣.༡༥༣ ཨཱ་ད་ཡོ). ཏ་ཏྠ ཧི ‘‘ཀ་ཐཾ བྷཱ་ཝི་ཏཱ ཙ བྷི་ཀྑ་ཝེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ཡཾ དེ་ས་ནཱ ཨཱ་ག་ཏཱ. ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ ས་ངྑེ་པ་ཏྠོ – བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཀེ་ན པ་ཀཱ་རེ་ན ཀཱ་ཡ་ག་ཏཱ་ས་ཏི་བྷཱ་ཝ་ནཱ བྷཱ་ཝི་ཏཱ, ཀེ་ན ཙ པ་ཀཱ་རེ་ན པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཀ་ཏཱ ཨཱ་ནཱ་པཱ་ན་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དཱི་ནཾ ནི་པྥ་ཏྟི་ཡཱ མ་ཧ་པྥ་ལཱ, ཏེ་སཾ ཏེ་སཾ ཝི་ཛྫཱ་བྷཱ་གི་ཡཱ་ནཾ, ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ས་ཙྪི་ཀ་ར་ཎཱི་ཡཱ་ན་ཉྩ དྷ་མྨཱ་ནཾ, ཨ་ར་ཏི་ར་ཏི་ས་ཧ་ན་ཏཱ་དཱི་ན་ཉྩ སཾ་སི་དྡྷི་ཡཱ མ་ཧཱ་ནི་སཾ་སཱ ཙ ཧོ་ཏཱི་ཏི? ཨཱ་ནཱ་པཱ་ན་པ་བྦནྟི ཨཱ་ནཱ་པཱ་ན་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཱ་ཝ་དྷི. ཨེ་ས ན་ཡོ སེ་སེ་སུ་པི.
དྷཱ་ཏུ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནེ་ན ཡ་དི་པི ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ས་མཱ་དྷི ཨི་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ས་མྨ་ས་ན་ཝཱ་རོ པ་ན ཏ་ཏྠ སཱ་ཏི་ས་ཡོ་ཏི དྷཱ་ཏུ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་པ་བྦ་མྤི ‘‘ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨ་ཡ་མྤི ཁོ ཀཱ་ཡོ ཨེ་ཝཾ་དྷ་མྨོ ཨེ་ཝཾ་བྷཱ་ཝཱི ཨེ་ཝཾ་ཨ་ན་ཏཱི་ཏོ’’ཏི (དཱི. ནི. ༢.༣༧༩; མ. ནི. ༡.༡༡༢) ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཨ་སུ་བྷཱ་ནི་ཙྩ་ཏཱ་དཱི་ཧི ས་དྡྷིཾ ཀཱ་ཡེ ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་སྶ ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཝ་སེ་ན དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ན་ཝ་སི་ཝ་ཐི་ཀ…པེ… ཝུ་ཏྟཱ་ནཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཏྠ ཨུ་དྡྷུ་མཱ་ཏ་ཀཱ་དཱི་སཱུཏི ཨེ་ཏེ་སུ སི་ཝ་ཐི་ཀ་པ་བྦེ་སུ ཨཱ་ག་ཏ་ཨུ་དྡྷུ་མཱ་ཏ་ཀཱ་དཱི་སུ. ཨཱ་ནཱ་པཱ་ན་སྶ་ཏི་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨཱ་ནཱ་པཱ་ན་སྶ་ཏི་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝ་སེ་ན. ཡོ ཨུ་པ་རི ‘‘ཀ་རཱི་སཾ མ་ཏྠ་ལུ་ངྒ’’ནྟི མ་ཏྠ་ལུ་ངྒ་ཀོ་ཊྛཱ་སོ ག་ཡ྄ཧ་ཏི, ཏཾ ཨི་དྷ པཱ་ལི༹་ཡཾ (མ. ནི. ༣.༡༥༤) ཨ་ཊྛི་མི་ཉྫེ་ནེ་ཝ ས་ངྒ་ཎྷི་ཏྭཱ དེ་ས་ནཱ ཨཱ་ག་ཏཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘མ་ཏྠ་ལུ་ངྒཾ ཨ་ཊྛི་མི་ཉྫེ་ན ས་ངྒ་ཧེ་ཏྭཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨི་དྷཱཏི ཨི་མ་སྨིཾ ཨ་ནུ་སྶ་ཏི་ནི་དྡེ་སེ. ཀཱ་ཡཾ ག་ཏཱ, ཀཱ་ཡེ ཝཱ ག་ཏཱ ས་ཏི ཀཱ་ཡ་ག་ཏཱ་ས་ཏཱིཏི ས་ཏི་སཱི་སེ་ན ཨི་དཾ དྭ་ཏྟིཾ་སཱ་ཀཱ་ར་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ.
༡༧༩. ཙ་ཏུ་མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏི་ཀནྟི ཙ་ཏུ་མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏ་ས་ནྣི་སྶ་ཡཾ. པཱུ་ཏི་ཀཱ་ཡནྟི པཱུ་ཏི་བྷཱུ་ཏཾ པ་ར་མ་དུ་གྒ་ནྡྷ་ཀཱ་ཡཾ. ཋཱ་ན་ག་མ་ནཱ་ཝ་ཏྠཾ ས་རཱི་རཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ, ཏ་སྶ ཝཱ ཨ་ཝ་ཡ་ཝེ་སུ ས་བྦ་ཧེ་ཊྛི་མཾ པཱ་ད་ཏ་ལ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨུ་དྡྷཾ པཱ་ད་ཏ་ལཱ’’ཏི. ཏི་རི་ཡཾ ཏ་ཙ་པ་རི་ཙྪི་ནྣནྟི ཨེ་ཏྠ ན་ནུ ཀེ་ས་ལོ་མ་ན་ཁཱ་ནཾ, ཏ་ཙ་སྶ ཙ ཨ་ཏ་ཙ་པ་རི་ཙྪི་ནྣ་ཏཱ ཨ་ཏྠཱི་ཏི? ཀི་ཉྩཱ་པི ཨ་ཏྠི, ཏ་ཙ་པ་རི་ཙྪི་ནྣ་བ་ཧུ་ལ་ཏཱ་ཡ པ་ན ཀཱ་ཡ་སྶ ཏ་ཙ་པ་རི་ཙྪི་ནྣ་ཏཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཙོ པ་རི་ཡ་ནྟོ ཨ་སྶཱ་ཏི ཏ་ཙ་པ་རི་ཡ་ནྟོ་ཏི ཨེ་ཏེ་ན པ་ན ཝ་ཙ་ནེ་ན ཀཱ་ཡེ་ཀ་དེ་ས་བྷཱུ་ཏོ ཏ་ཙོ ག་ཧི་ཏོ ཨེ་ཝ, ཏ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷཱ ཙ ཀེ་སཱ་ད་ཡོ ཏ་ད་ནུ་པ་ཝི་ཊྛ་མཱུ་ལཱ ཏ་ཙ་པ་རི་ཡ་ནྟཱ་ཝ ཧོ་ནྟཱི་ཏི དྭ་ཏྟིཾ་སཱ་ཀཱ་ར་ས་མཱུ་ཧོ ས་བྦོ་པི ཀཱ་ཡོ ཏ་ཙ་པ་རི་ཡ་ནྟོ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
ཨ་ཏྠཱིཏི ཝ་ཙ་ན་ཝི་པ་ལླཱ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ནི་པཱ་ཏ་པ་དཾ ཝཱ ཨེ་ཏཾ. ཏ་སྨཱ ཏཱི་སུ་པི ས་ངྑཱ་སུ ཏ་དེ་ཝ་སྶ རཱུ་པཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སཾ་ཝི་ཛྫ་ནྟཱི’’ཏི. ཨ་ཀྑ་ར་ཙི་ནྟ་ཀེ་ཧི ས་རཱི་རེ ཀཱ་ཡ-ས་དྡཾ ཝ་ཎྞ་ནྟེ་ཧི་པི ཨ་སུ་ཙི་ས་མུ་དཱ་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་སུ་ཙི་ས་ཉྩ་ཡ་ཏོ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ པུ་ན ནཾ ནི་རུ་ཏྟི་ན་ཡེ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཀུ་ཙྪི་ཏཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨཱ་ཡ་བྷཱུ་ཏ་ཏོཏི ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏ་ཏྟཱ. ‘‘པཱུ་རཾ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་ར་སྶཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཀེ པ་ན ཏེ པ་ཀཱ་རཱ? ཡེ་ཧི ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རཾ ཨ་སུ་ཙི ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཏེ ཀེ་སཱ་དི་ཀེ ད་སྶེ་ཏུཾ པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘ཀེ་སཱ ལོ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ དཱི་པེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཏེ ཀེ་སཱ་ད་ཡོ དྭ་ཏྟིཾ་སཱ་ཀཱ་རཱ’’ཏི. ཨཱ་ཀཱ་རཱ པ་ཀཱ་རཱ་ཏི ཧི ཨེ་ཀོ ཨ་ཏྠོ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ས་མྦ་ནྡྷོཏི ‘‘ཨ་ཏྠི ཨི་མ་སྨིཾ ཀཱ་ཡེ ན་ཁཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་བྦ་ཀོ་ཊྛཱ་སེ་སུ ‘‘ཨ་ཏྠི ཨི་མ་སྨིཾ ཀཱ་ཡེ’’ཏི པ་ད་ཏྟ་ཡེ་ན ས་མྦ་ནྡྷོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
པ་རི་ཏོཏི ཏི་རི་ཡཾ, ས་མ་ནྟ་ཏོ ཝཱ པཱ་ད་ཏ་ལ་ཀེ་ས་མཱུ་ལེ་སུ ཙ ཏ་ཙ་སྶ ལ་བྦྷ་ན་ཏོ. སུ་ཙི་བྷཱ་ཝནྟི སུ་ཙི་ནོ ས་བྦྷཱ་ཝཾ, སུ་ཙི་མེ་ཝ ཝཱ.
༡༨༠. ཡེ་ན ཝི་དྷི་ནཱ ཨུ་གྒ་ཧེ ཀུ་ས་ལོ ཧོ་ཏི, སོ ས་ཏྟ་ཝི་དྷོ ཝི་དྷི ‘‘ཨུ་གྒ་ཧ་ཀོ་ས་ལླ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་ནྣི་བྦ་ཏྟཾ ཝཱ ཉཱ་ཎཾ. མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ཀོ་ས་ལླེཔི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ.
ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ནྟཱ ཝཱཏི ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡཾ ཀ་རོ་ནྟཱ ཨེ་ཝ. ཏེ་སཾ ཀི་ར ཙ་ཏྟཱ་རོ མཱ་སེ ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ནྟཱ་ནཾ ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་མ་གྒེ་ནེ་ཝ ཀོ་ཊྛཱ་སེ ཨུ་པ་དྷཱ་རེ་ནྟཱ་ནཾ པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ དྭ་ཏྟིཾ་སཱ་ཀཱ་རཱ ཝི་བྷཱུ་ཏ་ཏ་རཱ ཧུ་ཏྭཱ ཁཱ་ཡིཾ་སུ, པ་ཊི་ཀྐཱུ་ལ་ས་ཉྙཱ ས་ཎྛཱ་སི, ཏེ ཏ་སྨིཾ ནི་མི་ཏྟེ ཛྷཱ་ནཾ ཨ་པྤེ་ཏྭཱ ཛྷཱ་ན་པཱ་ད་ཀཾ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ ད་སྶ་ན་མ་གྒཾ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷིཾ་སུ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ནྟཱ ཝ སོ་ཏཱ་པ་ནྣཱ ཨ་ཧེ་སུ’’ནྟི.
པ་རི་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱཏི ཏ་ཙ་པ་ཉྩ་ཀཱ་དི་ཝ་སེ་ནེ་ཝ པ་རི་ཙྪེ་དཾ ཀ་ཏྭཱ. པ་ཐ་ཝཱི་དྷཱ་ཏུ་བ་ཧུ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཏོ མ་ཏྠ་ལུ་ངྒ་སྶ ཀ་རཱི་སཱ་ཝ་སཱ་ནེ ཏ་ནྟི་ཨཱ་རོ་པ་ན་མཱ་ཧ. ཨེ་ཏྠ ཙ མཾ་སཾ, ནྷཱ་རུ, ཨ་ཊྛི, ཨ་ཊྛི་མི་ཉྫཾ ཝ་ཀྐཾ, ཝ་ཀྐཾ ཨ་ཊྛི་མི་ཉྫཾ, ཨ་ཊྛི, ནྷཱ་རུ, མཾ་སཾ, ཏ་ཙོ, ད་ནྟཱ, ན་ཁཱ, ལོ་མཱ, ཀེ་སཱཏི ཨེ་ཝཾ ཝ་ཀྐ་པ་ཉྩ་ཀཱ་དཱི་སུ ཨ་ནུ་ལོ་མ་ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡཾ ཝ་ཏྭཱ པ་ཊི་ལོ་མ་ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡོ པུ་རི་མེ་ཧི ས་མྦ་ནྡྷོ ཝུ་ཏྟོ. སྭཱ་ཡཾ ས་མྨོ་ཧ་ཝི་ནོ་ད་ནི་ཡཾ (ཝི་བྷ. ཨ་ཊྛ. ༣༥༦) ཝི་སུཾ ཏི་པ་ཉྩཱ་ཧཾ, པུ་རི་མེ་ཧི ཨེ་ཀ་ཏོ ཏི་པ་ཉྩཱ་ཧ་ནྟི ཚ་པ་ཉྩཱ་ཧཾ ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡོ ཝུ་ཏྟོ, ཏ་ཏྠ ཨཱ་དི་ཨ་ནྟ་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦོ. ཨ་ནུ་ལོ་མ་པ་ཊི་ལོ་མ་ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡེ་པི ཧི པ་ཊི་ལོ་མ་ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡོ ཨ་ནྟི་མོ ཧོ་ཏི, ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་པྤ་ཀཱ་ར་ནྟ་རཾ ཝཱ ཨེ་ཏ་མྤཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
ཧ་ཏྠ་ས་ངྑ་ལི་ཀཱཏི ཨ་ངྒུ་ལི་པ་ནྟི་མཱ་ཧ.
མ་ན་སཱ ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡོཏི ཙི་ཏྟེ་ན ཙི་ནྟ་ན་མཱ་ཧ, ཡཾ མཱ་ན་སཾ ‘‘ཛ་པྤ་ན’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ས་མྨ་དེ་ཝ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡོ་ཏི ཝཱ ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡོ, ཙི་ནྟ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཙི་ར་ཏ་རཾ སུ་ཊྛུ པ་ཝ་ཏྟ་ནེ་ན པ་གུ་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་ཏ་ནྟི ས་མཱ་ཝ་ཛྫི་ཏྭཱ མ་ན་སི ཀ་རོ་ནྟ་སྶ ཨཱ་དི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཱ ཀ་ཏྠ་ཙི ཨ་ས་ཛྫ་མཱ་ནཱ ནི་ར་ནྟ་ར་མེ་ཝ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏི, ཏ་ད་ནུ་སཱ་རེ་ན ཏ་ད་ཏྠོ་པི ཝི་བྷཱུ་ཏ་ཏ་རོ ཧུ་ཏྭཱ ཁཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝ་ཙ་སཱ ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡོ ཧི…པེ… པ་ཊི་ཝེ་དྷ་སྶ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ལ་ཀྑ་ཎ་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་སྶཱཏི ཨ་སུ་བྷ་ལ་ཀྑ་ཎ་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་སྶ.
པ་ཊི་ཀྐཱུ་ལ་ས་བྷཱ་ཝ་ས་ལླ་ཀྑ་ཎ་སྶ ཀ་སྶ་ཙི ཝ་ཎྞ་གྒ་ཧ་ཎ་མུ་ཁེ་ན ཀོ་ཊྛཱ་སཱ ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནཾ ག་ཙྪ་ནྟི, ཀ་སྶ་ཙི ས་ཎྛཱ་ན་གྒ་ཧ་ཎ་མུ་ཁེ་ན, ཀ་སྶ་ཙི དི་སཱ་ཝི་བྷཱ་ག་གྒ་ཧ་ཎ་མུ་ཁེ་ན, ཀ་སྶ་ཙི པ་ཏི་ཊྛི་ཏོ་ཀཱ་ས་གྒ་ཧ་ཎ་མུ་ཁེ་ན, ཀ་སྶ་ཙི ས་བྦ་སོ པ་རི་ཙྪི་ཛྫ་གྒ་ཧ་ཎ་མུ་ཁེ་ནཱ་ཏི ཝ་ཎྞཱ་དི་ཏོ ས་ལླ་ཀྑ་ཎཾ ཨུ་གྒ་ཧ་ཀོ་ས་ལླཱ་ཝ་ཧཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཏཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཀེ་སཱ་དཱི་ནཾ ཝ་ཎྞོ ཝ་ཝ་ཏྠ་པེ་ཏ་བྦོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.
ཨ་ཏྟ་ནོ བྷཱ་གོ ས་བྷཱ་གོ, ས་བྷཱ་གེ་ན པ་རི་ཙྪེ་དོ ས་བྷཱ་ག་པ་རི་ཙྪེ་དོ, ཧེ་ཊྛུ་པ་རི་ཏི་རི་ཡ་པ་རི་ཡ་ནྟེ་ཧི, ས་ཀོ་ཊྛཱ་སི་ཀ་ཀེ་ས་ནྟ་རཱ་དཱི་ཧི ཙ པ་རི་ཙྪེ་དོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་མི་སྶ་ཀ་ཏཱ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཀོ་ཊྛཱ་ས་ནྟ་རེ་ཧི ཨ་ཝོ་མི་སྶ་ཀ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན. ཨ་ས་བྷཱ་གོ ཧི ཨི་དྷ ‘‘ཝི་ས་བྷཱ་གོ’’ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ, ན ཝི་རུ་དྡྷ་ས་བྷཱ་གོ. སྭཱ་ཡ་མ་ཏྠོ ཀེ་སཱ་དི་ས་དྡ་ཏོ ཨེ་ཝ ལ་བྦྷ་ཏི. ས་དྡ་ནྟ་ར་ཏྠཱ་པོ་ཧ་ན་ཝ་སེ་ན ས་དྡོ ཨ་ཏྠཾ ཝ་ད་ཏཱི་ཏི ‘‘ཀེ་སཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ‘‘ཨ་ཀེ་སཱ ན ཧོ་ནྟཱི’’ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ཀེ པ་ན ཏེ ཨ་ཀེ་སཱ? ལོ་མཱ་ད་ཡོ, ན ཙ གྷ་ཊཱ་དཱི་སུ པ་ས་ངྒོ་པ་ཀ་ར་ཎེ་ནེ་ཝ ཏེ་སཾ ནི་ཝ་ཏྟི་ཏ་ཏྟཱ.
པ་ཊི་ཀྐཱུ་ལ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཀ་ཐི་ཏཾ དྷཱ་ཏུ་ཝི་བྷཱ་ག་སྶ སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ་པི ཨ་ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ. ཏ་ཏྠེ་ཝ ཝི་སུཾ དྷཱ་ཏུ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་སྶ ཀ་ཐི་ཏ་ཏྟཱ ཙ དྷཱ་ཏུ་ཝི་བྷ་ངྒོ པ་ཀྐུ་སཱ་ཏི་སུ་ཏྟཾ (མ. ནི. ༣.༣༤༢) ཝི་བྷ་ངྒ་པྤ་ཀ་ར་ཎེ དྷཱ་ཏུ་ཝི་བྷ་ངྒ་པཱ་ལི༹ (ཝི་བྷ. ༡༧༢ ཨཱ་ད་ཡོ) ཙ. ཡ་སྶ ཝ་ཎྞ་ཏོ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏི ཀེ་སཱ་དི, ཏཾ པུ་གྒ་ལཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཛྷཱ་ནཱ་ནི ཀེ་སཱ་དཱི་སུ ཝ་ཎྞ་ཀ་སི་ཎཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ནི ཝི་བྷ་ཏྟཱ་ནི. ཉ་ཏྭཱ ཨཱ་ཙི་ཀྑི་ཏ་བྦ་ནྟི ཡ་ད་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཏྠ དྷཱ་ཏུ་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་དྷཱཏི ཨི་མ་སྨིཾ པ་ཊི་ཀྐཱུ་ལ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་པ་བྦེ. ཀཱ་ཡ་ག་ཏཱ་ས་ཏི་སུ་ཏྟེ (མ. ནི. ༣.༡༥༣ ཨཱ་ད་ཡོ) ཧི པ་ཊི་ཀྐཱུ་ལ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་པ་བྦཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨི་དྷ ཀཱ་ཡ་ག་ཏཱ་ས་ཏི་བྷཱ་ཝ་ནཱ ནི་དྡི་སཱི་ཡ་ཏི.
༡༨༡. ན ཨེ་ཀ་ནྟ་རི་ཀཱ་ཡཱཏི ཨེ་ཀ་ནྟ་རི་ཀཱ་ཡ་པི ན མ་ན་སི ཀཱ་ཏ་བྦཾ, པ་གེ་ཝ དྭ་ནྟ་རི་ཀཱ་དི་ནཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ན བྷཱ་ཝ་ནཾ ས་མྤཱ་དེ་ཏི, ལ་ཀྑ་ཎ་པ་ཊི་ཝེ་དྷཾ ན པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི ཨེ་ཀ་ནྟ་རི་ཀཱ་ཡ མ་ན་སི ཀ་རོ་ནྟོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ.
ཨོ་ཀྐ་མ་ན་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནནྟི པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦ་ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏ་བྦེ མ་གྒེ. པུ་ཙྪི་ཏྭཱ་ཝ ག་ནྟ་བྦཾ ཧོ་ཏི ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏ་བྦ་ཊྛཱ་ན་སྶ ཨ་ས་ལླ་ཀྑ་ཎ་ཏོ. ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏཱིཏི ཨཱ་དི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཱ མ་ན་སི་ཀཱ་ར་མ་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨ་ཝི་བྷཱུ་ཏཾ པ་ན ཧོ་ཏི པ་ཊི་ཀྐཱུ་ལཱ་ཀཱ་ར་སྶ སུ་ཊྛུ ཨ་ས་ལླ་ཀྑ་ཎ་ཏོ. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ན ཝི་སེ་སཾ ཨཱ་ཝ་ཧ་ཏི.
ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ ན ག་ཙྪ་ཏཱིཏི པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ས་བྦ་ཀོ་ཊྛཱ་སེ མ་ན་སི ཀ་རོ་ཏོ་ཡེ་ཝ ཝི་བྷཱུ་ཏཱ ཧུ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ཊྛ་ཧ་ནྟི. ཏེ སཱ་ཏི་ས་ཡཾ པཱ་ཊི་ཀྐཱུ་ལ་ཏོ མ་ན་སི ཀ་རོ་ནྟ་སྶ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ ག་ཙྪེ་ཡྻ, ཨི་མ་སྶ པ་ན ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ད་ནྡྷཾ མ་ན་སི ཀ་རོ་ཏོ ཝི་བྷཱུ་ཏ་ཏོ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་མེ་ཝ ན་ཏྠི, ཀུ་ཏོ པ་ཊི་ཀྐཱུ་ལ་ཏཱ་ཡ ས་ཎྛཱ་ནཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝི་སེ་སཱ་དྷི་ག་མ་སྶ པ་ཙྩ་ཡོ ན ཧོ་ཏཱི’’ཏི.
བ་ཧི་དྡྷཱ པུ་ཐུ་ཏྟཱ་ར་མྨ་ཎེཏི ‘‘ཨ་སུ་ཙི པ་ཊི་ཀྐཱུ་ལ’’ནྟི ཀེ་སཱ་དཱི་སུ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏ་བྦཾ ཨ་སུ་བྷཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཾ ཧི་ཏྭཱ སུ་བྷཱ་དི་ཝ་སེ་ན ག་ཡ྄ཧ་མཱ་ནཱ ཀེ་སཱ་ད་ཡོ་པི ཨི་དྷ ‘‘བ་ཧི་དྡྷཱ པུ་ཐུ་ཏྟཱ་ར་མྨ་ཎ་མེ་ཝཱ’’ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. རཱུ་པཱ་ད་ཡོ ཧི ནཱི་ལཱ་དི་ཝ་སེ་ན པུ་ཐུ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ཡ པུ་ཐུ་ཏྟཱ་ར་མྨ་ཎཾ ནཱ་མ, ནཱ་ནཱ་ར་མྨ་ཎ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ས་མཱ་དྷཱ་ནཾ ཙེ་ཏ་སོ ཝི་རཱུ་པོ ཁེ་པོ་ཏི ཝི་ཀྑེ་པོ. སོ ས་ཏིཾ སཱུ་པ་ཊྛི་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ ས་ཀྐ་ཙྩཾ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ མ་ན་སི ཀ་རོ་ནྟེ་ན པ་ཊི་བཱ་ཧི་ཏ་བྦོ. པ་རི་ཧཱ་ཡ་ཏཱིཏི ཧཱ་ཡ་ཏི. པ་རི་དྷཾ་ས་ཏཱིཏི ཝི་ན་སྶ་ཏི.
ཡཱ ཨ་ཡཾ ཀེ་སཱ ལོ་མཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ཀཱ ལོ་ཀ་ས་ངྐེ་ཏཱ་ནུ་ག་ཏཱ. པ་ཎྞ་ཏྟཱིཏི ཨ་ཊྛ དྷ་མྨེ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ པ་ཎྞ་ཏྟི. ཏཾ ཀེ་སཱ་དི་པ་ཎྞ་ཏྟིཾ. ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱཏི པ་ཊི་ཀྐཱུ་ལ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཨུ་གྒྷཱ་ཊེ་ཏྭཱ. ཏ་སྶཱ ཨུ་གྒྷཱ་ཊི་ཏ་ཏྟཱ ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ ཀོ་ཊྛཱ་སེ པ་ཊི་ཀྐཱུ་ལ་ཏོ ཨུ་པ་ཊྛ་ཧ་ནྟེ ‘‘པ་ཊི་ཀྐཱུ་ལ’’ནྟི ཙི་ཏྟཾ ཋ་པེ་ཏ་བྦཾ. ཨི་དཱ་ནི ཏ་མ་ཏྠཾ ཨུ་པ་མཱ་ཡ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ནྟོ ‘‘ཡ་ཐཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྲི་དཾ ཨུ་པ་མཱ་སཾ་ས་ནྡ་ནཾ – མ་ནུ་སྶཱ ཝི་ཡ ཡོ་གཱ་ཝ་ཙ་རོ. ཨུ་ད་པཱ་ནཾ ཝི་ཡ ཀོ་ཊྛཱ་སཱ. ཏཱ་ལ་པ་ཎྞཱ་དི་ས་ཉྙཱ་ཎཾ ཝི་ཡ ཀེ་སཱ་དི་པ་ཉྙ་ཏྟི. ཏེ་ན མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཨུ་ད་པཱ་ནེ ནྷཱ་ན་པི་ཝ་ནཱ་དི ཝི་ཡ ཡོ་གཱ་ཝ་ཙ་ར་སྶ པུ་བྦ་བྷཱ་གེ ཀེ་སཱ ལོ་མཱ་ཏི པ་ཎྞ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན མ་ན་སི་ཀཱ་རོ. ཨ་བྷི་ཎྷ་ས་ཉྩཱ་རེ་ན མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ས་ཉྙཱ་ཎེ་ན ཝི་ནཱ ཨུ་ད་པཱ་ནེ ཀི་ཙྩ་ཀ་ར་ཎཾ ཝི་ཡ ཡོ་གཱ་ཝ་ཙ་ར་སྶ མ་ན་སི་ཀཱ་ར་བ་ལེ་ན པ་ཎྞ་ཏྟིཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ པ་ཊི་ཀྐཱུ་ལ་བྷཱ་ཝེ་ཡེ་ཝ ཙི་ཏྟཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ནུ་ཡོ་གོ. པུ་བྦ་བྷཱ་གེ…པེ… པཱ་ཀ་ཊོ ཧོ་ཏཱིཏི ‘‘ཀེ་སཱ ལོ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ. ནི. ༣.༡༥༤) བྷཱ་ཝ་ན་མ་ནུ་ཡུ་ཉྫ་ནྟ་སྶ ཀེ་སཱ་དི་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ས་དྡྷིཾ་ཡེ་ཝ ཀོ་ཊྛཱ་སཱ་ནཾ པ་ཊི་ཀྐཱུ་ལ་བྷཱ་ཝོ པུ་བྦ་བྷཱ་གེ པཱ་ཀ་ཊོ ཧོ་ཏི. ཨ་ཐཱཏི པ་ཙྪཱ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཝཱི་ཐི་པ་ཊི་པ་ནྣ་ཀཱ་ལེ. པ་ཊི་ཀྐཱུ་ལ་བྷཱ་ཝེ་ཡེ་ཝ ཙི་ཏྟཾ ཋ་པེ་ཏ་བྦནྟི ཀོ་ཊྛཱ་སཱ་ནཾ པ་ཊི་ཀྐཱུ་ལཱ་ཀཱ་རེ་ཡེ་ཝ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཙི་ཏྟཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏ་བྦཾ.
ཨ་ནུ་པུ་བྦེ་ན མུ་ཉྩ་ནཾ ཨ་ནུ་པུ་བྦ་མུ་ཉྩ་ནཾ, ཨ་ནུ་པ་ཊྛ་ཧ་ནྟ་སྶ ཨ་ནུ་པ་ཊྛ་ཧ་ནྟ་སྶ མུ་ཉྩ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཀ་ཐཾ པ་ན ཨ་ནུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་དི་ཀ་མྨི་ཀ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ཀོ་ཊྛཱ་ས་མེ་ཝ ཨཱ་ཧ་ཙྩ ཏི་ཊྛ་ཏཱིཏི ཨི་དཾ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཏ་ནྟི་ཨ་ནུ་སཱ་རེ་ན ཨཱ་དི་ཏོ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་མ་ན་སི་ཀཱ་རོ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཐཱ ཧི་སྶ མ་ན་སཱ ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡོ ཝི་ཡ མ་ན་སི་ཀཱ་རོ ཏེ ཏེ ཀོ་ཊྛཱ་སེ ཨཱ་མ་ཊྛ་མ་ཏྟེ ཀ་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ཏི, ན ལ་ཀྑ་ཎ་ས་ལླ་ཀྑ་ཎ་ཝ་སེ་ན. ཡ་དཱ པ་ན ནེ ལ་ཀྑ་ཎ་ས་ལླ་ཀྑ་ཎ་ཝ་སེ་ན སུ་ཊྛུ ཨུ་པ་དྷཱ་རེ་ནྟོ མ་ན་སི ཀ་རོ་ཏི, ཏ་དཱ ཀེ་ཙི ཨུ་པ་ཊྛ་ཧ་ནྟི, ཀེ་ཙི ན ཨུ་པ་ཊྛ་ཧ་ནྟི. ཏ་ཏྠ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ན་ཝི་དྷིཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་ཐ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཀ་མྨནྟི མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ཀ་མྨཾ ཏཱ་ཝ ཀཱ་ཏ་བྦཾ. ཀཱི་ཝ ཙི་ར་ནྟི? ཡཱ་ཝ དྭཱི་སུ ཨུ་པ་ཊྛི་ཏེ་སུ, ཏེ་ས་མྤི དྭི་ནྣཾ ཨེ་ཀོ སུ་ཊྛུ་ཏ་རཾ ཨུ་པ་ཊྛ་ཧ་ཏི ཏཱ་ཝ.
ཨུ་ཀྐུ་ཊྛུ་ཀྐུ་ཊྛི་ཊྛཱ་ནེ་ཡེ་ཝ ཨུ་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱཏི པུ་བྦེ ཝི་ཡ ཨེ་ཀ་ཏྠ་ཀ་ཏཱ་ཡ ཨུ་ཀྐུ་ཊྛི་ཡཱ ཀ་མེ་ན ས་བྦ་ཏཱ་ལེ་སུ པ་ཏི་ཏྭཱ ཨུ་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ ཨུ་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ པ་རི་ཡ་ནྟ་ཏཱ་ལཾ, ཨཱ་དི་ཏཱ་ལ་ཉྩ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཏ་ཏོ ཏ་ཏོ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠེ་ཝ ཀ་ཏཱ་ཡ ཨུ་ཀྐུ་ཊྛི་ཡཱ ཨུ་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
དྭེ བྷི་ཀྑཱཏི དྭཱི་སུ གེ་ཧེ་སུ ལ་དྡྷ་བྷི་ཀྑཱ.
ཨ་པྤ་ནཱ་ཏོཏི ཨ་པྤ་ནཱ་ཀཱ་ར་ཏོ དྭ་ཏྟིཾ་སཱ་ཀཱ་རེ ཨ་པྤ་ནཱ ཧོ་ནྟི. ཀིཾ པ་ཙྩེ་ཀཾ ཀོ་ཊྛཱ་སེ་སུ ཧོ་ཏི ཨུ་དཱ་ཧུ ཨ་ཉྙ་ཐཱ་ཏི ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ་ཡཾ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་པྤ་ནཱ་ཀོ་ཊྛཱ་ས་ཏོ’’ཏི, ཀོ་ཊྛཱ་ས་ཏོ ཀོ་ཊྛཱ་ས་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀེ་སཱ་དཱི་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཨ་དྷི་ཙི་ཏྟནྟི ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཙི་ཏྟཾ.
ཨ་ནུ་ཡུ་ཏྟེ་ནཱཏི ཡུ་ཏྟ་པྤ་ཡུ་ཏྟེ་ན, བྷཱ་ཝེ་ནྟེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀཱ་ལེ་ན་ཀཱ་ལནྟི ཀཱ་ལེ ཀཱ་ལེ. ས་མཱ་དྷི་ནི་མི་ཏྟཾ ཨུ་པ་ལ་ཀྑི་ཏ་ས་མཱ་དྷཱ་ནཱ་ཀཱ་རོ ས་མཱ་དྷི ཨེ་ཝ. མ་ན་སི ཀཱ་ཏ་བྦནྟི ཙི་ཏྟེ ཀཱ་ཏ་བྦཾ, ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ས་མཱ་དྷི་ཀཱ་ར་ཎཾ ཝཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ས་མཱ་དྷི་ནི་མི་ཏྟཾ, ཏཾ ཨཱ་ཝ་ཛྫི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. པ་གྒ་ཧ་ནི་མི་ཏྟ་ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ནི་མི་ཏྟེ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཋཱ་ནཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཝ་ཙ་ན་སེ་སོ. ཏཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ ཙི་ཏྟཾ ཀོ་ས་ཛྫཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟེ་ཡྻ, ཨེ་ཏ་སྶ སཾ་ཝ་ཏྟ་ན་སྶ ཋཱ་ནཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏཾ ཝཱ མ་ན་སི་ཀ་ར་ཎཙི་ཏྟཾ ཀོ་ས་ཛྫཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟེ་ཡྻ, ཨེ་ཏ་སྶ ཋཱ་ནཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. མུ་དུནྟི སུ་བྷཱ་ཝི་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན མུ་དུ་བྷཱུ་ཏཾ, ཝ་སཱི་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. མུ་དུ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ ཀ་མྨ་ཉྙཾ ཀ་མྨ་ཀྑ་མཾ ཀ་མྨ་ཡོ་གྒཾ. པ་བྷ་སྶ་རནྟི ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་ས་ཝི་ག་མེ་ན པ་རི་སུ་དྡྷཾ, པ་རི་ཡོ་དཱ་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ན ཙ པ་བྷ་ངྒཱུཏི ཀ་མྨ་ནི་ཡ་བྷཱ་ཝཱུ་པ་ག་མ་ནེ་ན ན ཙ པ་བྷི་ཛྫ་ན་ས་བྷཱ་ཝཾ སུ་དྡྷ་ནྟཾ ཝི་ཡ སུ་ཝ་ཎྞཾ ཝི་ནི་ཡོ་ག་ཀྑ་མཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་མྨཱ ས་མཱ་དྷི་ཡ་ཏི ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཁ་ཡཱ་ཡཱ’’ཏི.
ཨུ་ཀྐཾ བ་ནྡྷ་ཏཱིཏི མཱུ་སཾ ས་མྤཱ་དེ་ཏི. ཨཱ་ལི་མྤེ་ཏཱིཏི ཨཱ་དཱི་པེ་ཏི ཛཱ་ལེ་ཏི. ཏ་ཉྩཱཏི ཏཾ པི་ལ༹་ནྡྷ་ན་ཝི་ཀ་ཏི་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨ་ཏྠཾ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཨ་སྶ སུ་ཝ་ཎྞ་ཀཱ་ར་སྶ ཨ་ནུ་བྷོ་ཏི པ་ཧོ་ཏི སཱ་དྷེ་ཏི. ཨ་སྶ ཝཱ སུ་ཝ་ཎྞ་སྶ ཨ་ཏྠཾ སུ་ཝ་ཎྞ་ཀཱ་རོ ཨ་ནུ་བྷོ་ཏི པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི.
ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཡ ཨི་དྡྷི་ཝི་དྷཱ་དི་ཉཱ་ཎེ་ན ས་ཙྪི་ཀ་ར་ཎཱི་ཡ་སྶ ཨི་དྡྷི་ཝི་དྷ་པ་ཙྩ་ནུ་བྷ་ཝ་ནཱ་དི་ཀ་སྶ ཨ་བྷི་ཉྙཱ ས་ཙྪི་ཀ་ར་ཎཱི་ཡ་སྶ. ཡ་སྶ པ་ཙྩ་ཀྑཾ ཨ་ཏྠི, སོ ས་ཀྑི. ས་ཀྑི་ནོ བྷ་བྦ་ཏཱ ས་ཀྑི་བྷ་བྦ་ཏཱ, ས་ཀྑི་བྷ་ཝ་ན་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ས་ཀྑི ཙ སོ བྷ་བྦོ ཙཱ་ཏི ཝཱ ས་ཀྑི་བྷ་བྦོ. ཨ་ཡ་ཉྷི ཨི་དྡྷི་ཝི་དྷཱ་དཱི་ནཾ བྷ་བྦོ, ཏ་ཏྠ ཙ ས་ཀྑཱི་ཏི ས་ཀྑི་བྷ་བྦོ, ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ ས་ཀྑི་བྷ་བྦ་ཏཱ, ཏཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི. ས་ཏི ས་ཏི ཨཱ་ཡ་ཏ་ནེཏི ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ པུ་བྦ་ཧེ་ཏུ་ཨཱ་དི་ཀེ ཀཱ་ར་ཎེ ས་ཏི.
སཱི་ཏི་བྷཱ་ཝནྟི ནི་བྦཱ་ནཾ, ཀི་ལེ་ས་ད་ར་ཐ་ཝཱུ་པ་ས་མཾ ཝཱ. ནི་གྒ་ཎྷཱ་ཏཱིཏི ཨུ་དྡྷ་ཊཾ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་པཱ་ཏ་ཏོ ར་ཀྑ་ཎ་ཝ་སེ་ན ནི་གྒ་ཎྷཱ་ཏི. པ་གྒ་ཎྷཱ་ཏཱིཏི ལཱི་ནཾ ཙི་ཏྟཾ ཀོ་ས་ཛྫ་པཱ་ཏ་ཏོ ར་ཀྑ་ཎ་ཝ་སེ་ན པ་གྒ་ཎྷཱ་ཏི. ས་མྤ་ཧཾ་སེ་ཏཱིཏི ས་མ་པྤ་ཝ་ཏྟཾ ཙི་ཏྟཾ ཏ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟི་ཡཾ པ་ཉྙཱ་ཡ ཏོ་སེ་ཏི, ཨུ་ཏྟེ་ཛེ་ཏི ཝཱ. ཡ་དཱ ཝཱ ནི་ར་སྶཱ་དཾ ཙི་ཏྟཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ན པ་ཀྑ་ནྡ་ཏི, ཏ་དཱ ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི སཾ་ཝེ་ག་ཝ་ཏྠཱུ་ནི (ཨ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡.༤༡༨; ཨི་ཏི་ཝུ. ཨ་ཊྛ. ༣༧) པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱ ས་མྤ་ཧཾ་སེ་ཏི ས་མུ་ཏྟེ་ཛེ་ཏི. ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པེ་ཀྑ་ཏཱིཏི ཡ་དཱ པ་ན ཙི་ཏྟཾ ཨ་ལཱི་ནཾ ཨ་ནུ་དྡྷ་ཏཾ ས་མྨ་དེ་ཝ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝཱི་ཐིཾ ཨོ་ཏི་ཎྞཾ ཧོ་ཏི, ཏ་དཱ པ་གྒ་ཧ་ནི་གྒ་ཧ་ས་མྤ་ཧཾ་ས་ནེ་སུ ཀ་ཉྩི བྱཱ་པཱ་རཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ས་མ་པྤ་ཝ་ཏྟེ་སུ ཡུ་གེ་སུ སཱ་ར་ཐི ཝི་ཡ ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པེ་ཀྑ་ཏི ཨུ་པེ་ཀྑ་ཀོ་ཝ ཧོ་ཏི. པ་ཎཱི་ཏཱ་དྷི་མུ་ཏྟི་ཀོཏི པ་ཎཱི་ཏེ ཨུ་ཏྟ་མེ མ་གྒ་ཕ་ལེ ཨ་དྷི་མུ་ཏྟོ ནི་ནྣ་པོ་ཎ་པ་བྦྷཱ་རོ.
སུ་གྒ་ཧི་ཏཾ ཀ་ཏྭཱཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ ཨུ་གྒ་ཧ་ཀོ་ས་ལླ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཝི་དྷིཾ སུ་ཊྛུ ཨུ་གྒ་ཧི་ཏཾ པ་རི་ཡཱ་པུ་ཎ་ནཱ་དི་ནཱ སུ་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ. སུ་ཊྛུ ཝ་ཝ་ཏྠ་པེ་ཏྭཱཏི མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ཀོ་ས་ལླ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཝི་དྷིཾ ས་མྨ་དེ་ཝ ས་ལླ་ཀྑ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨུ་པ་དྷཱ་རེ་ཏྭཱ. ཝི་སེ་སནྟི པུ་བྦེ་ནཱ་པ་རཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཝི་སེ་སཾ. པུ་ན་པྤུ་ནཾ པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱཏི ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་ཏ་ནྟིཾ པ་གུ་ཎ་བྷཱ་ཝཾ པཱ་པེ་ནྟོ བྷི་ཡྻོ བྷི་ཡྻོ ཝཱ་ཙཱ་ཡ, མ་ན་སཱ ཙ པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ. ག་ཎྛི་ཊྛཱ་ནནྟི ཡ་ཐཱ རུ་ཀྑ་སྶ དུ་བྦི་ནི་བྷེ་དོ ཨ་ར་ཉྙ་སྶ ཝཱ ག་ཧ་ན་བྷཱུ་ཏོ པ་དེ་སོ ‘‘ག་ཎྛི་ཊྛཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་ཏ་ནྟི་ཡཱ ཨ་ཏྠ་ཏོ དུ་བྦི་ནི་བྷེ་དོ ག་ཧ་ན་བྷཱུ་ཏོ ཙ པ་དེ་སོ ‘‘ག་ཎྛི་ཊྛཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏཾ པ་རི་པུ་ཙྪ་ནཱ་དི་ལ་དྡྷེ་ན ཉཱ་ཎ་ཕ་ར་སུ་ནཱ ཚི་ནྡི་ཏྭཱ.
ནི་མི་ཏྟནྟི ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་ནི་མི་ཏྟཾ, ཨ་སུ་བྷཱ་ཀཱ་རོ. ཨེ་དི་སེ་ན པ་ཡོ་ཛ་ནེ་ན ལུ་ཉྩ་ན་མྤི ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་ནྟི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ལུ་ཉྩི་ཏྭཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཚི་ནྣ་ཊྛཱ་ནེཏི མུ་ཎྜི་ཏ་ཊྛཱ་ནེ. ཝ་ཊྚ་ཏི་ཡེ་ཝ ནི་སྶ་ར་ཎ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡེ་ན ཨོ་ལོ་ཀ་ན་ཏོ. ཨུ་སྶ་ད་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨ་ཕ་ལི་ཏཱ་ནཾ, ཕ་ལི་ཏཱ་ནཾ ཝཱ བ་ཧུ་ལ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན. དི་སྭཱ་ཝ ནི་མི་ཏྟཾ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ ད་སྶ་ན་ཡོ་གྱ་ཏཱ་ཡ ཏ་ཙ་པ་ཉྩ་ཀ་སྶ, ཨི་ཏ་རེ་སུ སུ་ཏྭཱ ཙ ཉ་ཏྭཱ ཙ ནི་མི་ཏྟཾ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ.
ཀོ་ཊྛཱ་ས་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་པ་ན་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༨༢. ཨ་དྡཱ་རི་ཊྛ་ཀ་ཝ་ཎྞཱཏི ཨ་བྷི་ན་ཝཱ་རི་ཊྛ་ཕ་ལ་ཝ་ཎྞཱ. ཀ་ཎྞ་ཙཱུ་ལི༹་ཀཱཏི ཨུ་པ་རི་ཀ་ཎྞ་ས་ཀྑ་ལི་ཀཱ་ཡ པ་ར་བྷཱ་གཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཏི་རི་ཡཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙེ་ན པ་རི་ཙྪི་ནྣཱ, ཀ་ཐཾ? དྭེ ཀེ་སཱ ཨེ་ཀ་ཏོ ན་ཏྠཱིཏི.
ཨཱ་ས་ཡོཏི ནི་སྶ་ཡོ, པ་ཙྩ་ཡོ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
༡༨༤. ཨ་ས་མྦྷི་ནྣ་ཀཱ་ལ༹་ཀཱ ཨ་ཉྙེ་ན ཝ་ཎྞེ་ན ཨ་ས་མྨི་སྶ་ཀཱ་ལ༹་ཀཱ.
༡༨༥. པ་ཏྟ་ས་དི་ས་ཏྟཱ ན་ཁཱ ཨེ་ཝ ན་ཁ་པ་ཏྟཱ་ནི. ན་ཁཱ ཏི་རི་ཡཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙེ་ན པ་རི་ཙྪི་ནྣཱཏི ཝི་སུཾ ཝ་ཝ་ཏྠི་ཏ་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་མེ་ཝ ཧི ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘དྭེ ན་ཁཱ ཨེ་ཀ་ཏོ ན་ཏྠཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ.
༡༨༦. ད་ནྟ་པཱ་ལི༹་ཡཱཏི ད་ནྟཱ་ཝ་ལི་ཡཱ. ཡཱ་ན་ཀ་ཨུ་པ་ཏྠ་མྦྷི་ནཱིཏི ས་ཀ་ཊ་སྶ དྷུ་ར་ཊྛཱ་ནེ ཨུ་པ་ཏྠ་མྦྷ་ཀ་ད་ཎྜོ. ད་ནྟཱ་ནཾ ཨཱ་དྷཱ་ར་བྷཱུ་ཏཱ ཨ་ཊྛི ཧ་ནུ་ཀ་ཊྛི.
༡༨༧. ས་ངྐ་ཌྜྷི་ཡ་མཱ་ནཱཏི ས་མྤི་ཎྜི་ཡ་མཱ་ནཱ. ཀོ་ས་ཀཱ་ར་ཀ་ཀོ་སོ ཨུ་པ་ལླི་ཎྜུ་པོ་ཊྚ་ལ་ཀཾ, ཡཾ ‘‘ཀོ་སེ་ཡྻ་ཕ་ལ’’ནྟི་པི ཝུ་ཙྩ་ཏི. པུ་ཊ་བ་ནྡྷ་ཨུ་པཱ་ཧ་ནོ ས་ཀ་ལ་པི་ཊྛི་པཱ་ད་ཙྪཱ་ད་ན་ཨུ་པཱ་ཧ་ནོ. ཨཱ་ནི་ས་དཾ ཨཱ་ས་ན་པ་དེ་སོ. ཏཱུ་ཎི་རོ ས་རཱ་ཝཱ་སོ. ག་ལ་ཀ་ཉྩུ་ཀཾ ཀ་ཎྛ་ཏྟཱ་ཎཾ. ཀཱི་ཊ་ཀུ་ལཱ་ཝ་ཀཾ ཁ་ར་མུ་ཁ་ཀུ་ཊི.
ཨ་ནུ་ལོ་མེ་ན པ་ཊི་ལོ་མེ་ན ཙཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨཾ་ས་པ་དེ་ས་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ བཱ་ཧུ་ནོ པི་ཊྛི་པ་དེ་སེ་ན ཨོ་ཏ་ར་ཎཾ ཨ་ནུ་ལོ་མོ, མ་ཎི་བ་ནྡྷ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ བཱ་ཧུ་ནོ པུ་རི་མ་བྷཱ་གེ་ན ཨཱ་རོ་ཧ་ནཾ པ་ཊི་ལོ་མོ. ཏེ་ནེ་ཝ ན་ཡེ་ནཱཏི ད་ཀྑི་ཎ་ཧ་ཏྠེ ཝུ་ཏྟེ་ན ན་ཡེ་ན ཨ་ནུ་ལོ་མེ་ན པ་ཊི་ལོ་མེ་ན ཙཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སུ་ཁུ་མ་མྤཱིཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀ་ཙ་མྨ་ཏོ སུ་ཁུ་མཾ. ཨ་ནྟོ་མུ་ཁ་ཙ་མྨཱ་དི་ཀོ་ཊྛཱ་སེ་སུ ཝཱ ཏ་ཙེ་ན པ་རི་ཙྪི་ནྣ་ཏྟཱ ཡཾ དུ་རུ་པ་ལ་ཀྑ་ཎཱི་ཡཾ, ཏཾ ‘‘སུ་ཁུ་མ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཉྷི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཉཱ་ཎེ་ན ཏ་ཙཾ ཝི་ཝ་རི་ཏྭཱ པ་སྶ་ནྟ་སྶ པཱ་ཀ་ཊཾ ཧོ་ཏི. ཨི་དྷ ཚ་ཝི་པི ཏ་ཙ་ག་ཏི་ཀཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ‘‘ཏ་ཙོ ཨུ་པ་རི ཨཱ་ཀཱ་སེ་ན པ་རི་ཙྪི་ནྣོ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ.
༡༨༨. ནི་ས་ད་པོ་ཏོ སི་ལཱ་པུ་ཏྟ་ཀོ. ཨུ་དྡྷ་ན་ཀོ་ཊཱིཏི མ་ཏྟི་ཀཱ་པི་ཎྜེ་ན ཀ་ཏ་ཨུ་དྡྷ་ན་སྶ ཀོ་ཊི. ཏཱ་ལ་གུ་ལ༹་པ་ཊ་ལཾ ནཱ་མ པ་ཀྐ་ཏཱ་ལ་ཕ་ལ་ལ་སི་ཀཾ ཏཱ་ལ་པ་ཊྚི་ཀཱ་དཱི་སུ ལི་མྤི་ཏྭཱ སུ་ཀྑཱ་པེ་ཏྭཱ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ ག་ཧི་ཏ་པ་ཊ་ལཾ. སུ་ཁུ་མནྟི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་མཾ་ས་ཏོ སུ་ཁུ་མཾ. པ་ཎྷི་ཀ་མཾ་སཱ་དི་ཐཱུ་ལཱ་ནཾ ས་ཀ་ལ་ས་རཱི་ར་སྶ ཀི་སཱ་ནཾ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན མཾ་སེ་ན པ་ཊི་ཙྪཱ་དི་ཏ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏི་རི་ཡཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙེ་ན པ་རི་ཙྪི་ནྣ’’ནྟི.
༡༨༩. ཛཱ་ལཱ་ཀཱ་རོ ཀ་ཉྩུ་ཀོ ཛཱ་ལ་ཀ་ཉྩུ་ཀོ. ཝི་སུཾ ཝ་ཝ་ཏྠི་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ ནྷཱ་རཱུ ཏི་རི་ཡཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙེ་ན པ་རི་ཙྪི་ནྣཱ.
༡༩༠. ད་ནྟཱ་ནཾ ཝི་སུཾ ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ཋ་པེ་ཏྭཱ དྭ་ཏྟིཾ་ས ད་ནྟ་ཊྛཱི་ནཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཀཾ ཛ་ཎྞུ་ཀ་ཊྛི, ཨེ་ཀཾ ཨཱུ་རུ་ཊྛཱིཏི ཨེ་ཀ-གྒ་ཧ་ཎཾ ‘‘ཨེ་ཀེ་ཀ་སྨིཾ པཱ་དེ’’ཏི ཨ་དྷི་ཀ་ཏ་ཏྟཱ. ཨེ་ཝཾ ཏི་མ་ཏྟཱ་ནཱིཏི ཨེ་ཝཾ མ་ཏྟ་ས་དྡེ་ཧི ཨཱ་ནི་ས་ད་ཊྛི་ཨཱ་དཱི་ནི ཨི་དྷ ཨ་ཝུ་ཏྟཱ་ནི་པི ད་སྶེ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཏི་ས་ཏ་ཨ་ཊྛི་ཀ་ས་མུ་སྶ་ཡ’’ནྟི (ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༡༢༢) ཨི་ད་ཉྩ ཝ་ཙ་ནཾ ས་མ་ཏྠི་ཏཾ ཧོ་ཏི.
ཀཱི་ལཱ༹་གོ་ལ༹་ཀཱ་ནི སུ་ཏྟེ་ན བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ གྷ་ཊྚེ་ཏྭཱ ཀཱི་ལ༹་ན་གོ་ལ༹་ཀཱ་ནི. དྷ་ནུ་ཀ་ད་ཎྜོ དཱ་ར་ཀཱ་ནཾ ཀཱི་ལ༹་ན་ཀ་ཁུ་དྡ་ཀ་དྷ་ནུ་ཀཾ. ཏ་ཏྠ ཛ་ངྒྷ་ཊྛི་ཀ་སྶ པ་ཏི་ཊྛི་ཏ་ཊྛཱ་ནནྟི ཛ་ཎྞུ་ཀ་ཊྛི་མྷི པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཋི་ཏ་ཊྛཱ་ན་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏེ་ན ཨཱུ་རུ་ཊྛི་ནཱ པ་ཏི་ཊྛི་ཏཾ ཋཱ་ནཾ ཡཾ ཀ་ཊི་ཊྛི་ནོ, ཏཾ ཨ་གྒ་ཙྪི་ནྣ་མ་ཧཱ་པུ་ནྣཱ་ག་ཕ་ལས་དི་སཾ.
ཀུ་མྦྷ་ཀཱ་རེ་ན ནི་པྥཱ་དི་ཏཾ ཨུ་དྡྷ་ནཾ ཀུ་མྦྷ་ཀཱ་རི་ཀ་ཨུ་དྡྷ་ནཾ. སཱི་ས་ཀ་པ་ཊྚ་ཝེ་ཋ་ཀཾ ཝེ་ཋེ་ཏྭཱ ཋ་པི་ཏཾ སཱི་ས་མ་ཡཾ པ་ཊྚ་ཀཾ. ཡེ་ན སུ་ཏྟཾ ཀ་ནྟ་ནྟི, ཏ་སྨིཾ ཏ་ཀྐ་མྷི ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ ཋ་པི་ཏ་གོ་ལ༹་ཀཱ ཝ་ཊྚ་ནཱ ནཱ་མ, ཝ་ཊྚ་ནཱ་ནཾ ཨཱ་ཝ་ལི༹ ཝ་ཊྚ་ནཱ་ཝ་ལི༹.
མ་ཎྜ་ལཱ་ཀཱ་རེ་ན ཚི་ནྣ་ཝཾ་ས་ཀ་ལཱི༹་ར་ཁ་ཎྜཱ་ནི ཝཾ་ས་ཀ་ལཱི༹་ར་ཙ་ཀྐ་ལ་ཀཱ་ནི. ཨ་ཝ་ལེ་ཁ་ན་ས་ཏྠ་ཀཾ ཨུ་ཙྪུ་ཏ་ཙཱ་ཝ་ལེ་ཁ་ན་ས་ཏྠ་ཀཾ.
༡༩༢. ཝ་ཀྐ་བྷཱ་གེ་ན པ་རི་ཙྪི་ནྣནྟི ཝ་ཀྐ་པ་རི་ཡ་ནྟེ་ན བྷཱ་གེ་ན པ་རི་ཙྪི་ནྣཾ. ཨི་ཏོ པ་རེ་སུ་པི ཨེ་ཝ་རཱུ་པེ་སུ ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ.
༡༩༣. ཡཾ ནི་སྶཱ་ཡཱཏི ཡཾ ལོ་ཧི་ཏཾ ནི་སྶཱ་ཡ, ནི་སྶ་ཡ་ནི་སྶ་ཡོ་པི ‘‘ནི་སྶ་ཡོ’’ཏྭེ་ཝ ཝུ་ཙྩ་ཏི. བྷ་ཝ་ཏི ཧི ཀཱ་ར་ཎ་ཀཱ་ར་ཎེ་པི ཀཱ་ར་ཎ་ཝོ་ཧཱ་རོ ཡ་ཐཱ ‘‘ཙོ་རེ་ཧི གཱ་མོ ད་ཌྜྷོ’’ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ཡ་སྨིཾ རཱུ་པ་ཀ་ལཱ་པེ ཧ་ད་ཡ་ཝ་ཏྠུ, ཏ་མྤི ལོ་ཧི་ཏ་ག་ཏི་ཀ་མེ་ཝ ཧུ་ཏྭཱ ཏི་ཊྛ་ཏཱི་ཏི ‘‘ཡཾ ནི་སྶཱ་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
༡༩༤. པ་ཎྜུ་ཀ་དྷཱ་ཏུ་ཀནྟི པ་ཎྜུ་ས་བྷཱ་ཝཾ.
༡༩༥. པ་རི་ཡོ་ན་ཧ་ན་མཾ་སནྟི པ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ཀ་མཾ་སཾ.
༡༩༦. ཨུ་ད་ར་ཛི་ཝ྄ཧཱ་མཾ་སནྟི ཛི་ཝ྄ཧཱ་ས་ཎྛཱ་ནཾ ཨུ་ད་ར་སྶ མ་ཏྠ་ཀ་པ་སྶེ ཏི་ཊྛ་ན་ཀ་མཾ་སཾ. ‘‘ནཱི་ལ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ནཱི་ལཾ ནཱ་མ བ་ཧུ་དྷཱ་ཏུ་ཀ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ནི་གྒུ་ཎྜི་པུ་པྥ་ཝ་ཎྞ’’ནྟི.
༡༩༧. པ་པྥཱ་ས་མཾ་སནྟི ཡ་ཐཱ་ཋཱ་ནེ ཨེ་ཝ ལ་མྦི་ཏྭཱ ཐོ་ཀཾ པ་རི་ཝ་ཏྟ་ཀ་མཾ་སཾ. ནི་ར་སནྟི ནི་ཧཱི་ན་ར་སཾ. ནི་རོ་ཛནྟི ནི་པྤ་བྷཾ, ཨོ་ཛཱ་ར་ཧི་ཏཾ ཝཱ.
༡༩༨. ཨོ་བྷ་གྒཱཏི ཨ་ཝ་བྷུ་ཛི་ཏྭཱ ཋི་ཏཱ. ས་ཀྑ་ར་སུ་དྷཱ་ཝ་ཎྞནྟི མ་རུ་མྦེ་ཧི ཀ་ཏ་སུ་དྷཱ་ཝ་ཎྞཾ. ‘‘སེ་ཏ་ས་ཀྑ་ར་སུ་དྷཱ་ཝ་ཎྞ’’ནྟི་པི པཱ་ཋོ, སེ་ཏ་ས་ཀྑ་ར་ཝ་ཎྞཾ, སུ་དྷཱ་ཝ་ཎྞ་ཉྩཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
༡༩༩. ཨ་ནྟ་སྶ ཨཱ་བྷུ་ཛི་ཏྭཱ ཨཱ་བྷུ་ཛི་ཏྭཱ ཋི་ཏ་པྤ་དེ་སཱ ཨ་ནྟ་བྷོ་ག་ཊྛཱ་ནཱ་ནི. ཏེ་སཾ བ་ནྡྷ་ན་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ནྟ་གུ་ཎཾ ནཱ་མཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནྟ་གུ་ཎ་ནྟི ཨ་ནྟ་བྷོ་ག་ཊྛཱ་ནེ་སུ བ་ནྡྷ་ན’’ནྟི. ཀུ་དྡཱ་ལ་ཕ་ར་སུ་ཀ་མྨཱ་དཱི་ནི ཀ་རོ་ནྟཱ་ནཾ ཨ་ནྟ་བྷོ་གེ ཨ་ག་ལ༹་ནྟེ ཨེ་ཀ་ཏོ ཨཱ་བ་ནྡྷི་ཏྭཱ, ཀིཾ ཝི་ཡ? ཡ་ནྟ་སུ་ཏྟ་ཀ་མི་ཝ ཡ་ནྟ་ཕ་ལ་ཀཱ་ནཱི་ཏི. ཀི་མི་ཝ ཏ་ཏྠ ཋི་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘པཱ་ད་པུ་ཉྪ་ན…པེ… ཋི་ཏ’’ནྟི. པུ་རི་མ་ཉྩེ་ཏྠ ཨཱ་བ་ནྡྷ་ན་སྶ, དུ་ཏི་ཡཾ ཋཱ་ནཱ་ཀཱ་ར་སྶ ནི་ད་སྶ་ན་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ.
༢༠༠. ཨ་སི་ཏཾ ནཱ་མ བྷུ་ཏྟཾ ཨོ་ད་ནཱ་དི. པཱི་ཏཾ ནཱ་མ པི་ཝ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཧ་ཊ་པཱ་ན་ཀཱ་དི. ཁཱ་ཡི་ཏཾ ནཱ་མ སཾ་ཁཱ་དི་ཏཾ པི་ཊྛ་མཱུ་ལ་ཕ་ལ་ཁ་ཛྫཱ་དི. སཱ་ཡི་ཏཾ ནཱ་མ ཨ་སྶཱ་དི་ཏཾ ཨ་མྦ་པ་ཀྐ་མ་དྷུ་ཕཱ་ཎི་ཏཱ་དི.
ཡ་ཏྠཱཏི ཡ་སྨིཾ ཨུ་ད་རེ. ཡནྟི ཙ ཨུ་ད་ར་མེ་ཝ པ་ཙྩཱ་མ་ས་ཏི. ཡ་ཏྠ པཱ་ན་བྷོ་ཛ་ནཱ་དཱི་ནི པ་ཏི་ཏྭཱ ཏི་ཊྛ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. སུ་ཝཱ་ན་ཝ་མ་ཐུ སཱ་ར་མེ་ཡྻ་ཝ་ནྟཾ. ཝི་ཝེ་ཀནྟི ཝི་བྷཱ་གཾ.
༢༠༡. ཧེ་ཊྛཱ་ནཱ་བྷི་པི་ཊྛི་ཀ་ཎྚ་ཀ་མཱུ་ལཱ་ནཾ ཨ་ནྟ་རེཏི པུ་རི་མ་བྷཱ་ག་ཝ་སེ་ན ནཱ་བྷི་ཡཱ ཧེ་ཊྛཱ་པ་དེ་ས་སྶ པ་ཙྪི་མ་བྷཱ་ག་ཝ་སེ་ན ཧེ་ཊྛི་མ་པི་ཊྛི་ཀ་ཎྚ་ཀཱ་ནཾ ཝེ་མ་ཛ྄ཛྷེ. ཝེ་ལུ༹་ནཱ་ལི༹་ཀ་ས་དི་སོ པ་དེ་སོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
༢༠༢. ས་མོ་ཧི་ཏནྟི ནི་ཙི་ཏཾ.
༢༠༤. པཱུ་ཏི་བྷཱ་ཝཾ ཨཱ་པ་ནྣཾ ཀུ་ཀྐུ་ཊ་ཎྜཾ པཱུ་ཏི་ཀུ་ཀྐུ་ཊ་ཎྜཾ. ཨུ་དྡེ་ཀོ པི་ཏྟཱ་དཱི་ཧི ཝི་ནཱ ཀེ་ཝ་ལོ ཨུ་དྡྷ་ངྒ་མ་ཝཱ་ཏོ.
༢༠༥. ཨཱ་ཙཱ་མོ ཨ་ཝ་སྶཱ་ཝ་ན་ཀ་ཉྫི་ཀཾ.
༢༠༦. ཝ་ཀྐ་ཧ་ད་ཡ་ཡ་ཀ་ན་པ་པྥཱ་སེ ཏེ་མ་ཡ་མཱ་ནནྟི ཨེ་ཏྠ ཡ་ཀ་ནཾ ཧེ་ཊྛཱ་བྷཱ་ག་པཱུ་ར་ཎེ་ནེ་ཝ ཏེ་མེ་ཏི, ཨི་ཏ་རཱ་ནི ཏེ་སཾ ཨུ་པ་རི ཐོ་ཀཾ ཐོ་ཀཾ པ་གྒྷ་ར་ཎེ་ནཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.
༢༠༧. ཨུ་ཏུ་ཝི་ཀཱ་རོ ཨུ་ཎྷ་ཝ་ལཱ་ཧ་ཀཱ་དི་ཧེ་ཏུ་ཀོ. ཝི་ས་མ་ཙྪི་ནྣོ བྷི་སཱ་དི་ཀ་ལཱ་པོ ཝི་ས་མཾ ཨུ་ད་ཀཾ པ་གྒྷ་ར་ཏི, ཨེ་ཝ་མེ་ཝཾ ས་རཱི་རཾ ཀེ་ས་ཀཱུ་པཱ་དི་ཝི་ཝ་རེ་ཧི ཨུ་པ་རི, ཧེ་ཊྛཱ, ཏི་རི་ཡ་ཉྩ སེ་དཾ ཝི་ས་མཾ པ་གྒྷ་ར་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ཝི་ས་མ་ཙྪི་ནྣ-གྒ་ཧ་ཎཾ ཀ་ཏཾ.
༢༠༨. ཝི་ས་མཱ་ཧཱ་རནྟི ཏ་དཱ་པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ས་རཱི་རཱ་ཝ་ཏྠཱ་ཡ ཨ་ས་པྤཱ་ཡཱ་ཧཱ་རཾ, ཨ་ཏི་ཀ་ཊུ་ཀ་ཨ་ཙྩུ་ཎྷཱ་དི་ཝི་ས་བྷཱ་གཱ་ཧཱ་རཾ ཝཱ. ས་མྨོ་ཧ་ཝི་ནོ་ད་ནི་ཡཾ (ཝི་བྷ. ཨ་ཊྛ. ༣༥༦) པ་ན ‘‘ཝི་ས་བྷཱ་གཱ་ཧཱ་ར’’ནྟྭེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ ཏ་དཱ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ་ནཾ དྷཱ་ཏཱུ་ནཾ ཝི་ས་བྷཱ་ག་ཏྟཱ.
༢༠༩. ‘‘ནྷཱ་ན་ཀཱ་ལེ’’ཏི ཨི་དཾ ཨུ་ད་ཀ་སྶ ཨུ་པ་རི སི་ནེ་ཧ་སྶ ས་མྦྷ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ. པ་རི་བྦྷ་མ་ནྟ་སི་ནེ་ཧ་བི་ནྡུ་ཝི་ས་ཊ་ས་ཎྛཱ་ནཱཏི ཝི་ས་ཊཾ ཧུ་ཏྭཱ པ་རི་བྦྷ་མ་ནྟ་སི་ནེ་ཧ་བི་ནྡུ་ས་ཎྛཱ་ནཱ. ཨུ་ཏུ་ཝི་ས་བྷཱ་གོ བ་ཧི་དྡྷཱ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནོ. དྷཱ་ཏུ་ཝི་ས་བྷཱ་གོ ཨ་ནྟོ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནོ. ཏེ པ་དེ་སཱཏི ཏེ ཧ་ཏྠ་ཏ་ལཱ་དི་པ་དེ་སཱ.
༢༡༠. ཀི་ཉྩཱིཏི ཨུ་ཎྷཱ་དི་ར་སཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ ཨཱ་ཧཱ་ར་ཝ་ཏྠུ. ནེ་སནྟི ས་ཏྟཱ་ནཾ. ཧ་ད་ཡཾ ཨཱ་གི་ལཱ་ཡ་ཏཱིཏི ཝི་ས་བྷཱ་གཱ་ཧཱ་རཱ་དིཾ པ་ཊི་ཙྩ ཧ་ད་ཡ་པྤ་དེ་སོ ཝི་ཝ་ཏྟ་ཏི.
༢༡༡. ད་དྷི་ནོ ཝི་སྶ་ནྡ་ན་ཨ་ཙྪ་ར་སོ ད་དྷི་མུ་ཏྟཾ. ག་ལི༹་ཏྭཱཏི ས་ནྡི་ཏྭཱ. ཏཱ་ལུ་མ་ཏྠ་ཀ་ཝི་ཝ་རེ་ན ཨོ་ཏ་རི་ཏྭཱཏི མ་ཏྠ་ཀ་ཝི་ཝ་ར་ཏོ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཏཱ་ལུ་མ་ཏྠ་ཀེ་ན ཨོ་ཏ་རི་ཏྭཱ.
༢༡༢. ཏེ་ལཾ ཝི་ཡ ས་ཀ་ཊ་སྶ ནཱ་བྷི་ཨ་ཀྑ་སཱི་སཱ་ནཾ ཨ་ཊྛི་ས་ནྡྷཱི་ནཾ ཨ་བྦྷ་ཉྫ་ན་ཀི་ཙྩཾ སཱ་དྷ་ཡ་མཱ་ནཱ. ཀ་ཊ་ཀ་ཊཱ་ཡ་ནྟཱིཏི ‘‘ཀ་ཊ ཀ་ཊཱ’’ཏི ས་དྡཾ ཀ་རོ་ནྟི. ཨ་ནུ་ར་ཝ་ད་སྶ་ནཾ ཧེ་ཏཾ. དུ་ཀྑ་ནྟཱིཏི དུ་ཀྑི་ཏཱ་ནི ས་ཉྫཱ་ཏ་དུ་ཀྑཱ་ནི ཧོ་ནྟི.
༢༡༣. ས་མཱུ་ལ་ཀཱུ་ལ་མཱ་སཾ ཛྷཱ་པེ་ཏྭཱ ཚཱ་རི་ཀཾ ཨ་ཝ་སྶཱ་ཝེ་ཏྭཱ ག་ཧི་ཏ་ཡཱུ་སོ མཱ་ས་ཁཱ་རོ. ཨུ་ཙྪི་ཊྛོ་ད་ཀ་ག་བྦྷ་མ་ལཱ་དཱི་ནཾ ཚ་ཌྜ་ན་ཊྛཱ་ནཾ ཙ་ནྡ་ནི་ཀཱ. ར་ཝ་ཎ་གྷ་ཊཾ ནཱ་མ པ་ཀ་ཏི་ཡཱ ས་མྨུ་ཁ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི. ཡ་སྶ པ་ན ཨཱ་ར་གྒ་མ་ཏྟ་མྤི ཨུ་ད་ཀ་སྶ པ་ཝི་ས་ན་མུ་ཁཾ ན་ཏྠི, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་མུ་ཁེ ར་ཝ་ཎ་གྷ་ཊེ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ནནྟི ས་མཱི་ཧ་ནཾ.
༢༡༤. ཨེ་ཝ་ཉྷཱིཏི་ཨཱ་དི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ་ཡ ཨུ་གྒ་ཧ་ཀོ་ས་ལླ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ནི་ག་མ་ནཾ. ཨི་དཱ་ནི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ཀོ་ས་ལླ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་མྤི ནི་ག་མ་ན་ཝ་སེ་ན ག་ཧེ་ཏྭཱ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ མ་ཏྠ་ཀཾ པཱ་པེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ནུ་པུ་བྦ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཏ་ཏྠ པ་ཎྞ་ཏྟི་ས་མ་ཏི་ཀྐ་མཱ་ཝ་སཱ་ནེཏི ཀེ་སཱ་དི་པ་ཎྞ་ཏྟི་ས་མ་ཏི་ཀྐ་མ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ་ཡ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཨ་ཝ་སཱ་ནེ. ཨ་པུ་བྦཱ་པ་རི་ཡ་མི་ཝཱཏི ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷ་མི་ཝ. ཀེ་སཱ་ཏི ཨི་ཏི-ས་དྡོ ཨཱ་དི་ཨ་ཏྠོ, པ་ཀཱ་ར་ཏྠོ ཝཱ, ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ནཱ ཨི་མི་ནཱ པ་ཀཱ་རེ་ན ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ དྷ་མྨཱཏི ཝ་ཎྞཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝ་ཝ་ཏྠཱ་པི་ཏཱ པ་ཊི་ཀྐཱུ་ལཱ་ཀཱ་ར་ཏོ ཨུ་པ་ཊྛི་ཏཱ ཀོ་ཊྛཱ་ས་དྷ་མྨཱ.
བ་ཧི་དྡྷཱ་པཱིཏི ས་ས་ནྟཱ་ན་ཏོ བ་ཧི་པི, པ་ར་ས་ནྟཱ་ན་ཀཱ་ཡེ་པཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. མ་ན་སི་ཀཱ་རཾ ཨུ་པ་སཾ་ཧ་ར་ཏཱིཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ པ་ཊི་ཀྐཱུ་ལ་མ་ན་སི་ཀཱ་རཾ ཨུ་པ་ནེ་ཏི. ཡ་ཐཱ ཨི་དཾ, ཏ་ཐཱ ཨེ་ཏ་ནྟི. ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་ཀོ་ཊྛཱ་སེ་སུ པཱ་ཀ་ཊཱི་བྷཱུ་ཏེ་སཱུཏི ཡ་ཐཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀཱ་ཡེ, ཨེ་ཝཾ པ་རེ་ས་མྤི ཀཱ་ཡེ ས་བྦེ་སུ ཀེ་སཱ་དི་ཀོ་ཊྛཱ་སེ་སུ པ་ཊི་ཀྐཱུ་ལ་ཝ་སེ་ན ཝི་བྷཱུ་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་པ་ཊྛི་ཏེ་སཱུ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཀ་སི་ཎེ་སུ ཝ་ཌྜྷ་ན་ས་དི་སོ ཡོ་གི་ནོ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝི་སེ་སོ ད་སྶི་ཏོ.
ཨ་ནུ་པུ་བྦ་མུ་ཉྩ་ནཱ་དཱིཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན སུ་ཏྟ་ནྟ་ན་ཡེ་ན ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏཾ ཝཱི་རི་ཡ་ས་མ་ཏཱ་ཡོ་ཛ་ནཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. པུ་ན་པྤུ་ནཾ མ་ན་སི ཀ་རོ་ཏོཏི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ ཀཱ་ཡེ ཀེ་སཱ་དི་ཀེ ‘‘པ་ཊི་ཀྐཱུ་ལཱ པ་ཊི་ཀྐཱུ་ལཱ’’ཏི ཨ་བྷི་ཎྷ་སོ མ་ན་སི་ཀཱ་རཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ནྟ་སྶ ཡ་དཱ ས་དྡྷཱ་དཱི་ནི ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི ལ་དྡྷ་ས་མ་ཐཱ་ནི ཝི་ས་དཱ་ནི པ་ཝ་ཏྟ་ནྟི, ཏ་དཱ ཨ་སྶ་དྡྷི་ཡཱ་དཱི་ནཾ དཱུ་རཱི་བྷཱ་ཝེ་ན སཱ་ཏི་ས་ཡཾ བ་ལ་པྤ་ཏྟེ་ཧི ས་ཏྟ་ཧི ས་དྡྷ་མྨེ་ཧི ལ་དྡྷཱུ་པ་ཏྠ་མྦྷཱ་ནི ཝི་ཏ་ཀྐཱ་དཱི་ནི ཛྷཱ་ན་ངྒཱ་ནི པ་ཊུ་ཏ་རཱ་ནི ཧུ་ཏྭཱ པཱ་ཏུ་བྷ་ཝ་ནྟི. ཏེ་སཾ ཨུ་ཛུ་ཝི་པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་ཏཱ་ཡ ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ་ནི ཝི་ཀྑ་མྦྷི་ཏཱ་ནེ་ཝ ཧོ་ནྟི ས་དྡྷིཾ ཏ་དེ་ཀ་ཊྛེ་ཧི པཱ་པ་དྷ་མྨེ་ཧི. ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ས་མཱ་དྷི་ནཱ ཙི་ཏྟཾ ས་མཱ་དྷི་ཡ་ཏི, སོ ཏཾ་ཡེ་ཝ ནི་མི་ཏྟཾ ཨཱ་སེ་ཝ་ནྟོ བྷཱ་ཝེ་ནྟོ བ་ཧུ་ལཱི་ཀ་རོ་ནྟོ ཨ་པྤ་ནཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན ཨ་པྤ་ནཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི. ས་བྦཱ་ཀཱ་ར་ཏོཏི ཝ་ཎྞཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ཉྩ་དྷཱ་པི. སཱཏི ཨ་པྤ་ནཱ.
ཡ་དི པ་ནེ་ཏཾ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀཱ་སུ་བྷ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཱ་ནི ཝི་ཡ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཝ་སེ་ན སི་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ ‘‘ཀཱ་ཡ་ག་ཏཱ་ས་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཝཾ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ནཱ་ནཱ་ཝ་ཎྞ་ས་ཎྛཱ་ནཱ་དཱི་སུ དྭ་ཏྟིཾ་སཱ་ཡ ཀོ་ཊྛཱ་སེ་སུ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ་ཡ ས་ཏི་ཡཱ ཀི་ཙྩ་མེ་ཏྠ སཱ་ཏི་ས་ཡ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཏི་བ་ལེ་ན ཨི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ’’ཏི.
པ་ནྟ་སེ་ནཱ་ས་ནེ་སུ, ཨ་དྷི་ཀུ་ས་ལེ་སུ ཙ ཨ་ར་ཏིཾ, ཀཱ་མ་གུ་ཎེ་སུ ཙ ར་ཏིཾ ས་ཧ་ཏི ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཨ་ར་ཏི་ར་ཏི་ས་ཧོ ས་རཱི་ར་ས་བྷཱ་ཝ་ཙི་ནྟ་ནེ་ན ཨ་ན་བྷི་ར་ཏི་ཡཱ པ་ཧཱི་ན་ཏྟཱ. ཏ་ཐཱ ཀོ་ཊྛཱ་ས་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཨ་ཏྟ་སི་ནེ་ཧ་སྶ པ་རི་ཀྑཱི་ཎ་ཏྟཱ བྷ་ཡ་བྷེ་ར་ཝཾ ས་ཧ་ཏི, སཱི་ཏཱ་དཱི་ན་ཉྩ ཨ་དྷི་ཝཱ་ས་ཀ་ཛཱ་ཏི་ཀོ ཧོ་ཏི. ཨ་ཏྟ་སི་ནེ་ཧ་ཝ་སེ་ན ཧི པུ་རི་ས་སྶ བྷ་ཡ་བྷེ་ར་ཝཾ ཧོ་ཏི, དུ་ཀྑ་སྶ ཙ ཨ་ན་དྷི་ཝཱ་ས་ནཾ. ཨི་མཾ པ་ན ཀོ་ཊྛཱ་ས་བྷཱ་ཝ་ན་མ་ནུ་ཡུ་ཏྟ་སྶ ན ཀེ་ཝ་ལཾ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་མ་ཏྟ་མེ་ཝ, ཨུ་ཏྟ་རི་པི པ་ཊི་ཝེ་དྷོ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཀེ་སཱ་དཱི་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.
ཨཱ་ནཱ་པཱ་ན་སྶ་ཏི་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༡༥. ཡཾ ཏཾ ཨེ་ཝཾ པ་སཾ་སི་ཏྭཱ ཨཱ་ནཱ་པཱ་ན་སྶ་ཏི་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ནི་དྡི་ཊྛ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་ཏྠ ཡ་སྨཱ ‘‘ཀ་ཐཾ བྷཱ་ཝི་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཱ་ཡ པུ་ཙྪཱ་པཱ་ལི༹་ཡཱ ཨ་ཏྠེ ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏེ ཐོ་མ་ནཱ་པཱ་ལི༹་ཡཱ་པི ཨ་ཏྠོ ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏོ་ཡེ་ཝ ཧོ་ཏི བྷེ་དཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཏ་སྨཱ ཏཾ ལ་ངྒྷི་ཏྭཱ ‘‘ཀ་ཐཾ བྷཱ་ཝི་ཏོ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨཱ་ར་བྷ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཧི ཨི་ཏོ པ་སཾ་སཱ་བྷཱ་ཝོ ‘‘ཨ་ཡ་མྤི ཁོ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཉྩ ཝི་སེ་སོ. ཏེ་སུ པ་སཾ་སཱ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨེ་ཝཾ པ་སཾ་སི་ཏྭཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. པ་སཾ་སཱ ཙ ཏ་ཏྠ ཨ་བྷི་རུ་ཙི་ཛ་ན་ནེ་ན ཨུ་སྶཱ་ཧ་ན་ཏྠཱ. ཏ་ཉྷི སུ་ཏྭཱ བྷི་ཀྑཱུ ‘‘བྷ་ག་ཝཱ ཨི་མཾ ས་མཱ་དྷིཾ ཨ་ནེ་ཀེ་ཧི ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧི པ་སཾ་ས་ཏི, ས་ནྟོ ཀི་རཱ་ཡཾ ས་མཱ་དྷི པ་ཎཱི་ཏོ ཙ ཨ་སེ་ཙ་ན་ཀོ ཙ སུ་ཁོ ཙ ཝི་ཧཱ་རོ པཱ་པ་དྷ་མྨེ ཙ ཋཱ་ན་སོ ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་པེ་ཏཱི’’ཏི ས་ཉྫཱ་ཏཱ་བྷི་རུ་ཙ་ཡོ ཨུ་སྶཱ་ཧ་ཛཱ་ཏཱ ས་ཀྐ་ཙྩཾ ཨ་ནུ་ཡུ་ཉྫི་ཏ་བྦཾ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦཾ མ་ཉྙ་ནྟི. ‘‘ཨ་ཡ་མྤི ཁོ’’ཏི པ་ད་སྶ ཡེ ཨི་མེ མ་ཡཱ ནི་བྦཱ་ན་མ་ཧཱ་ས་ར་སྶ ཨོ་ཏ་ར་ཎ་ཏི་ཏྠ་བྷཱུ་ཏཱ ཀ་སི་ཎ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཨ་སུ་བྷ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་ད་ཡོ དེ་སི་ཏཱ, ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཏེ ཨེ་ཝ, ཨ་ཡ་མྤི ཁོ་ཏི བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཙྩ་ཀྑ་བྷཱུ་ཏཾ ས་མཱ་དྷིཾ དེ་ས་ནཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཏེ་ས་མྤི བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨཱ་ས་ནྣཾ, པ་ཙྩ་ཀྑ་ཉྩ ཀ་རོ་ནྟོ ས་མྤི་ཎྜ་ན་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཝ་མཱ་ཧཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷ་མུ་ཁེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
སོ་ལ༹་ས་ཝ་ཏྠུ་ཀནྟི ཙ་ཏཱུ་སུ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་སུ ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཙ་ཏུ་ཀྐཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན སོ་ལ༹་ས་ཊྛཱ་ནཾ. ས་བྦཱ་ཀཱ་ར་པ་རི་པཱུ་རོཏི ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་པཱ་ལི༹་ཡཱ པ་ད་ཏྠོ པི་ཎྜ་ཏྠོ ཨུ་པ་མཱ ཙོ་ད་ནཱ པ་རི་ཧཱ་རོ པ་ཡོ་ཛ་ན་ནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ཧི ས་བྦེ་ཧི ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧི པ་རི་པུ་ཎྞོ. ནི་དྡེ་སོཏི ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་སྶ ནི་སྶེ་ས་ཏོ ཝི་ཏྠཱ་རོ.
༢༡༦. ཀ་ཐནྟི ཨི་དཾ པུ་ཙྪ་ནཱ་ཀཱ་ར་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་པ་དཾ. པུ་ཙྪཱ ཙེ་ཏྠ ཀ་ཐེ་ཏུ་ཀ་མྱ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཉྙཱ་སཾ ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. སཱ ཙ ཨུ་པ་རི དེ་ས་ནཾ ཨཱ་རུ་ལ༹ྷཱ་ནཾ ས་བྦེ་སཾ པ་ཀཱ་ར་ཝི་སེ་སཱ་ནཾ ཨཱ་མ་ས་ན་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཀ་ཐ་ནྟི…པེ… ཀ་མྱ་ཏཱ་པུ་ཙྪཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཀ་ཐཾ བ་ཧུ་ལཱི་ཀ་ཏོཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ‘‘ཨཱ་ནཱ་པཱ་ན་སྶ་ཏི་ས་མཱ་དྷཱི’’ཏི པ་དཾ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཏྠ ཀ་ཐནྟི ཨཱ་ནཱ་པཱ་ན་སྶ་ཏི་ས་མཱ་དྷི་བ་ཧུ་ལཱི་ཀཱ་རཾ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་ར་ཏོ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ཏུ་ཀ་མྱ་ཏཱ་པུ་ཙྪཱ. བ་ཧུ་ལཱི་ཀ་ཏོ ཨཱ་ནཱ་པཱ་ན་སྶ་ཏི་ས་མཱ་དྷཱིཏི ཏ་ཐཱ་པུ་ཊྛ་དྷ་མྨ་ནི་ད་སྶ་ན་ནྟི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ‘‘ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཏི་དི་ས་ཏི. ཏ་ཐཱ ས་ནྟ་བྷཱ་ཝཱ་ད་ཡོ་པི ཏ་སྶ ཡེ་ཧི བྷཱ་ཝ་ནཱ་བ་ཧུ་ལཱི་ཀཱ་རེ་ཧི སི་དྡྷཱ, ཏ་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ ག་ཧི་ཏཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཀ་ཐཾ བ་ཧུ་ལཱི་ཀ་ཏོ…པེ… ཝཱུ་པ་ས་མེ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
‘‘པུ་ན ཙ པ་རཾ, ཨུ་དཱ་ཡི, ཨ་ཀྑཱ་ཏཱ མ་ཡཱ སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ པ་ཊི་པ་དཱ, ཡ་ཐཱ་པ་ཊི་པ་ནྣཱ མེ སཱ་ཝ་ཀཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནེ བྷཱ་ཝེ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༢.༢༤༧) ཨུ་པྤཱ་ད་ན་ཝ་ཌྜྷ་ན་ཊྛེ་ན བྷཱ་ཝ་ནཱ ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘བྷཱ་ཝི་ཏོ་ཏི ཨུ་པྤཱ་དི་ཏོ ཝ་ཌྜྷི་ཏོ ཝཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ བྷཱ་ཝཾ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏཾ ཨི་ཏོ ག་ཏོ་ཏི བྷཱ་ཝི་ཏོ, ཨུ་པྤཱ་དི་ཏོ པ་ཊི་ལ་དྡྷ་མ་ཏྟོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨུ་པྤ་ནྣོ པ་ན ལ་དྡྷཱ་སེ་ཝ་ནོ, བྷཱ་ཝི་ཏོ པ་གུ་ཎ་བྷཱ་ཝཾ ཨཱ་པཱ་དི་ཏོ, ཝ་ཌྜྷི་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨཱ་ནཱ་པཱ་ན་པ་རི་གྒཱ་ཧི་ཀཱ་ཡཱཏི དཱི་གྷ་ར་སྶཱ་དི་ཝི་སེ་སེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་སེ པ་རི་ཙྪི་ཛྫ་གཱ་ཧི་ཀཱ་ཡ, ཏེ ཨཱ་ར་བྦྷ པ་ཝ་ཏྟཱ་ཡ, ས་ཏི་ཡཾ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. པུ་རི་མ་སྨི་ཉྷི ཨ་ཏྠེ ས་མཱ་དྷི་སྶ ས་ཏི་ཡཱ ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝོ ཝུ་ཏྟོ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ན་ཏོ, དུ་ཏི་ཡ་སྨིཾ པ་ན ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་བྷཱ་ཝོ་པི. ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ས་ཧ་ག་ཏཱ ཧི ས་ཏི ཨ་པྤ་ནཱ་ས་མཱ་དྷི་སྶ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡོ ཧོ་ཏཱི་ཏི. བ་ཧུ་ལཱི་ཀ་ཏོཏི བ་ཧུ་ལཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཏོ, ཏེ་ན ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ནཱ་དི་ཝ་སཱི་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟི་མཱ་ཧ. ཡོ ཧི ཝ་སཱི་བྷཱ་ཝཾ ཨཱ་པཱ་དི་ཏོ, སོ ཨི་ཙྪི་ཏི་ཙྪི་ཏ་ཀྑ་ཎེ ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏ་བྦ་ཏོ པུ་ན་པྤུ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟཱི་ཡ་ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཀ་ཏོ’’ཏི. ཡ་ཐཱ ‘‘ཨི་དྷེ་ཝ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་མ་ཎོ’’ཏི (མ. ནི. ༡.༡༣༩; ཨ. ནི. ༤.༢༤༡), ‘‘ཝི་ཝི་ཙྩེ་ཝ ཀཱ་མེ་ཧཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ༡.༢༢༦; སཾ. ནི. ༢.༡༥༢; ཨ. ནི. ༤.༡༢༣) ཙ ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ པ་ཋ་མ་པ་དེ ཝུ་ཏྟོ ཨེ་ཝ-ས་དྡོ དུ་ཏི་ཡཱ་དཱི་སུ་པི ཝུ་ཏྟོ ཨེ་ཝ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝ་མི་དྷཱ་པཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠ ཨེ་ཝ་ས་དྡེ་ན ནི་ཡ་མོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ’’ཏི. ཨུ་བྷ་ཡ་པ་ད་ནི་ཡ་མེ་ན ལ་དྡྷ་གུ་ཎཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཡ་ཉྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.
ཨ་སུ་བྷ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནནྟི ཨ་སུ་བྷཱ་ར་མྨ་ཎ་ཛྷཱ་ན་མཱ་ཧ. ཏཾ ཧི ཨ་སུ་བྷེ་སུ ཡོ་ག་ཀ་མྨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཡོ་གི་ནོ སུ་ཁ་ཝི་སེ་སཱ་ནཾ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ ‘‘ཨ་སུ་བྷ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ‘‘ཀེ་ཝ་ལ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏི. པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཛྷཱ་ན་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ཝ་སེ་ན. ཛྷཱ་ན་ཉྷི བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝི་སེ་སེ་ན ཨི་ཛ྄ཛྷ་ནྟཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝི་ས་ཡཾ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ནྟ་མེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཡ་ཐཱ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷཱི་ཡ་ཏི ཙཱ་ཏི ‘‘པ་ཊི་ཝེ་དྷོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏྟཱཏི བཱི་བྷ་ཙྪཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏྟཱ. པ་ཊི་ཀྐཱུ་ལཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏྟཱཏི ཛི་གུ་ཙྪི་ཏ་བྦཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏྟཱ. པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ནཱཏི ཀཱ་ར་ཎེ་ན, ལེ་ས་ནྟ་རེ་ན ཝཱ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ས་ནྟ་ཏཱ་ཡཱཏི ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན ཝི་ཙེ་ཏ་བྦ་ཏཾ པ་ཏྟཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ པ་ར་མ་སུ་ཁུ་མ་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. ས་ནྟེ ཧི ས་ནྣི་སི་ནྣེ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནོ དྷ་མྨོ ས་ཡ་མྤི ས་ནྣི་སི་ནྣོ་ཝ ཧོ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་ནྟོ ཝཱུ་པ་ས་ནྟོ ནི་བྦུ་ཏོ’’ཏི, ནི་བྦུ་ཏ་ས་བྦ་པ་རི་ལཱ༹་ཧོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ས་ནྟ་ཏཱ་ཡ ཏ་དཱ་ར་མྨ་ཎ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་ནྟ་ཏཱ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ཧི པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ་ཧི དཱི་པེ་ཏ་བྦཱ.
ནཱ་སྶ ས་ནྟ་པ་ཎཱི་ཏ་བྷཱ་ཝཱ་ཝ་ཧཾ ཀི་ཉྩི སེ་ཙ་ན་ནྟི ཨ་སེ་ཙ་ན་ཀོ. ཨ་སེ་ཙ་ན་ཀ་ཏྟཱ ཨ་ནཱ་སི་ཏྟ་ཀོ. ཨ་ནཱ་སི་ཏྟ་ཀ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ ཨ་བྦོ་ཀི་ཎྞོ ཨ་ས་མྨི་སྶོ པ་རི་ཀ་མྨཱ་དི་ནཱ. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ པཱ་ཊི་ཡེ་ཀྐོ ཝི་སུཾ་ཡེ་ཝེ་ཀོ. ཨཱ་ཝེ་ཎི་ཀོ ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎོ. ས་བྦ་མེ་ཏཾ ས་ར་ས་ཏོ ཨེ་ཝ ས་ནྟ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ. པ་རི་ཀ་མྨཾ ཝཱ ས་ནྟ་བྷཱ་ཝ་ནི་མི་ཏྟཾ, པ་རི་ཀ་མྨནྟི ཙ ཀ་སི་ཎ་ཀ་ར་ཎཱ་དཱི་ནི ནི་མི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ, ཏཱ་དི་སཾ ཨི་དྷ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏ་དཱ ཧི ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ནི་ར་སྶཱ་ད་ཏྟཱ ཨ་ས་ནྟ་མ་པྤ་ཎཱི་ཏཾ སི་ཡཱ. ཨུ་པ་ཙཱ་རེ་ན ཝཱ ན་ཏྠི ཨེ་ཏྠ ས་ནྟ་ཏཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཡ་ཐཱ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཀྑ་ཎེ ནཱི་ཝ་ར་ཎ་ཝི་ག་མེ་ན, ཨ་ངྒ་པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཙ པ་རེ་སཾ ས་ནྟ་ཏཱ ཧོ་ཏི, ན ཨེ་ཝ་མི་མ་སྶ. ཨ་ཡཾ པ་ན ཨཱ་དི་ས་མ་ནྣཱ…པེ… པ་ཎཱི་ཏོ ཙཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཀེ་ཙཱིཏི ཨུ་ཏྟ་ར་ཝི་ཧཱ་ར་ཝཱ་སི་ཀེ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. ཨ་ནཱ་སི་ཏྟ་ཀོཏི ཨུ་པ་སེ་ཙ་ནེ་ན ན ཨཱ་སི་ཏྟ་ཀོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨོ་ཛ་ཝ་ནྟོ’’ཏི, ཨོ་ཛ་ཝ་ནྟ་ས་དི་སོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. མ་དྷཱུ་རོཏི ཨི་ཊྛོ, ཙེ་ཏ་སི་ཀ་སུ་ཁ་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནཾ ཏི་ཀ་ཙ་ཏུ་ཀྐ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཝ་སེ་ན, ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ཡ ཝཱ ས་ནྟ་བྷཱ་ཝེ་ན སུ་ཁ་ག་ཏི་ཀ་ཏྟཱ ས་བྦེ་ས་མྤི ཝ་སེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཛྷཱ་ན་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་པ་ཎཱི་ཏ་རཱུ་པ་ཕུ་ཊྛ་ས་རཱི་ར་ཏཱ་ཝ་སེ་ན པ་ན ཀཱ་ཡི་ཀ་སུ་ཁ་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནཾ ད་ཊྛ་བྦཾ, ཏ་ཉྩ ཁོ ཛྷཱ་ན་ཏོ ཝུ་ཊྛི་ཏ་ཀཱ་ལེ. ཨི་མ་སྨིཾ པ་ཀྑེ ‘‘ཨ་པྤི་ཏ་པྤི་ཏ་ཀྑ་ཎེ’’ཏི ཨི་དཾ ཧེ་ཏུ་མྷི བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ནཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨ་ཝི་ཀྑ་མྦྷི་ཏེཏི ཛྷཱ་ནེ་ན ས་ཀ་ས་ནྟཱ་ན་ཏོ ཨ་ནཱི་ཧ་ཊེ ཨ་པྤ་ཧཱི་ནེ. ཨ་ཀོ་ས་ལླ་ས་མྦྷཱུ་ཏེཏི ཨ་ཀོ་ས་ལླཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཨ་ཝི་ཛྫཱ, ཏ་ཏོ ས་མྦྷཱུ་ཏེ. ཨ་ཝི་ཛྫཱ་པུ་བྦ་ངྒ་མཱ ཧི ས་བྦེ པཱ་པ་དྷ་མྨཱ. ཁ་ཎེ་ནེ་ཝཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཝ་ཏྟི་ཀྑ་ཎེ་ནེ་ཝ. ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་པེ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་པ་ནཾ ཝི་ནཱ་ས་ནཾ, ཏཾ པ་ན ཛྷཱ་ན་ཀ་ཏྟུ་ཀ་སྶ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ པ་རི་ཡུ་ཊྛཱ་ན་པྤ་ཧཱ་ནཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་ཀྑ་མྦྷེ་ཏཱི’’ཏི. ཝཱུ་པ་ས་མེ་ཏཱིཏི ཝི་སེ་སེ་ན ཨུ་པ་ས་མེ་ཏི. ཝི་སེ་སེ་ན ཨུ་པ་ས་མ་ནཾ པ་ན ས་མྨ་དེ་ཝ ཨུ་པ་ས་མ་ནཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སུ་ཊྛུ ཨུ་པ་ས་མེ་ཏཱི’’ཏི.
ན་ནུ ཙ ཨ་ཉྙོ་པི ས་མཱ་དྷི ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཝ་ཏྟི་ཀྑ་ཎེ་ནེ་ཝ པ་ཊི་པ་ཀྑ་དྷ་མྨེ ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་པེ་ཏི ཝཱུ་པ་ས་མེ་ཏི, ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ ཨ་ཡ་མེ་ཝ ས་མཱ་དྷི ཨེ་ཝཾ ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟོ་ཏི? པུ་བྦ་བྷཱ་ག་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ནཱ་ནཱ་ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝཱུ་པ་ས་མ་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ – ‘‘ཨཱ་ནཱ་པཱ་ན་སྶ་ཏི བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦཱ ཝི་ཏ་ཀྐུ་པ་ཙྪེ་དཱ་ཡཱ’’ཏི (ཨ. ནི. ༩.༡; ཨུ་དཱ. ༣༡). ཨ་པི་ཙ ཏི་ཀྑ་པ་ཉྙ་སྶ ཉཱ་ཎུ་ཏྟ་ར་སྶེ་ཏཾ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ, ཉཱ་ཎུ་ཏྟ་ར་སྶ ཙ ཀི་ལེ་ས་པྤ་ཧཱ་ནཾ ཨི་ཏ་རེ་ཧི སཱ་ཏི་ས་ཡཾ, ཡ་ཐཱ ས་དྡྷཱ་དྷི་མུ་ཏྟེ་ཧི དི་ཊྛི་པྤ་ཏྟ་སྶ. ཏ་སྨཱ ཨི་མཾ ཝི་སེ་སཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཋཱ་ན་སོ ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་པེ་ཏི ཝཱུ་པ་ས་མེ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཐ ཝཱ ནི་མི་ཏྟ་པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝེ ས་ཏི ཁ་ཎེ་ནེ་ཝ ཨ་ངྒ་པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཡ་མེ་ཝ ས་མཱ་དྷི ‘‘ཋཱ་ན་སོ ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་པེ་ཏི ཝཱུ་པ་ས་མེ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟོ. ཡ་ཐཱ ཏཾ མ་ཧ་ཏོ ཨ་ཀཱ་ལ་མེ་གྷ་སྶ ཨུ་ཊྛི་ཏ་སྶ དྷཱ་རཱ་ནི་པཱ་ཏེ ཁ་ཎེ་ནེ་ཝ པ་ཐ་ཝི་ཡཾ ར་ཛོ་ཛ་ལླ་སྶ ཝཱུ་པ་ས་མོ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, མ་ཧཱ་ཨ་ཀཱ་ལ་མེ་གྷོ ཨུ་ཊྛི་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི (སཾ. ནི. ༥.༩༨༥; པཱ་རཱ. ༡༦༥). སཱ་ས་ནི་ཀ་སྶ ཛྷཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ནི་བྦེ་དྷ་བྷཱ་གི་ཡཱ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ནི་བྦེ་དྷ་བྷཱ་གི་ཡ་ཏྟཱ’’ཏི. བུ་དྡྷཱ་ནཾ པ་ན ཨེ་ཀཾ་སེ་ན ནི་བྦེ་དྷ་བྷཱ་གི་ཡཱ་ཝ ཧོ་ཏི. ཨི་མ་མེ་ཝ ཧི ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ བྷཱ་ཝེ་ཏྭཱ ས་བྦེ་པི ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷཱ ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷིཾ ཨ་དྷི་ག་ཙྪ་ནྟི. ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་སྶ པཱ་ད་ཀ་བྷཱུ་ཏོ ཨ་ཡཾ ས་མཱ་དྷི ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན ཝ་ཌྜྷི་ཏྭཱ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་བྷཱ་ཝཾ ཨུ་པ་ག་ཏོ ཝི་ཡ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནུ་པུ་བྦེ་ན ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་ཝུ་དྡྷི་པྤ་ཏྟོ’’ཏི.
ཨ་ཡཾ པ་ན་ཏྠོ ཝི་རཱ་ག་ནི་རོ་དྷ་པ་ཊི་ནི་སྶ་གྒཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ས་མྨ་དེ་ཝ ཡུ་ཛྫ་ཏི. ཧེ་ཊྛཱ པ་པ་ཉྩ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ སུ་ཁ་གྒ་ཧ་ཎ་ཏྠཾ ས་ངྒ་ཧེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ས་ངྑེ་པ་ཏྠོ’’ཏི ཨཱ་ཧ, པི་ཎྜ་ཏྠོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི.
༢༡༧. ཏ་མ་ཏྠནྟི ཏཾ ‘‘ཀ་ཐཾ བྷཱ་ཝི་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པུ་ཙྪཱ་ཝ་སེ་ན ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ. ‘‘ཨི་དྷ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ ལོ་ཀེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༡.༡༩༠; མ. ནི. ༡.༢༩༡; ཨ. ནི. ༣.༦༡) ཨི་དྷ-ས་དྡོ ལོ་ཀཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཝུ་ཏྟོ, ‘‘ཨི་དྷེ་ཝ ཏི་ཊྛ་མཱ་ན་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༢.༣༦༩) ཨོ་ཀཱ་སཾ, ‘‘ཨི་དྷཱ་ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷུ་ཏྟཱ་ཝཱི ཨ་སྶཾ པ་ཝཱ་རི་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༣༠) པ་ད་པཱུ་ར་ཎ་མ་ཏྟཾ, ‘‘ཨི་དྷ བྷི་ཀྑུ དྷ་མྨཾ པ་རི་ཡཱ་པུ་ཎཱ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཨ. ནི. ༥.༧༣) པ་ན སཱ་ས་ནཾ, ‘‘ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི ཨི་དྷཱ་པི སཱ་ས་ན་མེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨི་མ་སྨིཾ སཱ་ས་ནེ བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏ་མ་ཏྠཾ པཱ་ཀ་ཊཾ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཡ་ཉྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ས་བྦ་པྤ་ཀཱ་ར་ཨཱ་ནཱ་པཱ་ན་སྶ་ཏི་ས་མཱ་དྷི་ནི་བྦ་ཏྟ་ཀ་སྶཱཏི ས་བྦ་པྤ་ཀཱ་ར་གྒ་ཧ་ཎཾ སོ་ལ༹་ས པ་ཀཱ་རེ ས་ནྡྷཱ་ཡ. ཏེ ཧི ཨི་མ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ སཱ་ས་ནེ. བཱ་ཧི་ར་ཀཱ ཧི ཛཱ་ན་ནྟཱ ཨཱ་དི་ཏོ ཙ་ཏུ་པྤ་ཀཱ་ར་མེ་ཝ ཛཱ་ན་ནྟི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཉྙ་སཱ་ས་ན་སྶ ཏ་ཐཱ་བྷཱ་ཝ་པ་ཊི་སེ་དྷ་ནོ’’ཏི, ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ ནི་སྶ་ཡ་བྷཱ་ཝ་པ་ཊི་སེ་དྷ་ནོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏེ་ན ‘‘ཨི་དྷ བྷི་ཀྑ་ཝེ’’ཏི ཨི་དཾ ཨ་ནྟོ་ག་དྷེ་ཝ་ས་དྡ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. ས་ནྟི ཧི ཨེ་ཀ་པ་དཱ་ནི་པི སཱ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎཱ་ནི ཡ་ཐཱ ‘‘ཝཱ་ཡུ་བྷ་ཀྑོ’’ཏི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཨི་དྷེ་ཝ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་མ་ཎོ’’ཏི་ཨཱ་དི. པ་རི་པུ་ཎྞ་ས་མ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་དྷ་མྨོ ཧི སོ, ཡོ ས་བྦ་པྤ་ཀཱ་ར་ཨཱ་ནཱ་པཱ་ན་སྶ་ཏི་ས་མཱ་དྷི་ནི་བྦ་ཏྟ་ཀོ. པ་ར་པྤ་ཝཱ་དཱཏི པ་རེ་སཾ ཨ་ཉྙ་ཏི་ཏྠི་ཡཱ་ནཾ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རཱ ཝཱ་དཱ ཏི་ཏྠཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི.
ཨ་ར་ཉྙཱ་དི་ཀ་སྶེ་ཝ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ནུ་རཱུ་པ་སེ་ནཱ་ས་ན་ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨི་མ་སྶ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. དུ་དྡ་མོ ད་མ་ཐཾ ཨ་ནུ་པ་ག་ཏོ གོ་ཎོ ཀཱུ་ཊ་གོ་ཎོ. ཡ་ཐཱ ཐ་ནེ་ཧི ས་བྦ་སོ ཁཱི་རཾ ན པ་གྒྷ་ར་ཏི, ཨེ་ཝཾ དོ་ཧ་པ་ཊི་བ་ནྡྷི་ནཱི ཀཱུ་ཊ་དྷེ་ནུ. རཱུ་པ་ས་དྡཱ་དི་ཀེ པ་ཊི་ཙྩ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀོ ཨ་སྶཱ་དོ རཱུ་པཱ་ར་མྨ་ཎཱ་དི་ར་སོ. པུ་བྦེ ཨཱ་ཙི་ཎྞཱ་ར་མྨ་ཎནྟི པ་བྦ་ཛྫ་ཏོ པུ་བྦེ, ཨ་ནཱ་དི་མ་ཏི ཝཱ སཾ་སཱ་རེ པ་རི་ཙི་ཏཱ་ར་མྨ་ཎཾ.
ནི་བ་ནྡྷེ་ཡྻཱཏི བ་ནྡྷེ་ཡྻ. ས་ཏི་ཡཱཏི ས་མྨ་དེ་ཝ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་ས་ལླ་ཀྑ་ཎ་ས་མྤ་ཝ་ཏྟཱ་ཡ ས་ཏི་ཡཱ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎེཏི ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཱ་ར་མྨ་ཎེ. ད་ལ༹ྷནྟི ཐི་རཾ, ཡ་ཐཱ ས་ཏོ་ཀཱ་རི་སྶ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་པྤ་ནཱ་བྷེ་དོ ས་མཱ་དྷི ཨི་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཐཱ་མ་ག་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཝི་སེ་སཱ་དྷི་ག་མ་དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་སུ་ཁ་ཝི་ཧཱ་ར་པ་ད་ཊྛཱ་ནནྟི ས་བྦེ་སཾ བུ་དྡྷཱ་ནཾ, ཨེ་ཀ་ཙྩཱ་ནཾ པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཱ་ནཾ, བུ་དྡྷ་སཱ་ཝ་ཀཱ་ན་ཉྩ ཝི་སེ་སཱ་དྷི་ག་མ་སྶ ཙེ་ཝ ཨ་ཉྙ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནེ་ན ཨ་དྷི་ག་ཏ་ཝི་སེ་སཱ་ནཾ དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་སུ་ཁ་ཝི་ཧཱ་ར་སྶ ཙ པ་ད་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏཾ.
ཝ་ཏྠུ་ཝི་ཛྫཱ་ཙ་རི་ཡོ ཝི་ཡ བྷ་ག་ཝཱ ཡོ་གཱི་ནཾ ཨ་ནུ་རཱུ་པ་ནི་ཝཱ་ས་ཊྛཱ་ནུ་པ་དི་ས་ན་ཏོ.
བྷི་ཀྑུ དཱི་པི་ས་དི་སོ ཨ་ར་ཉྙེ ཨེ་ཀི་ཀོ ཝི་ཧ་རི་ཏྭཱ པ་ཊི་པ་ཀྑ་ནི་མྨ་ཐ་ནེ་ན ཨི་ཙྪི་ཏ་ཏྠ་སཱ་དྷ་ན་ཏོ. ཕ་ལ་མུ་ཏྟ་མནྟི སཱ་མ་ཉྙ་ཕ་ལ་མཱ་ཧ. པ་ར་ཀྐ་མ་ཛ་ཝ་ཡོ་གྒ་བྷཱུ་མིནྟི བྷཱ་ཝ་ནུ་སྶཱ་ཧ་ཛ་ཝ་སྶ ཡོ་གྒ་ཀ་ར་ཎ་བྷཱུ་མི་བྷཱུ་ཏཾ.
༢༡༨. ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎེ་སཱུཏི ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན (ཝི་བྷ. ༥༣༠), སུ་ཏྟ་ནྟ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཙ ཝུ་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎེ་སུ. རུ་ཀྑ་ས་མཱི་པནྟི ‘‘ཡཱ་ཝ་ཏཱ མ་ཛ྄ཛྷ་ནྷི་ཀེ ཀཱ་ལེ ས་མ་ནྟཱ ཚཱ་ཡཱ ཕ་ར་ཏི, ནི་ཝཱ་ཏེ པ་ཎྞཱ་ནི པ་ཏ་ནྟི, ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ རུ་ཀྑ་མཱུ་ལ་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ རུ་ཀྑ་སྶ ས་མཱི་པ་ཊྛཱ་ནཾ. ཨ་ཝ་སེ་ས་ས་ཏྟ་ཝི་དྷ་སེ་ནཱ་ས་ནནྟི པ་བྦ་ཏཾ ཀ་ནྡ་རཾ གི་རི་གུ་ཧཾ སུ་སཱ་ནཾ ཝ་ན་པ་ཏྠཾ ཨ་བྦྷོ་ཀཱ་སཾ པ་ལཱ་ལ་པུ་ཉྫ་ནྟི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ.
ཨུ་ཏུ་ཏྟ་ཡཱ་ནུ་ཀཱུ་ལཾ དྷཱ་ཏུ་ཙ་རི་ཡཱ་ནུ་ཀཱུ་ལནྟི གི་མྷཱ་དི་ཨུ་ཏུ་ཏྟ་ཡ་སྶ, སེ་མྷཱ་དི་དྷཱ་ཏུ་ཏྟ་ཡ་སྶ, མོ་ཧཱ་དི་ཙ་རི་ཡ་ཏྟ་ཡ་སྶ ཙ ཨ་ནུ་ཀཱུ་ལཾ. ཏ་ཐཱ ཧི གི་མྷ་ཀཱ་ལེ ཙ ཨ་ར་ཉྙཾ ཨ་ནུ་ཀཱུ་ལཾ, ཧེ་མ་ནྟེ རུ་ཀྑ་མཱུ་ལཾ, ཝ་སྶ་ཀཱ་ལེ སུ་ཉྙཱ་གཱ་རཾ, སེ་མྷ་དྷཱ་ཏུ་ཀ་སྶ སེ་མྷ་པ་ཀ་ཏི་ཀ་སྶ ཨ་ར་ཉྙཾ, པི་ཏྟ་དྷཱ་ཏུ་ཀ་སྶ རུ་ཀྑ་མཱུ་ལཾ, ཝཱ་ཏ་དྷཱ་ཏུ་ཀ་སྶ སུ་ཉྙཱ་གཱ་རཾ ཨ་ནུ་ཀཱུ་ལཾ, མོ་ཧ་ཙ་རི་ཏ་སྶ ཨ་ར་ཉྙཾ, དོ་ས་ཙ་རི་ཏ་སྶ རུ་ཀྑ་མཱུ་ལཾ, རཱ་ག་ཙ་རི་ཏ་སྶ སུ་ཉྙཱ་གཱ་རཾ ཨ་ནུ་ཀཱུ་ལཾ. ཨ་ལཱི་ནཱ་ནུ་དྡྷ་ཙྩ་པ་ཀྑི་ཀནྟི ཨ་ས་ངྐོ་ཙཱ་ཝི་ཀྑེ་པ་པ་ཀྑི་ཀཾ. ས་ཡ་ན་ཉྷི ཀོ་ས་ཛྫ་པ་ཀྑི་ཀཾ, ཋཱ་ན་ཙ་ངྐ་མ་ནཱ་ནི ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་པ་ཀྑི་ཀཱ་ནི, ན ཨེ་ཝཾ ནི་ས་ཛྫཱ. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ་སྶ ས་ནྟ་ཏཱ. ནི་ས་ཛྫཱ་ཡ ད་ལ༹ྷ་བྷཱ་ཝཾ པ་ལླ་ངྐཱ་བྷུ་ཛ་ནེ་ན, ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་སཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟ་ན་སུ་ཁ་ཏཾ ཨུ་པ་རི་མ་ཀཱ་ཡ་སྶ ཨུ་ཛུ་ཀ་ཊྛ་པ་ནེ་ན, ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་པ་རི་གྒ་ཧཱུ་པཱ་ཡཾ པ་རི་མུ་ཁཾ ས་ཏི་ཡཱ ཋ་པ་ནེ་ན ད་སྶེ་ནྟོ. ཨཱུ་རུ་བ་དྡྷཱ་ས་ནནྟི ཨཱུ་རཱུ་ན་མ་དྷོ་བ་ནྡྷ་ན་ཝ་སེ་ན ནི་ས་ཛྫཱ. ཧེ་ཊྛི་མ་ཀཱ་ཡ་སྶ ཨ་ནུ་ཛུ་ཀཾ ཋ་པ་ནཾ ནི་ས་ཛྫཱ-ཝ་ཙ་ནེ་ནེ་ཝ བོ་དྷི་ཏ་ནྟི ‘‘ཨུ་ཛུཾ ཀཱ་ཡ’’ནྟི ཨེ་ཏྠ ཀཱ་ཡ-ས་དྡོ ཨུ་པ་རི་མ་ཀཱ་ཡ་ཝི་ས་ཡོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་པ་རི་མ་ས་རཱི་རཾ ཨུ་ཛུ་ཀཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ’’ཏི. ཏཾ པ་ན ཨུ་ཛུ་ཀ་ཊྛ་པ་ནཾ ས་རཱུ་པ་ཏོ, པ་ཡོ་ཛ་ན་ཏོ ཙ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཊྛཱ་ར་སཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ན པ་ཎ་མ་ནྟཱིཏི ན ཨོ་ན་མ་ནྟི. ན པ་རི་པ་ཏ་ཏཱིཏི ན ཝི་ག་ཙྪ་ཏི ཝཱི་ཐིཾ ན ཝི་ལ་ངྒྷ་ཏི, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ པུ་བྦེ་ནཱ་པ་རཾ ཝི་སེ་སུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཝུ་དྡྷིཾ ཕཱ་ཏིཾ ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ཏི. ཨི་དྷ པ་རི-ས་དྡོ ཨ་བྷི-ས་དྡེ་ན ས་མཱ་ན་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཱ་བྷི་མུ་ཁ’’ནྟི, བ་ཧི་དྡྷཱ པུ་ཐུ་ཏྟཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏོ ནི་ཝཱ་རེ་ཏྭཱ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ པུ་ར་ཀྑི་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་རཱི་ཏི པ་རི་གྒ་ཧ་ཊྛོ ‘‘པ་རི་ཎཱ་ཡི་ཀཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དྷ. ས. ༡༦) ཝི་ཡ. ནི་ཡྻཱ་ན་ཊྛོ པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏོ ནི་གྒ་མ་ན་ཊྛོ. ཏ་སྨཱ པ་རི་གྒ་ཧི་ཏ་ནི་ཡྻཱ་ནནྟི ས་བྦ་ཐཱ ག་ཧི་ཏཱ་ས་མྨོ་སཾ པ་རི་ཙྩ་ཏྟ་ས་མྨོ་སཾ ས་ཏིཾ ཀ་ཏྭཱ, པ་ར་མཾ ས་ཏི་ནེ་པ་ཀྐཾ ཨུ་པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
༢༡༩. ས་ཏོ་ཝཱཏི ས་ཏི་ཡཱ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ཨེ་ཝ ས་ར་ནྟོ ཨེ་ཝ ཨ་སྶ་ས་ཏི ནཱ་སྶ ཀཱ་ཙི ས་ཏི་ཝི་ར་ཧི་ཏཱ ཨ་སྶཱ་ས་པྤ་ཝ་ཏྟི ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་ཏོ པ་སྶ་ས་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ས་ཏོ་ཝ པ་སྶ་ས་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝ-ས་དྡོ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ཝ་ཏྟ་བྦོ. ས་ཏོ་ཀཱ་རཱིཏི ས་ཏོ ཨེ་ཝ ཧུ་ཏྭཱ, ས་ཏི་ཡཱ ཨེ་ཝ ཝཱ ཀཱ་ཏ་བྦ་སྶ ཀ་ཏྟཱ, ཀ་ར་ཎ་སཱི་ལོ ཝཱ. ཡ་དི ‘‘ས་ཏོ་ཝ ཨ་སྶ་ས་ཏི ས་ཏོ པ་སྶ་ས་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏ་སྶ ཝི་བྷ་ངྒེ (མ. ནི. ༣.༡༤༨; སཾ. ནི. ༥.༩༨༦; པཱ་རཱ. ༡༦༥) ཝུ་ཏྟཾ, ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ ‘‘ཨ་སྶ་ས་ཏི པ་སྶ་ས་ཏི’’ཙྩེ་ཝ ཨ་ཝ་ཏྭཱ ‘‘ས་ཏོ་ཀཱ་རཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ? ཨེ་ཀ་ར་སཾ དེ་ས་ནཾ ཀཱ་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ. པ་ཋ་མ་ཙ་ཏུ་ཀྐེ པ་ད་དྭ་ཡ་མེ་ཝ ཧི ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ཀཱ་ལ་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ག་ཏཾ, ཨི་ཏ་རཱ་ནི ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཀཱ་ལ་ཝ་སེ་ན. ཏ་སྨཱ ཨེ་ཀ་ར་སཾ དེ་ས་ནཾ ཀཱ་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ ས་བྦ་ཏྠ (པ་ཊི. མ. ༡.༡༦༥ ཨཱ་ད་ཡོ) ‘‘ས་ཏོ་ཀཱ་རི’’ཙྩེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ.
དཱི་གྷཾ ཨ་སྶཱ་ས་ཝ་སེ་ནཱཏི དཱི་གྷ་ཨ་སྶཱ་ས་ཝ་སེ་ན ཝི་བྷ་ཏྟི་ཨ་ལོ་པཾ ཀ་ཏྭཱ ནི་དྡེ་སོ. དཱི་གྷནྟི ཝཱ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཝུ་ཏྟ་ཨ་སྶཱ་ས་ཝ་སེ་ན. ཙི་ཏྟ་སྶ ཨེ་ཀ་གྒ་ཏཾ ཨ་ཝི་ཀྑེ་པནྟི ཝི་ཀྑེ་པ་སྶ པ་ཊི་པ་ཀྑ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘ཨ་ཝི་ཀྑེ་པོ’’ཏི ལ་དྡྷ་ནཱ་མ་ཙི་ཏྟ་སྶ ཨེ་ཀ་གྒ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཛཱ་ན་ཏོ. ས་ཏི ཨུ་པ་ཊྛི་ཏཱ ཧོ་ཏཱིཏི ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཨུ་པ་ག་ནྟྭཱ ཋི་ཏཱ ཧོ་ཏི. ཏཱ་ཡ ས་ཏི་ཡཱ ཏེ་ན ཉཱ་ཎེ་ནཱཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ་ཡ ས་ཏི་ཡཱ, ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ན ཙ ཉཱ་ཎེ་ན. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟ ཧོ་ཏི – དཱི་གྷཾ ཨ་སྶཱ་སཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ཝི་ཀྑི་ཏྟ་ཙི་ཏྟ་སྶ, ཨ་ས་མྨོ་ཧ་ཏོ ཝཱ པ་ཛཱ་ན་ནྟ་སྶ ཏ་ཏྠ ས་ཏི ཨུ་པ་ཊྛི་ཏཱ ཨེ་ཝ ཧོ་ཏི, ཏཾ ས་མྤ་ཛཱ་ན་ནྟ་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན, ཨ་ས་མྨོ་ཧ་ཝ་སེ་ན ཝཱ ས་མྤ་ཛ་ཉྙཾ, ཏ་ད་དྷཱི་ན་ས་ཏི་ས་མྤ་ཛ་ཉྙེ་ན ཏཾ་ས་མ་ངྒཱི ཡོ་གཱ་ཝ་ཙ་རོ ས་ཏོ་ཀཱ་རཱི ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི. པ་ཊི་ནི་སྶ་གྒཱ་ནུ་པ་སྶཱི ཨ་སྶཱ་ས་ཝ་སེ་ནཱཏི པ་ཊི་ནི་སྶ་གྒཱ་ནུ་པ་སྶཱི ཧུ་ཏྭཱ ཨ་སྶ་ས་ན་སྶ ཝ་སེ་ན. ‘‘པ་ཊི་ནི་སྶ་གྒཱ་ནུ་པ་སྶཱི་ཨ་སྶཱ་ས་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི ཝཱ པཱ་ཋོ. ཏ་སྶ པ་ཊི་ནི་སྶ་གྒཱ་ནུ་པ་སྶི་ནོ ཨ་སྶཱ་སཱ པ་ཊི་ནི་སྶ་གྒཱ་ནུ་པ་སྶཱི་ཨ་སྶཱ་སཱ, ཏེ་སཾ ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝི་ན་ཡ་ན་ཡེ་ན ཨ་ནྟོ ཨུ་ཊྛི་ཏ་ས་ས་ནཾ ཨ་སྶཱ་སོ, བ་ཧི ཨུ་ཊྛི་ཏ་ས་ས་ནཾ པ་སྶཱ་སོ. སུ་ཏྟ་ནྟ་ན་ཡེ་ན པ་ན བ་ཧི ཨུ་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ་པི ཨ་ནྟོ ས་ས་ན་ཏོ ཨ་སྶཱ་སོ, ཨ་ནྟོ ཨུ་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ་པི བ་ཧི ས་ས་ན་ཏོ པ་སྶཱ་སོ. ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཙ ན་ཡོ –
‘‘ཨ་སྶཱ་སཱ་དི་མ་ཛ྄ཛྷ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ ས་ཏི་ཡཱ ཨ་ནུ་ག་ཙྪ་ཏོ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ ཝི་ཀྑེ་པ་ག་ཏེ་ན ཙི་ཏྟེ་ན ཀཱ་ཡོ་པི ཙི་ཏྟ་མྤི སཱ་ར་དྡྷཱ ཙ ཧོ་ནྟི ཨི་ཉྫི་ཏཱ ཙ ཕ་ནྡི་ཏཱ ཙཱ’’ཏི, ‘‘པ་སྶཱ་སཱ་དི་མ་ཛ྄ཛྷ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ ས་ཏི་ཡཱ ཨ་ནུ་ག་ཙྪ་ཏོ བ་ཧི་དྡྷཱ ཝི་ཀྑེ་པ་ག་ཏེ་ན ཙི་ཏྟེ་ན ཀཱ་ཡོ་པི ཙི་ཏྟ་མྤི སཱ་ར་དྡྷཱ ཙ ཧོ་ནྟི ཨི་ཉྫི་ཏཱ ཙ ཕ་ནྡི་ཏཱ ཙཱ’’ཏི (པ་ཊི. མ. ༡.༡༥༧) –
ཨི་མཱ་ཡ པཱ་ལི༹་ཡཱ ས་མེ་ཏི.
པ་ཋ་མཾ ཨ་བྦྷ་ནྟ་ར་ཝཱ་ཏོ བ་ཧི ནི་ཀྑ་མ་ཏི, ཏ་སྨཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཀྐ་མེ་ན ཨ་སྶཱ་སོ པ་ཋ་མཾ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཏཱ་ལུཾ ཨཱ་ཧ་ཙྩ ནི་བྦཱ་ཡ་ཏཱིཏི ཏཱ་ལུཾ ཨཱ་ཧ་ཙྩ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི. ཏེ་ན ཀི་ར ས་མྤ་ཏི་ཛཱ་ཏོ བཱ་ལ་དཱ་ར་ཀོ ཁི་པི་ཏཾ ཀ་རོ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཏཱ་ཝཱཏི་ཨཱ་དི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ནི་ག་མ་ནཾ. ཀེ་ཙི ‘‘ཨེ་ཝཾ ཏཱ་ཝཱ་ཏི ཨ་ནེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཀྐ་མེ་ན ཨ་སྶཱ་སོ བ་ཧི་ནི་ཀྑ་མ་ན་ཝཱ་ཏོ་ཏི ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི.
ཨ་དྡྷཱ་ན་ཝ་སེ་ནཱཏི ཀཱ་ལ་དྡྷཱ་ན་ཝ་སེ་ན. ཨ་ཡཾ ཧི ཨ་དྡྷཱ་ན-ས་དྡོ ཀཱ་ལ་སྶ, དེ་ས་སྶ ཙ ཝཱ་ཙ་ཀོ. ཏ་ཏྠ དེ་ས་དྡྷཱ་ནཾ ཨུ་དཱ་ཧ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན ད་སྶེ་ཏྭཱ ཀཱ་ལ་དྡྷཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་སཱ་ནཾ དཱི་གྷ་ར་སྶ་ཏཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་ཐཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨོ་ཀཱ་ས་དྡྷཱ་ནནྟི ཨོ་ཀཱ་ས་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་དྡྷཱ་ནཾ. ཕ་རི་ཏྭཱཏི བྱཱ་པེ་ཏྭཱ. ཙུ་ཎྞ་ཝི་ཙུ་ཎྞཱ་པི ཨ་ནེ་ཀ་ཀ་ལཱ་པ་བྷཱ་ཝེ་ན. དཱི་གྷཾ ཨ་དྡྷཱ་ནནྟི དཱི་གྷཾ པ་དེ་སཾ. ཏ་སྨཱཏི ས་ཎི་ཀཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ དཱི་གྷ་ས་ནྟཱ་ན་ཏཱ་ཡ ‘‘དཱི་གྷཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ཨེ་ཏྠ ཙ ཧ་ཏྠི་ཨཱ་དི་ས་རཱི་རེ, སུ་ན་ཁཱ་དི་ས་རཱི་རེ ཙ ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་སཱ་ནཾ དེ་ས་དྡྷཱ་ན་ཝི་སི་ཊྛེ་ན ཀཱ་ལ་དྡྷཱ་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཝ དཱི་གྷ་ར་སྶ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ‘‘ས་ཎི་ཀཾ པཱུ་རེ་ཏྭཱ ས་ཎི་ཀ་མེ་ཝ ནི་ཀྑ་མ་ནྟི’’, ‘‘སཱི་གྷཾ པཱུ་རེ་ཏྭཱ སཱི་གྷ་མེ་ཝ ནི་ཀྑ་མ་ནྟཱི’’ཏི ཙ ཝ་ཙ་ན་ཏོ. མ་ནུ་སྶེ་སཱུཏི ས་མཱ་ན་པྤ་མཱ་ཎེ་སུ་པི མ་ནུ་སྶ་ས་རཱི་རེ་སུ. དཱི་གྷཾ ཨ་སྶ་ས་ནྟཱིཏི དཱི་གྷཾ ཨ་སྶཱ་ས་པྤ་བ་ནྡྷཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་སྶ་ས་ནྟཱིཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. སུ་ན་ཁ་ས་སཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ ར་སྶཾ ཨ་སྶ་ས་ནྟི ཙ པ་སྶ་ས་ནྟི ཙཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨི་དཾ པ་ན དཱི་གྷཾ, ར་སྶ་ཉྩ ཨ་སྶ་ས་ནཾ, པ་སྶ་ས་ན་ཉྩ ཏེ་སཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ ས་རཱི་ར་ས་བྷཱ་ཝོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཏེ་སནྟི ས་ཏྟཱ་ནཾ. ཏེཏི ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་སཱ. ཨི་ཏྟ་ར་མ་དྡྷཱ་ནནྟི ཨ་པྤ་ཀཾ ཀཱ་ལཾ.
ན་ཝ་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧཱིཏི བྷཱ་ཝ་ན་མ་ནུ་ཡུ་ཉྫ་ནྟ་སྶ པུ་བྦེ་ནཱ་པ་རཾ ཨ་ལ་དྡྷ་ཝི་སེ་ས་སྶ ཀེ་ཝ་ལཾ ཨ་དྡྷཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཨཱ་དི་ཏོ ཝུ་ཏྟཱ ཏ་ཡོ ཨཱ་ཀཱ་རཱ, ཏེ ཙ ཁོ ཨེ་ཀ་ཙྩོ ཨ་སྶཱ་སཾ སུ་ཊྛུ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏི, ཨེ་ཀ་ཙྩོ པ་སྶཱ་སཾ, ཨེ་ཀ་ཙྩོ ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ནྟི ཨི་མེ་སཾ ཏི་ཎྞཾ པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ཨ་སྶ་ས་ཏི་པི པ་སྶ་ས་ཏི་པཱི་ཏི ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ཝ་ཙ་ནཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ནི་ར་ནྟ་རཾ པ་ཝ་ཏྟི་ད་སྶ་ན་ཏྠ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི. ཚ་ནྡ་ཝ་སེ་ན པུ་བྦེ ཝི་ཡ ཏ་ཡོ, ཏ་ཐཱ པཱ་མོ་ཛྫ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨི་མེ་ཧི ན་ཝ་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧི.
ཀཱ་མཾ ཙེ་ཏྠ ཨེ་ཀ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཏ་ཡོ ཨེ་ཝ ཨཱ་ཀཱ་རཱ ལ་བྦྷ་ནྟི, ཏ་ནྟི་ཝ་སེ་ན པ་ན ས་བྦེ་སཾ པཱ་ལི༹་ཨཱ་རུ་ལ༹ྷ་ཏྟཱ, ཏེ་སཾ ཝ་སེ་ན པ་རི་ཀ་མྨ་སྶ ཀཱ་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ཙ ‘‘ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ བྷི་ཀྑུ ན་ཝ་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཝཾ པ་ཛཱ་ན་ཏོཏི ཨེ་ཝཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ཧི ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་སེ པ་ཛཱ་ན་ཏོ, ཏ་ཏྠ མ་ན་སི་ཀཱ་རཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ནྟ་སྶ. ཨེ་ཀེ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ནཱཏི དཱི་གྷཾ ཨ་སྶཱ་སཱ་དཱི་སུ ཙ་ཏཱུ་སུ ཨཱ་ཀཱ་རེ་སུ ཨེ་ཀེ་ན ཨཱ་ཀཱ་རེ་ན, ན་ཝ་སུ ཏཱི་སུ ཝཱ ཨེ་ཀེ་ན. ཏ་ཐཱ ཧི ཝ་ཀྑ་ཏི –
‘‘དཱི་གྷོ ར་སྶོ ཙ ཨ་སྶཱ་སོ, པ་སྶཱ་སོ་པི ཙ ཏཱ་དི་སོ;
ཙ་ཏྟཱ་རོ ཝ་ཎྞཱ ཝ་ཏྟ་ནྟི, ནཱ་སི་ཀ་གྒེ ཝ བྷི་ཀྑུ་ནོ’’ཏི.
ཨ་ཡཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་ས་ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ ས་མྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི.
ཨི་དཱ་ནི པཱ་ལི༹་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཏེ ན་ཝ ཨཱ་ཀཱ་རེ, བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝི་དྷི་ཉྩ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་ཐཱ་ཧཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཏ་ཏྠ ཀ་ཐཾ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏཱིཏི པ་ཛཱ་ན་ན་ཝི་དྷིཾ ཀ་ཐེ་ཏུ་ཀ་མྱ་ཏཱ་ཡ པུ་ཙྪ་ཏི. དཱི་གྷཾ ཨ་སྶཱ་སནྟི ཝུ་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎཾ དཱི་གྷཾ ཨ་སྶཱ་སཾ. ཨ་དྡྷཱ་ན་ས་ངྑཱ་ཏེཏི ‘‘ཨ་དྡྷཱ་ན’’ནྟི ས་ངྑཾ ག་ཏེ དཱི་གྷེ ཀཱ་ལེ, དཱི་གྷཾ ཁ་ཎ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཀོ་ཊྛཱ་ས་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ཝཱ ས་ངྑཱ་ཏ-ས་དྡོ ‘‘ཐེ་ཡྻ་ས་ངྑཱ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (པཱ་རཱ. ༩༡) ཝི་ཡ, ཏ་སྨཱ ཨ་དྡྷཱ་ན་ས་ངྑཱ་ཏེ་ཏི ཨ་དྡྷཱ་ན་ཀོ་ཊྛཱ་སེ, དེ་ས་བྷཱ་གེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཚ་ནྡོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱིཏི བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པུ་བྦེ་ནཱ་པ་རཾ ཝི་སེ་སཾ ཨཱ་ཝ་ཧ་ནྟི་ཡཱ ལ་དྡྷ་སྶཱ་ད་ཏྟཱ ཏ་ཏྠ སཱ་ཏི་ས་ཡོ ཀ་ཏྟུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ལ་ཀྑ་ཎོ ཀུ་ས་ལ་ཙྪ་ནྡོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. ཚ་ནྡ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཏ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟ་ཚ་ནྡ་སྶ ཝ་སེ་ན ས་ཝི་སེ་སཾ བྷཱ་ཝ་ན་མ་ནུ་ཡུ་ཉྫ་ནྟ་སྶ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཝུ་དྡྷིཾ ཕཱ་ཏིཾ ག་མེ་ནྟ་སྶ. ཏ་ཏོ སུ་ཁུ་མ་ཏ་རནྟི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཚ་ནྡ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ པུ་རི་མ་ཏོ སུ་ཁུ་མ་ཏ་རཾ. བྷཱ་ཝ་ནཱ་བ་ལེ་ན ཧི པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷ་ད་ར་ཐ་པ་རི་ལཱ༹་ཧ་ཏཱ་ཡ ཀཱ་ཡ་སྶ ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་སཱ སུ་ཁུ་མ་ཏ་རཱ ཧུ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་ནྟི. པཱ་མོ་ཛྫཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱིཏི ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་སཱ་ནཾ སུ་ཁུ་མ་ཏ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ ས་ནྟ་ཏ་ར་ཏཱ་ཡ, ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་སྶ ཙ ཝཱི་ཐི་པ་ཊི་པ་ནྣ་ཏཱ་ཡ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཙི་ཏྟ་ས་ཧ་ག་ཏོ པ་མོ་དོ ཁུ་དྡི་ཀཱ་དི་བྷེ་དཱ ཏ་རུ་ཎ་པཱི་ཏི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. ཙི་ཏྟཾ ཝི་ཝ་ཏྟ་ཏཱིཏི ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་སཱ་ནཾ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ སུ་ཁུ་མ་ཏ་ར་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ནུ་པ་ཊྛ་ཧ་ནེ ཝི་ཙེ་ཏ་བྦཱ་ཀཱ་ར་པྤ་ཏྟེ་ཧི ཙི་ཏྟཾ ཝི་ནི་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཀེ་ཙི. བྷཱ་ཝ་ནཱ་བ་ལེ་ན པ་ན སུ་ཁུ་མ་ཏ་ར་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟེ་སུ ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་སེ་སུ ཏ་ཏྠ པ་ཊི་བྷཱ་ག་ནི་མི་ཏྟེ ཨུ་པྤ་ནྣེ པ་ཀ་ཏི་ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་ས་ཏོ ཙི་ཏྟཾ ནི་ཝ་ཏྟ་ཏི. ཨུ་པེ་ཀྑཱ ས་ཎྛཱ་ཏཱིཏི ཏ་སྨིཾ པ་ཊི་བྷཱ་ག་ནི་མི་ཏྟེ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་པྤ་ནཱ་བྷེ་དེ ས་མཱ་དྷི་མྷི ཨུ་པྤ་ནྣེ པུ་ན ཛྷཱ་ན་ནི་བྦ་ཏྟ་ན་ཏྠཾ བྱཱ་པཱ་རཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པེ་ཀྑ་ནཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི. སཱ པ་ནཱ་ཡཾ ཨུ་པེ་ཀྑཱ ཏ་ཏྲ་མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟུ་པེ་ཀྑཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
ཨི་མེ་ཧི ན་ཝ་ཧི ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧཱིཏི ཨི་མེ་ཧི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ཧི ན་ཝ་ཧི པ་ཀཱ་རེ་ཧི པ་ཝ་ཏྟཱ. དཱི་གྷཾ ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་སཱ ཀཱ་ཡོཏི དཱི་གྷཱ་ཀཱ་རཱ ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་སཱ ཙུ་ཎྞ་ཝི་ཙུ་ཎྞཱ་པི ས་མཱུ་ཧ་ཊྛེ་ན ཀཱ་ཡོ. ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་སེ ནི་སྶཱ་ཡ ཨུ་པྤ་ནྣ་ནི་མི་ཏྟ་མྤེ་ཏྠ ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་ས་ས་མ་ཉྙ་མེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ. ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ ས་ཏཱིཏི ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཨུ་པ་ག་ནྟྭཱ ཏི་ཊྛ་ཏཱི་ཏི ས་ཏི ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ ནཱ་མ. ཨ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ ཉཱ་ཎནྟི ས་མ་ཐ་ཝ་སེ་ན ནི་མི་ཏྟ་སྶ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ, ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་སེ, ཏ་ནྣི་སྶ་ཡ་ཉྩ ཀཱ་ཡཾ ‘‘རཱུ་པ’’ནྟི, ཙི་ཏྟཾ ཏཾ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨེ ཙ ‘‘ཨ་རཱུ་པ’’ནྟི ཝ་ཝ་ཏྠ་པེ་ཏྭཱ ནཱ་མ་རཱུ་པ་སྶ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ ཙ ཉཱ་ཎཾ, ཏ་ཏྠ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཱ་ཝ་བོ་དྷོ. ཀཱ་ཡོ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནནྟི སོ ཀཱ་ཡོ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨུ་པ་ག་ནྟྭཱ ས་ཏི ཨེ་ཏྠ ཏི་ཊྛ་ཏཱི་ཏི ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ ནཱ་མ. ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘ཀཱ་ཡོ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ཨི་ཏ་ར་ཀཱ་ཡ་སྶཱ་པི ས་ངྒ་ཧོ ཧོ་ཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ས་མྨ་ས་ན་ཙཱ་ར་སྶཱ་པི ཨི་དྷ ཨི་ཙྪི་ཏ་ཏྟཱ. ནོ ས་ཏཱིཏི སོ ཀཱ་ཡོ ས་ཏི ནཱ་མ ན ཧོ་ཏི. ས་ཏི ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་ཉྩེ་ཝ ས་ཏི ཙ ས་ར་ཎ་ཊྛེ་ན, ཨུ་པ་ཏི་ཊྛ་ན་ཊྛེ་ན ཙ. ཏཱ་ཡ ས་ཏི་ཡཱཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ་ཡ ས་ཏི་ཡཱ. ཏེ་ན ཉཱ་ཎེ་ནཱཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ནེ་ཝ ཉཱ་ཎེ་ན. ཏཾ ཀཱ་ཡནྟི ཏཾ ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་ས་ཀཱ་ཡ་ཉྩེ་ཝ ཏ་ནྣི་སྶ་ཡ་རཱུ་པ་ཀཱ་ཡ་ཉྩ. ཨ་ནུ་པ་སྶ་ཏཱིཏི ཛྷཱ་ན་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཉཱ་ཎེ་ན ཙེ་ཝ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཉཱ་ཎེ་ན ཙ ཨ་ནུ ཨ་ནུ པ་སྶ་ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཙྩ་ཏི ཀཱ་ཡེ ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱཏི ཏེ་ན ཨ་ནུ་པ་སྶ་ནེ་ན ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ ཀཱ་ཡེ ཨ་ཡཾ ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི.
ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཡཱ ཨ་ཡཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་ས་ཀཱ་ཡེ, ཏ་སྶ ནི་སྶ་ཡ་བྷཱུ་ཏེ ཀ་ར་ཛ་ཀཱ་ཡེ ཙ ཀཱ་ཡ་སྶེ་ཝ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ ཨ་ནུ་ད་ཀ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ མ་རཱི་ཙི་ཡཱ ཨུ་ད་ཀཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ ཝི་ཡ ན ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་ས་བྷཱ་ཝེ ཀཱ་ཡེ ནི་ཙྩཱ་དི་བྷཱ་ཝཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ, ཨ་ཐ ཁོ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཨ་ནི་ཙྩ་དུ་ཀྑཱ་ན་ཏྟཱ་སུ་བྷ་བྷཱ་ཝ་སྶེ་ཝཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ. ཨ་ཐ ཝཱ ཀཱ་ཡེ ‘‘ཨ་ཧ’’ནྟི ཝཱ ‘‘མ་མ’’ནྟི ཝཱ ‘‘ཨི་ཏྠཱི’’ཏི ཝཱ ‘‘པུ་རི་སོ’’ཏི ཝཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་སྶ ཀ་སྶ་ཙི ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཏཱ་དི་སཾ ཨ་ན་ནུ་པ་སྶི་ཏྭཱ ཀཱ་ཡ་མ་ཏྟ་སྶེ་ཝ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ, ཏཱ་ཡ ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ ས་ཏི་ཡེ་ཝ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཾ, ཏ་སྶ བྷཱ་ཝ་ནཱ ཝ་ཌྜྷ་ནཱ ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱཏི.
ཨེ་ས ན་ཡོཏི ‘‘ན་ཝ་ཧི ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་ཝི་དྷིཾ ར་སྶ-པ་དེ ཨ་ཏི་དི་ས་ཏི. ཨེ་ཏྠཱཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཡ་ཐཱ་ད་སྶི་ཏེ ‘‘ཀ་ཐཾ དཱི་གྷཾ ཨ་སྶ་ས་ནྟོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ. ནི. ༣.༡༤༨; སཾ. ནི. ༥.༩༨༦; པཱ་རཱ. ༡༦༥) ཨཱ་ག་ཏེ པཱ་ལི༹་ན་ཡེ. ཨི་དྷཱཏི ཨི་མ་སྨིཾ ར་སྶ་པ་ད་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ག་ཏེ པཱ་ལི༹་ན་ཡེ.
ཨ་ཡནྟི ཡོ་གཱ་ཝ་ཙ་རོ. ཨ་དྡྷཱ་ན་ཝ་སེ་ནཱཏི དཱི་གྷ་ཀཱ་ལ་ཝ་སེ་ན. ཨི་ཏྟ་ར་ཝ་སེ་ནཱཏི པ་རི་ཏྟ་ཀཱ་ལ་ཝ་སེ་ན. ཨི་མེ་ཧི ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧཱིཏི ཨི་མེ་ཧི ན་ཝ་ཧི ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧི.
ཏཱ་དི་སོཏི དཱི་གྷོ, ར་སྶོ ཙ. ཙ་ཏྟཱ་རོ ཝ་ཎྞཱཏི ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨཱ་ཀཱ་རཱ, ཏེ ཙ དཱི་གྷཱ་ད་ཡོ ཨེ་ཝ. ནཱ་སི་ཀ་གྒེ ཝ བྷི་ཀྑུ་ནོཏི གཱ་ཐཱ་བ་ནྡྷ་སུ་ཁ་ཏྠཾ ར་སྶཾ ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ནཱ་སི་ཀ་གྒེ ཝཱ’’ཏི, ཝཱ-ས་དྡོ ཨ་ནི་ཡ་མ་ཏྠོ, ཏེ་ན ཨུ་ཏྟ་རོ་ཊྛཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི.