༡. བུ་དྡྷཱ་ནུ་སྶ་ཏི་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༢༣. ཨ་སུ་བྷཱ་ན་ནྟ་རནྟི ཨ་སུ་བྷ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཱ་ན་ནྟ་རཾ. ཨ་ནུ་སྶ་ཏཱི་སཱུཏི ཨ་ནུ་སྶ་ཏི་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནེ་སུ. ‘‘ཨ་ནུ ཨ་ནུ ས་ཏི ཨ་ནུ་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཏོ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ན ཨེ་ཏྠ ཨ་ནུ-ས་དྡ་ཡོ་གེ་ན ས་ཏི-ས་དྡོ ཨ་ཏྠ་ནྟ་ར་ཝཱ་ཙ་ཀོ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ས་ཏི་ཡེ་ཝ ཨ་ནུ་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ན ནཱ་ཡ་མ་ནུ-ས་དྡོ ‘‘ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨུ་པ-ས་དྡོ ཝི་ཡ ཨ་ན་ཏྠ་ཀོ, ནཱ་པི ‘‘ས་ཉྫཱ་ན་ནཾ པ་ཛཱ་ན་ན’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ སཾ-ས་དྡཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ ཨ་ཏྠ་ནྟ་ར་དཱི་པ་ཀོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ‘‘པ་ཝ་ཏྟི་ཏ་བྦ་ཊྛཱ་ན་མྷི་ཡེ་ཝ ཝཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཏྟཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཙ ཨ་ནུ་སྶ་ཏི་ཡཱ ཨ་ནུ་སྶ་རི་ཏ་བྦཱ་ནུ་རཱུ་པ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཀ་སྶེ་ཝ ཨ་ནུ་རཱུ་པ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཀུ་ལ་པུ་ཏྟ་སྶ ཨ་ནུ་རཱུ་པཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ས་དྡྷཱ་པ་བྦ་ཛི་ཏ་སྶ ཝཱ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟ་སྶ. ཨ་ནུ་རཱུ་པ་ཏཱ ནཱ་མ པ་ཝ་ཏྟི་ཏ་བྦ་ཊྛཱ་ན་སྶ ཨ་ནུ་རཱུ་པ་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཀ་སྶེ་ཝ ཨ་ནུ་རཱུ་པ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ, ན ཨུ་བྷ་ཡ་སྶ. ཨ་ནུ་རཱུ་པཱཏི ཙ ཡུ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. བུ་དྡྷནྟི ཡེ གུ་ཎེ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ བྷ་ག་ཝ་ཏི ‘‘བུ་དྡྷོ’’ཏི པ་ཉྙ་ཏྟི, ཏེ གུ་ཎེ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘བུ་དྡྷ་གུ་ཎཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ཡ ས་ཏི་ཡཱ ཨེ་ཏ་མ་དྷི་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི. ཨཱ་ར་བྦྷཱཏི ཨཱ་ལ་མྦི་ཏྭཱ. དྷ་མྨནྟི པ་རི་ཡ་ཏྟི་དྷ་མྨེ་ན ས་དྡྷིཾ ན་ཝ་ཝི་དྷ་མྤི ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨཾ. ན་ནུ ཙ ནི་བྦཱ་ནཾ ཝི་སུཾ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཝ་ཀྑ་ཏི? ཀི་ཉྩཱ་པི ཝ་ཀྑ་ཏི, དྷ་མྨ་བྷཱ་ཝ་སཱ་མ་ཉྙེ་ན པ་ན མ་གྒ་ཕ་ལེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཨི་དྷ པཱ་ལི༹་ཡཱ ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཏ་སྶཱ་པི དྷ་མྨཱ་ནུ་སྶ་ཏི་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནེ ག་ཧ་ཎཾ ད་ཊྛ་བྦཾ, ཨ་ས་ངྑ་ཏཱ་མ་ཏཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ན མ་གྒ་ཕ་ལེ་ཧི ཝི་སི་ཊྛ་ཏཱ་ཡ ཏ་སྶ ཝི་སུཾ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧ་ཎཾ ཀ་ཏཾ. སཱི་ལཱ་ནུ་སྶ་ཏིཨཱ་དཱི་ནཾ པ་ན ཏི་སྶ་ནྣཾ ཨ་ནུ་སྶ་ཏཱི་ནཾ ཝི་སུཾ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧ་ཎཾ ཡོ་གཱ་ཝ་ཙ་ར་སྶ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨེ་ཝ སཱི་ལ་སྶ ཙཱ་ག་སྶ ས་དྡྷཱ་དཱི་ན་ཉྩ ཨ་ནུ་སྶ་ཏི་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ཏྟཱ. རཱུ་པ་ཀཱ་ཡཾ ག་ཏཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཀ་ར་ཛ་ཀཱ་ཡཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ. ཀཱ་ཡེཏི ཀཱ་ཡེ ཝི་ས་ཡ་བྷཱུ་ཏེ. ཀོ་ཊྛཱ་ས་ནི་མི་ཏྟཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ཡཱཏི ཀེ་སཱ་དི་ཀོ་ཊྛཱ་སེ་སུ པ་ཊི་ཀྐཱུ་ལ་ནི་མི་ཏྟཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ཡ. ཨི་ཏོ པུ་རི་མཱ་སུ ས་ཏྟ་སུ ཨ་ནུ་སྶ་ཏཱི་སུ ན་ཏྠི ནི་མི་ཏྟུ་པྤ་ཏྟི, ཨི་དྷ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ནི་མི་ཏྟ-གྒ་ཧ་ཎཾ. ཏ་ཐཱ ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་ས་ནི་མི་ཏྟཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ཡཱཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི. ཨུ་པ་ས་མནྟི ས་བྦ་ས་ངྑཱ་རཱུ་པ་ས་མཾ, ནི་བྦཱ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ.
༡༢༤. ཨ་ཝེ་ཙྩ བུ་དྡྷ་གུ་ཎེ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཉ་ཏྭཱ ཨུ་པྤ་ནྣོ པ་སཱ་དོ ཨ་ཝེ་ཙྩ་པྤ་སཱ་དོ, ཨ་རི་ཡ་མ་གྒེ་ན ཨཱ་ག་ཏ་པྤ་སཱ་དོ, ཏཾ་ས་དི་སོ་པི ཝཱ ཡོ དི་ཊྛི་ག་ཏ་ཝཱ་ཏེ་ཧི ཨ་ཙ་ལོ ཨ་ས་མྤ་ཀ་མྤི་ཡོ, ཏེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏེ་ན. ཏཱ་དི་ས་སྶ བུ་དྡྷཱ་ནུ་སྶ་ཏི་བྷཱ་ཝ་ནཱ ཨི་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ན ཨི་ཏ་ར་སྶ. པ་ཏི་རཱུ་པ་སེ་ནཱ་ས་ནེཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཨ་ཊྛཱ་ར་ས་དོ་ས་ཝ་ཛྫི་ཏེ པ་ཉྩ་ངྒ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏེ སེ་ནཱ་ས་ནེ. ར་ཧོ་ག་ཏེ་ནཱཏི ར་ཧ་སི ག་ཏེ་ན. ཏེ་ན ཀཱ་ཡ་ཝི་ཝེ་ཀཾ ད་སྶེ་ཏི. པ་ཊི་ས་ལླཱི་ནེ་ནཱཏི ནཱ་ནཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏོ པ་ཊི་ས་ལླཱི་ནེ་ན, བ་ཧི་དྡྷཱ པུ་ཐུ་ཏྟཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏོ པ་ཊི་ཀྐ་མཱ་པེ་ཏྭཱ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནེ ས་ལླཱི་ནེ་ན, སུ་སི་ལི་ཊྛ་ཙི་ཏྟེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཝནྟི ཨི་མཱ་ཡ པཱ་ལི༹་ཡཱ ཨཱ་ག་ཏ་ན་ཡེ་ན.
སོ བྷ་ག་ཝཱཏི ཨེ་ཏྠ སོཏི ཡོ སོ ས་མ་ཏིཾ་ས པཱ་ར་མི་ཡོ པཱུ་རེ་ཏྭཱ ས་བྦ་ཀི་ལེ་སེ བྷ་ཉྫི་ཏྭཱ ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷིཾ ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷོ དེ་ཝཱ་ནཾ ཨ་ཏི་དེ་ཝོ བྲ་ཧྨཱ་ནཾ ཨ་ཏི་བྲ་ཧྨཱ ལོ་ཀ་ནཱ་ཐོ བྷཱ་གྱ་ཝ་ནྟ་ཏཱ་དཱི་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི ས་དེ་ཝ་ཀེ ལོ་ཀེ ‘‘བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི པ་ཏྠ་ཊ་ཀི་ཏྟི་ས་དྡོ, སོ. བྷ་ག་ཝཱཏི ཨི་དཾ ས་ཏྠུ ནཱ་མ་ཀི་ཏྟ་ནཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘བྷ་ག་ཝཱ་ཏི ནེ་ཏཾ ནཱ་མཾ མཱ་ཏ་རཱ ཀ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི (མ་ཧཱ་ནི. ༡༩༨, ༢༡༠; ཙཱུ་ལ༹་ནི. ཨ་ཛི་ཏ་མཱ་ཎ་ཝ་པུ་ཙྪཱ་ནི་དྡེ་ས ༢). པ་ར་ཏོ པ་ན བྷ་ག་ཝཱཏི གུ་ཎ་ཀི་ཏྟ་ནཾ. ཨ་ར་ཧནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ན་ཝ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ པ་ཙྩེ་ཀཾ ཨི་ཏི་པི-ས་དྡཾ ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ བུ་དྡྷ་གུ་ཎཱ ཨ་ནུ་སྶ་རི་ཏ་བྦཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨི་ཏི་པི ཨ་ར་ཧཾ…པེ… ཨི་ཏི་པི བྷ་ག་ཝཱ་ཏི ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ‘‘ཨི་ཏི་པེ་ཏཾ བྷཱུ་ཏཾ ཨི་ཏི་པེ་ཏཾ ཏ་ཙྪ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༡.༦) ཝི་ཡ ཨི་ཏི-ས་དྡོ ཨཱ་ས་ནྣ་པ་ཙྩ་ཀྑ་ཀ་ར་ཎ་ཏྠོ, པི-ས་དྡོ ས་མྤི་ཎྜ་ན་ཏྠོ. ཏེ་ན ནེ་སཾ བ་ཧུ་བྷཱ་ཝོ དཱི་པི་ཏོ, ཏཱ་ནི ཙ གུ་ཎ་ས་ལླ་ཀྑ་ཎ་ཀཱ་ར་ཎཱ་ནི བྷཱ་ཝེ་ནྟེ་ན ཙི་ཏྟ་སྶ ས་མྨུ་ཁཱི་བྷཱུ་ཏཱ་ནི ཀཱ་ཏ་བྦཱ་ནཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨི་མི་ནཱ ཙ ཨི་མི་ནཱ ཙ ཀཱ་ར་ཎེ་ནཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ.
༡༢༥. དཱུ་ར་ཏཱ ནཱ་མ ཨཱ་ས་ནྣ་ཏཱ ཝི་ཡ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡུ་པཱ་དཱ་ཡ ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི པ་ར་མུ་ཀྐཾ་ས་ག་ཏཾ དཱུ་ར་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘སུ་ཝི་དཱུ་ར་ཝི་དཱུ་རེ’’ཏི ཨཱ་ཧ, སུ་ཊྛུ ཝི་དཱུ་ར་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ ཝི་དཱུ་རེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སཱ པ་ན་སྶ ཀི་ལེ་ས་ཏོ དཱུ་ར་ཏཱ ཏེ་སཾ ས་བྦ་སོ པ་ཧཱི་ན་ཏྟཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘མ་གྒེ་ན ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཝི་དྡྷཾ་སི་ཏ་ཏྟཱ’’ཏི. ན་ནུ ཨ་ཉྙེ་ས་མྤི ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཏེ པ་ཧཱི་ནཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ནུ་ཡོ་གཾ མ་ན་སི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་ཝཱ་ས་ནཱ་ན’’ནྟི. ན ཧི བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙེ ས་ཧ ཝཱ་ས་ནཱ་ཡ ཀི་ལེ་སེ པ་ཧཱ་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ནྟི, ཨེ་ཏེ་ན ཨ་ཉྙེ་ཧི ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ནྟི ད་སྶི་ཏཾ ཧོ་ཏི. ཀཱ པ་ནཱ་ཡཾ ཝཱ་ས་ནཱ ནཱ་མ? པ་ཧཱི་ན་ཀི་ལེ་ས་སྶཱ་པི ཨ་པྤ་ཧཱི་ན་ཀི་ལེ་ས་སྶ པ་ཡོ་ག་ས་དི་ས་པ་ཡོ་ག་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏོ ཀི་ལེ་ས་ནི་ཧི་ཏོ སཱ་མ་ཏྠི་ཡ་ཝི་སེ་སོ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ པི་ལི་ནྡ་ཝ་ཙྪ་སྶ (པཱ་རཱ. ༦༢༡) ཝ་ས་ལ་ས་མུ་དཱ་ཙཱ་ར་ནི་མི་ཏྟཾ ཝི་ཡ. ཀ་ཐཾ པ་ན ‘‘ཨཱ་ར་ཀཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ‘‘ཀི་ལེ་སེ་ཧཱི’’ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི? སཱ་མ་ཉྙ་ཛོ་ཏ་ནཱ་ཡ ཝི་སེ་སེ ཨ་ཝ་ཊྛཱ་ན་ཏོ, ཝི་སེ་ས་ཏྠི་ནཱ ཙ ཝི་སེ་ས་སྶ ཨ་ནུ་པ་ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦ་ཏོ, ‘‘ཨཱ་ར་ཀཱ་སྶ ཧོ་ནྟི པཱ་པ་ཀཱ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི (མ. ནི. ༡.༤༣༤) སུ་ཏྟ་པ་དཱ་ནེ་ཏྠ ཨུ་དཱ་ཧ་རི་ཏ་བྦཱ་ནི. ཨཱ་ར་ཀཱཏི ཙེ་ཏྠ ཨཱ-ཀཱ་ར་སྶ ར་སྶ་ཏྟཾ, ཀ-ཀཱ་ར་སྶ ཙ ཧ-ཀཱ་རཾ, སཱ་ནུ་སཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ནི་རུ་ཏྟི་ན་ཡེ་ན ‘‘ཨ་ར་ཧ’’ནྟི པ་ད་སི་དྡྷི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ་ཏྠཾ སུ་ཁ་གྒ་ཧ་ཎ་ཏྠཾ ‘‘སོ ཏ་ཏོ ཨཱ་ར་ཀཱ ནཱ་མཱ’’ཏི གཱ་ཐཱ་བ་ནྡྷ་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ས་མ་ཉྫ་ན་སཱི་ལོ ས་མ་ངྒཱི, ན ས་མ་ངྒི་ཏཱ ཨ་ས་མ་ངྒི་ཏཱ ཨ་ས་མ་ནྣཱ་ག་མོ ཨ་ས་ཧ་ཝུ་ཏྟི་ཏཱ.
༡༢༦. ཨ་ན་ཏྠ་ཙ་ར་ཎེ་ན ཀི་ལེ་སཱ ཨེ་ཝ ཨ་ར་ཡོ་ཏི ཀི་ལེ་སཱ་ར་ཡོ. ‘‘ཨ་རཱི་ནཾ ཧ་ཏ་ཏྟཱ ཨ་རི་ཧཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦེ ནི་རུ་ཏྟི་ན་ཡེ་ན ‘‘ཨ་ར་ཧ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ.
༡༢༧. ཡ་ཉྩེ་ཏཾ སཾ་སཱ་ར་ཙ་ཀྐ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ར་ཐ་ཙ་ཀྐ་སྶ ནཱ་བྷི ཝི་ཡ མཱུ་ལཱ་ཝ་ཡ་ཝ་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ནྟོ, བ་ཧི ཙ ས་མ་ཝ་ཊྛི་ཏཾ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་བྷ་ཝ་ཏ་ཎྷཱ་མ་ཡཾ དྭ་ཡ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ་བྷ་ཝ་ཏ་ཎྷཱ་མ་ཡ་ནཱ་བྷཱི’’ཏི. ནཱ་བྷི་ཡཱ, ནེ་མི་ཡཱ ཙ ས་མྦ་ནྡྷཱ ཨ་ར་ས་དི་སཱ པ་ཙྩ་ཡ་ཕ་ལ་བྷཱུ་ཏེ་ཧི ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཏ་ཎྷཱ་ཛ་རཱ་མ་ར་ཎེ་ཧི ས་མྦ་ནྡྷཱ པུ་ཉྙཱ་དི་ས་ངྑཱ་རཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པུ་ཉྙཱ་དི་ཨ་བྷི་ས་ངྑཱ་རཱ་ར’’ནྟི. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ བྷ་ཝེ པ་རི་ཡ་ནྟ་བྷཱ་ཝེ་ན པཱ་ཀ་ཊཾ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་ནྟི ཏཾ ནེ་མི་ཊྛཱ་ནི་ཡཾ ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་ནེ་མཱི’’ཏི. ཡ་ཐཱ ཙ ར་ཐ་ཙ་ཀྐ་པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ པ་དྷཱ་ན་ཀཱ་ར་ཎཾ ཨ་ཀྑོ, ཨེ་ཝཾ སཾ་སཱ་ར་ཙ་ཀྐ་པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཨཱ་ས་ཝ་ས་མུ་ད་ཡོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ས་ཝ་ས་མུ་ད་ཡ་མ་ཡེ་ན ཨ་ཀྑེ་ན ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ’’ཏི. ཨཱ་ས་ཝཱ ཨེ་ཝ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དཱི་ནཾ ཀཱ་ར་ཎ་ཏྟཱ ཨཱ་ས་ཝ་ས་མུ་ད་ཡོ. ཡ་ཐཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ས་ཝ་ས་མུ་ད་ཡཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ས་མུ་ད་ཡོ’’ཏི (མ. ནི. ༡.༡༠༣). ཝི་པཱ་ཀ་ཀ་ཊ་ཏྟཱ་རཱུ་པ་པྤ་བྷེ་དོ ཀཱ་མ་བྷ་ཝཱ་དི་ཀོ ཏི་བྷ་ཝོ ཨེ་ཝ ར་ཐོ, ཏ་སྨིཾ ཏི་བྷ་ཝ་ར་ཐེ. ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ས་མཾ, ས་བྦ་སོ ཝཱ ཨཱ་དི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡོ་ཛི་ཏ་ནྟི ས་མཱ་ཡོ་ཛི་ཏཾ. ཨཱ་དི་ར་ཧི་ཏཾ ཀཱ་ལཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཨ་ནཱ་དི་ཀཱ་ལ་པྤ་ཝ་ཏྟཾ.
‘‘ཁ་ནྡྷཱ་ན་ཉྩ པ་ཊི་པཱ་ཊི, དྷཱ་ཏུ་ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ན ཙ;
ཨ་བྦོ་ཙྪི་ནྣཾ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ, ‘སཾ་སཱ་རོ’ཏི པ་ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི. (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༩༥ ཨ་པ་སཱ་ད་ནཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ; སཾ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༢.༦༠; ཨ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༤.༡༩༩) –
ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་སཾ་སཱ་རོ་ཝ སཾ་སཱ་ར་ཙ་ཀྐཾ. ཨ་ནེ་ནཱཏི བྷ་ག་ཝ་ཏཱ. བོ་དྷི་མ་ཎྜེཏི བོ་དྷི་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ཉཱ་ཎ་སྶ མ་ཎྜ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟེ ཋཱ་ནེ, ཀཱ་ལེ ཝཱ. ཝཱི་རི་ཡ་པཱ་དེ་ཧཱིཏི སཾ་ཀི་ལེ་ས་ཝོ་དཱ་ན་པ་ཀྑི་ཡེ་སུ ས་ནྣི་རུ་མྦྷ་ན་ས་ནྣི་ཀྑི་པ་ན་ཀི་ཙྩ་ཏཱ་ཡ དྭི་དྷཱ པ་ཝ་ཏྟེ་ཧི ཨ་ཏྟ་ནོ ཝཱི་རི་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ཧི པཱ་དེ་ཧི. སཱི་ལ་པ་ཐ་ཝི་ཡནྟི པ་ཏི་ཊྛ་ཊྛེ་ན སཱི་ལ་མེ་ཝ པ་ཐ་ཝཱི, ཏ་སྶཾ. པ་ཏི་ཊྛཱ་ཡཱཏི ས་མྤཱ་ད་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཏི་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ. ས་དྡྷཱ་ཧ་ཏྠེ་ནཱཏི ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་དྷ་མྨཱ་དཱ་ན་སཱ་དྷ་ན་ཏོ ས་དྡྷཱ་ཝ ཧ་ཏྠོ, ཏེ་ན. ཀ་མྨ་ཀྑ་ཡ་ཀ་རནྟི ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨཱ་དི་བྷེ་ད་སྶ ས་བྦ་སྶ་པི ཀ་མྨ་སྶ ཁ་ཡ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ ཀ་མྨ་ཀྑ་ཡ་ཀ་རཾ. ཉཱ་ཎ་ཕ་ར་སུནྟི ས་མཱ་དྷི་སི་ལཱ་ཡཾ སུ་ནི་སི་ཏ་མ་གྒ་ཉཱ་ཎ་ཕ་ར་སུཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ.
༡༢༨. ཨེ་ཝཾ ‘‘ཨ་རཱ་ནཾ ཧ་ཏ་ཏྟཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་ཨ་ར་གྷཱ་ཏེ སཾ་སཱ་རཾ ཙ་ཀྐཾ ཝི་ཡ ཙ་ཀྐ་ནྟི ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྠ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་དེ་ས་ནཱ་ཀྐ་མེ་ན་པི ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཐ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨ་ན་མ་ཏ་གྒཾ སཾ་སཱ་ར་ཝ་ཊྚནྟི ཨ་ནུ ཨ་ནུ ཨ་མ་ཏ་གྒཾ ཨ་ཝི་ཉྙཱ་ཏ་ཀོ་ཊི་ཀཾ སཾ་སཱ་ར་མ་ཎྜ་ལཾ. སེ་སཱ ད་ས དྷ་མྨཱ ས་ངྑཱ་རཱ་ད་ཡོ ཛཱ་ཏི་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཱ ཨ་རཱ. ཀ་ཐཾ? ནཱ་བྷི་ཡཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ མཱུ་ལ་ཏོ, ནེ་མི་ཡཱ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎེ་ན ཨ་ནྟ་ཏོ ས་མྦ་ནྡྷ་ཏྟཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ་མཱུ་ལ་ཀ་ཏྟཱ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་པ་རི་ཡ་ནྟ་ཏྟཱ ཙཱ’’ཏི. དུ་ཀྑཱ་དཱི་སཱུཏི དུ་ཀྑ་ས་མུ་ད་ཡ་ནི་རོ་དྷ་མ་གྒེ་སུ. ཏ་ཏྠ དུ་ཀྑེ ཨ་ཉྙཱ་ཎཾ ཏ་ད་ནྟོ་ག་དྷ་ཏྟཱ, ཏ་པྤ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ན་ཏོ ཙ, སེ་སེ་སུ པ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ན་ཏོ་ཝ. དུ་ཀྑནྟི ཙེ་ཏྠ དུ་ཀྑཾ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ནྟི ཏཾ ཀཱ་མ་བྷ་ཝཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཏི་དྷཱ བྷི་ནྡི་ཏྭཱ ཏ་ཐཱ ཏ་པྤ་ཊི་ཙྪཱ་དི་ཀཾ ཨ་ཝི་ཛྫཾ, ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡེ ཏཱི་སུ བྷ་ཝེ་སུ ས་ངྑཱ་རཱ་དི་ཀེ ཙ པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཀཱ་མ་བྷ་ཝེ ཙ ཨ་ཝི་ཛྫཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཀཱ་མ་བྷ་ཝེ ཨ་ཝི་ཛྫཱཏི ཀཱ་མ་བྷ་ཝེ ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་པྤ་ཊི་ཙྪཱ་དི་ཀཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ. རཱུ་པ་བྷ་ཝེ ཨ་རཱུ་པ་བྷ་ཝེ ཨ་ཝི་ཛྫཱཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཀཱ་མ་བྷ་ཝེ ས་ངྑཱ་རཱ་ནནྟི ཀཱ་མ་བྷཱུ་མི་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ་ནཾ ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ, ཀཱ་མ་བྷ་ཝེ ཝཱ ནི་པྥཱ་དེ་ཏ་བྦཱ ཡེ ས་ངྑཱ་རཱ, ཏེ་སཾ ཀཱ་མ་བྷ་ཝཱུ་པ་པ་ཏྟི་ནི་བྦ་ཏྟ་ཀ་ས་ངྑཱ་རཱ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏཱིཏི པུ་ཉྙཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ཏཱ་ཝ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་པ་ཙྩ་ཡེ་ན ཙེ་ཝ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་པ་ཙྩ་ཡེ་ན ཙཱ་ཏི དྭི་དྷཱ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི. ཨ་པུ་ཉྙཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་རེ་སུ ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་སྶ ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ་དི་ཝ་སེ་ན, ཨ་ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་སྶ ཨ་ན་ནྟ་ར་ས་མ་ན་ནྟ་རཱ་དི་ཝ་སེ་ན, ནཱ་ན་ནྟ་ར་སྶ པ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཙེ་ཝ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཙ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི. ཨ་རཱུ་པ་བྷ་ཝེ ས་ངྑཱ་རཱ་ནནྟི ཨཱ་ནེ་ཉྫཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ. པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ. ཨི་མ་སྨིཾ པ་ན་ཏྠེ ཨེ་ཏྠ ཝི་ཏྠཱ་རི་ཡ་མཱ་ནེ ཨ་ཏི་པྤ་པ་ཉྩོ ཧོ་ཏི, ས་ཡ་མེ་ཝ ཙ པ་ར་ཏོ ཨཱ་ག་མི་སྶ་ཏཱི་ཏི ན ནཾ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཡཱ་མ.
ཏི་ཎྞཾ ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནནྟི ཙ་ཀྑུ་སོ་ཏ་མ་ནཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནཾ. ཨེ་ཀ་སྶཱ་ཡ་ཏ་ན་སྶཱཏི མ་ནཱ་ཡ་ཏ་ན་སྶ. ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཕ་སྶཱ་དཱི་ན་མྤི ཝི་བྷཱ་གོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ སཱ སཱ ཏ་ཎྷཱཏི རཱུ་པ་ཏ་ཎྷཱ་དི་བྷེ་དཱ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཀཱ་མ་བྷ་ཝཱ་དཱི་སུ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀཱ ཏ་ཎྷཱ.
ཏ་ཎྷཱ་དི་མཱུ་ལི་ཀཱ ཀ་ཐཱ ཨ་ཏི་སཾ་ཁི་ཏྟཱ་ཏི ཏཾ, ཨུ་པཱ་དཱ་ན་བྷ་ཝེ ཙ ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཀ་ཐ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ‘‘ཀཱ་མེ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཀཱ་མ་ཏ་ཎྷཱ་པ་ཝ་ཏྟི་མཱ་ཧ. ཏ་ཐཱ ‘‘ས་གྒ་ས་མྤ་ཏྟིཾ ཨ་ནུ་བྷ་ཝི་སྶཱ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ཧི. སཱ པ་ན ཏ་ཎྷཱ ཡ་སྨཱ བྷུ་ས་མཱ་དཱ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ ཀཱ་མུ་པཱ་དཱ་ནཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཀཱ་མུ་པཱ་དཱ་ན་པ་ཙྩ་ཡཱ’’ཏི. ཏ་ཐེ་ཝཱཏི ཀཱ་མུ་པཱ་དཱ་ན་པ་ཙྩ་ཡཱ ཨེ་ཝ.
བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀ་ས་མྤ་ཏྟིནྟི རཱུ་པཱི་བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀེ ས་མྤ་ཏྟིཾ. ‘‘ས་བྦེ་པི ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀཱ དྷ་མྨཱ ཀཱ་མ་ནཱི་ཡ་ཊྛེ་ན ཀཱ་མཱ’’ཏི (མ་ཧཱ་ནི. ༡; ཙཱུ་ལ༹་ནི. ཨ་ཛི་ཏ་མཱ་ཎ་ཝ་པུ་ཙྪཱ་ནི་དྡེ་ས ༨ ཐོ་ཀ ཝི་ས་དི་སཾ) ཝ་ཙ་ན་ཏོ བྷ་ཝ་རཱ་གོ་པི ཀཱ་མུ་པཱ་དཱ་ན་མེ་ཝཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཀཱ་མུ་པཱ་དཱ་ན་པ་ཙྩ་ཡཱ ཨེ་ཝ མེ་ཏྟཾ བྷཱ་ཝེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. སེ་སུ་པཱ་དཱ་ན་མཱུ་ལི་ཀཱ་སུ་པཱིཏི ཨེ་ཏྠཱ་ཡཾ ཡོ་ཛ་ནཱ – ཨི་དྷེ་ཀ་ཙྩོ ‘‘ན་ཏྠི པ་རོ ལོ་ཀོ’’ཏི ན་ཏྠི་ཀ་དི་ཊྛིཾ ག་ཎྷཱ་ཏི, སོ དི་ཊྛུ་པཱ་དཱ་ན་པ་ཙྩ་ཡཱ ཀཱ་ཡེ་ན དུ་ཙྩ་རི་ཏཾ ཙ་ར་ཏཱི་ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཨ་པ་རོ ‘‘ཨ་སུ་ཀ་སྨིཾ ས་མྤ་ཏྟི་བྷ་ཝེ ཨ་ཏྟཱ ཨུ་ཙྪི་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཨུ་ཙྪེ་ད་དི་ཊྛིཾ ག་ཎྷཱ་ཏི, སོ ཏ་ཏྲཱུ་པ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཀཱ་ཡེ་ན སུ་ཙ་རི་ཏཾ ཙ་ར་ཏཱི་ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཨ་པ་རོ ‘‘རཱུ་པཱི མ་ནོ་མ་ཡོ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟཱ ཨུ་ཙྪི་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི རཱུ་པཱུ་པ་པ་ཏྟི་ཡཱ མ་གྒཾ བྷཱ་ཝེ་ཏི. བྷཱ་ཝ་ནཱ་པཱ་རི་པཱུ་རི་ཡཱཏི ས་བྦཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨ་པ་རོ ‘‘ཨ་རཱུ་པ་བྷ་ཝེ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྭཱ ཨ་ཏྟཱ ཨུ་ཙྪི་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཨ་རཱུ་པཱུ་པ་པ་ཏྟི་ཡཱ མ་གྒཾ བྷཱ་ཝེ་ཏི. བྷཱ་ཝ་ནཱ་པཱ་རི་པཱུ་རི་ཡཱཏི ས་བྦཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཏཱ་ཧི་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྟ་ཝཱ་དུ་པཱ་དཱ་ན་མཱུ་ལི་ཀཱ་པི ཡོ་ཛ་ནཱ སཾ་ཝ་ཎྞི་ཏཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨེ་ཝཾ དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་ནི་བྦཱ་ན་ཝཱ་ད་ཝ་སེ་ནཱ་པི ཡོ་ཛ་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨ་པ་རོ ‘‘སཱི་ལེ་ན སུ་དྡྷཱི’’ཏི ‘‘ཨ་སུ་དྡྷི་མ་གྒཾ སུ་དྡྷི་མ་གྒོ’’ཏི པ་རཱ་མ་ས་ནྟོ སཱི་ལ་བྦ་ཏུ་པཱ་དཱ་ན་པ་ཙྩ་ཡཱ ཀཱ་ཡེ་ན དུ་ཙྩ་རི་ཏཾ ཙ་ར་ཏཱི་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་བྦཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ.
ཨི་དཱ་ནི ཡྭཱ་ཡཾ སཾ་སཱ་ར་ཙ་ཀྐཾ ད་སྶེ་ནྟེ་ན ‘‘ཀཱ་མ་བྷ་ཝེ ཨ་ཝི་ཛྫཱ ཀཱ་མ་བྷ་ཝེ ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དཱི་ནཾ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝོ, ས་ངྑཱ་རཱ་དཱི་ནཾ པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ་བྷཱ་ཝོ ཙ ད་སྶི་ཏོ, ཏ་མེ་ཝ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་མ་གྒ་པཱ་ལི༹ཾ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ནི་ག་མ་ན་ཝ་སེ་ན ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨེ་ཝཾ ཨ་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཡ་ཐཱ ས་ངྑཱ་རཱ ཧེ་ཏུ་ནི་བྦ་ཏྟཱ, ཨེ་ཝཾ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་པི ཀཱ་མཱ་ས་ཝཱ་དི་ནཱ ས་ཧེ་ཏུ་ཀཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་བྷོ་པེ་ཏེ ཧེ་ཏུ་ས་མུ་པྤ་ནྣཱ’’ཏི. པ་ཙྩ་ཡ་པ་རི་གྒ་ཧེཏི ནཱ་མ་རཱུ་པ་སྶ པ་ཙྩ་ཡཱ་ནཾ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དཱི་ནཾ པ་རི་ཙྪི་ཛྫ ག་ཧ་ཎེ, ནི་པྥཱ་དེ་ཏ་བྦེ བྷུ་མྨཾ. པ་ཉྙཱཏི ཀ་ངྑཱ་ཝི་ཏ་ར་ཎ་ཝི་སུ་དྡྷི་ས་ངྑཱ་ཏཱ པ་ཀཱ་ར་ཏོ ཛཱ་ན་ནཱ. དྷ་མྨ་ཊྛི་ཏི་ཉཱ་ཎནྟི པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དཱ་ཝ་བོ་དྷོ. ཨི་ད་ཉྩ དྷ་མྨ་ཊྛི་ཏི་ཉཱ་ཎཾ ཡ་སྨཱ ཨ་དྡྷཱ་ཏྟ་ཡེ ཀ་ངྑཱ་མ་ལ་ཝི་ཏ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ཨ་ཏཱི་ཏ་མྤི ཨ་དྡྷཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཏེ་ནེ་ཝ ན་ཡེ་ནཱཏི ཨེ་ཏེ་ན ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ ཧེ་ཏཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟེ་ན ན་ཡེ་ན. ‘‘ས་ངྑཱ་རཱ ཧེ་ཏུ, ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཧེ་ཏུ་ས་མུ་པྤ་ནྣ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ (པ་ཊི. མ. ༡.༤༦) ས་བྦ་པ་དཱ་ནི ཝི་ཏྠཱ་རེ་ཏ་བྦཱ་ནི.
སཾ་ཁི་པྤ་ནྟི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ད་ཡོ, ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་ད་ཡོ ཙཱ་ཏི ས་ངྑེ་པོ, ཧེ་ཏུ, ཝི་པཱ་ཀོ ཙ. ཧེ་ཏུ ཝི་པཱ་ཀོ་ཏི ཝཱ སཾ་ཁི་པྤ་ཏཱི་ཏི ས་ངྑེ་པོ, ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ད་ཡོ ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་ད་ཡོ ཙ. ས་ངྑེ་པ་བྷཱ་ཝ་སཱ་མ་ཉྙེ་ན པ་ན ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ནཾ ཀ་ཏ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཏེ པ་ན ས་ངྑེ་པཱ ཨ་ཏཱི་ཏེ ཧེ་ཏུ, ཨེ་ཏ་ར་ཧི ཝི་པཱ་ཀོ, ཨེ་ཏ་ར་ཧི ཧེ་ཏུ, ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ཝི་པཱ་ཀོ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཀཱ་ལ་ཝི་བྷཱ་གེ་ན ཙ་ཏྟཱ་རོ ཛཱ་ཏཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པུ་རི་མ་ས་ངྑེ་པོ ཙེ་ཏྠ ཨ་ཏཱི་ཏོ ཨ་དྡྷཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ས་ངྑེ་པ-ས་དྡོ ཝཱ བྷཱ་གཱ་དྷི་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨ་ཏཱི་ཏོ ཧེ་ཏུ་བྷཱ་གོ པ་ཋ་མོ ས་ངྑེ་པོ. ཨེ་ས ན་ཡོ སེ་སེ་སུ་པི. ཏ་ཎྷུ་པཱ་དཱ་ན་བྷ་ཝཱ ག་ཧི་ཏཱ་ཝ ཧོ་ནྟི ཀི་ལེ་ས་ཀ་མྨ་བྷཱ་ཝ་སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ, ཏེ་ཧི ཝི་ནཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ས་ཀི་ཙྩཱ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ ཙ. ཀ་མྨཾ ཏ་ཎྷཱ ཙ ཏ་སྶ ས་ཧ་ཀཱ་རཱི་ཀཱ་ར་ཎཾ ཧུ་ཏྭཱ ཝ་ཊྚ་ན་ཏྠེ་ན ཀ་མྨ་ཝ་ཊྚཾ.
ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ནཱ་མ་རཱུ་པ་ས་ལཱ༹་ཡ་ཏ་ན་ཕ་སྶ་ཝེ་ད་ནཱ་ནཾ ཛཱ་ཏི་ཛ་རཱ་བྷ་ངྒཱ་ཝ་ཏྠཱ ‘‘ཛཱ་ཏི་ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཛཱ་ཏི་ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཱ་པ་དེ་སེ་ན་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་དཱི་ནཾ ནི་དྡི་ཊྛ་ཏྟཱ’’ཏི. ཨི་མེཏི ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་ད་ཡོ. ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ཝི་པཱ་ཀ་ཝ་ཊྚཾ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་ཧེ་ཏུ་ཏོ བྷཱ་ཝཱི་ནཾ ཨ་ནཱ་ག་ཏཱ་ནཾ ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ. ཏེཏི ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ད་ཡོ. ཨཱ་ཀཱ་ར་ཏོཏི ས་རཱུ་པ་ཏོ ཨ་ཝུ་ཏྟཱ་པི ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ ས་ངྒ་ཧེ ཨཱ་ཀི་རཱི་ཡ་ནྟི ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ས་ངྑཱ་རཱ་དི་གྒ་ཧ་ཎེ་ཧི པ་ཀཱ་སཱི་ཡ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཀཱ་རཱ, ཨ་ཏཱི་ཏ་ཧེ་ཏུ་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཝཱ པ་ཀཱ་རཱ ཨཱ་ཀཱ་རཱ, ཏ་ཏོ ཨཱ་ཀཱ་ར་ཏོ. ཝཱི་ས་ཏི་ཝི་དྷཱ ཧོ་ནྟི ཨ་ཏཱི་ཏེ་ཧེ་ཏུ་པ་ཉྩ་ཀཱ་དི་བྷེ་ད་ཏོ.
ས་ངྑཱ་ར་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་ནཾ ཨ་ནྟ་རཱ ཨེ་ཀོ ས་ནྡྷཱིཏི ཧེ་ཏུ་ཏོ ཕ་ལ་སྶ ཨ་ཝི་ཙྪེ་ད་པྤ་ཝ་ཏྟི་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཧེ་ཏུ་ཕ་ལ་ས་མྦ་ནྡྷ་བྷཱུ་ཏོ ཨེ་ཀོ ས་ནྡྷི. ཏ་ཐཱ བྷ་ཝ་ཛཱ་ཏཱི་ན་མ་ནྟ་རཱ. ཝེ་ད་ནཱ་ཏ་ཎྷཱ་ན་མ་ནྟ་རཱ པ་ན ཕ་ལ་ཏོ ཧེ་ཏུ་ནོ ཨ་ཝི་ཙྪེ་ད་པྤ་ཝ་ཏྟི་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཕ་ལ་ཧེ་ཏུ་ས་མྦ་ནྡྷ་བྷཱུ་ཏོ ཨེ་ཀོ ས་ནྡྷི. ཕ་ལ་བྷཱུ་ཏོ་པི ཧི དྷ་མྨོ ཨ་ཉྙ་སྶ ཧེ་ཏུ་ས་བྷཱ་ཝ་སྶ དྷ་མྨ་སྶ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏཱི་ཏི.
ཨི་ཏཱིཏི ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་ར་པ་རཱ་མ་ས་ནཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཙ་ཏུ་ས་ངྑེ་པ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ས་བྦཱ་ཀཱ་ར་ཏོཏི ཨི་དྷ ཝུ་ཏྟེ་ཧི, ཨ་ཝུ་ཏྟེ་ཧི ཙ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་ཝི་བྷ་ངྒེ (ཝི་བྷ. ༢༢༥ ཨཱ་ད་ཡོ), ཨ་ན་ནྟ་ན་ཡ་ས་མ་ནྟ་པ་ཊྛཱ་ནཱ་དཱི་སུ ཙ ཨཱ་ག་ཏེ་ཧི ས་བྦེ་ཧི ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧི. ཛཱ་ནཱ་ཏཱིཏི ཨ་ཝ་བུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི. པ་སྶ་ཏཱིཏི ད་སྶ་ན་བྷཱུ་ཏེ་ན ཉཱ་ཎ་ཙ་ཀྑུ་ནཱ པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏོ པ་སྶ་ཏི. ཨ་ཉྙཱ་ཏི པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱིཏི ཏེ་སཾ་ཡེ་ཝ ཝེ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏནྟི ཏཾ ཛཱ་ན་ནཾ. ཉཱ་ཏ་ཊྛེ་ནཱཏི ཡ་ཐཱ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཛཱ་ན་ན་ཊྛེ་ན. པ་ཛཱ་ན་ན་ཊྛེ་ནཱཏི ཨ་ནི་ཙྩཱ་དཱི་ཧི པ་ཀཱ་རེ་ཧི པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཊྛེ་ན.
ཨི་དཱ་ནི ཡ་ད་ཏྠ་མི་དཾ བྷ་ཝ་ཙ་ཀྐཾ ཨི་དྷཱ་ནཱི་ཏཾ, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨི་མི་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཏེ དྷ་མྨེཏི ཏེ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དི་ཀེ དྷ་མྨེ. ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ ཉ་ཏྭཱཏི མ་ཧཱ་ཝ་ཛི་ར་ཉཱ་ཎེ་ན ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཛཱ་ནི་ཏྭཱ. ནི་བྦི་ནྡ་ནྟོ བ་ལ་ཝ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཝི་ར་ཛྫ་ནྟོ ཝི་མུ་ཙྩ་ནྟོ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒེ་ཧི ཨ་རེ ཧ་ནཱིཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏ་ཏྠ ཡ་དཱ བྷ་ག་ཝཱ ཝི་ར་ཛྫ་ཏི ཝི་མུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་དཱ ཨ་རེ ཧ་ན་ཏི ནཱ་མ. ཏ་ཏོ པ་རཾ པ་ན ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷ་ཀྑ་ཎཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཧ་ནི ཝི་ཧ་ནི ཝི་དྡྷཾ་སེ་སཱི’’ཏི.
༡༢༩. ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ནོ ཨ་ཙེ་ཏ་ནེ ཙ་ཀྐ་ར་ཏ་ནེ ཨུ་པྤ་ནྣེ ཏ་ཏྠེ་ཝ ལོ་ཀོ པཱུ་ཛཾ ཀ་རོ་ཏི, ཨ་ཉྙ་ཏྠ པཱུ་ཛཱ་ཝི་སེ་སཱ པ་ཙྪི་ཛྫ་ནྟི, ཀི་མ་ངྒཾ པ་ན ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷེ ཨུ་པྤ་ནྣེ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨུ་པྤ་ནྣེ ཏ་ཐཱ་ག་ཏེ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཀོ པ་ན ཝཱ་དོ ཨ་ཉྙེ་སཾ པཱུ་ཛཱ་ཝི་སེ་སཱ་ནནྟི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཏོ ཨ་ཉྙེ་སཾ ཨ་མ་ཧེ་ས་ཀྑེ་ཧི དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶེ་ཧི ཀ་རི་ཡ་མཱ་ནཱ་ནཾ ནཱ་ཏི་ཨུ་ལཱ༹་རཱ་ནཾ པཱུ་ཛཱ་ཝི་སེ་སཱ་ནཾ ཨ་ར་ཧ་བྷཱ་ཝེ ཀཱ ནཱ་མ ཀ་ཐཱ. ཨ་ཏྠཱ་ནུ་རཱུ་པནྟི ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཏྠ་སྶ ཨ་ནུ་རཱུ་པཾ ཨ་ནྭ་ཏྠཾ.
༡༣༠. ཨ་སི་ལོ་ཀ་བྷ་ཡེ་ནཱཏི ཨ་ཀི་ཏྟི་བྷ་ཡེ་ན. ར་ཧོ པཱ་པཾ ཀ་རོ་ནྟི ‘‘མཱ ནཾ ཀོ་ཙི ཛ་ཉྙཱ’’ཏི ཨེ་ས བྷ་ག་ཝཱ ན ཀ་དཱ་ཙི ཀ་རོ་ཏི པཱ་པ་ཧེ་ཏཱུ་ནཾ བོ་དྷི་མ་ཎྜེ ཨེ་ཝ སུ་པྤ་ཧཱི་ན་ཏྟཱ. ཨ་པ་རོ ན་ཡོ – ཨཱ་ར་ཀཱ་ཏི ཨ་ར་ཧཾ, སུ་ཝི་དཱུ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཨི་ཙྩེ་ཝ ཨ་ཏྠོ. ཀུ་ཏོ པ་ན སུ་ཝི་དཱུ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི? ཡེ ཨ་བྷཱ་ཝི་ཏ་ཀཱ་ཡཱ ཨ་བྷཱ་ཝི་ཏ་སཱི་ལཱ ཨ་བྷཱ་ཝི་ཏ་ཙི་ཏྟཱ ཨ་བྷཱ་ཝི་ཏ་པ་ཉྙཱ, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཨ་པྤ་ཧཱི་ན་རཱ་ག་དོ་ས་མོ་ཧཱ ཨ་རི་ཡ་དྷ་མྨ་སྶ ཨ་ཀོ་ཝི་དཱ ཨ་རི་ཡ་དྷ་མྨེ ཨ་ཝི་ནཱི་ཏཱ ཨ་རི་ཡ་དྷ་མྨ་སྶ ཨ་ད་སྶཱ་ཝི་ནོ ཨ་པྤ་ཊི་པ་ནྣཱ མི་ཙྪཱ་པ་ཊི་པ་ནྣཱ ཙ, ཏ་ཏོ སུ་ཝི་དཱུ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ –
‘‘ས་ངྒྷཱ་ཊི་ཀ་ཎྞེ་ཙེ་པི མེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ ག་ཧེ་ཏྭཱ པི་ཊྛི་ཏོ པི་ཊྛི་ཏོ ཨ་ནུ་བ་ནྡྷོ ཨ་སྶ པཱ་དེ པཱ་དཾ ནི་ཀྑི་པ་ནྟོ, སོ ཙ ཧོ་ཏི ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་ལུ ཀཱ་མེ་སུ ཏི་བྦ་སཱ་རཱ་གོ བྱཱ་པ་ནྣ་ཙི་ཏྟོ པ་དུ་ཊྛ་མ་ན་ས་ངྐ་པྤོ མུ་ཊྛ་སྶ་ཏི ཨ་ས་མྤ་ཛཱ་ནོ ཨ་ས་མཱ་ཧི་ཏོ ཝི་བྦྷ་ནྟ་ཙི་ཏྟོ པཱ་ཀ་ཏི་ནྡྲི་ཡོ. ཨ་ཐ ཁོ སོ ཨཱ་ར་ཀཱ་ཝ མ་ཡ྄ཧཾ, ཨ་ཧ་ཉྩ ཏ་སྶ. ཏཾ ཀི་སྶ ཧེ་ཏུ? དྷ་མྨཾ ཧི སོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ ན པ་སྶ་ཏི, དྷ་མྨཾ ཨ་པ་སྶ་ནྟོ མཾ ན པ་སྶ་ཏཱི’’ཏི (ཨི་ཏི་ཝུ. ༩༢).
ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་པུ་གྒ་ལཱ ཧི ས་ཙེ་པི སཱ་ཡཾ པཱ་ཏཾ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀཱ་ཝ་ཙ་རཱ་ཝ སི་ཡུཾ, ན ཏེ ཏཱ་ཝ་ཏཱ ‘‘ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཱ, ཏ་ཐཱ ས་ཏྠཱ་པི ནེ་སཾ. ཨི་ཏི ཨ་ས་པྤུ་རི་སཱ་ནཾ ཨཱ་ར་ཀཱ དཱུ་རེ་ཏི ཨ་ར་ཧཾ.
‘‘ས་མྨཱ ན པ་ཊི་པ་ཛྫ་ནྟི, ཡེ ནི་ཧཱི་ནཱ་ས་ཡཱ ན་རཱ;
ཨཱ་ར་ཀཱ ཏེ་ཧི བྷ་ག་ཝཱ, དཱུ་རེ ཏེ་ནཱར་ཧཾ མ་ཏོ’’ཏི.
ཏ་ཐཱ ཨཱ་ར་ཀཱ་ཏི ཨ་ར་ཧཾ, ཨཱ་ས་ནྣ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀུ་ཏོ པ་ན ཨཱ་ས་ནྣ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི? ཡེ བྷཱ་ཝི་ཏ་ཀཱ་ཡཱ བྷཱ་ཝི་ཏ་སཱི་ལཱ བྷཱ་ཝི་ཏ་ཙི་ཏྟཱ བྷཱ་ཝི་ཏ་པ་ཉྙཱ, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ པ་ཧཱི་ན་རཱ་ག་དོ་ས་མོ་ཧཱ ཨ་རི་ཡ་དྷ་མྨ་སྶ ཀོ་ཝི་དཱ ཨ་རི་ཡ་དྷ་མྨེ སུ་ཝི་ནཱི་ཏཱ ཨ་རི་ཡ་དྷ་མྨ་སྶ ད་སྶཱ་ཝི་ནོ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ནྣཱ, ཏ་ཏོ ཨཱ་ས་ནྣ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཝུ་ཏྟ་མྤི ཙེ་ཏཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ –
‘‘ཡོ་ཛ་ན་ས་ཏེ ཙེ་པི མེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ ཝི་ཧ་རེ་ཡྻ, སོ ཙ ཧོ་ཏི ཨ་ན་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་ལུ ཀཱ་མེ་སུ ན ཏི་བྦ་སཱ་རཱ་གོ ཨ་བྱཱ་པ་ནྣ་ཙི་ཏྟོ ཨ་པྤ་དུ་ཊྛ་མ་ན་ས་ངྐ་པྤོ ཨུ་པ་ཊྛི་ཏ་སྶ་ཏི ས་མྤ་ཛཱ་ནོ ས་མཱ་ཧི་ཏོ ཨེ་ཀ་གྒ་ཙི་ཏྟོ སཾ་ཝུ་ཏི་ནྡྲི་ཡོ. ཨ་ཐ ཁོ སོ ས་ནྟི་ཀེ་ཝ མ་ཡ྄ཧཾ, ཨ་ཧ་ཉྩ ཏ་སྶ. ཏཾ ཀི་སྶ ཧེ་ཏུ? དྷ་མྨཾ ཧི སོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ པ་སྶ་ཏི, དྷ་མྨཾ པ་སྶ་ནྟོ མཾ པ་སྶ་ཏཱི’’ཏི (ཨི་ཏི་ཝུ. ༩༢).
ཏ་ཐཱ་རཱུ་པཱ ཧི པུ་གྒ་ལཱ ས་ཏྠུ ཡོ་ཛ་ན་ས་ཧ་སྶ་ནྟ་རི་ཀཱ་པི ཧོ་ནྟི, ན ཏཱ་ཝ་ཏཱ ཏེ ‘‘ས་ཏྠུ དཱུ་ར་ཙཱ་རི་ནོ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཱ, ཏ་ཐཱ ས་ཏྠཱ་པི ནེ་སཾ. ཨི་ཏི ས་པྤུ་རི་སཱ་ནཾ ཨཱ་ར་ཀཱ ཨཱ་ས་ནྣེ་ཏི ཨ་ར་ཧཾ.
ཡེ ས་མྨཱ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ནྟི, སུ་པྤ་ཎཱི་ཏཱ་དྷི་མུ་ཏྟི་ཀཱ;
ཨཱ་ར་ཀཱ ཏེ་ཧི ཨཱ་ས་ནྣེ, ཏེ་ནཱ་པི ཨ་ར་ཧཾ ཛི་ནོ.
ཡེ ཨི་མེ རཱ་གཱ་ད་ཡོ པཱ་པ་དྷ་མྨཱ ཡ་སྨིཾ ས་ནྟཱ་ནེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི, ཏ་སྶ དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀ་མྤི ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀ་མྤི ཨ་ན་ཏྠཾ ཨཱ་ཝ་ཧ་ནྟི. ནི་བྦཱ་ན་གཱ་མི་ནི་ཡཱ པ་ཊི་པ་དཱ་ཡ ཨེ་ཀཾ་སེ་ནེ་ཝ ཨུ་ཛུ་ཝི་པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་བྷཱུ་ཏཱ ཙ, ཏེ ཨ་ཏྟ་ཧི་ཏཾ, པ་ར་ཧི་ཏ་ཉྩ པ་རི་པཱུ་རེ་ཏུཾ ས་མྨཱ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ནྟེ་ཧི སཱ་དྷཱུ་ཧི དཱུ་ར་ཏོ ར་ཧི་ཏ་བྦཱ པ་རི་ཙྩ་ཛི་ཏ་བྦཱ པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ་ཏི ར་ཧཱ ནཱ་མ, ཏེ ཙ ཡ་སྨཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ བོ་དྷི་མཱུ་ལེ་ཡེ་ཝ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒེ་ན ས་བྦ་སོ པ་ཧཱི་ནཱ ས་མུ་ཙྪི་ནྣཱ. ཡ་ཐཱ་ཧ –
‘‘ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ ཁོ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, རཱ་གོ པ་ཧཱི་ནོ དོ་སོ མོ་ཧོ, ས་བྦེ་པི པཱ་པ་ཀཱ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ པ་ཧཱི་ནཱ ཨུ་ཙྪི་ནྣ་མཱུ་ལཱ ཏཱ་ལཱ་ཝ་ཏྠུ་ཀ་ཏཱ ཨ་ན་བྷཱ་ཝཾ་ཀ་ཏཱ ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་དྷ་མྨཱ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༩-༡༠ ཨ་ཏྠ་ཏོ ས་མཱ་ནཾ).
ཏ་སྨཱ ས་བྦ་སོ ན ས་ནྟི ཨེ་ཏ་སྶ ར་ཧཱ་ཏི ཨ་ར་ཧོ་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦེ ཨོ་ཀཱ་ར་སྶ སཱ་ནུ་སཱ་རཾ ཨ-ཀཱ་རཱ་དེ་སཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ར་ཧ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ.
པཱ་པ་དྷ་མྨཱ ར་ཧཱ ནཱ་མ, སཱ་དྷཱུ་ཧི ར་ཧི་ཏ་བྦ་ཏོ;
ཏེ་སཾ སུ་ཊྛུ པ་ཧཱི་ན་ཏྟཱ, བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ར་ཧཾ མ་ཏོ.
ཡེ ཏེ ས་བྦ་སོ པ་རི་ཉྙཱ་ཏ་ཀྑ་ནྡྷཱ པ་ཧཱི་ན་ཀི་ལེ་སཱ བྷཱ་ཝི་ཏ་མ་གྒཱ ས་ཙྪི་ཀ་ཏ་ནི་རོ་དྷཱ ཨ་ར་ཧ་ནྟོ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཱ, ཡེ ཙ སེ་ཀྑཱ ཨ་པྤ་ཏྟ་མཱ་ན་སཱ ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ ཡོ་ག་ཀྑེ་མཾ པ་ཏྠ་ཡ་མཱ་ནཱ ཝི་ཧ་ར་ནྟི, ཡེ ཙ པ་རི་སུ་དྡྷ་པ་ཡོ་གཱ ཀ་ལྱཱ་ཎ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ ས་དྡྷཱ་སཱི་ལ་སུ་ཏཱ་དི་གུ་ཎ་ས་མྤ་ནྣཱ པུ་གྒ་ལཱ, ཏེ་ཧི ན ར་ཧི་ཏ་བྦོ ན པ་རི་ཙྩ་ཛི་ཏ་བྦོ, ཏེ ཙ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ་ཏི ཨ་ར་ཧཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ཨ་རི་ཡ་པུ་གྒ་ལཱ ས་ཏྠཱ་རཱ དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་སྶ པ་ཙྩ་ཀྑ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ ས་ཏྠུ དྷ་མྨ་ས་རཱི་རེ་ན ཨ་ཝི་ར་ཧི་ཏཱ ཨེ་ཝ ཧོ་ནྟི. ཡ་ཐཱ་ཧ ཨཱ་ཡ་སྨཱ པི་ངྒི་ཡོ –
‘‘པ་སྶཱ་མི ནཾ མ་ན་སཱ ཙ་ཀྑུ་ནཱ་ཝ,
ར་ཏྟི་ནྡི་ཝཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎ ཨ་པྤ་མ་ཏྟོ;
ན་མ་སྶ་མཱ་ནོ ཝི་ཝ་སེ་མི ར་ཏྟིཾ,
ཏེ་ནེ་ཝ མ་ཉྙཱ་མི ཨ་ཝི་པྤ་ཝཱ་སཾ.
‘‘ས་དྡྷཱ ཙ པཱི་ཏི ཙ མ་ནོ ས་ཏི ཙ,
ནཱ་པེ་ནྟི་མེ གོ་ཏ་མ་སཱ་ས་ན་མྷཱ;
ཡཾ ཡཾ དི་སཾ ཝ་ཛ་ཏི བྷཱུ་རི་པ་ཉྙོ,
ས ཏེ་ན ཏེ་ནེ་ཝ ན་ཏོ་ཧ་མ་སྨཱི’’ཏི. (སུ. ནི. ༡༡༤༨-༡༡༤༩);
ཏེ་ནེ་ཝ ཙ ཏེ ཨ་ཉྙཾ ས་ཏྠཱ་རཾ ན ཨུ་དྡི་ས་ནྟི. ཡ་ཐཱ་ཧ –
‘‘ཨ་ཊྛཱ་ན་མེ་ཏཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ན་ཝ་ཀཱ་སོ, ཡཾ དི་ཊྛི་ས་མྤ་ནྣོ པུ་གྒ་ལོ ཨ་ཉྙཾ ས་ཏྠཱ་རཾ ཨུ་དྡི་སེ་ཡྻཱ་ཏི ནེ་ཏཾ ཋཱ་ནཾ ཝི་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི (མ. ནི. ༣.༡༢༨; ཨ. ནི. ༡.༢༧༦).
ཀ་ལྱཱ་ཎ་པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ་པི ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ས་ཏྠ་རི ནི་ཙྩ་ལ་ས་དྡྷཱ ཨེ་ཝ ཧོ་ནྟི. ཨི་ཏི སུ་པྤ་ཊི་པ་ནྣེ་ཧི པུ་རི་ས་ཝི་སེ་སེ་ཧི ཨ་ཝི་ར་ཧི་ཏ་བྦ་ཏོ, ཏེ་ས་ཉྩ ཨ་ཝི་ར་ཧ་ན་ཏོ ན ས་ནྟི ཨེ་ཏ་སྶ ར་ཧཱ པ་རི་ཙྩ་ཛ་ན་ཀཱ, ན་ཏྠི ཝཱ ཨེ་ཏ་སྶ ར་ཧོ སཱ་དྷཱུ་ཧི པ་རི་ཙྩ་ཛི་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཏི ཨ་ར་ཧཾ.
‘‘ཡེ ས་ཙྪི་ཀ་ཏ་ས་དྡྷ་མྨཱ, ཨ་རི་ཡཱ སུ་དྡྷ་གོ་ཙ་རཱ;
ན ཏེ་ཧི ར་ཧི་ཏོ ཧོ་ཏི, ནཱ་ཐོ ཏེ་ནཱར་ཧཾ མ་ཏོ’’ཏི.
ར་ཧོཏི ཙ ག་མ་ནཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཙ ནཱ་ནཱ་ག་ཏཱི་སུ པ་རི་བྦྷ་མ་ན་ས་ངྑཱ་ཏཾ སཾ་སཱ་རེ ག་མ་ནཾ ན་ཏྠི ཀ་མྨ་ཀྑ་ཡ་ཀ་རེ་ན ཨ་རི་ཡ་མ་གྒེ་ན བོ་དྷི་མཱུ་ལེ་ཡེ་ཝ ས་བྦ་སོ ས་ས་མྦྷཱ་ར་སྶ ཀ་མྨ་ཝ་ཊྚ་སྶ ཝི་དྡྷཾ་སི་ཏ་ཏྟཱ. ཡ་ཐཱ་ཧ –
‘‘ཡེ་ན དེ་ཝཱུ་པ་པ་ཏྱ་སྶ, ག་ནྡྷ་བྦོ ཝཱ ཝི་ཧ་ངྒ་མོ;
ཡ་ཀྑ་ཏྟཾ ཡེ་ན ག་ཙྪེ་ཡྻཾ, མ་ནུ་སྶ་ཏྟ་ཉྩ ཨ་བྦ་ཛེ;
ཏེ མ་ཡ྄ཧཾ ཨཱ་ས་ཝཱ ཁཱི་ཎཱ, ཝི་དྡྷ་སྟཱ ཝི་ན་ལཱི༹་ཀ་ཏཱ’’ཏི. (ཨ. ནི. ༤.༣༦);
ཨེ་ཝཾ ན་ཏྠི ཨེ་ཏ་སྶ ར་ཧོ་ག་མ་ནཾ ག་ཏཱི་སུ པ་ཙྩཱ་ཛཱ་ཏཱི་ཏི་པི ཨ་ར་ཧཾ.
ར་ཧོ ཝཱ ག་མ་ནཾ ཡ་སྶ, སཾ་སཱ་རེ ན་ཏྠི ས་བྦ་སོ;
པ་ཧཱི་ན་ཛཱ་ཏི་མ་ར་ཎོ, ཨ་ར་ཧཾ སུ་ག་ཏོ མ་ཏོ.
པཱ་སཾ་ས་ཏྟཱ ཝཱ བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ར་ཧཾ. ཨ་ཀྑ་ར་ཙི་ནྟ་ཀཱ ཧི པ་སཾ་སཱ་ཡཾ ཨ་ར་ཧ-ས་དྡཾ ཝ་ཎྞེ་ནྟི. པཱ་སཾ་ས་བྷཱ་ཝོ ཙ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎོ ཡ་ཐཱ་བྷུ་ཙྩ་གུ་ཎཱ་དྷི་ག་ཏོ ས་དེ་ཝ་ཀེ ལོ་ཀེ སུ་པྤ་ཏི་ཊྛི་ཏོ. ཏ་ཐཱ ཧེ་ས ཨ་ནུ་ཏྟ་རེ་ན སཱི་ལེ་ན ཨ་ནུ་ཏྟ་རེ་ན ས་མཱ་དྷི་ནཱ ཨ་ནུ་ཏྟ་རཱ་ཡ པ་ཉྙཱ་ཡ ཨ་ནུ་ཏྟ་རཱ་ཡ ཝི་མུ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ས་མོ ཨ་ས་མ་ས་མོ ཨ་པྤ་ཊི་མོ ཨ་པྤ་ཊི་བྷཱ་གོ ཨ་པྤ་ཊི་པུ་གྒ་ལོ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ གུ་ཎེ ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནེ པ་ཎྜི་ཏ་པུ་རི་སེ་ཧི དེ་ཝེ་ཧི བྲ་ཧྨེ་ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཝཱ པ་ན པ་རི་ཡོ་སཱ་པེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་རཱུ་པོ. ཨི་ཏི པཱ་སཾ་ས་ཏྟཱ་པི བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ར་ཧཾ.
གུ་ཎེ་ཧི ས་དི་སོ ན་ཏྠི, ཡ་སྨཱ ལོ་ཀེ ས་དེ་ཝ་ཀེ;
ཏ་སྨཱ པཱ་སཾ་སི་ཡ་ཏྟཱ་པི, ཨ་ར་ཧཾ དྭི་པ་དུ་ཏྟ་མོ.
ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་ཐཱ་པི –
‘‘ཨཱ་ར་ཀཱ མ་ནྡ་བུ་དྡྷཱི་ནཾ, ཨཱ་ར་ཀཱ ཙ ཝི་ཛཱ་ན་ཏཾ;
ར་ཧཱ་ནཾ སུ་པྤ་ཧཱི་ན་ཏྟཱ, ཝི་དཱུ་ན་མ་ར་ཧེ་ཡྻ་ཏོ;
བྷ་ཝེ་སུ ཙ ར་ཧཱ་བྷཱ་ཝཱ, པཱ་སཾ་སཱ ཨ་ར་ཧཾ ཛི་ནོ’’ཏི.
༡༣༡. ས་མྨཱཏི ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏཾ. སཱ་མནྟི ས་ཡ་མེ་ཝ. ས་མྦུ་དྡྷོཏི ཧི ཨེ་ཏྠ སཾ-ས་དྡོ ‘‘ས་ཡ’’ནྟི ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ བོ་དྷ་ཀོ ད་ཊྛ་བྦོ. ས་བྦ་དྷ་མྨཱ་ནནྟི ཨ་ན་ཝ་སེ་སཱ་ནཾ ཉེ་ཡྻ་དྷ་མྨཱ་ནཾ. ཀ་ཐཾ པ་ནེ་ཏྠ ས་བྦ་དྷ་མྨཱ་ཝ་བོ་དྷོ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི? ཨེ་ཀ་དེ་ས་སྶ ཨ་གྒ་ཧ་ཎ་ཏོ. པ་དེ་ས་གྒ་ཧ་ཎེ ཧི ཨ་ས་ཏི ག་ཧེ་ཏ་བྦ་སྶ ནི་པྤ་དེ་ས་ཏཱ་ཝ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི ཡ་ཐཱ ‘‘དི་ཀྑི་ཏོ ན ད་དཱ་ཏཱི’’ཏི. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཏྠ་ཝི་སེ་སཱ་ན་པེ་ཀྑཱ ཀ་ཏྟ་རི ཨེ་ཝ བུ་དྡྷ་ས་དྡ་སི་དྡྷི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ ཀ་མྨ་ཝ་ཙ་ནི་ཙྪཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ‘‘ས་མྨཱ སཱ་མཾ བུ་དྡྷ་ཏྟཱ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ’’ཏི ཨེ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝ ཧི ཨི་དྷ ས་དྡ་ཏོ ལ་བྦྷ་ཏི, ‘‘ས་བྦ་དྷ་མྨཱ་ན’’ནྟི པ་ན ཨ་ཏྠ་ཏོ ལ་བྦྷ་མཱ་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ན ཧི བུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཀི་རི་ཡཱ ཨ་ཝི་ས་ཡཱ ཡུ་ཛྫ་ཏི.
ཨི་དཱ་ནི ཏ་སྶཱ ཝི་ས་ཡཾ ‘‘ས་བྦ་དྷ་མྨེ’’ཏི སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་བྷི་ཉྙེ་ཡྻེ དྷ་མྨེ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨ་བྷི་ཉྙེ་ཡྻེཏི ཨ་བྷི་ཝི་སི་ཊྛེ་ན ཉཱ་ཎེ་ན ཛཱ་ནི་ཏ་བྦེ. ཀེ པ་ན ཏེ་ཏི? ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་དྷ་མྨེ. ཨ་བྷི་ཉྙེ་ཡྻ་ཏོ བུ་དྡྷོཏི ཨ་བྷི་ཉྙེ་ཡྻ་བྷཱ་ཝ་ཏོ བུ་ཛ྄ཛྷི. པུ་བྦ་བྷཱ་གེ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པ་ཉྙཱ་ཡ, ཨ་དྷི་ག་མ་ཀྑ་ཎེ མ་གྒ་པ་ཉྙཱ་ཡ, ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎཱ་དཱི་ཧི ཨ་ཉྙཱ་སཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་ཏོ པ་རེ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. པ་རི་ཉྙེ་ཡྻེ དྷ་མྨེཏི དུ་ཀྑཾ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩ་མཱ་ཧ. པ་ཧཱ་ཏ་བྦེཏི ས་མུ་ད་ཡ་པ་ཀྑི་ཡེ. ས་ཙྪི་ཀཱ་ཏ་བྦེཏི ནི་བྦཱ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ན་ནི་དྡེ་སོ པ་ན སོ་པཱ་དི་སེ་སཱ་དི་ཀཾ པ་རི་ཡཱ་ཡ་སི་དྡྷཾ བྷེ་དཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཀ་ཏོ, ཨུ་དྡེ་སོ ཝཱ ཨ་ཡཾ ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་དྷ་མྨཱ་ན་ནྟི. ཏ་ཐཱ ཧི ཝ་ཀྑ་ཏི ‘‘ཙ་ཀྑུཾ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཨུ་དྡེ་སོ ཙ ཨ་ཝི་ནི་ཙྪི་ཏ་ཏྠ་པ་རི་ཙྪེ་ད་སྶ དྷ་མྨ་སྶ ཝ་སེ་ན ཀ་རཱི་ཡ་ཏི. ཨུ་དྡེ་སེ་ན ཧི ཨུ་དྡི་སི་ཡ་མཱ་ནཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ཏྠི་ཏཱ་མ་ཏྟཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, ན པ་རི་ཙྪེ་དོ་ཏི ཨ་པ་རི་ཙྪེ་དེ་ན བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཡ་ཐཱ ‘‘ཨ་པྤ་ཙྩ་ཡཱ དྷ་མྨཱ, ཨ་ས་ངྑ་ཏཱ དྷ་མྨཱ’’ཏི (དྷ. ས. དུ་ཀ་མཱ་ཏི་ཀཱ ༧-༨). ས་ཙྪི་ཀཱ་ཏ་བྦེཏི ཝཱ ཕ་ལ་ཝི་མུ་ཏྟཱི་ན་མྤི ག་ཧ་ཎཾ, ན ནི་བྦཱ་ན་སྶེ་ཝཱ་ཏི བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ན་ནི་དྡེ་སོ ཀ་ཏོ. ཨེ་ཝ་ཉྩ བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦེཏི ཨེ་ཏྠ ཛྷཱ་ནཱ་ན་མྤི ག་ཧ་ཎཾ ད་ཊྛ་བྦཾ.
གཱ་ཐཱ་ཡཾ བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦ་ཉྩཱཏི ཨེ་ཏྠ ཙ-ས་དྡོ ཨ་ཝུ་ཏྟ་ས་མུ་ཙྩ་ཡ་ཏྠོ, ཏེ་ན ས་ཙྪི་ཀཱ་ཏ་བྦ་སྶ ག་ཧ་ཎཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏ་སྨཱ བུ་དྡྷོ་སྨཱིཏི ཡ་སྨཱ ཙ་ཏྟཱ་རི ས་ཙྩཱ་ནི མ་ཡཱ བུ་དྡྷཱ་ནི, ས་ཙྩ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟ་ཉྩ ཀི་ཉྩི ཉེ་ཡྻཾ ན་ཏྠི, ཏ་སྨཱ ས་བྦ་མྤི ཉེ་ཡྻཾ བུ་དྡྷོ་སྨི, ཨ་བྦྷ་ཉྙཱ་སི་ནྟི ཨ་ཏྠོ.
༡༣༢. ཨེ་ཝཾ ས་ཙྩ་ཝ་སེ་ན སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ དྭཱ་རཱ་ར་མྨ་ཎེ་ཧི ས་དྡྷིཾ དྭཱ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟ་དྷ་མྨེ་ཧི, ཁ་ནྡྷཱ་དཱི་ཧི ཙ ས་ཙྩ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་པི ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཏ་ཏྠ མཱུ་ལ་ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ནཱཏི ས་ནྟེ་སུ་པི ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དཱི་སུ ཨ་ཉྙེ་སུ ཀཱ་ར་ཎེ་སུ ཏེ་ས་མྤི མཱུ་ལ་བྷཱུ་ཏ་ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན. ཏ་ཎྷཱ ཧི ཀ་མྨ་སྶ ཝི་ཙི་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ཧེ་ཏུ་ཏོ, ས་ཧཱ་ཡ་བྷཱ་ཝཱུ་པ་ག་མ་ན་ཏོ ཙ དུ་ཀྑ་ཝི་ཙི་ཏྟ་ཏཱ་ཡ པ་དྷཱ་ན་ཀཱ་ར་ཎཾ. ས་མུ་ཊྛཱ་པི་ཀཱཏི ཨུ་པྤཱ་དི་ཀཱ. པུ་རི་མ་ཏ་ཎྷཱཏི པུ་རི་མ་བྷ་ཝ་སི་དྡྷཱ ཏ་ཎྷཱ. ཨུ་བྷི་ནྣནྟི ཙ་ཀྑུ་སྶ, ཏཾ་ས་མུ་ད་ཡ་སྶ ཙ. ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟཱིཏི ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ནི་མི་ཏྟཾ. ནི་རོ་དྷ་པ་ཛཱ་ན་ནཱཏི ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཝ་སེ་ན ནི་རོ་དྷ་སྶ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ནཱ. ཨེ་ཀེ་ཀ་པ་དུ་དྡྷཱ་རེ་ནཱཏི ‘‘ཙ་ཀྑུཾ ཙ་ཀྑུ་ས་མུ་ད་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨེ་ཀེ་ཀ་ཀོ་ཊྛཱ་ས་ནི་དྡྷཱ་ར་ཎེ་ན. ཏ་ཎྷཱ་ཡ་པི པ་རི་ཉྙེ་ཡྻ་བྷཱ་ཝ་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ, ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷ་ནྟོ་ག་དྷ་ཏྟཱ ཙ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ་ས་ངྒ་ཧཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘རཱུ་པ་ཏ་ཎྷཱ་ད་ཡོ ཚ ཏ་ཎྷཱ་ཀཱ་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
ཀ་སི་ཎཱ་ནཱིཏི ཀ་སི་ཎ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་ནི. དྭ་ཏྟིཾ་སཱ་ཀཱ་རཱཏི དྭ་ཏྟིཾ་ས ཀོ་ཊྛཱ་སཱ, ཏ་དཱ་ར་མྨ་ཎ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་ནི ཙ. ན་ཝ བྷ་ཝཱཏི ཀཱ་མ་བྷ་ཝཱ་ད་ཡོ ཏ་ཡོ, ས་ཉྙཱི་བྷ་ཝཱ་ད་ཡོ ཏ་ཡོ, ཨེ་ཀ་ཝོ་ཀཱ་ར་བྷ་ཝཱ་ད་ཡོ ཏ་ཡོ་ཏི ན་ཝ བྷ་ཝཱ. ཙ་ཏྟཱ་རི ཛྷཱ་ནཱ་ནཱིཏི ཨ་གྒ་ཧི་ཏཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝི་སེ་སཱ་ནི ཙ་ཏྟཱ་རི རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་ནི, ཝི་པཱ་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་ནཾ ཝཱ ཨེ་ཏཾ ག་ཧ་ཎཾ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ ཏ་ཎྷཱ ས་མུ་ཊྛཱ་པི་ཀཱ པུ་རི་མ་ཏ་ཎྷཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཀི་རི་ཡ་དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ན ཡ་ཏྠ ཏེ ཏ་སྶ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ.
ཨ་ནུ་བུ་དྡྷོཏི བུ་ཛ྄ཛྷི་ཏ་བྦ་དྷ་མྨ་སྶ ཨ་ནུ་རཱུ་པ་ཏོ བུ་དྡྷོ. ཏེ་ནཱཏི ཏ་སྨཱ. ཡ་སྨཱ སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ, ཝི་སེ་ས་ཏོ ཙ ཨེ་ཀེ་ཀ་པ་དུ་དྡྷཱ་རེ་ན ས་བྦ་དྷ་མྨེ བུ་དྡྷོ, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཀི་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་མྨཱ སཱ་མ་ཉྩ ས་བྦ་དྷ་མྨཱ་ནཾ བུ་དྡྷ་ཏྟཱ’’ཏི, ས་བྦ་སྶ་པི ཉེ་ཡྻ་སྶ ས་བྦཱ་ཀཱ་ར་ཏོ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏཾ ས་ཡ་མེ་ཝ ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་མི་ནཱ་སྶ པ་རོ་པ་དེ་ས་ར་ཧི་ཏ་སྶ ས་བྦཱ་ཀཱ་རེ་ན ས་བྦ་དྷ་མྨཱ་ཝ་བོ་དྷ་ན་ས་མ་ཏྠ་སྶ ཨཱ་ཀ་ངྑ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷ་ཝུ་ཏྟི་ནོ ཨ་ནཱ་ཝ་ར་ཎ་ཉཱ་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་སྶ ཨ་དྷི་ག་མོ ད་སྶི་ཏོ.
ན་ནུ ཙ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་ཏོ ཨ་ཉྙཾ ཨ་ནཱ་ཝ་ར་ཎ་ཉཱ་ཎཾ, ཨ་ཉྙ་ཐཱ ‘‘ཚ ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཉཱ་ཎཱ་ནི བུ་དྡྷ་ཉཱ་ཎཱ་ནཱི’’ཏི (པ་ཊི. མ. མཱ་ཏི་ཀཱ ༡.༧༣) ཝ་ཙ་ནཾ ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷེ་ཡྻཱ་ཏི? ན ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཝི་ས་ཡ་པ་ཝ་ཏྟི་བྷེ་ད་ཝ་སེ་ན ཨ་ཉྙེ་ཧི ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཨེ་ཀ་སྶེ་ཝ ཉཱ་ཎ་སྶ དྭི་དྷཱ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཨེ་ཀ་མེ་ཝ ཧི ཏཾ ཉཱ་ཎཾ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ས་ངྑ་ཏཱ་ས་ངྑ་ཏ་ས་མྨུ་ཏི་དྷ་མྨ་ཝི་ས་ཡ་ཏཱ་ཡ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎཾ, ཏ་ཏྠ ཙ ཨཱ་ཝ་ར་ཎཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ནི་སྶ་ངྒ་ཙཱ་ར་མུ་པཱ་དཱ་ཡ ‘‘ཨ་ནཱ་ཝ་ར་ཎ་ཉཱ་ཎ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་ཐཱ་ཧ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཡཾ ‘‘ས་བྦཾ ས་ངྑ་ཏ་མ་ས་ངྑ་ཏཾ ཨ་ན་ཝ་སེ་སཾ ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎཾ, ཏ་ཏྠ ཨཱ་ཝ་ར་ཎཾ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨ་ནཱ་ཝ་ར་ཎ་ཉཱ་ཎ’’ནྟི་ཨཱ་དི (པ་ཊི. མ. ༡.༡༡༩). ཏ་སྨཱ ན་ཏྠི ནེ་སཾ ཨ་ཏྠ་ཏོ བྷེ་དོ, ཨེ་ཀ་ནྟེ་ན ཙེ་ཏཾ ཨེ་ཝ་མི་ཙྪི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཉྙ་ཐཱ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏཱ་ནཱ་ཝ་ར་ཎ་ཉཱ་ཎཱ་ནཾ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏཱ, ཨ་ས་བྦ་དྷ་མྨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏཱ ཙ ཨཱ་པ་ཛྫེ་ཡྻ. ན ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཉཱ་ཎ་སྶ ཨ་ཎུ་མ་ཏྟ་མྤི ཨཱ་ཝ་ར་ཎཾ ཨ་ཏྠི, ཨ་ནཱ་ཝ་ར་ཎ་ཉཱ་ཎ་སྶ ཙ ཨ་ས་བྦ་དྷ་མྨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱ་ཝེ ཡ་ཏྠ ཏཾ ན པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཏ་ཏྠཱ་ཝ་ར་ཎ་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ནཱ་ཝ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝོ་ཡེ་ཝ ན སི་ཡཱ. ཨ་ཐ ཝཱ པ་ན ཧོ་ཏུ ཨ་ཉྙ་མེ་ཝ ཨ་ནཱ་ཝ་ར་ཎ་ཉཱ་ཎཾ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་ཏོ, ཨི་དྷ པ་ན ས་བྦ་ཏྠ ཨ་པྤ་ཊི་ཧ་ཏ་ཝུ་ཏྟི་ཏཱ་ཡ ཨ་ནཱ་ཝ་ར་ཎ་ཉཱ་ཎ་ནྟི ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་མེ་ཝ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ. ཏ་སྶ ཙཱ་དྷི་ག་མེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ས་བྦ་ཉྙཱུ, ས་བྦ་ཝི་དཱུ, ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ’’ཏི ཙ ཝུ་ཙྩ་ཏི ན ས་ཀིཾ་ཡེ་ཝ ས་བྦ་དྷ་མྨཱ་ཝ་བོ་དྷ་ཏོ. ཏ་ཐཱ ཙ ཝུ་ཏྟཾ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཡཾ (པ་ཊི. མ. ༡.༡༦༢) ‘‘ཝི་མོ་ཀྑ་ནྟི་ཀ་མེ་ཏཾ བུ་དྡྷཱ་ནཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟཱ་ནཾ བོ་དྷི་ཡཱ མཱུ་ལེ ས་ཧ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་སྶ པ་ཊི་ལཱ་བྷཱ ས་ཙྪི་ཀཱ པ་ཉྙ་ཏྟི ཡ་དི་དཾ ‘‘བུ་དྡྷོ’’ཏི. ས་བྦ་དྷ་མྨཱ་ཝ་བོ་དྷ་ན་ས་མ་ཏྠ་ཉཱ་ཎ་ས་མ་དྷི་ག་མེ་ན ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་ནྟཱ་ནེ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་དྷ་མྨེ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏུཾ ས་མ་ཏྠ་ཏཱ ཨ་ཧོ་སཱི་ཏི.
ཨེ་ཏྠཱ་ཧ – ཀིཾ པ་ནི་དཾ ཉཱ་ཎཾ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཾ ས་ཀིཾ་ཡེ་ཝ ས་བྦ་སྨིཾ ཝི་ས་ཡེ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཨུ་དཱ་ཧུ ཀ་མེ་ནཱ་ཏི? ཀི་ཉྩེ་ཏྠ – ཡ་དི ཏཱ་ཝ ས་ཀིཾ་ཡེ་ཝ ས་བྦ་སྨིཾ ཝི་ས་ཡེ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཨ་ཏཱི་ཏཱ་ནཱ་ག་ཏ་པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་བ་ཧི་དྡྷཱ་དི་བྷེ་ད་བྷི་ནྣཱ་ནཾ ས་ངྑ་ཏ་དྷ་མྨཱ་ནཾ, ཨ་ས་ངྑ་ཏ་ས་མྨུ་ཏི་དྷ་མྨཱ་ན་ཉྩ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནེ དཱུ་ར་ཏོ ཙི་ཏྟ་པ་ཊཾ པེ་ཀྑ་ནྟ་སྶ ཝི་ཡ པ་ཊི་ཝི་བྷཱ་གེ་ནཱ་ཝ་བོ་དྷོ ན སི་ཡཱ, ཏ་ཐཱ ཙ ས་ཏི ‘‘ས་བྦེ དྷ་མྨཱ ཨ་ན་ཏྟཱ’’ཏི ཝི་པ་སྶ་ནྟཱ་ནཾ ཨ་ན་ཏྟཱ་ཀཱ་རེ་ན ཝི་ཡ ས་བྦ་དྷ་མྨཱ ཨ་ནི་རཱུ་པི་ཏ་རཱུ་པེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཉཱ་ཎ་སྶ ཝི་ས་ཡཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ཡེ་པི ‘‘ས་བྦ་ཉེ་ཡྻ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཋི་ཏ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཝི་ས་ཡཾ ཝི་ཀ་པྤ་ར་ཧི་ཏཾ ས་བྦ་ཀཱ་ལཾ བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཉཱ་ཎཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཏེ་ན ཏེ ‘ས་བྦ་ཝི་དཱུ’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི, ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ‘ཙ་རཾ ས་མཱ་ཧི་ཏོ ནཱ་གོ, ཏི་ཊྛ་ནྟོ་པི ས་མཱ་ཧི་ཏོ’ཏི ཨི་ད་མྤི ཝ་ཙ་ནཾ སུ་ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཏེ་ས་མྤི ཝུ་ཏྟ་དོ་སཱ་ནཱ་ཏི་ཝ་ཏྟི, ཋི་ཏ་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏཱ་ཡ ཙ ཨ་ཏཱི་ཏཱ་ནཱ་ག་ཏ་ས་མྨུ་ཏི་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཏ་ད་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨེ་ཀ་དེ་ས་ཝི་ས་ཡ་མེ་ཝ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཉཱ་ཎཾ སི་ཡཱ. ཏ་སྨཱ ས་ཀིཾ་ཡེ་ཝ ཉཱ་ཎཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ན ཡུ་ཛྫ་ཏི.
ཨ་ཐ ཀ་མེ་ན ས་བྦ་སྨིཾ ཝི་ས་ཡེ ཉཱ་ཎཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི? ཨེ་ཝ་མྤི ན ཡུ་ཛྫ་ཏི. ན ཧི ཛཱ་ཏི་བྷཱུ་མི་ས་བྷཱ་ཝཱ་དི་ཝ་སེ་ན, དི་སཱ་དེ་ས་ཀཱ་ལཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཙ ཨ་ནེ་ཀ་བྷེ་ད་བྷི་ནྣེ ཉེ་ཡྻེ ཀ་མེ་ན ག་ཡ྄ཧ་མཱ་ནེ ཏ་སྶ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་པ་ཊི་ཝེ་དྷོ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, ཨ་པ་རི་ཡ་ནྟ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཉེ་ཡྻ་སྶ. ཡེ པ་ན ‘‘ཨ་ཏྠ་སྶ ཨ་ཝི་སཾ་ཝཱ་ད་ན་ཏོ ཉེ་ཡྻ་སྶ ཨེ་ཀ་དེ་སཾ པ་ཙྩ་ཀྑཾ ཀ་ཏྭཱ ‘སེ་སེ་པི ཨེ་ཝ’ནྟི ཨ་དྷི་མུ་ཙྩི་ཏྭཱ ཝ་ཝ་ཏྠཱ་པ་ནེ་ན ས་བྦ་ཉྙཱུ བྷ་ག་ཝཱ, ཏ་ཉྩ ཉཱ་ཎཾ ན ཨ་ནུ་མཱ་ནི་ཀཾ སཾ་ས་ཡཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. སཾ་ས་ཡཱ་ནུ་བ་དྡྷཾ ཧི ལོ་ཀེ ཨ་ནུ་མཱ་ན་ཉཱ་ཎ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི, ཏེ་ས་མྤི ཏཾ ན ཡུ་ཏྟཾ. ས་བྦ་སྶ ཧི ཨ་པྤ་ཙྩ་ཀྑ་བྷཱ་ཝེ ཨ་ཏྠཱ་ཝི་སཾ་ཝཱ་ད་ནེ་ན ཉེ་ཡྻ་སྶ ཨེ་ཀ་དེ་སཾ པ་ཙྩ་ཀྑཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘སེ་སེ་པི ཨེ་ཝ’’ནྟི ཨ་དྷི་མུ་ཙྩི་ཏྭཱ ཝ་ཝ་ཏྠཱ་པ་ན་སྶ ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. ཡ་ཉྷི ཏཾ སེ་སཾ, ཏཾ ཨ་པྤ་ཙྩ་ཀྑ་ནྟི.
ཨ་ཐ ཏ་མྤི པ་ཙྩ་ཀྑཾ, ཏ་སྶ སེ་ས་བྷཱ་ཝོ ཨེ་ཝ ན སི་ཡཱ་ཏི? ས་བྦ་མེ་ཏཾ ཨ་ཀཱ་ར་ཎཾ. ཀ་སྨཱ? ཨ་ཝི་ས་ཡ་ཝི་ཙཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཝུ་ཏྟཾ ཧེ་ཏཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ‘‘བུ་དྡྷ་ཝི་ས་ཡོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ཙི་ནྟེ་ཡྻོ ན ཙི་ནྟེ་ཏ་བྦོ. ཡོ ཙི་ནྟེ་ཡྻ, ཨུ་མྨཱ་ད་སྶ ཝི་གྷཱ་ཏ་སྶ བྷཱ་གཱི ཨ་སྶཱ’’ཏི (ཨ. ནི. ༤.༧༧). ཨི་དཾ པ་ནེ་ཏྠ ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནཾ – ཡཾ་ཀི་ཉྩི བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཉཱ་ཏུཾ ཨི་ཙྪི་ཏཾ ས་ཀ་ལཾ, ཨེ་ཀ་དེ་སོ ཝཱ, ཏ་ཏྠ ཨ་པྤ་ཊི་ཧ་ཏ་ཝུ་ཏྟི་ཏཱ་ཡ པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏོ ཉཱ་ཎཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ནི་ཙྩ་ས་མཱ་དྷཱ་ན་ཉྩ ཝི་ཀྑེ་པཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཉཱ་ཏུཾ ཨི་ཙྪི་ཏ་སྶ ཙ ས་ཀ་ལ་སྶ ཨ་ཝི་ས་ཡ་བྷཱ་ཝེ ཏ་སྶ ཨཱ་ཀ་ངྑ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷ་ཝུ་ཏྟི་ཏཱ ན སི་ཡཱ, ཨེ་ཀ་ནྟེ་ནེ་ཝ སཱ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦཱ ‘‘ས་བྦེ དྷ་མྨཱ བུ་དྡྷ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ན་པྤ་ཊི་བ་དྡྷཱ ཨཱ་ཀ་ངྑ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷཱ མ་ན་སི་ཀཱ་ར་པྤ་ཊི་བ་དྡྷཱ ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་པྤ་ཊི་བ་དྡྷཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ. ཨ་ཏཱི་ཏཱ་ནཱ་ག་ཏ་ཝི་ས་ཡ་མྤི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཉཱ་ཎཾ ཨ་ནུ་མཱ་ནཱ་ག་མ་ཏ་ཀྐ་གྒ་ཧ་ཎ་ཝི་ར་ཧི་ཏ་ཏྟཱ པ་ཙྩ་ཀྑ་མེ་ཝ.
ན་ནུ ཙ ཨེ་ཏ་སྨིཾ པ་ཀྑེ ཡ་དཱ ས་ཀ་ལཾ ཉཱ་ཏུཾ ཨི་ཙྪི་ཏཾ, ཏ་དཱ ས་ཀིཾ་ཡེ་ཝ ས་ཀ་ལ་ཝི་ས་ཡ་ཏཱ་ཡ ཨ་ནི་རཱུ་པི་ཏ་རཱུ་པེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཉཱ་ཎཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཡྻཱ་ཏི ཝུ་ཏྟ་དོ་སཱ་ནཱ་ཏི་ཝ་ཏྟི་ཡེ་ཝཱ་ཏི? ན, ཏ་སྶ ཝི་སོ་དྷི་ཏ་ཏྟཱ. ཝི་སོ་དྷི་ཏོ ཧི སོ བུ་དྡྷ་ཝི་ས་ཡོ ཨ་ཙི་ནྟེ་ཡྻོ་ཏི. ཨ་ཉྙ་ཐཱ པ་ཙུ་ར་ཛ་ན་ཉཱ་ཎ་ས་མཱ་ན་ཝུ་ཏྟི་ཏཱ་ཡ བུ་དྡྷཱ་ནཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟཱ་ནཾ ཉཱ་ཎ་སྶ ཨ་ཙི་ནྟེ་ཡྻ་ཏཱ ན སི་ཡཱ. ཏ་སྨཱ ས་ཀ་ལ་དྷ་མྨཱ་ར་མྨ་ཎ་མྤི ཏཾ ཨེ་ཀ་དྷ་མྨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཝི་ཡ སུ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་པི་ཏེ་ཡེ་ཝ ཏེ དྷ་མྨེ ཀ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཨི་ད་མེ་ཏྠ ཨ་ཙི་ནྟེ་ཡྻཾ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ‘‘ཡཱ་ཝ་ཏ་ཀཾ ཉེ་ཡྻཾ, ཏཱ་ཝ་ཏ་ཀཾ ཉཱ་ཎཾ. ཡཱ་ཝ་ཏ་ཀཾ ཉཱ་ཎཾ, ཏཱ་ཝ་ཏ་ཀཾ ཉེ་ཡྻཾ. ཉེ་ཡྻ་པ་རི་ཡ་ནྟི་ཀཾ ཉཱ་ཎཾ, ཉཱ་ཎ་པ་རི་ཡ་ནྟི་ཀཾ ཉེ་ཡྻ’’ནྟི (མ་ཧཱ་ནི. ༦༩; ཙཱུ་ལ༹་ནི. མོ་གྷ་རཱ་ཛ་མཱ་ཎ་ཝ་པུ་ཙྪཱ་ནི་དྡེ་ས ༨༥; པ་ཊི. མ. ༣.༥). ཨེ་ཝ་མེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ, ཝི་སུཾ, ས་ཀིཾ, ཀ་མེ་ན ཝཱ ཨི་ཙྪཱ་ནུ་རཱུ་པཾ ས་མྨཱ སཱ་མ་ཉྩ ས་བྦ་དྷ་མྨཱ་ནཾ བུ་དྡྷ་ཏྟཱ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ.
༡༣༣. ཝི་ཛྫཱ་ཧཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཝི་ནྡི་ཡཾ ཝི་ནྡ་ཏཱི་ཏི ཝི་ཛྫཱ, ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཏྟ་ནོ ཝཱ པ་ཊི་པ་ཀྑ་སྶ ཝི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཊྛེ་ན ཝི་ཛྫཱ, ཏ་མོ་ཀྑ་ནྡྷཱ་དི་ཀ་སྶ པ་དཱ་ལ་ན་ཊྛེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝི་ས་ཡ་སྶ ཝི་དི་ཏ་ཀ་ར་ཎ་ཊྛེ་ན་པི ཝི་ཛྫཱ. ས་མྤ་ནྣ་ཏྟཱཏི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ, པ་རི་པུ་ཎྞ་ཏྟཱ ཝཱ, ཨ་ཝི་ཀ་ལ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏི་སྶ་ནྣཾ, ཨ་ཊྛ་ནྣཾ ཙ ཝི་ཛྫཱ་ནཾ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ སུ་ཏྟེ ག་ཧ་ཎཾ ཝི་ནེ་ཡྻ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ས་ཏྟ ས་དྡྷ་མྨཱ ནཱ་མ ས་དྡྷཱ ཧི་རཱི ཨོ་ཏྟ་པྤཾ བཱ་ཧུ་ས་ཙྩཾ ཝཱི་རི་ཡཾ ས་ཏི པ་ཉྙཱ ཙ. ཡེ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨི་དྷ བྷི་ཀྑུ ས་དྡྷོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི (ཨ. ནི. ༡༠.༡༡). ཙ་ཏྟཱ་རི ཛྷཱ་ནཱ་ནཱིཏི ཡཱ་ནི ཀཱ་ནི་ཙི ཙ་ཏྟཱ་རི རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་ནི.
ཀ་སྨཱ པ་ནེ་ཏྠ སཱི་ལཱ་ད་ཡོ པ་ནྣ་ར་སེ་ཝ ‘‘ཙ་ར་ཎ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཙོ་ད་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཨི་མེ་ཡེ་ཝ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏེ་ན ཏེ་སཾ སི་ཀྑ་ཏྟ་ཡ་ས་ངྒ་ཧ་ཏོ ནི་བྦཱ་ནུ་པ་ག་མ་ནེ ཨེ་ཀཾ་ས་ཏོ སཱ་དྷ་ན་བྷཱ་ཝ་མཱ་ཧ. ཨི་དཱ་ནི ཏ་ད་ཏྠ་སཱ་དྷ་ནཱ་ཡ ཨཱ་ག་མཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཡ་ཐཱ་ཧཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. བྷ་ག་ཝཱཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟ་སྶེ་ཝ་ཏྠ་སྶ ནི་ག་མ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ.
ན་ནུ ཙཱ་ཡཾ ཝི་ཛྫཱ་ཙ་ར་ཎ་ས་མྤ་དཱ སཱ་ཝ་ཀེ་སུ་པི ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི? ཀི་ཉྩཱ་པི ལ་བྦྷ་ཏི, ན པ་ན ཏ་ཐཱ, ཡ་ཐཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཏྠ ཝི་ཛྫཱ་ས་མྤ་དཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཙ་ར་ཎ་དྷ་མྨ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏྟཱ ཀ་རུ་ཎཱ་བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་ར་སྶ, སོ ཙེ་ཏྠ མ་ཧ་གྒ་ཏ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟཱ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཙ་ར་ཎ་ས་མྤ་དཱ མ་ཧཱ་ཀཱ་རུ་ཎི་ཀ་ཏཾ པཱུ་རེ་ཏྭཱ ཋི་ཏཱ’’ཏི. ཡ་ཐཱ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ན་ཏྠཾ པ་རི་ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྠེ ནི་ཡོ་ཛ་ནཾ པ་ཉྙཱ་ཡ ཝི་ནཱ ན ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ནེ་སཾ ཨ་ཏྠཱ་ན་ཏྠ་ཛཱ་ན་ནཾ ས་ཏྠུ ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ ཝི་ནཱ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨུ་བྷ་ཡ་མྤི ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠ ས་ཀི་ཙྩ་ཀ་མེ་ཝ སི་ཡཱ. ཡ་ཏྠ པ་ན ཡ་སྶཱ པ་དྷཱ་ན་བྷཱ་ཝོ, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘སོ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཡ་ཐཱ ཏཾ ཝི་ཛྫཱ་ཙ་ར་ཎ་ས་མྤ་ནྣོཏི ཡ་ཐཱ ཨ་ཉྙོ་པི ཝི་ཛྫཱ་ཙ་ར་ཎ་ས་མྤ་ནྣོ, ཏེ་ན ཝི་ཛྫཱ་ཙ་ར་ཎ་ས་མྤ་ནྣ་སྶེ་ཝཱ་ཡཾ ཨཱ་ཝེ་ཎི་ཀཱ པ་ཊི་པ་ཏྟཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. སཱ པ་ནཱ་ཡཾ ས་ཏྠུ ཝི་ཛྫཱ་ཙ་ར་ཎ་ས་མྤ་དཱ སཱ་ས་ན་སྶ ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་ཏཱ་ཡ སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨེ་ཀ་ནྟ་ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏེ་ན་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
ཨེ་ཏྠ ཙ ཝི་ཛྫཱ་ས་མྤ་དཱ་ཡ ས་ཏྠུ པ་ཉྙཱ་མ་ཧ་ཏྟཾ པ་ཀཱ་སི་ཏཾ ཧོ་ཏི, ཙ་ར་ཎ་ས་མྤ་དཱ་ཡ ཀ་རུ་ཎཱ་མ་ཧ་ཏྟཾ. ཏེ་སུ པ་ཉྙཱ་ཡ བྷ་ག་ཝ་ཏོ དྷ་མྨ་ར་ཛྫ་པྤ་ཏྟི, ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ དྷ་མྨ་སཾ་ཝི་བྷཱ་གོ. པ་ཉྙཱ་ཡ སཾ་སཱ་ར་དུ་ཀྑ་ནི་བྦི་དཱ, ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ སཾ་སཱ་ར་དུ་ཀྑ་ས་ཧ་ནཾ. པ་ཉྙཱ་ཡ པ་ར་དུ་ཀྑ་པ་རི་ཛཱ་ན་ནཾ, ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ པ་ར་དུ་ཀྑ་པ་ཏི་ཀཱ་རཱ་ར་མྦྷོ. པ་ཉྙཱ་ཡ པ་རི་ནི་བྦཱ་ནཱ་བྷི་མུ་ཁ་བྷཱ་ཝོ, ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ ཏ་ད་དྷི་ག་མོ. པ་ཉྙཱ་ཡ ས་ཡཾ ཏ་ར་ཎཾ, ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ པ་རེ་སཾ ཏཱ་ར་ཎཾ. པ་ཉྙཱ་ཡ བུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝ་སི་དྡྷི, ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ བུ་དྡྷ་ཀི་ཙྩ་སི་དྡྷི. ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ ཝཱ བོ་དྷི་ས་ཏྟ་བྷཱུ་མི་ཡཾ སཾ་སཱ་རཱ་བྷི་མུ་ཁ་བྷཱ་ཝོ, པ་ཉྙཱ་ཡ ཏ་ཏྠ ཨ་ན་བྷི་ར་ཏི. ཏ་ཐཱ ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ པ་རེ་སཾ ཨ་བྷིཾ་སཱ་པ་ནཾ, པ་ཉྙཱ་ཡ ས་ཡཾ པ་རེ་ཧི ཨ་བྷཱ་ཡ་ནཾ. ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ པ་རཾ ར་ཀྑ་ནྟོ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ར་ཀྑ་ཏི, པ་ཉྙཱ་ཡ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ར་ཀྑ་ནྟོ པ་རཾ ར་ཀྑ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ ཨ་པ་ར་ནྟ་པོ, པ་ཉྙཱ་ཡ ཨ་ན་ཏྟ་ནྟ་པོ. ཏེ་ན ཨ་ཏྟ་ཧི་ཏཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ནྣཱ་དཱི་སུ ཙ་ཏཱུ་སུ པུ་གྒ་ལེ་སུ ཙ་ཏུ་ཏྠ་པུ་གྒ་ལ་བྷཱ་ཝོ སི་དྡྷོ ཧོ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ ལོ་ཀ་ནཱ་ཐ་ཏཱ, པ་ཉྙཱ་ཡ ཨ་ཏྟ་ནཱ་ཐ་ཏཱ. ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ ཙ་སྶ ནི་ནྣ་ཏཱ་བྷཱ་ཝོ, པ་ཉྙཱ་ཡ ཨུ་ནྣ་མཱ་བྷཱ་ཝོ. ཏ་ཐཱ ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ ས་བྦ་ས་ཏྟེ་སུ ཛ་ནི་ཏཱ་ནུ་གྒ་ཧོ པ་ཉྙཱ་ནུ་ག་ཏ་ཏྟཱ ན ཙ ན ས་བྦ་ཏྠ ཝི་ར་ཏྟ་ཙི་ཏྟོ, པ་ཉྙཱ་ཡ ས་བྦ་དྷ་མྨེ་སུ ཝི་ར་ཏྟ་ཙི་ཏྟོ ཀ་རུ་ཎཱ་ནུ་ག་ཏ་ཏྟཱ ན ཙ ན ས་བྦ་ས་ཏྟཱ་ནུ་གྒ་ཧཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟོ. ཡ་ཐཱ ཧི ཀ་རུ་ཎཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ སི་ནེ་ཧ་སོ་ཀ་ཝི་ར་ཧི་ཏཱ, ཨེ་ཝཾ པ་ཉྙཱ ཨ་ཧཾ་ཀཱ་ར་མ་མཾ་ཀཱ་ར་ཝི་ནི་མུ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ཝི་སོ་དྷི་ཏཱ པ་ར་མ་ཝི་སུ་དྡྷཱ གུ་ཎ་ཝི་སེ་སཱ ཝི་ཛྫཱ་ཙ་ར་ཎ་ས་མྤ་དཱ་ཧི པ་ཀཱ་སི་ཏཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.
༡༣༤. ག་མ་ན་མྤི ཧི ག་ཏ་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི ‘‘ག་ཏེ ཋི་ཏེ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༡.༢༡༤; ༢.༣༧༦). སོ་བྷ་ནནྟི སུ་བྷཾ. སུ་བྷ་བྷཱ་ཝོ ཝི་སུ་དྡྷ་ཏཱ་ཡ, ཝི་སུ་དྡྷ་ཏཱ དོ་ས་ཝི་ག་མེ་ནཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་རི་སུ་དྡྷ་མ་ན་ཝ་ཛྫ’’ནྟི. ག་མ་ན་ཉྩ ནཱ་མ བ་ཧུ་ཝི་དྷ་ནྟི ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏཾ ག་མ་ནཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་རི་ཡ་མ་གྒོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. སོ ཧི ནི་བྦཱ་ན་སྶ ག་ཏི ཨ་དྷི་ག་མོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ‘‘ག་ཏཾ, ག་མ་ན’’ནྟི ཙ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨི་དཱ་ནི ཏ་སྶེ་ཝ ག་ཧ་ཎེ ཀཱ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏེ་ན ཧེ་སཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཁེ་མཾ དི་སནྟི ནི་བྦཱ་ནཾ. ཨ་ས་ཛྫ་མཱ་ནོཏི པ་རི་པ་ནྠཱ་བྷཱ་ཝེ་ན སུ་ག་ཏི་ག་མ་ནེ་པི ཨ་ས་ཛྫ་ནྟོ ས་ངྒཾ ཨ་ཀ་རོ་ནྟོ, པ་གེ་ཝ ཨི་ཏ་ར་ཏྠ. ཨ་ཐ ཝཱ ཨེ་ཀཱ་ས་ནེ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ ཁི་པྤ་བྷི་ཉྙཱ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཙ་ཏུ་ནྣ་མྤི མ་གྒཱ་ནཾ པ་ཊི་ལ་དྡྷ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ས་ཛྫ་མཱ་ནོ ཨ་ས་ཛྫ་ནྟོ ག་ཏོ. ཡཾ ག་མ་ནཾ ག་ཙྪ་ནྟོ ས་བྦ་མ་ན་ཏྠཾ ཨ་པ་ཧ་ར་ཏི, ས་བྦ་ཉྩ ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ ས་མྤ་ཏྟིཾ ཨཱ་ཝ་ཧ་ཏི, ཏ་དེ་ཝ སོ་བྷ་ནཾ ནཱ་མ. ཏེ་ན ཙ བྷ་ག་ཝཱ ག་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་ཏི སོ་བྷ་ན་ག་མ་ན་ཏྟཱ སུ་ག་ཏོ’’ཏི སོ་བྷ་ན་ཏྠོ སུ-ས་དྡོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ.
ཨ་སུ་ནྡ་རཱ་ནཾ དུ་ཀྑཱ་ནཾ ས་ངྑཱ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟཱི་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཙྩ་ནྟ་སུ་ཁ་ཏྟཱ ཨེ་ཀ་ནྟ་ཏོ སུ་ནྡ་རཾ ནཱ་མ ཨ་ས་ངྑ་ཏཱ དྷཱ་ཏཱུ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སུ་ནྡ་ར་ཉྩེ་ས ཋཱ་ནཾ ག་ཏོ ཨ་མ་ཏཾ ནི་བྦཱ་ན’’ནྟི. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ནི་བྦཱ་ནཾ པ་ར་མཾ སུ་ཁ’’ནྟི (མ. ནི. ༢.༢༡༥; དྷ. པ. ༢༠༣-༢༠༤). ས་མྨཱཏི སུ་ཊྛུ. སུ་ཊྛུ ག་མ་ན་ཉྩ ནཱ་མ པ་ཊི་པ་ཀྑེ་ན ཨ་ན་བྷི་བྷཱུ་ཏ་སྶ ག་མ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཧཱི་ནེ ཀི་ལེ་སེ པུ་ན ཨ་པ་ཙྩཱ་ག་ཙྪ་ནྟོ’’ཏི. ཨི་ད་ཉྩ སི་ཁཱ་པྤ་ཏྟཾ ས་མྨཱ་ག་མ་ནཾ, ཡཱ་ཡ ཨཱ་ག་མ་ནཱི་ཡ་པ་ཊི་པ་དཱ་ཡ སི་དྡྷཾ, སཱ་པི ས་མྨཱ་ག་མ་ན་མེ་ཝཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མྤི བྷ་ག་ཝཱ སུ་ག་ཏོ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ས་མྨཱ ཝཱ ག་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱཏི ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷི་ཡཱ ས་མྤཱ་པ་ནེ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ. ‘‘ས་བྦ་ལོ་ཀ་སྶ ཧི་ཏ་སུ་ཁ་མེ་ཝ ཀ་རོ་ནྟོ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན མ་ཧཱ་བོ་དྷི་ཡཱ པ་ཊི་པ་དཱ ཨ་ཝི་བྷཱ་གེ་ན ས་བྦ་ས་ཏྟཱ་ནཾ ས་བྦ་དཱ ཧི་ཏ་སུ་ཁཱ་ཝ་ཧ་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ‘‘ས་སྶ་ཏཾ ཨུ་ཙྪེ་ད་ནྟི ཨི་མེ ཨ་ནྟེ ཨ་ནུ་པ་ག་ཙྪ་ནྟོ ག་ཏོ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་ག་ཏིཾ ད་སྶེ་ཏི. ‘‘ཀཱ་མ་སུ་ཁཾ ཨ་ཏྟ་ཀི་ལ་མ་ཐ་ནྟི ཨི་མེ ཨ་ནུ་པ་ག་ཙྪ་ནྟོ ག་ཏོ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་ག་ཏིཾ ད་སྶེ་ཏི.
ཏ་ཏྲཱཏི ཡུ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནེ ཡུ་ཏྟ་སྶེ་ཝ བྷཱ་ས་ནེ ནི་པྥཱ་དེ་ཏ་བྦེ, སཱ་དྷེ་ཏ་བྦེ ཙེ་ཏཾ བྷུ་མྨཾ. ཨ་བྷཱུ་ཏནྟི ཨ་བྷཱུ་ཏ་ཏྠཾ. ཨ་ཏྠ་མུ་ཁེ་ན ཧི ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཨ་བྷཱུ་ཏ་ཏཱ, བྷཱུ་ཏ་ཏཱ ཝཱ. ཨ་ཏ་ཙྪནྟི ཏ་སྶེ་ཝ ཝེ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨ་བྷཱུ་ཏནྟི ཝཱ ཨ་ས་ནྟཾ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཾ. ཨ་ཏ་ཙྪནྟི ཨ་ཏ་ཐཱ་ཀཱ་རཾ ཨ་ཉྙ་ཐཱ་ས་ནྟཾ. ཨ་ན་ཏྠ་ས་ཉྷི་ཏནྟི དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀེ་ན, ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀེ་ན ཝཱ ཨ་ན་ཏྠེ་ན ས་ཉྷི་ཏཾ, ཨ་ན་ཏྠཱ་ཝ་ཧཾ. ན ཨ་ཏྠོ་ཏི ཨ་ན་ཏྠོ, ཨ་ཏྠ་སྶ པ་ཊི་པ་ཀྑོ, ཨ་བྷཱ་ཝོ ཙ, ཏེ་ན ས་ཉྷི་ཏཾ, པི་སུ་ཎ་ཝཱ་ཙཾ, ས་མྥ་པྤ་ལཱ་པ་ཉྩཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་སྶཱ་པི ཝ་ཙཱི་དུ་ཙྩ་རི་ཏ་སྶ ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཨེ་ཏྠ ཙ པ་ཋ་མཱ ཝཱ་ཙཱ སཱི་ལ་ཝ་ནྟཾ ‘‘དུ་སྶཱི་ལོ’’ཏི, ཨ་ཙ་ཎྜཱ་ལཱ་དི་མེ་ཝ ‘‘ཙ་ཎྜཱ་ལོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ བྷཱ་ས་མཱ་ན་སྶ ད་ཊྛ་བྦཱ. དུ་ཏི་ཡཱ དུ་སྶཱི་ལཾ ‘‘དུ་སྶཱི་ལོ’’ཏི, ཙ་ཎྜཱ་ལཱ་དི་མེ་ཝ ‘‘ཙ་ཎྜཱ་ལོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ཝི་ན་ཡེ་ན བྷཱ་ས་མཱ་ན་སྶ. ཏ་ཏི་ཡཱ ནེ་ར་ཡི་ཀཱ་དི་ཀ་སྶ ནེ་ར་ཡི་ཀཱ་དི་བྷཱ་ཝ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཱི་ཀ་ཐཱ ཡ་ཐཱ ‘‘ཨཱ་པཱ་ཡི་ཀོ དེ་ཝ་ད་ཏྟོ ནེ་ར་ཡི་ཀོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཱ (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༣༤༨). ཙ་ཏུ་ཏྠཱི ‘‘ཝེ་ད་ཝི་ཧི་ཏེ་ན ཡ་ཉྙ་ཝི་དྷི་ནཱ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་དི་ཀ་ཏཾ སུ་ག་ཏིཾ ཨཱ་ཝ་ཧ་ཏཱི’’ཏི ལོ་ཀ་སྶ བྱཱ་མོ་ཧ་ན་ཀ་ཐཱ. པ་ཉྩ་མཱི བྷཱུ་ཏེ་ན པེ་སུ་ཉྙཱུ་པ་སཾ་ཧཱ་རཱ་དི་ཀ་ཐཱ. ཚ་ཊྛཱ ཡུ་ཏྟ་པྤ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནེ པ་ཝ་ཏྟི་ཏཱ དཱ་ན་སཱི་ལཱ་དི་ཀ་ཐཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨེ་ཝཾ ས་མྨཱ ག་ད་ཏྟཱཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ ཨ་བྷཱུ་ཏཱ་དིཾ ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ བྷཱུ་ཏཾ ཏ་ཙྪཾ ཨ་ཏྠ་ས་ཉྷི་ཏཾ པི་ཡཾ མ་ནཱ་པཾ ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ས་མྨཱ སུ་ཊྛུ ག་ད་ན་ཏོ སུ་ག་ཏོ ད-ཀཱ་ར་སྶ ཏ-ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ. ཨཱ་པཱ་ཐ་ག་མ་ན་མ་ཏྟེ་ན ཀ་སྶ་ཙི ཨ་པྤི་ཡ་མྤི ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝ་ཙ་ནཾ པི་ཡཾ མ་ནཱ་པ་མེ་ཝ ཨ་ཏྠ་སི་དྡྷི་ཡཱ ལོ་ཀ་སྶ ཧི་ཏ་སུ་ཁཱ་ཝ་ཧ་ཏྟཱ.
ཨ་པི་ཙ སོ་བྷ་ནཾ ག་ཏཾ ག་མ་ནཾ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི སུ་ག་ཏོ. བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཧི ཝེ་ནེ་ཡྻ་ཛ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མ་ནཾ ཨེ་ཀ་ནྟེ་ན ཏེ་སཾ ཧི་ཏ་སུ་ཁ་ནི་པྥཱ་ད་ན་ཏོ སོ་བྷ་ནཾ བྷ་དྡ་ཀཾ. ཏ་ཐཱ ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ན་པ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏ་རཱུ་པ་ཀཱ་ཡ་ཏཱ་ཡ དུ་ཏ་ཝི་ལ་མྦི་ཏ་ཁ་ལི་ཏཱ་ནུ་ཀ་ཌྜྷ་ན་ནི་པྤཱི་ལ༹་ནུ་ཀྐུ་ཊི་ཀ་ཀུ་ཊི་ལཱ་ཀུ་ལ་ཏཱ་དི་དོ་ས་ར་ཧི་ཏ་ཝི་ལཱ་སི་ཏ་རཱ་ཛ་ཧཾ་ས་ཝ་ས་བྷ་ཝཱ་ར་ཎ་མི་ག་རཱ་ཛ་ག་མ་ནཾ ཀཱ་ཡ་ག་མ་ནཾ, ཉཱ་ཎ་ག་མ་ན་ཉྩ ཝི་པུ་ལ་ནི་མྨ་ལ་ཀ་རུ་ཎཱ་ས་ཏི་ཝཱི་རི་ཡཱ་དི་གུ་ཎ་ཝི་སེ་ས་ས་ཧི་ཏཾ ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་ར་ཏོ ཡཱ་ཝ མ་ཧཱ་བོ་དྷི ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་ཏཱ་ཡ, ས་ཏྟཱ་ནཾ ཧི་ཏ་སུ་ཁཱ་ཝ་ཧ་ཏཱ་ཡ ཙ སོ་བྷ་ན་མེ་ཝ. ཨ་ཐ ཝཱ ས་ཡ་མྦྷཱུ་ཉཱ་ཎེ་ན ས་ཀ་ལ་མྤི ལོ་ཀཾ པ་རི་ཉྙཱ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཝ་སེ་ན པ་རི་ཛཱ་ན་ནྟོ ས་མྨཱ ག་ཏོ ཨ་ཝ་ག་ཏོ་ཏི སུ་ག་ཏོ. ཏ་ཐཱ ལོ་ཀ་ས་མུ་ད་ཡཾ པ་ཧཱ་ནཱ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཝ་སེ་ན པ་ཛ་ཧ་ནྟོ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟི་དྷ་མྨ་ཏཾ ཨཱ་པཱ་དེ་ནྟོ ས་མྨཱ ག་ཏོ ཨ་ཏཱི་ཏོ་ཏི སུ་ག་ཏོ. ལོ་ཀ་ནི་རོ་དྷཾ ནི་བྦཱ་ནཾ ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཝ་སེ་ན ས་མྨཱ ག་ཏོ ཨ་དྷི་ག་ཏོ་ཏི སུ་ག་ཏོ. ལོ་ཀ་ནི་རོ་དྷ་གཱ་མི་ནིཾ པ་ཊི་པ་དཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཝ་སེ་ན ས་མྨཱ ག་ཏོ པ་ཊི་པ་ནྣོ་ཏི སུ་ག་ཏོ. ཏ་ཐཱ ཡཾ ཨི་མ་སྶ ས་དེ་ཝ་ཀ་སྶ ལོ་ཀ་སྶ དི་ཊྛཾ སུ་ཏཾ མུ་ཏཾ ཝི་ཉྙཱ་ཏཾ པ་ཏྟཾ པ་རི་ཡེ་སི་ཏཾ ཨ་ནུ་ཝི་ཙ་རི་ཏཾ མ་ན་སཱ, ས་བྦཾ ཏཾ ཧ་ཏྠ་ཏ་ལེ ཨཱ་མ་ལ་ཀཾ ཝི་ཡ ས་མྨཱ པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏོ ག་ཏོ ཨ་བྦྷ་ཉྙཱ་སཱི་ཏི སུ་ག་ཏོ.
༡༣༥. ས་བྦ་ཐཱཏི ས་བྦ་པྤ་ཀཱ་རེ་ན. ཡོ ཡོ ལོ་ཀོ ཡ་ཐཱ ཡ་ཐཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ, ཏ་ཐཱ ཏ་ཐཱ. ཏེ པ་ན པ་ཀཱ་རེ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ས་བྷཱ་ཝ་ཏོཏི དུ་ཀྑ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ས་བྦོ ཧི ལོ་ཀོ དུ་ཀྑ་ས་བྷཱ་ཝོ. ཡ་ཐཱ་ཧ ‘‘སཾ་ཁི་ཏྟེ་ན པ་ཉྩུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷཱ དུ་ཀྑཱ’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༡༤; དཱི. ནི. ༢.༣༨༧). ས་མུ་ད་ཡ་ཏོཏི ཡ་ཏོ སོ ས་མུ་དེ་ཏི, ཏ་ཏོ ཏ་ཎྷཱ་དི་ཏོ. ནི་རོ་དྷ་ཏོཏི ཡ་ཏྠ སོ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཏ་ཏོ ཝི་ས་ངྑཱ་ར་ཏོ. ནི་རོ་དྷཱུ་པཱ་ཡ་ཏོཏི ཡེ་ན ཝི་དྷི་ནཱ སོ ནི་རོ་དྷོ པ་ཏྟ་བྦོ, ཏ་ཏོ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་ཏོ, ཨི་ཏོ ཨ་ཉྙ་སྶ པ་ཀཱ་ར་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝཱ.
ཨི་ཏི ‘‘ས་བྦ་ཐཱ ལོ་ཀཾ ཨ་ཝེ་དཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏ་ད་ཏྠ་སཱ་དྷ་ཀཾ སུ་ཏྟཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཡ་ཏྠ ཁོ ཨཱ་ཝུ་སོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ‘‘ན ཛཱ་ཡ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨུ་ཛུ་ཀཾ ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ‘‘ན ཙ་ཝ་ཏི ན ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི པ་ད་དྭ་ཡེ་ན ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ ཙ་ཝ་ནུ་པ་པ་ཛྫ་ནཱ་ནི པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ན ཛཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི་ཨཱ་དི ག་བྦྷ་སེ་ཡྻ་ཀ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ཨི་ཏ་རཾ ཨོ་པ་པཱ་ཏི་ཀ་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཏནྟི ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ར་ཧི་ཏཾ. ག་མ་ནེ་ནཱཏི པ་ད་སཱ ག་མ་ནེ་ན. ཉཱ་ཏེ་ཡྻནྟི ཛཱ་ནི་ཏ་བྦཾ. ‘‘ཉཱ་ཏཱ་ཡ’’ནྟི ཝཱ པཱ་ཋོ, ཉཱ་ཏཱ ཨ་ཡཾ ནི་བྦཱ་ན་ཏྠི་ཀོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
ཀཱ་མཾ པཱ་ད་ག་མ་ནེ་ན ག་ནྟྭཱ ལོ་ཀ་སྶ་ནྟཾ ཉཱ་ཏུཾ, ད་ཊྛུཾ, པ་ཏྟུཾ ཝཱ ན ས་ཀྐཱ, ཨ་པི་ཙ པ་རི་མི་ཏ་པ་རི་ཙྪི་ནྣ་ཊྛཱ་ནེ ཏཾ པ་ཉྙཱ་པེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་མཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་པི་ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ས་ས་ཉྙི་མྷཱིཏི ས་ཉྙཱ་ས་ཧི་ཏེ. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ས་མ་ན་ཀེ ས་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀེ. ཨ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀེ པ་ན ཨུ་ཏུ་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་རཱུ་པ་ས་མུ་དཱ་ཡ་མ་ཏྟེ པ་ཉྙཱ་པེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ལོ་ཀནྟི ཁ་ནྡྷཱ་དི་ལོ་ཀཾ. ལོ་ཀ་ནི་རོ་དྷནྟི ཏ་སྶ ལོ་ཀ་སྶ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ནཾ, ནི་བྦཱ་ན་མེ་ཝ ཝཱ. ཨ་དེ་ས་མྤི ཧི ཏཾ ཡེ་སཾ ནི་རོ་དྷོ, ཏེ་སཾ ཝ་སེ་ན ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཏོ, དེ་ས་ཏོ་པི ནི་དྡི་སཱི་ཡ་ཏི ཡ་ཐཱ ‘‘ཙ་ཀྑུཾ ལོ་ཀེ པི་ཡ་རཱུ་པཾ སཱ་ཏ་རཱུ་པཾ, ཨེ་ཏྠེ་སཱ ཏ་ཎྷཱ པ་ཧཱི་ཡ་མཱ་ནཱ པ་ཧཱི་ཡ་ཏི, ཨེ་ཏྠ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་མཱ་ནཱ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ༢.༤༠༡; མ. ནི. ༡.༡༣༤; ཝི་བྷ. ༢༠༤).
ག་མ་ནེ་ནཱཏི པཱ་ཀ་ཏི་ཀ་ག་མ་ནེ་ན. ལོ་ཀ་སྶ་ནྟོཏི ས་ངྑཱ་ར་ལོ་ཀ་སྶ ཨ་ནྟོ ཨ་ནྟ་ཀི་རི་ཡཱ་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཾ ནི་བྦཱ་ནཾ. ཀུ་དཱ་ཙ་ནནྟི ཀ་དཱ་ཙི་པི. ཨ་པ་ཏྭཱཏི ཨ་གྒ་མ་གྒེ་ན ཨ་ན་དྷི་ག་ནྟྭཱ. པ་མོ་ཙ་ནནྟི པ་མུ་ཏྟི ནི་སྶ་ར་ཎཾ. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ ལོ་ཀ་སྶ་ནྟཾ ཨ་པ་ཏྭཱ ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་ཏོ མུ་ཏྟི ན་ཏྠི, ཏ་སྨཱ. ཧ་ཝེཏི ནི་པཱ་ཏ་མ་ཏྟཾ. ལོ་ཀ་ཝི་དཱུཏི ས་བྷཱ་ཝཱ་དི་ཏོ ས་བྦཾ ལོ་ཀཾ ཛཱ་ན་ནྟོ. སུ་མེ་དྷོཏི སུ་ནྡ་ར་པ་ཉྙོ. ལོ་ཀ་ནྟ་གཱུཏི པ་རི་ཉྙཱ་བྷི་ས་མ་ཡེ་ན ལོ་ཀཾ ཝི་དི་ཏྭཱ པ་ཧཱ་ནཱ་བྷི་ས་མ་ཡེ་ན ལོ་ཀ་ནྟ་གཱུ. མ་གྒ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་ས་སྶ པ་རི་ནི་ཊྛི་ཏ་ཏྟཱ ཝུ་སི་ཏ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡོ. ས་བྦེ་སཾ ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ས་མི་ཏ་ཏྟཱ, ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཝཱ ཨ་བྷི་ས་མི་ཏ་ཏྟཱ ས་མི་ཏཱ་ཝཱི. ནཱ་སཱི་ས་ཏི ན པ་ཏྠེ་ཏི. ཡ་ཐཱ ཨི་མཾ ལོ་ཀཾ, ཨེ་ཝཾ པ་ར་ཉྩ ལོ་ཀཾ ཨ་པྤ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀ་ཏྟཱ.
༡༣༦. ཨེ་ཝཾ ཡ་དི་པི ལོ་ཀ་ཝི་དུ་ཏཱ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ ད་སྶི་ཏཱ ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ད་སྶི་ཏ་ཏྟཱ, ལོ་ཀོ པ་ན ཨེ་ཀ་དེ་སེ་ནེ་ཝ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཏཾ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་པི་ཙ ཏ་ཡོ ལོ་ཀཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨི་ནྡྲི་ཡ་བ་དྡྷཱ་ནཾ ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ ས་མཱུ་ཧོ, ས་ནྟཱ་ནོ ཙ ས་ཏྟ་ལོ་ཀོ. རཱུ་པཱ་དཱི་སུ ས་ཏྟ་ཝི་ས་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ས་ཏྟོ, ལོ་ཀཱི་ཡ་ནྟི ཨེ་ཏྠ ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལཾ, ཏ་བྦི་པཱ་ཀོ ཙཱ་ཏི ལོ་ཀོ་ཏི. ཨ་ནི་ནྡྲི་ཡ་བ་དྡྷཱ་ནཾ རཱུ་པཱ་དཱི་ནཾ ས་མཱུ་ཧོ, ས་ནྟཱ་ནོ ཙ ཨོ་ཀཱ་ས་ལོ་ཀོ ལོ་ཀི་ཡ་ནྟི ཨེ་ཏྠ ཏ་སཱ, ཐཱ་ཝ་རཱ ཙ, ཏེ་ས་ཉྩ ཨོ་ཀཱ་ས་བྷཱུ་ཏོ་ཏི. ཏ་དཱ་དྷཱ་ར་ཏཱ་ཡ ཧེ་ས ‘‘བྷཱ་ཛ་ན་ལོ་ཀོ’’ཏི་པི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨུ་བྷ་ཡེ་པི ཁ་ནྡྷཱ ས་ངྑཱ་ར་ལོ་ཀོ པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ས་ངྑ་རཱི་ཡ་ནྟི, ལུ་ཛྫ་ནྟི པ་ལུ་ཛྫ་ནྟི ཙཱ་ཏི. ཨཱ་ཧཱ་ར་ཊྛི་ཏི་ཀཱཏི པ་ཙྩ་ཡ་ཊྛི་ཏི་ཀཱ, པ་ཙྩ་ཡཱ་ཡ་ཏྟ་ཝུ་ཏྟི་ཀཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་ཙྩ་ཡ་ཏྠོ ཧེ་ཏྠ ཨཱ་ཧཱ་ར-ས་དྡོ ‘‘ཨ་ཡ་མཱ་ཧཱ་རོ ཨ་ནུ་པྤ་ནྣ་སྶ ཝཱ ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡ་སྶ ཨུ་པྤཱ་དཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (སཾ. ནི. ༥.༢༣༢) ཝི་ཡ. ཨེ་ཝཾ ཧི ‘‘ས་བྦེ ས་ཏྟཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ས་ཉྙ་ས་ཏྟཱ་པི པ་རི་གྒ་ཧི་ཏཱ ཧོ་ནྟི. སཱ པ་ནཱ་ཡཾ ཨཱ་ཧཱ་ར་ཊྛི་ཏི་ཀ་ཏཱ ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ ས་ངྑཱ་ར་དྷ་མྨོ, ན ས་ཏྟ་དྷ་མྨོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ཧཱ་ར་ཊྛི་ཏི་ཀཱ་ཏི ཨཱ་ག་ཏ་ཊྛཱ་ནེ ས་ངྑཱ་ར་ལོ་ཀོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ’’ཏི.
ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ‘‘ས་བྦེ ས་ཏྟཱ’’ཏི ཨི་དཾ ཀ་ཐ་ནྟི? པུ་གྒ་ལཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ དེ་ས་ནཱ་ཏི ནཱ་ཡཾ དོ་སོ. ཡ་ཐཱ ཨ་ཉྙ་ཏྠཱ་པི ‘‘ཨེ་ཀ་དྷ་མྨེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ ས་མྨཱ ནི་བྦི་ནྡ་མཱ་ནོ ས་མྨཱ ཝི་ར་ཛྫ་མཱ་ནོ ས་མྨཱ ཝི་མུ་ཙྩ་མཱ་ནོ ས་མྨཱ པ་རི་ཡ་ནྟ་ད་སྶཱ་ཝཱི ས་མྨ་ད་ཏྠཾ ཨ་བྷི་ས་མེ་ཙྩ དི་ཊྛེ་ཝ དྷ་མྨེ དུ་ཀྑ་སྶ་ནྟ་ཀ་རོ ཧོ་ཏི. ཀ་ཏ་མ་སྨིཾ ཨེ་ཀ་དྷ་མྨེ? ས་བྦེ ས་ཏྟཱ ཨཱ་ཧཱ་ར་ཊྛི་ཏི་ཀཱ’’ཏི (ཨ. ནི. ༡༠.༢༧). དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཀཱ་ནཾ ས་སྶ་ཏཱ་དི་ཝ་སེ་ན ‘‘ཨ་ཏྟཱ, ལོ་ཀོ’’ཏི ཙ པ་རི་ཀ་པྤ་ནཱ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ས་ཏྟ་ཝི་ས་ཡཱ, ན ས་ངྑཱ་ར་ཝི་ས་ཡཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་སྶ་ཏོ ལོ་ཀོ་ཏི ཝཱ ཨ་ས་སྶ་ཏོ ལོ་ཀོ་ཏི ཝཱ ཨཱ་ག་ཏ་ཊྛཱ་ནེ ས་ཏྟ་ལོ་ཀོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ’’ཏི.
ཡཱ་ཝ་ཏཱ ཙ་ནྡི་མ་སཱུ་རི་ཡཱ པ་རི་ཧ་ར་ནྟཱིཏི ཡ་ཏྟ་ཀེ ཋཱ་ནེ ཙ་ནྡི་མ་སཱུ་རི་ཡཱ པ་རི་ཝ་ཏྟ་ནྟི པ་རི་བྦྷ་མ་ནྟི. དི་སཱ བྷ་ནྟི ཝི་རོ་ཙ་མཱ་ནཱཏི ཏེ་སཾ པ་རི་བྦྷ་མ་ནེ་ནེ་ཝ ཏཱ དི་སཱ པ་བྷ་སྶ་རཱ ཧུ་ཏྭཱ ཝི་རོ་ཙ་ནྟི. ཏཱ་ཝ ས་ཧ་སྶ་དྷཱ ལོ་ཀོཏི ཏ་ཏྟ་ཀཾ ས་ཧ་སྶ་པྤ་ཀཱ་རོ ཨོ་ཀཱ་ས་ལོ་ཀོ, ས་ཧ་སྶ་ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏུ་ཡོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཏཱ་ཝ ས་ཧ་སྶ་ཝཱ’’ཏི ཝཱ པཱ་ཋོ.
ཏ་མྤཱིཏི ཏཾ ཏི་ཝི་དྷ་མྤི ལོ་ཀཾ. ཏ་ཐཱ ཧི་སྶ ས་བྦ་ཐཱ་པི ཝི་དི་ཏོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨེ་ཀོ ལོ་ཀོཏི ‘‘ས་བྦེ ས་ཏྟཱ ཨཱ་ཧཱ་ར་ཊྛི་ཏི་ཀཱ’’ཏི ཡཱ་ཡ པུ་གྒ་ལཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ་ཡ ཀ་ཐཱ་ཡ ས་བྦེ་སཾ ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ པ་ཙྩ་ཡཱ་ཡ་ཏྟ་ཝུ་ཏྟི་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ, ཏཱ་ཡ ས་བྦོ ས་ངྑཱ་ར་ལོ་ཀོ ཨེ་ཀོ ཨེ་ཀ་ཝི་དྷོ པ་ཀཱ་ར་ནྟ་ར་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. དྭེ ལོ་ཀཱཏི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ནཱ་མ-གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཙེ་ཏྠ ནི་བྦཱ་ན་སྶ ཨ་གྒ་ཧ་ཎཾ, ཏ་སྶ ཨ་ལོ་ཀ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ. ན་ནུ ཙ ‘‘ཨཱ་ཧཱ་ར་ཊྛི་ཏི་ཀཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ པ་ཙྩ་ཡཱ་ཡ་ཏྟ་ཝུ་ཏྟི་ཏཱ་ཡ མ་གྒ་ཕ་ལ་དྷ་མྨཱ་ན་མྤི ལོ་ཀ་ཏཱ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི? ནཱ་པ་ཛྫ་ཏི, པ་རི་ཉྙེ་ཡྻཱ་ནཾ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨི་དྷ ‘‘ལོ་ཀོ’’ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ. ཨ་ཐ ཝཱ ‘‘ན ལུ་ཛྫ་ཏི ན པ་ལུ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཡོ ག་ཧི་ཏོ ཏ་ཐཱ ན ཧོ་ཏི, སོ ལོ་ཀོ་ཏི ཏཾ་ག་ཧ་ཎ་ར་ཧི་ཏཱ་ནཾ ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ་ནཾ ན་ཏྠི ལོ་ཀ་ཏཱ. ཨུ་པཱ་དཱ་ནཱ་ནཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ ཁ་ནྡྷཱ ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷཱ. ད་སཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནཱིཏི ད་ས རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི.
ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘ཨཱ་ཧཱ་ར་ཊྛི་ཏི་ཀཱ’’ཏི པ་ཙྩ་ཡཱ་ཡ་ཏྟ་ཝུ་ཏྟི་ཏཱ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཱ. ཏཱ་ཡ ཙ ‘‘ཡ་ད་ནི་ཙྩཾ, ཏཾ དུ་ཀྑཾ. ཡཾ དུ་ཀྑཾ, ཏ་ད་ན་ཏྟཱ’’ཏི (སཾ. ནི. ༣.༡༥) ཝ་ཙ་ན་ཏོ དུ་ཀྑཱ་ན་ཏྟ་ཏཱ ཙ པ་ཀཱ་སི་ཏཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཏཱི་ཎི་པི སཱ་མ་ཉྙ་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནི ག་ཧི་ཏཱ་ནི. ནཱ་མནྟི ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨ་རཱུ་པི་ནོ ཁ་ནྡྷཱ, ཏེ ཙ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཕ་སྶཱ་ད་ཡོ. རཱུ་པནྟི བྷཱུ་ཏུ་པཱ་དཱ་ཡ་རཱུ་པཱ་ནི, ཏཱ་ནི ཙ ཨ་ཏྠ་ཏོ པ་ཐ་ཝཱི་ཨཱ་ད་ཡོ་ཏི ཨ་ཝི་སེ་སེ་ནེ་ཝ ས་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏོ ས་ངྑཱ་རཱ ག་ཧི་ཏཱ. ཏ་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ ཡེ ཏེ་སཾ ཝི་སེ་སཱ ཀུ་ས་ལཱ་ད་ཡོ, ཧེ་ཏུ་ཨཱ་ད་ཡོ ཙ, ཏེ་པི ག་ཧི་ཏཱ ཨེ་ཝ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་ཏི ཨ་ཡཾ ས་ངྑཱ་ར་ལོ་ཀོ་པི ས་བྦ་ཐཱ ཝི་དི་ཏོ’’ཏི.
ཨཱ་ག་མྨ ཙི་ཏྟཾ སེ་ཏི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཨཱ་ས་ཡོ མི་གཱ་ས་ཡོ ཝི་ཡ. ཡ་ཐཱ མི་གོ གོ་ཙ་རཱ་ཡ ག་ནྟྭཱ པ་ཙྩཱ་ག་ནྟྭཱ ཏ་ཏྠེ་ཝ ཝ་ན་ག་ཧ་ནེ ས་ཡ་ཏཱི་ཏི སོ ཏ་སྶ ཨཱ་ས་ཡོ, ཨེ་ཝཾ ཨ་ཉྙ་ཐཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ་པི ཙི་ཏྟཾ ཨཱ་ག་མྨ ཡ་ཏྠ སེ་ཏི, སོ ཏ་སྶ ཨཱ་ས་ཡོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. སོ པ་ན ས་སྶ་ཏ་དི་ཊྛི་ཨཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཙ་ཏུ་བྦི་དྷོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྩ –
‘‘ས་སྶ་ཏུ་ཙྪེ་ད་དི་ཊྛི ཙ, ཁ་ནྟི ཙེ་ཝཱ་ནུ་ལོ་མི་ཀཱ;
ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་ཉྩ ཡཾ ཉཱ་ཎཾ, ཨེ་ཏཾ ཨཱ་ས་ཡ་ས་དྡི་ཏ’’ནྟི.
ཏ་ཏྠ ས་བྦ་དི་ཊྛཱི་ནཾ ས་སྶ་ཏུ་ཙྪེ་ད་དི་ཊྛཱི་ཧི ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ས་བྦེ་པི དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཀཱ ས་ཏྟཱ ཨི་མཱ ཨེ་ཝ དྭེ དི་ཊྛི་ཡོ ས་ནྣི་སྶི་ཏཱ. ཡ་ཐཱ་ཧ ‘‘དྭ་ཡ་ནི་སྶི་ཏོ ཁྭཱ་ཡཾ, ཀ་ཙྩཱ་ན, ལོ་ཀོ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཨ་ཏྠི་ཏ་ཉྩ ན་ཏྠི་ཏ་ཉྩཱ’’ཏི (སཾ. ནི. ༢.༡༥). ཨ་ཏྠི་ཏཱཏི ཧི ས་སྶ་ཏ་གྒཱ་ཧོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ, ན་ཏྠི་ཏཱཏི ཨུ་ཙྪེ་ད་གྒཱ་ཧོ. ཨ་ཡཾ ཏཱ་ཝ ཝ་ཊྚ་ནི་སྶི་ཏཱ་ནཾ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ་ནཾ ཨཱ་ས་ཡོ. ཝི་ཝ་ཊྚ་ནི་སྶི་ཏཱ་ནཾ པ་ན སུ་དྡྷ་ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ནུ་ལོ་མི་ཀཱ ཁ་ནྟི, ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་ཉཱ་ཎ་ནྟི དུ་ཝི་དྷོ ཨཱ་ས་ཡོ.
ཨཱ་ས་ཡཾ ཛཱ་ནཱ་ཏཱིཏི ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་མྤི ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨཱ་ས་ཡཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཛཱ་ན་ནྟོ ཙ ཏེ་སཾ དི་ཊྛི་ག་ཏཱ་ནཾ, ཏེ་ས་ཉྩ ཉཱ་ཎཱ་ནཾ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཀྑ་ཎེ་པི ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ –
‘‘ཀཱ་མཾ སེ་ཝ་ནྟ་ཉྙེ་ཝ ཛཱ་ནཱ་ཏི ‘ཨ་ཡཾ པུ་གྒ་ལོ ཀཱ་མ་ག་རུ་ཀོ ཀཱ་མཱ་ས་ཡོ ཀཱ་མཱ་དྷི་མུ་ཏྟོ’ཏི, ཀཱ་མཾ སེ་ཝ་ནྟ་ཉྙེ་ཝ ཛཱ་ནཱ་ཏི ‘ཨ་ཡཾ པུ་གྒ་ལོ ནེ་ཀྑ་མྨ་ག་རུ་ཀོ ནེ་ཀྑ་མྨཱ་ས་ཡོ ནེ་ཀྑ་མྨཱ་དྷི་མུ་ཏྟོ’ཏི’’ཨཱ་དི (པ་ཊི. མ. ༡.༡༡༣).
ཨ་པྤ་ཧཱི་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ས་ནྟཱ་ནེ ཨ་ནུ ཨ་ནུ ས་ཡ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ནུ་ས་ཡཱ, ཨ་ནུ་རཱུ་པཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏེ་ན ནེ་སཾ ཀཱ་ར་ཎ་ལཱ་བྷེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནཱ་ར་ཧ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨ་པྤ་ཧཱི་ནཱ ཧི ཀི་ལེ་སཱ ཀཱ་ར་ཎ་ལཱ་བྷེ ས་ཏི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི. ཀེ པ་ན ཏེ? རཱ་གཱ་ད་ཡོ ས་ཏྟ ཨ་ནཱ་ག་ཏཱ ཀི་ལེ་སཱ, ཨ་ཏཱི་ཏཱ, པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཱ ཙ ཏཾ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ ཏ་ཐཱ ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ན ཧི དྷ་མྨཱ་ནཾ ཀཱ་ལ་བྷེ་དེ་ན ས་བྷཱ་ཝ་བྷེ་དོ ཨ་ཏྠི. ཏཾ ས་ཏྟ་ཝི་དྷཾ ཨ་ནུ་ས་ཡཾ ཏ་སྶ ཏ་སྶ ས་ཏྟ་སྶ ས་ནྟཱ་ནེ པ་རོ་པ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི.
ཙ་རི་ཏནྟི སུ་ཙ་རི་ཏ་དུ་ཙྩ་རི་ཏཾ. ཏཾ ཧི ཝི་བྷ་ངྒེ (ཝི་བྷ. ༨༡༤, ༨༡༧) ཙ་རི་ཏ་ནི་དྡེ་སེ ནི་དྡི་ཊྛཾ. ཨ་ཐ ཝཱ ཙ་རི་ཏནྟི ཙ་རི་ཡཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཏཱ པ་ན རཱ་ག་དོ་ས་མོ་ཧ་ས་དྡྷཱ་བུ་དྡྷི་ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝ་སེ་ན ཚ མཱུ་ལ་ཙ་རི་ཡཱ, ཏཱ་སཾ ཨ་པ་རི་ཡ་ནྟོ ཨ་ནྟ་ར་བྷེ་དོ, སཾ་ས་གྒ་བྷེ་དོ པ་ན ཏེ་ས་ཊྛི་ཝི་དྷོ. ཏཾ ཙ་རི་ཏཾ ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ སཾ་ཀི་ལེ་ས་ཝོ་དཱ་ན་ཏོ ས་མུ་ཊྛཱ་ན་ཏོ ཕ་ལ་ཏོ ནི་སྶ་ནྡ་ཏོ་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ནཱ པ་ཀཱ་རེ་ན ཛཱ་ནཱ་ཏི.
ཨ་དྷི་མུ་ཏྟི ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་དྷཱ་ཏུ. སཱ དུ་ཝི་དྷཱ ཧཱི་ནཱ་དྷི་མུ་ཏྟི པ་ཎཱི་ཏཱ་དྷི་མུ་ཏྟཱི་ཏི. ཡཱ་ཡ ཧཱི་ནཱ་དྷི་མུ་ཏྟི་ཀཱ ས་ཏྟཱ ཧཱི་ནཱ་དྷི་མུ་ཏྟི་ཀེ་ཡེ་ཝ སེ་ཝ་ནྟི, པ་ཎཱི་ཏཱ་དྷི་མུ་ཏྟི་ཀཱ ཙ པ་ཎཱི་ཏཱ་དྷི་མུ་ཏྟི་ཀེ་ཡེ་ཝ. སཱ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་དྷཱ་ཏུ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ས་བྷཱ་ཝོ ཨ་དྷི་མུ་ཏྟི. ཏཾ ཨ་དྷི་མུ་ཏྟིཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི ‘‘ཨི་མ་སྶ ཨ་དྷི་མུ་ཏྟི ཧཱི་ནཱ, ཨི་མ་སྶ པ་ཎཱི་ཏཱ’’ཏི, ཏ་ཏྠཱ་པི ‘‘ཨི་མ་སྶ མུ་དུ, ཨི་མ་སྶ མུ་དུ་ཏ་རཱ, ཨི་མ་སྶ མུ་དུ་ཏ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཾ ཧི ཏི་ཀྑ་མུ་དུ་བྷཱ་ཝཱ་དི་ནཱ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཨ་དྷི་མུ་ཏྟི་ཡཱ ཏི་ཀྑ་མུ་དུ་བྷཱ་ཝཱ་དི་ཀོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ ས་མྨོ་ཧ་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཡཾ (ཝི་བྷ. ཨ་ཊྛ. ༨༡༨, ༨༢༠) ‘‘ཧེ་ཊྛཱ ག་ཧི་ཏཱ་པི ཨ་དྷི་མུ་ཏྟི ཨི་དྷ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཏི་ཀྑི་ནྡྲི་ཡ་མུ་དི་ནྡྲི་ཡ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ པུ་ན ག་ཧི་ཏཱ’’ཏི.
ཨ་པྤ་ར་ཛཾ ཨ་ཀྑཾ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཨ་པྤ་ར་ཛ་ཀྑཱ, ཨ་པྤཾ ཝཱ ར་ཛཾ པ་ཉྙཱ་མ་ཡེ ཨ་ཀྑི་མྷི ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཨ་པྤ་ར་ཛ་ཀྑཱ, ཨ་ནུ་སྶ་ད་རཱ་གཱ་དི་ར་ཛཱ ས་ཏྟཱ, ཏེ ཨ་པྤ་ར་ཛ་ཀྑེ. མ་ཧཱ་ར་ཛ་ཀྑེཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨུ་སྶ་ད་རཱ་གཱ་དི་ར་ཛཱ མ་ཧཱ་ར་ཛ་ཀྑཱ.
ཏི་ཀྑི་ནྡྲི་ཡེཏི ཏི་ཁི་ཎེ་ཧི ས་དྡྷཱ་དཱི་ཧི ཨི་ནྡྲི་ཡེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏེ. མུ་དི་ནྡྲི་ཡེཏི མུ་དུ་ཀེ་ཧི ས་དྡྷཱ་དཱི་ཧི ཨི་ནྡྲི་ཡེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏེ. ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི ནཱ་མ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏཱ་ནི. སྭཱ་ཀཱ་རེཏི སུ་ནྡ་རཱ་ཀཱ་རེ ཀ་ལྱཱ་ཎ་པ་ཀ་ཏི་ཀེ, ཝི་ཝ་ཊྚ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སུ་ཝི་ཉྙཱ་པ་ཡེཏི ས་མྨ་ཏྟ་ནི་ཡཱ་མཾ ཝི་ཉྙཱ་པེ་ཏུཾ སུ་ཀ་རེ ས་དྡྷེ, པ་ཉྙ་ཝ་ནྟེ ཙ. བྷ་བྦེ ཨ་བྷ་བྦེཏི ཨེ་ཏྠ བྷ་བྦེཏི ཀ་མྨཱ་ཝ་ར་ཎ་ཀི་ལེ་སཱ་ཝ་ར་ཎ་ཝི་པཱ་ཀཱ་ཝ་ར་ཎ་ར་ཧི་ཏེ. ཝུ་ཏྟ་ཝི་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན དྭཱ་ཀཱ་ར་དུ་ཝི་ཉྙཱ་པ་ཡཱ་བྷ་བྦཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘ཨི་མ་སྶ རཱ་ག་ར་ཛོ ཨ་པྤོ, ཨི་མ་སྶ དོ་ས་ར་ཛོ ཨ་པྤོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་པྤ་ར་ཛ་ཀྑེ་སུ ཛཱ་ན་ནཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. སེ་སེ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ བྷ་ག་ཝཱ ཨ་པ་རི་མཱ་ཎེ ས་ཏྟེ ཨཱ་ས་ཡཱ་དི་ཏོ ཨ་ན་ཝ་སེ་སེ་ཏྭཱ ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་ཏྟ་ལོ་ཀོ་པི ས་བྦ་ཐཱ ཝི་དི་ཏོ.
ན་ནུ ཙ ས་ཏྟེ་སུ པ་མཱ་ཎཱ་དི་པི ཛཱ་ནི་ཏ་བྦོ ཨ་ཏྠཱི་ཏི? ཨ་ཏྠི. ཏ་སྶ པ་ན ཛཱ་ན་ནཾ ན ནི་བྦི་དཱ་ཡ ཝི་རཱ་གཱ་ཡ ནི་རོ་དྷཱ་ཡཱ་ཏི ཨི་དྷ ན ག་ཧི་ཏཾ, བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་ན ཏ་མྤི སུ་ཝི་དི་ཏཾ སུ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་པི་ཏ་མེ་ཝ, པ་ཡོ་ཛ་ནཱ་བྷཱ་ཝཱ དེ་ས་ནཾ ནཱ་རུ་ལ༹ྷཾ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ –
‘‘ཨ་ཐ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ པ་རི་ཏྟཾ ན་ཁ་སི་ཁཱ་ཡཾ པཾ་སུཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་མ་ནྟེ་སི ‘ཏཾ ཀིཾ མ་ཉྙ་ཐ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཀ་ཏ་མཾ ནུ ཁོ བ་ཧུ་ཏ་རཾ – ཡོ ཝཱ་ཡཾ མ་ཡཱ པ་རི་ཏྟོ ན་ཁ་སི་ཁཱ་ཡཾ པཾ་སུ ཨཱ་རོ་པི་ཏོ, ཨ་ཡཾ ཝཱ མ་ཧཱ་པ་ཐ་ཝཱི’’’ཏི་ཨཱ་དི (སཾ. ནི. ༥.༡༡༢༡).
༡༣༧. ཨོ་ཀཱ་ས་ལོ་ཀོ་པི ས་བྦ་ཐཱ ཝི་དི་ཏོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལ༹ནྟི ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏུ. སཱ ཧི ནེ་མི་མ་ཎྜ་ལ་ས་དི་སེ་ན ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལ༹་པ་བྦ་ཏེ་ན ས་མ་ནྟ་ཏོ པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལ༹’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཙ་ཏུ་ཏིཾ་ས་ས་ཏཱ་ནི ཙཱཏི ཙ་ཏུ་ཨ་དྷི་ཀཱ་ནི ཏིཾ་ས་ས་ཏཱ་ནི, ཏཱི་ཎི་ས་ཧ་སྶཱ་ནི, ཙ་ཏྟཱ་རི་ས་ཏཱ་ནི ཙཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཌྜྷུ་ཌྜྷཱ་ནཱིཏི ཨུ་པ་ཌྜྷ་ཙ་ཏུ་ཏྠཱ་ནི, ཏཱི་ཎི་ས་ཏཱ་ནི, པ་ཉྙཱ་ས་ཉྩཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ན་ཧུ་ཏཱ་ནཱིཏི ད་ས་ས་ཧ་སྶཱ་ནི. ས་ངྑཱ་ཏཱཏི ཀ་ཐི་ཏཱ. ས་ཎྛི་ཏཱིཏི ཧེ་ཊྛཱ, ཨུ་པ་རི་ཏོ ཙཱ་ཏི ས་བྦ་སོ ཋི་ཏི.
ཨེ་ཝཾ ས་ཎྛི་ཏེཏི ཨེ་ཝ་མ་ཝ་ཊྛི་ཏེ. ཨེ་ཏྠཱཏི ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལེ༹. ཨ་ཙྩུ་གྒ་ཏོ ཏཱ་ཝ་དེ་ཝཱཏི ཏ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝ ཙ་ཏུ་རཱ་སཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ན་ས་ཧ་སྶཱ་ནི་ཡེ་ཝ ཨུ་བྦེ་དྷོ. ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཙེ་ཏྠ ཨུ་བྦེ་དྷོ་ཝ, ཨ་ཐ ཁོ ཨཱ་ཡཱ་མ་ཝི་ཏྠཱ་རཱ་པི་སྶ ཏ་ཏྟ་ཀཱ་ཡེ་ཝ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ –
‘‘སི་ནེ་རུ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་བྦ་ཏ་རཱ་ཛཱ ཙ་ཏུ་རཱ་སཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ན་ས་ཧ་སྶཱ་ནི ཨཱ་ཡཱ་མེ་ན, ཙ་ཏུ་རཱ་སཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ན་ས་ཧ་སྶཱ་ནི ཝི་ཏྠཱ་རེ་ནཱ’’ཏི (ཨ. ནི. ༧.༦༦).
ཏ་ཏོཏི སི་ནེ་རུ་སྶ ཧེ་ཊྛཱ, ཨུ་པ་རི ཙ ཝུ་ཏྟ་པྤ་མཱ་ཎ་ཏོ. ཨུ་པ་ཌྜྷུ་པ་ཌྜྷེ་ནཱཏི ཨུ་པ་ཌྜྷེ་ན ཨུ་པ་ཌྜྷེ་ན. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – དྭཱ་ཙ་ཏྟཱ་ལཱི་ས ཡོ་ཛ་ན་ས་ཧ་སྶཱ་ནི ས་མུ་དྡེ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་གཱ་ལ༹ྷོ ཏ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝ ཙ ཨུ་པ་རི ཨུ་གྒ་ཏོ ཡུ་ག་ནྡྷ་ར་པ་བྦ་ཏོ, ཨེ་ཀ་ཝཱི་ས ཡོ་ཛ་ན་ས་ཧ་སྶཱ་ནི ས་མུ་དྡེ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་གཱ་ལ༹ྷོ ཏ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝ ཙ ཨུ་པ་རི ཨུ་གྒ་ཏོ ཨཱི་ས་དྷ་རོ པ་བྦ་ཏོ་ཏི ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན སེ་སེ་སུ་པི ཨུ་པ་ཌྜྷུ་པ་ཌྜྷ་པ་མཱ་ཎ་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཡ་ཐཱ མ་ཧཱ་ས་མུ་དྡོ ཡཱ་ཝ ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལ༹་པཱ་ད་མཱུ་ལཱ ཨ་ནུ་པུ་བྦ་ནི་ནྣོ, ཨེ་ཝཾ ཡཱ་ཝ སི་ནེ་རུ་པཱ་ད་མཱུ་ལཱ་ཏི ཧེ་ཊྛཱ སི་ནེ་རུ་པ་མཱ་ཎ་ཏོ ཨུ་པ་ཌྜྷ་པ་མཱ་ཎོ་པི ཡུ་ག་ནྡྷ་ར་པ་བྦ་ཏོ པ་ཐ་ཝི་ཡཾ སུ་པྤ་ཏི་ཊྛི་ཏོ, ཨེ་ཝཾ ཨཱི་ས་དྷ་རཱ་ད་ཡོ་པཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཝུ་ཏྟཾ ཧེ་ཏཾ ‘‘མ་ཧཱ་ས་མུ་དྡོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ནུ་པུ་བྦ་ནི་ནྣོ ཨ་ནུ་པུ་བྦ་པོ་ཎོ ཨ་ནུ་པུ་བྦ་པ་བྦྷཱ་རོ’’ཏི (ཨུ་དཱ. ༤༥; ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༣༨༤; ཨ. ནི. ༨.༡༩). སི་ནེ་རུ་ཡུ་ག་ནྡྷ་རཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ནྟ་རེ སཱི་ད་ནྟ་ར་ས་མུ་དྡཱ ནཱ་མ. ཏེ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ སི་ནེ་རུ་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཙྩུ་གྒ་ཏ་ས་མཱ་ན་པ་རི་མཱ་ཎཱ་ཏི ཝ་ད་ནྟི. བྲ་ཧཱཏི མ་ཧ་ནྟོ.
སི་ནེ་རུ་སྶ ས་མ་ནྟ་ཏོཏི པ་རི་ཀྑི་པ་ན་ཝ་སེ་ན སི་ནེ་རུ་སྶ ས་མ་ནྟ་ཏོ ཋི་ཏཱ. སི་ནེ་རུཾ ཏཱ་ཝ པ་རི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཋི་ཏོ ཡུ་ག་ནྡྷ་རོ, ཏཾ པ་རི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཨཱི་ས་དྷ་རོ. ཨེ་ཝཾ ཏཾ ཏཾ པ་རི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཋི་ཏཱ ‘‘སི་ནེ་རུ་སྶ ས་མ་ནྟ་ཏོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ.
ཡོ་ཛ་ནཱ་ནཾ ས་ཏཱ་ནུ་ཙྩོ, ཧི་མ་ཝཱ པ་ཉྩ པ་བྦ་ཏོཏི ཧི་མ་ཝཱ པ་བྦ་ཏོ པ་ཉྩ ཡོ་ཛ་ནཱ་ནཾ ས་ཏཱ་ནི ཨུ་ཙྩོ ཨུ་བྦེ་དྷོ. ན་ག་ཝ྄ཧ་ཡཱཏི ན་ག-ས་དྡེ་ན ཨ་ཝ྄ཧཱ་ཏ་བྦཱ རུ་ཀྑཱ་བྷི་དྷཱ་ནཱ. པ་ཉྙཱ་ས་ཡོ་ཛ་ན་ཀྑ་ནྡྷ་སཱ་ཁཱ་ཡཱ་མཱཏི’ ཨུ་བྦེ་དྷ་ཏོ པ་ཉྙཱ་ས་ཡོ་ཛ་ན་ཀྑ་ནྡྷཱ་ཡཱ་མཱ, ཨུ་བྦེ་དྷ་ཏོ, ས་མ་ནྟ་ཏོ ཙ པ་ཉྙཱ་ས་ཡོ་ཛ་ན་སཱ་ཁཱ་ཡཱ་མཱ ཙ. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ས་ཏ་ཡོ་ཛ་ན་ཝི་ཏྠི་ཎྞཱ, ཏཱ་ཝ་དེ་ཝ ཙ ཨུ་གྒ་ཏཱ. ཡ་སྶཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ནཱཏི ཡ་སྶཱ མ་ཧ་ནྟ་ཏཱ ཀ་པྤ་ཊྛཱ་ཡི་ཏཱ་དི་པྤ་ཀཱ་རེ་ན པ་བྷཱ་ཝེ་ན.
ག་རུ་ལཱ༹་ནཾ སི་མྦ་ལི་རུ་ཀྑོ སི་ནེ་རུ་སྶ དུ་ཏི་ཡ་པ་རི་བྷ་ཎྜེ པ་ཏི་ཊྛི་ཏོ.
སི་རཱི་སེ་ནཱཏི པ་ཙྩ་ཏྟེ ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ. ས་ཏྟ་མནྟི ལི་ངྒ་ཝི་པ་ལླཱ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, སི་རཱི་སོ བྷ་ཝ་ཏི ས་ཏྟ་མོ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཏ་ཏྠ ཙ་ཎྜ་མ་ཎྜ་ལཾ ཧེ་ཊྛཱ, སཱུ་རི་ཡ་མ་ཎྜ་ལཾ ཨུ་པ་རི. ཏ་སྶ ཨཱ་ས་ནྣ་བྷཱ་ཝེ་ན ཙ་ནྡ་མ་ཎྜ་ལཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཚཱ་ཡཱ་ཡ ཝི་ཀ་ལ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏི. ཏཱ་ནི ཡོ་ཛ་ན་ནྟ་རི་ཀཱ་ནི ཡུ་ག་ནྡྷ་ར་གྒ་པ་མཱ་ཎེ ཨཱ་ཀཱ་སེ ཝི་ཙ་ར་ནྟི. ཨ་སུ་ར་བྷ་ཝ་ནཾ སི་ནེ་རུ་སྶ ཧེ་ཊྛཱ. ཨ་ཝཱི་ཙི ཛ་མྦུ་དཱི་པ་སྶ. ཛ་མྦུ་དཱི་པོ ས་ཀ་ཊ་ས་ཎྛཱ་ནོ. ཨ་པ་ར་གོ་ཡཱ་ནཾ ཨཱ་དཱ་ས་ས་ཎྛཱ་ནོ. པུ་བྦ་ཝི་དེ་ཧོ ཨ་དྡྷ་ཙ་ནྡ་ས་ཎྛཱ་ནོ. ཨུ་ཏྟ་ར་ཀུ་རུ པཱི་ཋ་ས་ཎྛཱ་ནོ. ཏཾ་ཏཾ་ནི་ཝཱ་སཱི་ནཾ, ཏཾ་ཏཾ་པ་རི་ཝཱ་ར་དཱི་པ་ཝཱ་སཱི་ན་ཉྩ མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ མུ་ཁ་མྤི ཏཾ་ཏཾ་ས་ཎྛཱ་ན་ནྟི ཝ་ད་ནྟི. ཏ་ད་ནྟ་རེ་སཱུཏི ཏེ་སཾ ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལཱ༹་ནཾ ཨ་ནྟ་རེ་སུ. ཏི་ཎྞཾ ཧི པ་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ཨཱ་ས་ནྣ་བྷཱ་ཝེ་ན ཋ་པི་ཏཱ་ནཾ ཨ་ནྟ་ར་ས་དི་སེ ཏི་ཎྞཾ ཏི་ཎྞཾ ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལཱ༹་ནཾ ཨ་ནྟ་རེ ཨེ་ཀེ་ཀོ ལོ་ཀ་ནྟ་ར་ནི་ར་ཡོ.
ཨ་ན་ནྟཱ་ནཱིཏི ཨ་པ་རི་མཱ་ཎཱ་ནི, ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀཱ་ནཱི’’ཏི ཨ་ཉྙེ་ཧི མི་ནི་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻཱ་ནི. བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ན་ནྟེ་ན བུ་དྡྷ་ཉཱ་ཎེ་ན ཨ་ཝེ་དི ‘‘ཨ་ན་ནྟོ ཨཱ་ཀཱ་སོ, ཨ་ན་ནྟོ ས་ཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡོ, ཨ་ན་ནྟཱ་ནི ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལཱ༹་ནཱི’’ཏི ཏི་ཝི་དྷ་མྤི ཨ་ན་ནྟཾ བུ་དྡྷ་ཉཱ་ཎཾ པ་རི་ཙྪི་ནྡ་ཏི ས་ཡ་མྤི ཨ་ན་ནྟ་ཏྟཱ. ཡཱ་ཝ་ཏ་ཀཾ ཧི ཉེ་ཡྻཾ, ཏཱ་ཝ་ཏ་ཀཾ ཉཱ་ཎཾ. ཡཱ་ཝ་ཏ་ཀཾ ཉཱ་ཎཾ, ཏཱ་ཝ་ཏ་ཀཾ ཉེ་ཡྻཾ. ཉེ་ཡྻ་པ་རི་ཡ་ནྟི་ཀཾ ཉཱ་ཎཾ, ཉཱ་ཎ་པ་རི་ཡ་ནྟི་ཀཾ ཉེ་ཡྻ་ནྟི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ན་ནྟེ་ན བུ་དྡྷ་ཉཱ་ཎེ་ན ཨ་ཝེ་དཱི’’ཏི. ཨ་ན་ནྟ་ཏཱ ཙ་སྶ ཨ་ན་ནྟ་ཉེ་ཡྻ་པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ནེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ ཏ་ཏྠ ཨ་པྤ་ཊི་ཧ་ཏ་ཙཱ་ར་ཏྟཱ. ན་ནུ ཙེ་ཏྠ ཝི་ཝ་ཊྚཱ་དཱི་ན་མྤི ཝི་དི་ཏ་ཏཱ ཝ་ཏྟ་བྦཱ་ཏི? ས་ཙྩཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, སཱ པ་ན པ་ར་ཏོ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཨཱ་ག་མི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨི་དྷ ན ག་ཧི་ཏཱ.
༡༣༨. ཨ་ཏྟ་ནཱཏི ནི་སྶ་ཀྐ་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཏཾ. གུ་ཎེ་ཧི ཨ་ཏྟ་ནཱ ཝི་སི་ཊྛ་ཏ་ར་སྶཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་ར-གྒ་ཧ་ཎཾ ཙེ་ཏྠ ‘‘ཨ་ནུ་ཏྟ་རོ’’ཏི པ་ད་སྶ ཨ་ཏྠ་ནི་དྡེ་ས་ཏཱ་ཡ ཀ་ཏཾ, ན ཝི་སི་ཊྛ་སྶ ཀ་སྶ་ཙི ཨ་ཏྠི་ཏཱ་ཡ. ས་དེ་ཝ་ཀེ ཧི ལོ་ཀེ ས་དི་ས་ཀ་པྤོ་པི ནཱ་མ ཀོ་ཙི ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ ན་ཏྠི, ཀུ་ཏོ ས་དི་སོ. ཝི་སི་ཊྛེ པ་ན ཀཱ ཀ་ཐཱ. ཀ་སྶ་ཙཱིཏི ཀ་སྶ་ཙི་པི. ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ཏཱིཏི སཱི་ལ་ས་མྤ་དཱ་ཡ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ ཧི་རོ་ཏྟ་པྤ་མེ་ཏྟཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་ནཾ, ཝི་སེ་ས་པ་ཙྩ་ཡཱ་ནཾ ས་དྡྷཱ་ས་ཏི་ཝཱི་རི་ཡ་པ་ཉྙཱ་ན་ཉྩ ཨུ་ཀྐཾ་ས་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ས་མུ་དཱ་ག་མ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎོ ས་ཝཱ་ས་ན་པ་ཊི་པ་ཀྑ་སྶ པ་ཧཱི་ན་ཏྟཱ ཨུ་ཀྐཾ་ས་པཱ་ར་མི་པྤ་ཏྟོ ས་ཏྠུ སཱི་ལ་གུ་ཎོ. ཏེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ས་དེ་ཝ་ཀཾ ལོ་ཀཾ ཨ་ཉྙ་ད་ཏྠུ ཨ་བྷི་བྷུ་ཡྻ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ན ས་ཡཾ ཀེ་ན་ཙི ཨ་བྷི་བྷུ་ཡྻ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨེ་ཝཾ ས་མཱ་དྷི་གུ་ཎཱ་དཱི་སུ་པི ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ. སཱི་ལཱ་ད་ཡོ ཙེ་ཏེ ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་མི་སྶ་ཀཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཝི་མུ་ཏྟི་ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ནཾ པ་ན ལོ་ཀི་ཡཾ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་མེ་ཝ.
ཡ་དི ཨེ་ཝཾ, ཀ་ཐཾ ཏེ་ན ས་དེ་ཝ་ཀཾ ལོ་ཀཾ ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི? ཏ་སྶཱ་པི ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ས་དི་ས་ཏྟཱ. ཏ་མྤི ཧི ཝི་ས་ཡ་ཏོ, པ་ཝ་ཏྟི་ཏོ, པ་ཝ་ཏྟི ཨཱ་ཀཱ་ར་ཏོ ཙ ཨུ་ཏྟ་རི་ཏ་ར་མེ་ཝ. ཏཾ ཧི ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ ས་ཏྠུ ཝི་མུ་ཏྟི་གུ་ཎཾ ཨཱ་ར་བྦྷ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ཉྩ ཨ་ཏ་ཀྐཱ་ཝ་ཙ་རཾ པ་ར་མ་ག་མྦྷཱི་རཾ ས་ཎྷ་སུ་ཁུ་མཾ ས་ཝི་ས་ཡཾ པ་ཊི་པ་ཀྑ་དྷ་མྨཱ་ནཾ སུ་པྤ་ཧཱི་ན་ཏྟཱ སུ་ཊྛུ པཱ་ཀ་ཊཾ ཝི་བྷཱུ་ཏ་ཏ་རཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ས་མྨ་དེ་ཝ ཙ ཝ་སཱི་བྷཱ་ཝ་སྶ པཱ་པི་ཏ་ཏྟཱ, བྷ་ཝ་ངྒ་པ་རི་ཝཱ་ས་སྶ ཙ ཨ་ཏི་པ་རི་ཏྟ་ཀ་ཏྟཱ ལ་ཧུཾ ལ་ཧུཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི.
ཨེ་ཝཾ སཱི་ལཱ་དི་གུ་ཎེ་ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨུ་ཏྟ་རི་ཏ་ར་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ས་དི་ས་སྶཱ་པི ཨ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ས་མོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨ་ས་མོཏི ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ ན་ཏྠི ཨེ་ཏ་སྶ སཱི་ལཱ་དི་གུ་ཎེ་ན ས་མཱ ས་དི་སཱ་ཏི ཨ་ས་མོ. ཏ་ཐཱ ཨ་ས་མེ་ཧི ཨ་ཏཱི་ཏཱ་ནཱ་ག་ཏ་བུ་དྡྷེ་ཧི ས་མོ, ཨ་ས་མཱ ཝཱ ས་མཱ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཨ་ས་མ་ས་མོ. སཱི་ལཱ་དི་གུ་ཎེ་ན ན་ཏྠི ཨེ་ཏ་སྶ པ་ཊི་མཱ་ཏི ཨ་པྤ་ཊི་མོ. སེ་ས་པ་ད་དྭ་ཡེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཏ་ཏྠ ཨུ་པ་མཱ་མ་ཏྟཾ པ་ཊི་མཱ, ས་དི་སཱུ་པ་མཱ པ་ཊི་བྷཱ་གོ, ཡུ་ག་གྒཱ་ཧ་ཝ་སེ་ན ཋི་ཏོ པ་ཊི་པུ་གྒ་ལོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
ན ཁོ པ་ནཱ་ཧཾ ས་མ་ནུ་པ་སྶཱ་མཱིཏི མ་མ ས་མ་ནྟ་ཙ་ཀྑུ་ནཱ ཧ་ཏྠ་ཏ་ལེ ཨཱ་མ་ལ་ཀཾ ཝི་ཡ ས་བྦ་ལོ་ཀཾ པ་སྶ་ནྟོ་པི ཏ་ཏྠ ས་དེ་ཝ་ཀེ…པེ… པ་ཛཱ་ཡ ཨ་ཏྟ་ནཱ ཨ་ཏྟ་ཏོ སཱི་ལ་ས་མྤ་ནྣ་ཏ་རཾ ས་མྤ་ནྣ་ཏ་ར་སཱི་ལཾ ཀ་ཉྩི པུ་གྒ་ལཾ ན ཁོ པ་ན པ་སྶཱ་མི, ཏཱ་དི་ས་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨ་གྒ་པྤ་སཱ་ད་སུ་ཏྟཱ་དཱི་ནཱིཏི ཨེ་ཏྠ –
‘‘ཡཱ་ཝ་ཏཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་ཏྟཱ ཨ་པ་དཱ ཝཱ དྭི་པ་དཱ ཝཱ ཙ་ཏུ་པྤ་དཱ ཝཱ བ་ཧུ་པྤ་དཱ ཝཱ རཱུ་པི་ནོ ཝཱ ཨ་རཱུ་པི་ནོ ཝཱ ས་ཉྙི་ནོ ཝཱ ཨ་ས་ཉྙི་ནོ ཝཱ ནེ་ཝ་ས་ཉྙི་ནཱ་ས་ཉྙི་ནོ ཝཱ, ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ ཏེ་སཾ ཨ་གྒ་མ་ཀྑཱ་ཡ་ཏི ཨ་ར་ཧཾ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ. ཡེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བུ་དྡྷེ པ་ས་ནྣཱ, ཨ་གྒེ ཏེ པ་ས་ནྣཱ. ཨ་གྒེ ཁོ པ་ན པ་ས་ནྣཱ་ནཾ ཨ་གྒོ ཝི་པཱ་ཀོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༤.༣༤; ༥.༣༢; ༡༠.༡༥; ཨི་ཏི་ཝུ༩༠) –
ཨི་དཾ ཨ་གྒ་པྤ་སཱ་ད་སུ་ཏྟཾ. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན –
‘‘ས་དེ་ཝ་ཀེ…པེ… ས་དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ཡ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ ཨ་བྷི་བྷཱུ ཨ་ན་བྷི་བྷཱུ་ཏོ ཨ་ཉྙ་ད་ཏྠུ་ད་སོ ཝ་ས་ཝ་ཏྟཱི, ཏ་སྨཱ ‘ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༤.༢༤; དཱི. ནི. ༣.༡༨༨) –
ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ནི སུ་ཏྟ་པ་དཱ་ནི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ནི. ཨཱ་དི་ཀཱ གཱ་ཐཱ་ཡོཏི ཨེ་ཏྠ –
‘‘ཨ་ཧཾ ཧི ཨ་ར་ཧཱ ལོ་ཀེ, ཨ་ཧཾ ས་ཏྠཱ ཨ་ནུ་ཏྟ་རོ;
ཨེ་ཀོ་མྷི ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ, སཱི་ཏི་བྷཱུ་ཏོ་སྨི ནི་བྦུ་ཏོ. (མ་ཧཱ་ཝ. ༡༡; མ. ནི. ༡.༢༨༥; ༢.༣༤༡);
‘‘ད་ནྟོ ད་མ་ཡ་ཏཾ སེ་ཊྛོ, ས་ནྟོ ས་མ་ཡ་ཏཾ ཨི་སི;
མུ་ཏྟོ མོ་ཙ་ཡ་ཏཾ ཨ་གྒོ, ཏི་ཎྞོ ཏཱ་ར་ཡ་ཏཾ ཝ་རོ. (ཨི་ཏི་ཝུ. ༡༡༢);
‘‘ན་ཡི་མ་སྨིཾ ལོ་ཀེ པ་ར་སྨིཾ ཝཱ པ་ན,
བུ་དྡྷེ་ན སེ་ཊྛོ ས་དི་སོ ཙ ཝི་ཛྫ་ཏི;
ཡ་མཱ་ཧུ ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻཱ་ནཾ ཨ་གྒ་ཏཾ ག་ཏོ,
པུ་ཉྙ་ཏྠི་ཀཱ་ནཾ ཝི་པུ་ལ་ཕ་ལེ་སི་ན’’ནྟི. (ཝི. ཝ. ༡༠༤༧; ཀ་ཐཱ. ༧༩༩) –
ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཀཱ གཱ་ཐཱ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ཏ་བྦཱ.
༡༣༩. ད་མེ་ཏཱིཏི ས་མེ་ཏི, ཀཱ་ཡ་ས་མཱ་དཱི་ཧི ཡོ་ཛེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏཾ པ་ན ཀཱ་ཡ་ས་མཱ་དཱི་ཧི ཡོ་ཛ་ནཾ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཏ་ད་ངྒ་ཝི་ན་ཡཱ་དཱི་སུ པ་ཏི་ཊྛཱ་པ་ནཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་ནེ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ད་མེ་ཏུཾ ཡུ་ཏྟཱཏི ད་མ་ནཱ་ར་ཧཱ. ཨ་མ་ནུ་སྶ་པུ་རི་སཱཏི ཨེ་ཏྠ ན མ་ནུ་སྶཱ་ཏི ཨ་མ་ནུ་སྶཱ. ཏཾ་ས་དི་ས་ཏཱ ཨེ་ཏྠ ཛོ་ཏཱི་ཡ་ཏི, ཏེ་ན མ་ནུ་སྶ་ཏྟ་མ་ཏྟཾ ན་ཏྠི, ཨ་ཉྙཾ ས་མཱ་ན་ནྟི ཡ་ཀྑཱ་ད་ཡོ ‘‘ཨ་མ་ནུ་སྶཱ’’ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ, ན ཡེ ཀེ་ཙི མ་ནུ་སྶེ་ཧི ཨ་ཉྙེ. ཏ་ཐཱ ཧི ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་པུ་རི་སཱ་ནཾ ཝི་སུཾ ག་ཧ་ཎཾ ཀ་ཏཾ, ཡ་ཀྑཱ་ད་ཡོ ཨེ་ཝ ཙ ནི་དྡི་ཊྛཱ. ཨ་པ་ལཱ་ལོ ཧི་མ་ཝ་ནྟ་ཝཱ་སཱི. ཙཱུ་ལོ༹་ད་ར་མ་ཧོ་ད་རཱ ནཱ་ག་དཱི་པ་ཝཱ་སི་ནོ. ཨ་གྒི་སི་ཁ་དྷཱུ་མ་སི་ཁཱ སཱི་ཧ་ལ༹་དཱི་པ་ཝཱ་སི་ནོ. ནི་བྦི་སཱ ཀ་ཏཱ དོ་ས་ཝི་ས་སྶ ཝི་ནོ་ད་ནེ་ན. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་ར་ཎེ་སུ ཙ སཱི་ལེ་སུ ཙ པ་ཏི་ཊྛཱ་པི་ཏཱ’’ཏི. ཀཱུ་ཊ་ད་ནྟཱ་ད་ཡོཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན གྷོ་ཊ་མུ་ཁ་ཨུ་པཱ་ལི་ག་ཧ་པ་ཏི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ. ས་ཀྐ་དེ་ཝ་རཱ་ཛཱ་ད་ཡོཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཨ་ཛ་ཀ་ལཱ་པ་ཡ་ཀྑ་བ་ཀ་བྲ་ཧྨཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཨི་དཾ ཙེ་ཏྠ སུ་ཏྟནྟི ཨི་དཾ ཀེ་སི་སུ་ཏྟཾ. ཝི་ནཱི་ཏཱ ཝི་ཙི་ཏྲེ་ཧི ཝི་ན་ཡ་ནཱུ་པཱ་ཡེ་ཧཱིཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ཏ་བྦཾ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ས་ཎྷཱ་དཱི་ཧི ཨུ་པཱ་ཡེ་ཧི ཝི་ན་ཡ་སྶ དཱི་པ་ན་ཏོ.
ཝི་སུ་དྡྷ་སཱི་ལཱ་དཱི་ནཾ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དཱི་ནཱིཏི ‘‘ཝི་སུ་དྡྷ་སཱི་ལ་སྶ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ, པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ལཱ་བྷི་ནོ དུ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏ་སྶ ཏ་སྶ ཨུ་པ་རཱུ་པ་རི ཝི་སེ་སཾ ཨཱ་ཙི་ཀྑ་ནྟོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. སོ་ཏཱ་པ་ནྣཱ་དཱི་ནནྟི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ‘‘ད་ནྟེ་པི ད་མེ་ཏི་ཡེ་ཝཱ’’ཏི ཨི་དཾ པུ་བྦེ ‘‘ས་བྦེ་ན ས་བྦཾ ད་མ་ཐཾ ཨ་ནུ་པ་ག་ཏཱ པུ་རི་ས་ད་མྨཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཡེ པ་ན ཝི་པྤ་ཀ་ཏ་ད་མྨ་བྷཱ་ཝཱ ས་བྦ་ཐཱ ད་མེ་ཏ་བྦ་ཏཾ ནཱ་ཏི་ཝ་ཏྟཱ, ཏེ ས་ཏྟེ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ད་ནྟེ་པི ད་མེ་ཏི་ཡེ་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་པི ཧི པུ་རི་ས་ད་མྨཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི, ཡ་ཏོ ནེ ས་ཏྠཱ ད་མེ་ཏི.
ཨ་ཏྠ་པ་དནྟི ཨ་ཏྠཱ་བྷི་བྱ་ཉྫ་ཀ་པ་དཾ, ཝཱ་ཀྱ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཝཱ་ཀྱེ་ན ཧི ཨ་ཏྠཱ་བྷི་བྱ་ཏྟི, ན ནཱ་མཱ་དི་པ་ད་མ་ཏྟེ་ན. ཨེ་ཀ་པ་ད་བྷཱ་ཝེ་ན ཙ ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎོ ས་ཏྠུ པུ་རི་ས་ད་མྨ་སཱ་ར་ཐི་བྷཱ་ཝོ ད་སྶི་ཏོ ཧོ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘བྷ་ག་ཝཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ཊྛ དི་སཱཏི ཨ་ཊྛ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ. ཏཱ ཧི ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ས་མྦ་ནྡྷཱ་པི ཨ་སཾ་ཀི་ཎྞ་བྷཱ་ཝེ་ན དི་སྶ་ནྟི ཨ་པ་དི་སྶ་ནྟཱི་ཏི དི་སཱ, དི་སཱ ཝི་ཡཱ་ཏི ཝཱ དི་སཱ. ཨ་ས་ཛྫ་མཱ་ནཱཏི ན ས་ཛྫ་མཱ་ནཱ ཝ་སཱི་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ནི་སྶ་ངྒ་ཙཱ་རཱ. དྷཱ་ཝ་ནྟི ཛ་ཝ་ན་ཝུ་ཏྟི་ཡོ་ག་ཏོ. ཨེ་ཀཾ་ཡེ་ཝ དི་སཾ དྷཱ་ཝ་ཏི, ཨ་ཏྟ་ནོ ཀཱ་ཡཾ ཨ་པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ནྟོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ས་ཏྠཱ་རཱ པ་ན ད་མི་ཏཱ པུ་རི་ས་ད་མྨཱ ཨེ་ཀི་རི་ཡཱ་པ་ཐེ་ནེ་ཝ ཨ་ཊྛ དི་སཱ དྷཱ་ཝ་ནྟི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀ་པ་ལླ་ངྐེ་ནེ་ཝ ནི་སི་ནྣཱ’’ཏི. ཨ་ཊྛ དི་སཱཏི ཙ ནི་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟ་མེ་ཏཾ, ལོ་ཀི་ཡེ་ཧི ཨ་ག་ཏ་པུ་བྦཾ ནི་རོ་དྷ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་དི་སཾ, ཨ་མ་ཏ་དི་ས་ཉྩ པ་ཀྑ་ནྡ་ན་ཏོ.
༡༤༠. དི་ཊྛ་དྷ་མྨོ ཝུ་ཙྩ་ཏི པ་ཙྩ་ཀྑོ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ, ཏ་ཏྠ ནི་ཡུ་ཏྟོ་ཏི དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀོ, ཨི་དྷ་ལོ་ཀ་ཏྠོ. ཀ་མྨ་ཀི་ལེ་ས་ཝ་སེ་ན ས་མྤ་རེ་ཏ་བྦ་ཏོ ས་མྨཱ ག་ནྟ་བྦ་ཏོ ས་མྤ་རཱ་ཡོ, པ་ར་ལོ་ཀོ, ཏ་ཏྠ ནི་ཡུ་ཏྟོ་ཏི ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀོ, པ་ར་ལོ་ཀ་ཏྠོ. པ་ར་མོ ཨུ་ཏྟ་མོ ཨ་ཏྠོ པ་ར་མ་ཏྠོ, ནི་བྦཱ་ནཾ. ཏེ་ཧི དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀ་ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀ་པ་ར་མ་ཏྠེ་ཧི. ཡ་ཐཱ་ར་ཧནྟི ཡ་ཐཱ་ནུ་རཱུ་པཾ. ཏེ་སུ ཨ་ཏྠེ་སུ ཡོ ཡོ པུ་གྒ་ལོ ཡཾ ཡཾ ཨ་ར་ཧ་ཏི, ཏ་ད་ནུ་རཱུ་པཾ. ཨ་ནུ་སཱ་ས་ཏཱིཏི ཝི་ནེ་ཏི ཏ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ པ་ཏི་ཊྛ་པེ་ཏི, ས་ཧ ཨ་ཏྠེ་ན ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ས་ཏྠོ, བྷ་ཎྜ་མཱུ་ལེ་ན ཝཱ་ཎི་ཛྫཱ་ཡ དེ་ས་ནྟ་རཾ ག་ཙྪ་ནྟོ ཛ་ན་ས་མཱུ་ཧོ. ཧི་ཏུ་པ་དེ་སཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་རི་པཱ་ལེ་ཏ་བྦོ སཱ་སི་ཏ་བྦོ སོ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ས་ཏྠཱ, ས་ཏྠ་ཝཱ་ཧོ. སོ ཝི་ཡ བྷ་ག་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཏྠཱ ཝི་ཡཱ་ཏི ས་ཏྠཱ, བྷ་ག་ཝཱ ས་ཏྠ་ཝཱ་ཧོ’’ཏི.
ཨི་དཱ་ནི ཏ་མ་ཏྠཾ ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི༹་ན་ཡེ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་ཐཱ ས་ཏྠ་ཝཱ་ཧོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ས་ཏྠེཏི ས་ཏྠི་ཀེ ཛ་ནེ. ཀཾ ཏཱ་རེ་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཀ་ནྟཱ་རོ, ནི་རུ་ད་ཀོ ཨ་ར་ཉྙ་པྤ་དེ་སོ. རུ་ལ༹ྷཱི་ཝ་སེ་ན པ་ན ཨི་ཏ་རོ་པི ཨ་ར་ཉྙ་པྤ་དེ་སོ ཏ་ཐཱ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཙོ་ར་ཀ་ནྟཱ་རནྟི ཙོ་རེ་ཧི ཨ་དྷི་ཊྛི་ཏ་ཀ་ནྟཱ་རཾ. ཏ་ཐཱ ཝཱ་ལ༹་ཀ་ནྟཱ་རཾ. དུ་བྦྷི་ཀྑ་ཀ་ནྟཱ་རནྟི དུ་ལླ་བྷ་བྷི་ཀྑཾ ཀ་ནྟཱ་རཾ. ཏཱ་རེ་ཏཱིཏི ཨ་ཁེ་མ་ནྟ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ཏི་ཀྐཱ་མེ་ཏི. ཨུ་ཏྟཱ་རེ་ཏཱིཏི་ཨཱ་དི ཨུ་པ་ས་གྒེ་ན པ་དཾ ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཐ ཝཱ ཨུ་ཏྟཱ་རེ་ཏཱིཏི ཁེ་མ་ནྟ་བྷཱུ་མིཾ ཨུ་པ་ནེ་ནྟོ ཏཱ་རེ་ཏི. ནི་ཏྟཱ་རེ་ཏཱིཏི ཨ་ཁེ་མ་ནྟ་ཊྛཱ་ན་ཏོ ནི་ཀྑཱ་མེ་ནྟོ ཏཱ་རེ་ཏི. པ་ཏཱ་རེ་ཏཱིཏི པ་རི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཏཱ་རེ་ཏི, ཧ་ཏྠེ་ན པ་རི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཝི་ཡ ཏཱ་རེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་བྦ་མྤེ་ཏཾ ཏཱ་ར་ཎུ་ཏྟཱ་ར་ཎཱ་དི་ཁེ་མ་ཊྛཱ་ནེ ཋ་པ་ན་མེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཁེ་མ་ནྟ་བྷཱུ་མིཾ ས་མྤཱ་པེ་ཏཱི’’ཏི. ས་ཏྟེཏི ཝེ་ནེ་ཡྻ་ས་ཏྟེ. མ་ཧཱ་ག་ཧ་ན་ཏཱ་ཡ, མ་ཧཱ་ན་ཏྠ་ཏཱ་ཡ, དུ་ནྣི་ཏྠ་ར་ཎ་ཏཱ་ཡ ཙ ཛཱ་ཏི་ཡེ་ཝ ཀ་ནྟཱ་རོ ཛཱ་ཏི་ཀ་ནྟཱ་རོ, ཏཾ ཛཱ་ཏི་ཀ་ནྟཱ་རཾ.
ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་ས་ཏྟ་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན. དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ ཨེ་ཝ ཧི ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་ས་ཏྟཱ, ན ཏི་ར་ཙྪཱ་ནཱ་ད་ཡོ. བྷ་བྦ་པུ་གྒ་ལ་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ནཱཏི ས་མྨ་ཏྟ་ནི་ཡཱ་མོ་ཀྐ་མ་ན་སྶ ཡོ་གྱ་པུ་གྒ་ལ་སྶ པ་རི་ཙྪི་ནྡ་ན་ཝ་སེ་ན. ཨེ་ཏནྟི ‘‘དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ན’’ནྟི ཨེ་ཏཾ ཝ་ཙ་ནཾ. བྷ་ག་ཝ་ཏོཏི ནི་སྶ་ཀྐ་ཝ་ཙ་ནཾ ཡ་ཐཱ ‘‘ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ཏོ ཨ་ཛ྄ཛྷེ་ཏཱི’’ཏི, བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་ནྟི་ཀེ་ཏི ཝཱ ཨ་ཏྠོ. ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ས་མྤ་ཏྟིནྟི ཏི་ཧེ་ཏུ་ཀ་པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཨཱ་དི་ཀཾ མ་གྒ་ཕ་ལཱ་དྷི་ག་མ་སྶ བ་ལ་ཝ་ཀཱ་ར་ཎཾ.
ག་གྒ་རཱ་ཡཱཏི ག་གྒ་རཱ་ཡ ནཱ་མ ར་ཉྙོ དེ་ཝི་ཡཱ, ཏཱ་ཡ ཝཱ ཀཱ་རི་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ག་གྒ་རཱ’’ཏི ལ་དྡྷ་ནཱ་མཱ་ཡ. ས་རེ ནི་མི་ཏྟཾ ཨ་གྒ་ཧེ་སཱིཏི ‘‘དྷ་མྨོ ཨེ་སོ ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི དྷ་མྨ་ས་ཉྙཱ་ཡ ས་རེ ནི་མི་ཏྟཾ ག་ཎྷི, ག་ཎྷ་ནྟོ ཙ པ་ས་ནྣ་ཙི་ཏྟོ པ་རི་ས་པ་རི་ཡ་ནྟེ ནི་པ་ཛྫི. ས་ནྣི་རུ་མྦྷི་ཏྭཱ ཨ་ཊྛཱ་སཱིཏི ཏ་སྶ སཱི་སེ ད་ཎྜ་སྶ ཋ་པི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ཨ་པ་སྶ་ནྟོ ཏ་ཏྠ ད་ཎྜཾ ཨུ་པྤཱི་ལེ༹་ཏྭཱ ཨ་ཊྛཱ་སི. མ་ཎྜཱུ་ཀོ་པི ད་ཎྜེ ཋ་པི་ཏེ་པི ཨུ་པྤཱི་ལི༹་ཏེ་པི དྷ་མྨ་ག་ཏེ་ན པ་སཱ་དེ་ན ཝི་སྶ་ར་མ་ཀ་རོ་ནྟོ་ཝ ཀཱ་ལ་མ་ཀཱ་སི. དེ་ཝ་ལོ་ཀེ ནི་བྦ་ཏྟ་ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ཡཾ དྷ་མྨ་ཏཱ, ཡཱ ‘‘ཀུ་ཏོ་ཧཾ ཨི་དྷ ནི་བྦ་ཏྟོ, ཏ་ཏྠ ཀིཾ ནུ ཁོ ཀ་མྨ་མ་ཀཱ་སི’’ནྟི ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ནཱ. ཏ་སྨཱ ཨ་ཏྟ་ནོ པུ་རི་མ་བྷ་ཝ་སྶ དི་ཊྛ་ཏྟཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་རེ ཨ་ཧ་མྤི ནཱ་མ ཨི་དྷ་ནི་བྦ་ཏྟོ’’ཏི. བྷ་ག་ཝ་ཏོ པཱ་དེ ཝ་ནྡི ཀ་ཏ་ཉྙུ་ཏཱ་སཾ་ཝ་ཌྜྷི་ཏེ་ན པེ་མ་གཱ་ར་ཝ་བ་ཧུ་མཱ་ནེ་ན.
བྷ་ག་ཝཱ ཛཱ་ན་ནྟོ་ཝ མ་ཧཱ་ཛ་ན་སྶ ཀ་མྨ་ཕ་ལཾ, བུ་དྡྷཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ཉྩ པ་ཙྩ་ཀྑཾ ཀཱ་ཏུ་ཀཱ་མོ ‘‘ཀོ མེ ཝ་ནྡ་ཏཱི’’ཏི གཱ་ཐཱ་ཡ པུ་ཙྪི. ཏ་ཏྠ ཀོཏི དེ་ཝ་ནཱ་ག་ཡ་ཀྑ་ག་ནྡྷ་བྦཱ་དཱི་སུ ཀོ, ཀ་ཏ་མོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. མེཏི མ་མ. པཱ་དཱ་ནཱིཏི པཱ་དེ. ཨི་དྡྷི་ཡཱཏི ཨི་མཱ་ཡ ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱ་ཡ དེ་ཝི་དྡྷི་ཡཱ. ‘‘ཡ་ས་སཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨེ་དི་སེ་ན པ་རི་ཝཱ་རེ་ན, པ་རི་ཙྪེ་དེ་ན ཙ. ཛ་ལནྟི ཝི་ཛྫོ་ཏ་མཱ་ནོ. ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟེ་ནཱཏི ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ཀ་ནྟེ་ན ཀ་མ་ནཱི་ཡེ་ན སུ་ནྡ་རེ་ན. ཝ་ཎྞེ་ནཱཏི ཚ་ཝི་ཝ་ཎྞེ་ན ས་རཱི་ར་ཝ་ཎྞ་ནི་བྷཱ་ཡ. ས་བྦཱ ཨོ་བྷཱ་ས་ཡཾ དི་སཱཏི ས་བྦཱ ད་ས་པི དི་སཱ པ་བྷཱ་སེ་ནྟོ, ཙ་ནྡོ ཝི་ཡ, སཱུ་རི་ཡོ ཝི་ཡ ཙ ཨེ་ཀོ་བྷཱ་སཾ ཨེ་ཀཱ་ལོ་ཀཾ ཀ་རོ་ནྟོ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཨེ་ཝཾ པ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ པུ་ཙྪི་ཏོ དེ་ཝ་པུ་ཏྟོ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ པ་ཝེ་དེ་ནྟོ ‘‘མ་ཎྜཱུ་ཀོ་ཧཾ པུ་རེ ཨཱ་སི’’ནྟི གཱ་ཐ་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ པུ་རེཏི པུ་རི་མ་ཛཱ་ཏི་ཡཾ. ‘‘ཨུ་ད་ཀེ’’ཏི ཨི་དཾ ཏ་དཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་ད་སྶ་ནཾ. ‘‘ཨུ་ད་ཀེ མ་ཎྜཱུ་ཀོ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ཨུ་དྡྷ་མཱ་ཡི་ཀཱ་དི་ཀ་སྶ ཐ་ལེ མ་ཎྜཱུ་ཀ་སྶ ནི་ཝ་ཏྟ་ནཾ ཀ་ཏཾ ཧོ་ཏི. གཱ་ཝོ ཙ་ར་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི གོ་ཙ་རོ, གུ་ནྣཾ གྷཱ་སེ་ས་ན་ཊྛཱ་ནཾ. ཨི་དྷ པ་ན གོ་ཙ་རོ ཝི་ཡཱ་ཏི གོ་ཙ་རོ, ཝཱ་རི ཨུ་ད་ཀཾ གོ་ཙ་རོ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཝཱ་རི་གོ་ཙ་རོ. ཨུ་ད་ཀ་ཙཱ་རཱི་པི ཧི ཀོ་ཙི ཀ་ཙྪ་པཱ་དི ཨ་ཝཱ་རི་གོ་ཙ་རོ་པི ཧོ་ཏཱི་ཏི ‘‘ཝཱ་རི་གོ་ཙ་རོ’’ཏི ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཝ དྷ་མྨཾ སུ་ཎ་ནྟ་སྶཱཏི བྲ་ཧྨ་སྶ་རེ་ན ཀ་ར་ཝཱི་ཀ་རུ་ཏ་མ་ཉྫུ་ནཱ དེ་སེ་ནྟ་སྶ ཏ་ཝ དྷ་མྨཾ ‘‘དྷ་མྨོ ཨེ་སོ ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི ས་རེ ནི་མི་ཏྟ་གྒཱ་ཧ་ཝ་སེ་ན སུ་ཎ་ནྟ་སྶ. ཨ་ནཱ་ད་རེ ཙེ་ཏཾ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨ་ཝ་དྷི ཝ་ཙྪ་པཱ་ལ་ཀོཏི ཝ་ཙྪེ ར་ཀྑ་ནྟོ གོ་པཱ་ལ་དཱ་ར་ཀོ མ་མ ས་མཱི་པཾ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ད་ཎྜ་མོ་ལུ་བྦྷ ཏི་ཊྛ་ནྟོ མ་མ སཱི་སེ ད་ཎྜཾ ས་ནྣི་རུ་མྦྷི་ཏྭཱ མཾ མཱ་རེ་སཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
སི་ཏཾ ཀ་ཏྭཱཏི ‘‘ཏ་ཐཱ པ་རི་ཏྟ་ཏ་རེ་ནཱ་པི པུ་ཉྙཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨེ་ཝཾ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ཨུ་ལཱ༹་རཱ ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ ས་མྤ་ཏྟི་ཡོ ལ་བྦྷ་ནྟཱི’’ཏི པཱི་ཏི་སོ་མ་ན་སྶ་ཛཱ་ཏོ བྷཱ་སུ་ར་ཏ་ར་དྷ་ཝ་ལ་ཝི་པྥུ་ར་ནྟ་ད་སྶ་ན་ཀི་ར་ཎཱ་ཝ་ལཱི་ཧི བྷི་ཡྻོ་སོ མ་ཏྟཱ་ཡ ཏཾ པ་དེ་སཾ ཨོ་བྷཱ་སེ་ནྟོ སི་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ. པཱི་ཏི་སོ་མ་ན་སྶ་ཝ་སེ་ན ཧི སོ –
‘‘མུ་ཧུ་ཏྟཾ ཙི་ཏྟ་པ་སཱ་ད་སྶ, ཨི་དྡྷིཾ པ་སྶ ཡ་ས་ཉྩ མེ;
ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ཉྩ མེ པ་སྶ, ཝ་ཎྞཾ པ་སྶ ཛུ་ཏི་ཉྩ མེ.
‘‘ཡེ ཙ ཏེ དཱི་གྷ་མ་དྡྷཱ་ནཾ, དྷ་མྨཾ ཨ་སྶོ་སུཾ གོ་ཏ་མ;
པ་ཏྟཱ ཏེ ཨ་ཙ་ལ་ཊྛཱ་ནཾ, ཡ་ཏྠ ག་ནྟྭཱ ན སོ་ཙ་རེ’’ཏི. (ཝི. ཝ. ༨༥༩-༨༦༠);
ཨི་མཱ དྭེ གཱ་ཐཱ ཝ་ཏྭཱ པ་ཀྐཱ་མི.
༡༤༡. ཡཾ པ་ན ཀི་ཉྩཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཡནྟི ཨ་ནི་ཡ་མི་ཏ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏ་ཐཱ ཀི་ཉྩཱིཏི. པ་ནཱཏི ཝ་ཙ་ནཱ་ལ་ངྐཱ་ར་མ་ཏྟཾ. ཏ་སྨཱ ཡཾ ཀི་ཉྩཱིཏི ཉེ་ཡྻ་སྶ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་པ་རི་ཡཱ་དཱ་ནཾ ཀ་ཏཾ ཧོ་ཏི. པ་ནཱཏི ཝཱ ཝི་སེ་ས་ཏྠ་དཱི་པ་ཀོ ནི་པཱ་ཏོ. ཏེ་ན ‘‘ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་ངྑེ་པ་ཏོ, ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ཙ ས་ཏྠུ ཙ་ཏུ་ས་ཙྩཱ་བྷི་ས་མྦོ་དྷོ ཝུ་ཏྟོ. ‘‘བུ་དྡྷོ’’ཏི པ་ན ཨི་མི་ནཱ ཏ་ད་ཉྙ་སྶ་པི ཉེ་ཡྻ་སྶཱ་ཝ་བོ་དྷོ. པུ་རི་མེ་ན ཝཱ ས་ཏྠུ པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ཉཱ་ཎཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ, པ་ཙྪི་མེ་ན དེ་ས་ནཱ་ཉཱ་ཎཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ. པཱིཏི ཨུ་པ་རི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནོ ཝི་སེ་སོ ཛོ་ཏཱི་ཡ་ཏི. ས་བྦ་སོ པ་ཊི་པ་ཀྑེ་ཧི ཝི་མུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཝི་མོ་ཀྑོ, ཨ་གྒ་མ་གྒོ. ཏ་སྶ ཨ་ནྟོ ཨ་གྒ་ཕ་ལཾ, ཏ་ཏྠ བྷ་ཝཾ ཏ་སྨིཾ ལ་དྡྷེ ལ་དྡྷ་བྦ་ཏོ ཝི་མོ་ཀྑ་ནྟི་ཀ་ཉཱ་ཎཾ, ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎེ་ན ས་དྡྷིཾ ས་བྦ་མྤི བུ་དྡྷ་ཉཱ་ཎཾ. ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟོཏི ཨེ་ཏྠ –
‘‘ས་བྦ་ཉྙུ་ཏཱ་ཡ བུ་དྡྷོ, ས་བྦ་ད་སྶཱ་ཝི་ཏཱ་ཡ བུ་དྡྷོ, ཨ་ན་ཉྙ་ནེ་ཡྻ་ཏཱ་ཡ བུ་དྡྷོ, ཝི་ས་ཝི་ཏཱ་ཡ བུ་དྡྷོ, ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན བུ་དྡྷོ, ནི་རུ་པ་ལེ་པ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན བུ་དྡྷོ, ཨེ་ཀ་ནྟ་ཝཱི་ཏ་རཱ་གོ་ཏི བུ་དྡྷོ, ཨེ་ཀ་ནྟ་ཝཱི་ཏ་དོ་སོ་ཏི བུ་དྡྷོ, ཨེ་ཀ་ནྟ་ཝཱི་ཏ་མོ་ཧོ་ཏི བུ་དྡྷོ, ཨེ་ཀ་ནྟ་ནི་ཀྐི་ལེ་སོ་ཏི བུ་དྡྷོ, ཨེ་ཀཱ་ཡ་ན་མ་གྒཾ ག་ཏོ་ཏི བུ་དྡྷོ, ཨེ་ཀོ ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷིཾ ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷོ་ཏི བུ་དྡྷོ, ཨ་བུ་དྡྷི་ཝི་ཧ་ཏ་ཏྟཱ བུ་དྡྷི་པ་ཊི་ལཱ་བྷཱ བུ་དྡྷོ. བུ་དྡྷོ་ཏི ནེ་ཏཾ ནཱ་མཾ མཱ་ཏ་རཱ ཀ་ཏཾ, ན པི་ཏ་རཱ ཀ་ཏཾ, ན བྷཱ་ཏ་རཱ ཀ་ཏཾ, ན བྷ་གི་ནི་ཡཱ ཀ་ཏཾ, ན མི་ཏྟཱ་མ་ཙྩེ་ཧི་ཀ་ཏཾ, ན ཉཱ་ཏི་སཱ་ལོ་ཧི་ཏེ་ཧི ཀ་ཏཾ, ན ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎེ་ཧི ཀ་ཏཾ, ན དེ་ཝ་ཏཱ་ཧི ཀ་ཏཾ. ཝི་མོ་ཀྑ་ནྟི་ཀ་མེ་ཏཾ བུ་དྡྷཱ་ནཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟཱ་ནཾ བོ་དྷི་ཡཱ མཱུ་ལེ ས་ཧ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་སྶ པ་ཊི་ལཱ་བྷཱ ས་ཙྪི་ཀཱ པ་ཉྙ་ཏྟི ཡ་དི་དཾ བུ་དྡྷོ’’ཏི (མ་ཧཱ་ནི. ༡༩༢) –
ཨ་ཡཾ ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི༹་ན་ཡོ. ཡ་སྨཱ ཙེ་ཏྠ ཏ་སྶཱ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་པཱ་ལི༹་ཡཱ བྷེ་དོ ན་ཏྠི, ཏ་སྨཱ དྭཱི་སུ ཨེ་ཀེ་ནཱ་པི ཨ་ཏྠ་སི་དྡྷཱི་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ན་ཡོ ཝཱ’’ཏི ཨ་ནི་ཡ་མ་ཏྠོ ཝཱ-ས་དྡོ ཝུ་ཏྟོ.