༦. དེ་ཝ་ཏཱ་ནུ་སྶ་ཏི་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༦༢. ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་སྶ ཨ་དྷི་ག་མ་ཝ་སེ་ན. ས་མུ་དཱ་ག་ཏེ་ཧཱིཏི ས་མྨ་དེ་ཝ ཏ་དུ་པྤ་ཏྟི་ཏོ ཨུ་དྡྷཾ ཨཱ་ག་ཏེ་ཧི. ཡཱ་དི་སཱ ཧི ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ ས་ནྟཱ་ནེ ལོ་ཀི་ཡཱ་པི ས་དྡྷཱ་ད་ཡོ, ན ཏཱ་དི་སཱ ཀ་དཱ་ཙི་པི པོ་ཐུ་ཛྫ་ནི་ཀཱ ས་དྡྷཱ་ད་ཡོ. དི་བྦ་ནྟཱི་ཏི དེ་ཝཱ. ཙ་ཏྟཱ་རོ མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ་ནོ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཙ་ཏུ་མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ, ཏེ ཨེ་ཝ ཙཱ་ཏུ་མ་ཧཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ. ཏེ་ཏྟིཾ་ས ས་ཧ་པུ་ཉྙ་ཀཱ་རི་ནོ ཏ་ཏྠཱུ་པ་པ་ནྣཱ་ཏི ཏཾ་ས་ཧ་ཙ་རི་ཏཾ ཋཱ་ནཾ ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་སཾ, ཏ་ནྣི་ཝཱ་སི་ནོ་པི དེ་ཝཱ ཏཾ་ས་ཧ་ཙ་ར་ཎ་ཏོ ཨེ་ཝ ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་སཱ. དུ་ཀྑ་ཏོ ཡཱ་ཏཱ ཨ་པ་ཡཱ་ཏཱ་ཏི ཡཱ་མཱ. ཏུ་སཱ་ཡ པཱི་ཏི་ཡཱ ཨི་ཏཱ ཨུ་པ་ག་ཏཱ་ཏི ཏུ་སི་ཏཱ. བྷོ་གཱ་ནཾ ནི་མྨཱ་ནེ ར་ཏི ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ནི་མྨཱ་ན་ར་ཏི་ནོ. པ་ར་ནི་མྨི་ཏེ་སུ བྷོ་གེ་སུ ཝ་སཾ ཝ་ཏྟེ་ནྟཱི་ཏི པ་ར་ནི་མྨི་ཏ་ཝ་ས་ཝ་ཏྟི་ནོ. བྲ་ཧྨཱ་ནཾ ཀཱ་ཡོ ས་མཱུ་ཧོ བྲ་ཧྨ་ཀཱ་ཡོ, ཏ་པྤ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏཱ་ཡ ཏ་ཏྠ བྷ་ཝཱ་ཏི བྲ་ཧྨ་ཀཱ་ཡི་ཀཱ. ཏ་ཏུ་ཏྟ་རཱིཏི ཏ་ཏོ བྲ་ཧྨ་ཀཱ་ཡི་ཀེ་ཧི ཨུ་ཏྟ་རི, ཨུ་པ་རི པ་རི་ཏྟཱ་བྷཱ་དི་ཀེ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི. དེ་ཝ་ཏཱ ས་ཀྑི་ཊྛཱ་ནེ ཋ་པེ་ཏྭཱཏི ‘‘ཡ་ཐཱ་རཱུ་པཱ་ཡ མ་གྒེ་ནཱ་ག་ཏཱ་ཡ ས་དྡྷཱ་ཡ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ, སཱི་ལེ་ན སུ་ཏེ་ན ཙཱ་གེ་ན པ་ཉྙཱ་ཡ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ ཨི་ཏོ ཙུ་ཏཱ ཏ་ཏྠ ཨུ་པ་པ་ནྣཱ ཏཱ དེ་ཝ་ཏཱ, མ་ཡ྄ཧ་མྤི ཏ་ཐཱ་རཱུ་པཱ ས་དྡྷཱ སཱི་ལཾ སུ་ཏཾ ཙཱ་གོ པ་ཉྙཱ ཙ སཾ་ཝི་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི དེ་ཝ་ཏཱ ས་ཀྑི་ཊྛཱ་ནེ ཋ་པེ་ཏྭཱ ས་ཀྑིཾ ཨོ་ཏཱ་རེ་ནྟེ་ན ཝི་ཡ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་དྡྷཱ་དི་གུ་ཎཱ ཨ་ནུ་སྶ་རི་ཏ་བྦཱ.
ཡ་དི ཨེ་ཝཾ སུ་ཏྟེ (ཨ. ནི. ༦.༡༠) ཨུ་བྷ་ཡ་གུ་ཎཱ་ནུ་སྶ་ར་ཎཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ཀ་ཐ་ནྟི ཨ་ནུ་ཡོ་གཾ མ་ན་སི ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ ‘‘སུ་ཏྟེ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཀི་ཉྩཱ་པི ཝུ་ཏྟནྟི ‘‘ཨ་ཏྟ་ནོ ཙ, ཏཱ་ས་ཉྩ དེ་ཝ་ཏཱ་ན’’ནྟི ཨུ་བྷ་ཡཾ ས་མ་དྷུ་རཾ ཝི་ཡ སུ་ཏྟེ (ཨ. ནི. ༦.༡༠) ཀི་ཉྩཱ་པི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཐ ཁོ ཏཾ ‘‘དེ་ཝ་ཏཱ་ནཾ ས་དྡྷ་ཉྩ སཱི་ལ་ཉྩཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནཾ. ས་ཀྑི་ཊྛཱ་ནེ ཋ་པེ་ཏ་བྦནྟི ‘‘ཝུ་ཏྟ’’ནྟི པ་ར་ཏོ པ་དཾ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་བྦཾ. ཀི་མ་ཏྠཾ པ་ན ས་ཀྑི་ཊྛཱ་ནེ ཋ་པ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘དེ་ཝ་ཏཱ་ནཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་དྡྷཱ་དཱི་ཧི ས་མཱ་ན་གུ་ཎ་དཱི་པ་ན་ཏྠ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦ’’ནྟི. ཀ་སྨཱ པ་ན སུ་ཏྟེ ཡ་ཐཱ་རུ་ཏ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠཾ ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཨེ་ཝཾ ཨ་ཏྠོ ག་ཡ྄ཧ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ་ཉྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི.
༡༦༣. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ དེ་ཝ་ཏཱ ས་ཀྑི་ཊྛཱ་ནེ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ གུ་ཎཱ་ནུ་སྶ་ར་ཎཾ ད་ལ༹ྷཾ ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ, སཱི་ལ་ཙཱ་གཱ་ནུ་སྶ་ཏཱི་སུ ཝི་ཡ ཨི་དྷཱ་པི ཨ་ཏྟ་ནོ གུ་ཎཱ་ནུ་སྶ་ར་ཎཾ ཛྷཱ་ནུ་པྤ་ཏྟི་ནི་མི་ཏྟཾ ཡུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ. པུ་བྦ་བྷཱ་གེ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ར་མྦྷེ. ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེཏི ཡ་ཐཱ བྷཱ་ཝེ་ནྟ་སྶ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ཨི་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཏ་ཐཱ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཀཱ་ལེ. ཡ་དི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨེ་ཝ ཨི་དྷ གུ་ཎཱ ཨ་ནུ་སྶ་རི་ཏ་བྦཱ, ཀ་ཐ་མ་ཡཾ དེ་ཝ་ཏཱ་ནུ་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘དེ་ཝ་ཏཱ་ནཾ གུ་ཎ་ས་དི་ས་ས་དྡྷཱ་དི་གུ་ཎཱ་ནུ་སྶ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི. ཏེ་ན ས་དི་ས་ཀ་པྤ་ནཱ་ཡ ཨ་ཡཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ ‘‘དེ་ཝ་ཏཱ་ནུ་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ, ན དེ་ཝ་ཏཱ་ནཾ, ཏཱ་སཾ གུ་ཎཱ་ནཾ ཝཱ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཎེ་ནཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. པུ་བྦ་བྷཱ་གེ ཝཱ པ་ཝ་ཏྟཾ དེ་ཝ་ཏཱ་གུ་ཎཱ་ནུ་སྶ་ར་ཎཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ‘‘དེ་ཝ་ཏཱ་ནུ་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨི་མི་སྶཱ ས་མ་ཉྙཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝ་ཀྑ་ཏི ‘‘པུ་བྦ་བྷཱ་གེ དེ་ཝ་ཏཱ ཨཱ་ར་བྦྷ པ་ཝ་ཏྟ་ཙི་ཏྟ་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི. སེ་སཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
པ་ཀི་ཎྞ་ཀ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༦༤. ཨེ་ཏཱ་སནྟི ཨེ་ཏཱ་སཾ བུ་དྡྷཱ་ནུ་སྶ་ཏི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཚ་ནྣཾ ཨ་ནུ་སྶ་ཏཱི་ནཾ. ཝི་ཏྠཱ་ར་དེ་ས་ནཱ་ཡནྟི ཝི་ཏྠཱ་ར་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་དེ་ས་ནཱ་ཡཾ, མ་ཧཱ་ནཱ་མ་སུ་ཏྟཾ (ཨ. ནི. ༦.༡༠; ༡༡.༡༡) ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི. བྷ་ག་ཝཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཏྠནྟི བྷ་ག་ཝཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་ནཾ པ་དཱ་ནཾ ཨ་ཏྠཾ. ཨ་ཏྠ་ཝེ་དནྟི ཝཱ ཧེ་ཏུ་ཕ་ལཾ པ་ཊི་ཙྩ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཏུ་ཊྛི་མཱ་ཧ. དྷ་མྨ་ཝེ་དནྟི ཧེ་ཏུཾ པ་ཊི་ཙྩ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཏུ་ཊྛིཾ. ‘‘ཨཱ་ར་ཀ་ཏྟཱ ཨ་ར་ཧ’’ནྟི ཨ་ནུ་སྶ་ར་ནྟ་སྶ ཧི ཡཾ ཏཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀི་ལེ་སེ་ཧི ཨཱ་ར་ཀ་ཏྟཾ, སོ ཧེ་ཏུ. ཉཱ་པ་ཀོ ཙེ་ཏྠ ཧེ་ཏུ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ, ན ཀཱ་ར་ཀོ, ས་མྤཱ་པ་ཀོ ཝཱ. ཡོ་ནེ་ན ཉཱ་ཡ་མཱ་ནོ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཏྠོ, ཏཾ ཕ་ལཾ. ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན སེ་ས་པ་དེ་སུ་པི ཧེ་ཏུ་ཕ་ལ་ཝི་བྷཱ་གོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. དྷ་མྨཱ་ནུ་སྶ་ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི ‘‘ཨཱ་དི་མ་ཛ྄ཛྷ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ཀ་ལྱཱ་ཎ་ཏྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ, ‘‘ཡ་སྨཱ པ་ན སཱ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་དཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཙ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཧེ་ཏུ་ཨ་པ་དེ་སོ ཀ་ཏོ་ཡེ་ཝཱ་ཏི. དྷ་མྨཱུ་པ་སཾ་ཧི་ཏནྟི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཧེ་ཏུ་ཧེ་ཏུ་ཕ་ལ་ས་ངྑཱ་ཏ་གུ་ཎཱུ་པ་སཾ་ཧི་ཏཾ. གུ་ཎེཏི ཨ་ཏྟ་ནོ གུ་ཎེ.
༡༦༥. ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀཱ་ན་ཉྙེ་ཝ ཨི་ཛ྄ཛྷ་ནྟཱིཏི ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ ཨི་ཛ྄ཛྷ་ནྟི་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཨུ་ཏྟ་ར་པ་དཱ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎཾ ད་ཊྛ་བྦཾ, ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ཉྩ ཏེ་སཾ སུ་ཁ་སི་དྡྷི་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏེ་སཾ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ན པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ་ནཾ ས་བྦེ་ན ས་བྦཾ ཨི་ཛ྄ཛྷ་ནྟཱི་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི ཝ་ཀྑ་ཏི ‘‘ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ, ཀ་སྨཱ མ་ཧཱ་ནཱ་མ་སུ་ཏྟཱདཱི་སུ (ཨ. ནི. ༦.༡༠; ༡༡.༡༡) བ་ཧཱུ་སུ སུ་ཏྟེ་སུ ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཀ་ཏ་ནྟི? ཏེ་སཾ བ་ཧུ་ལ་ཝི་ཧཱ་ར་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ.
ནི་ཀྑ་ནྟནྟི ནི་གྒ་ཏཾ ནི་སྶ་ཊཾ. མུ་ཏྟནྟི ཝི་སྶ་ཊྛཾ. ཝུ་ཊྛི་ཏནྟི ཨ་པེ་ཏཾ. ས་བྦ་མེ་ཏཾ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་མེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི. གེ་དྷ་མྷཱཏི པ་ལི་བོ་དྷ་ཏོ. ཨི་ད་མྤཱིཏི བུ་དྡྷཱ་ནུ་སྶ་ཏི་ཝ་སེ་ན ལ་དྡྷཾ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ན་མཱ་ཧ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་རི་ཏྭཱཏི པ་ཙྩ་ཡཾ ཀ་ཏྭཱ, པཱ་ད་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝི་སུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟཱིཏི པ་ར་མ་ཏྠ་ཝི་སུ་དྡྷིཾ པཱ་པུ་ཎ་ནྟི.
ས་མྦཱ་དྷེཏི ཏ་ཎྷཱ་སཾ་ཀི་ལེ་སཱ་དི་ནཱ ས་མྤཱི་ལེ༹ སཾ་ཀ་ཊེ གྷ་རཱ་ཝཱ་སེ. ཨོ་ཀཱ་སཱ་དྷི་ག་མོ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨ་སྶ ཨ་དྷི་ག་མཱ་ཡ ཨ་དྷི་ག་ནྟ་བྦ་ཨོ་ཀཱ་སོ. ཨ་ནུ་སྶ་ཏི་ཡོ ཨེ་ཝ ཨ་ནུ་སྶ་ཏི་ཊྛཱ་ནཱ་ནི. ཝི་སུ་དྡྷི་དྷ་མྨཱཏི ཝི་སུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ས་བྷཱ་ཝཱ, ཝི་སུ་ཛ྄ཛྷི་ཏུཾ ཝཱ བྷ་བྦཱ. པ་ར་མ་ཏྠ་ཝི་སུ་དྡྷི་དྷ་མྨ་ཏཱ་ཡཱཏི པ་ར་མ་ཏྠ་ཝི་སུ་དྡྷི་ཡཱ ནི་བྦཱ་ན་སྶ བྷ་བྦ་བྷཱ་ཝེ་ན. ཨུ་པ་ཀྐ་མེ་ནཱཏི པ་ཡོ་གེ་ན. པ་རི་ཡོ་ད་པ་ནཱཏི ཝི་སོ་དྷ་ནཱ.
༡༦༦. ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ་པཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ མ་ཧཱ་ནཱ་མ་སུ་ཏྟཱདཱི་སུ ཨ་ནེ་ཀེ་སུ སུ་ཏྟེ་སུ ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀ་སྶེ་ཝ ཝ་སེ་ན ཚ་སུ ཨ་ནུ་སྶ་ཏཱི་སུ དེ་སི་ཏཱ་སུ་པི. ཡ་སྶཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ནཱཏི ཡ་སྶ ཙི་ཏྟ་པྤ་སཱ་ད་སྶ བ་ལེ་ན. པཱི་ཏིཾ པ་ཊི་ལ་བྷི་ཏྭཱཏི ཨ་ནུ་སྶ་ཝ་ཝ་སེ་ན བུ་དྡྷཱ་ར་མྨ་ཎཾ པཱི་ཏིཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ.
ཚ་ཨ་ནུ་སྶ་ཏི་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ཨི་ཏི ས་ཏྟ་མ་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ.