༢. དྷུ་ཏ་ངྒ་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༢. ཨ་པྤཱ ཨི་ཙྪཱ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཨ་པྤི་ཙྪོ, པ་ཙྩ་ཡ་གེ་དྷ་ར་ཧི་ཏོ. ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ ཨ་པྤི་ཙྪ་ཏཱ, ཨ་ལོ་བྷ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་མཾ ཏུ་ཊྛི, ས་ནྟེ་ན, ས་ཀེ་ན ཝཱ ཏུ་ཊྛི ས་ནྟུ་ཊྛི, ས་ནྟུ་ཊྛི ཨེ་ཝ ས་ནྟུ་ཊྛི་ཏཱ, ཨ་ཉྙཾ ཨ་པ་ཏྠེ་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ་ལ་དྡྷེ་ཧི ཨི་ཏ་རཱི་ཏ་རེ་ཧི པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི པ་རི་ཏུ་སྶ་ནཱ. ས་ནྟུ་ཊྛི་ཏཱ་དཱི་ཧཱིཏི ཏ-ཀཱ་རོ ཝཱ པ་ད་ས་ནྡྷི་ཀ་རོ. ‘‘ས་ནྟུ་ཊྛི་ཨཱ་དཱི་ཧཱི’’ཏི ཝཱ པཱ་ཋོ. ཏེ གུ་ཎེཏི ཏེ སཱི་ལ་ཝོ་དཱ་ན་སྶ ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏེ ཨ་པྤི་ཙྪ་ཏཱ་དི་གུ་ཎེ. ས་མྤཱ་དེ་ཏུནྟི ས་མྤ་ནྣེ ཀཱ་ཏུཾ. ཏེ ཧི སཱི་ལ་ཝི་སུ་དྡྷི་ཡཱ པ་ཊི་ལ་དྡྷ་མ་ཏྟཱ ཧུ་ཏྭཱ དྷུ་ཏ་དྷ་མྨེ་ཧི ས་མྤ་ནྣ་ཏ་རཱ ཧོ་ནྟི. དྷུ་ཏ་ངྒ་ས་མཱ་དཱ་ནནྟི ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ དྷུ་ན་ན་ཀ་ཨ་ངྒཱ་ནཾ ཝི་དྡྷཾ་ས་ན་ཀཱ་ར་ཎཱ་ནཾ ས་མྨ་དེ་ཝ ཨཱ་དཱ་ནཾ. ཨེ་ཝནྟི ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ, དྷུ་ཏ་ངྒ་ས་མཱ་དཱ་ནེ ཀ་ཏེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་སྶ ཡོ་གི་ནོ. ས་ལླེ་ཁོ ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ས་མྨ་དེ་ཝ ལི་ཁ་ནཱ ཚེ་ད་ནཱ ཏ་ནུ་ཀ་ར་ཎཾ. པ་ཝི་ཝེ་ཀོ ཙི་ཏྟ་ཝི་ཝེ་ཀ་སྶ ཨུ་པཱ་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ ཝི་ཝེ་ཀ་ཊྛ་ཀཱ་ཡ་ཏཱ. ཨ་པ་ཙ་ཡོ ཡ་ཐཱ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ན་ཏོ ཀི་ལེ་སཱ ནཾ ཨ་པ་ཙི་ན་ནྟི ན ཨཱ་ཙི་ན་ནྟི, ཏ་ཐཱ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ནཱ. ཝཱི་རི་ཡཱ་ར་མྦྷོ ཨ་ནུ་པྤ་ནྣཱ་ནཾ པཱ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝཱི་རི་ཡ་ཏཱ. སུ་བྷ་ར་ཏཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཨ་པྤི་ཙྪ་བྷཱ་ཝཱ་དི་སི་དྡྷཱ ཨུ་པ་ཊྛ་ཀཱ་ནཾ སུ་ཁ་བྷ་ར་ཎཱི་ཡ་ཏཱ སུ་པོ་ས་ཏཱ. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཨ་པྤ་ཀི་ཙྩ་ཏཱ་ས་ལླ་ཧུ་ཀ་ཝུ་ཏྟི་ཨཱ་དི་ཀེ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. སཱི་ལ་ཉྩེ་ཝ ཡ་ཐཱ་ས་མཱ་དི་ནྣཾ པ་ཊི་པ་ཀྑ་དྷ་མྨཱ་ནཾ དཱུ་རཱི་བྷཱ་ཝེ་ན སུ་པ་རི་སུ་དྡྷཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི. ཝ་ཏཱ་ནི ཙ དྷུ་ཏ་དྷ་མྨཱ ཙ ས་མྤ་ཛྫི་སྶ་ནྟི ས་མྤ་ནྣཱ བྷ་ཝི་སྶ་ནྟི, ནི་པྥ་ཛྫི་སྶ་ནྟི ཝཱ. ཡཱ ཐི་ར་བྷཱུ་ཏཱ ཨི་ཏ་རཱི་ཏ་ར་ཙཱི་ཝ་ར་པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་སེ་ནཱ་ས་ན་ས་ནྟུ་ཊྛི པོ་རཱ་ཎཱ་ནཾ བུ་དྡྷཱ་དཱི་ནཾ ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ པ་ཝེ་ཎི་བྷཱ་ཝེ་ན ཋི་ཏཱ, ཏ་ཏྠ པ་ཏི་ཊྛི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘པོ་རཱ་ཎེ ཨ་རི་ཡ་ཝཾ་ས་ཏྟ་ཡེ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཡཱ’’ཏི. བྷཱ་ཝ་ནཱ ཨཱ་ར་མི་ཏ་བྦ་ཊྛེ་ན ཨཱ་རཱ་མོ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི བྷཱ་ཝ་ནཱ་རཱ་མོ, ཏ་བྦྷཱ་ཝོ བྷཱ་ཝ་ནཱ་རཱ་མ་ཏཱ, ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་སུ ཡུ་ཏྟ་པྤ་ཡུ་ཏྟ་ཏཱ. ཡ་སྨཱ ཨ་དྷི་ག་མཱ་ར་ཧོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ཏ་སྨཱཏི ས་མྦ་ནྡྷོ.
ལཱ་བྷ་ས་ཀྐཱ་རཱ་དི ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཨཱ་མ་སི་ཏ་བྦ་ཏོ, ལོ་ཀ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏཱ་ཡ ཙ ལོ་ཀཱ་མི་སཾ. ནི་བྦཱ་ནཱ་དྷི་ག་མ་སྶ ཨ་ནུ་ལོ་མ་ཏོ ཨ་ནུ་ལོ་མ་པ་ཊི་པ་དཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ནཱ. ཨ་ཏྠ་ཏོཏི ཝ་ཙ་ན་ཏྠ་ཏོ. པ་བྷེ་ད་ཏོཏི ཝི་བྷཱ་ག་ཏོ. བྷེ་ད་ཏོཏི ཝི་ནཱ་ས་ཏོ. དྷུ་ཏཱ་དཱི་ནནྟི དྷུ་ཏ་དྷུ་ཏ་ཝཱ་ད་དྷུ་ཏ་དྷ་མྨ་དྷུ་ཏ་ངྒཱ་ནཾ. ས་མཱ་ས་བྱཱ་ས་ཏོཏི ས་ངྑེ་པ་ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ.
༢༣. ར་ཐི་ཀཱཏི ར་ཙྪཱ. ས་ངྐཱ་ར་ཀཱུ་ཊཱ་དཱི་ནནྟི ནི་དྡྷཱ་ར་ཎེ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨ་བྦྷུ་གྒ་ཏ་ཊྛེ་ནཱཏི ཨུ་སྶི་ཏ་ཊྛེ་ན. ‘‘ན་དི་ཡཱ ཀཱུ་ལ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ ས་མུ་སྶ་ཡ་ཏྠོ ཀཱུ་ལ-ས་དྡོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པཾ་སུ་ཀཱུ་ལ་མི་ཝ པཾ་སུ་ཀཱུ་ལ’’ནྟི. ཀུ-ས་དྡོ ཀུ་ཙྪཱ་ཡཾ ཨུ་ལ-ས་དྡོ ག་ཏི་ཨ་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀུ་ཙྪི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི, པཾ་སུ ཝི་ཡ ཀུ་ཙྪི་ཏཾ ཨུ་ལ་ཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཝཱ པཾ་སུ་ཀཱུ་ལཾ. པཾ་སུ་ཀཱུ་ལ་སྶ དྷཱ་ར་ཎཾ པཾ་སུ་ཀཱུ་ལཾ ཨུ་ཏྟ་ར་པ་ད་ལོ་པེ་ན, ཏཾ སཱི་ལ་མ་སྶཱ་ཏི པཾ་སུ་ཀཱུ་ལི་ཀོ, ཡ་ཐཱ ‘‘ཨཱ་པཱུ་པི་ཀོ’’ཏི. ཨ་ངྒ་ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཕ་ལཾ པ་ཊི་ཙྩ ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝཾ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཨ་ངྒཾ, ཀཱ་ར་ཎཾ. ཡེ་ན པུ་གྒ་ལོ ‘‘པཾ་སུ་ཀཱུ་ལི་ཀོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, སོ ས་མཱ་དཱ་ན་ཙེ་ཏ་ནཱ་ས་ངྑཱ་ཏོ དྷ་མྨོ པཾ་སུ་ཀཱུ་ལི་ཀ་སྶ ཨ་ངྒ་ནྟི པཾ་སུ་ཀཱུ་ལི་ཀ་ངྒཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པཾ་སུ་ཀཱུ་ལི་ཀ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་སྶཱཏི ས་མཱ་དཱ་ན་སྶ. ས་མཱ་དི་ཡ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ས་མཱ་དཱ་ནཾ, ཙེ་ཏ་ནཱ.
ཨེ་ཏེ་ནེ་ཝ ན་ཡེ་ནཱཏི ཡ་ཐཱ པཾ་སུ་ཀཱུ་ལ་དྷཱ་ར་ཎཾ པཾ་སུ་ཀཱུ་ལཾ, ཏཾ་སཱི་ལོ པཾ་སུ་ཀཱུ་ལི་ཀོ, ཏ་སྶ ཨ་ངྒཾ ས་མཱ་དཱ་ན་ཙེ་ཏ་ནཱ ‘‘པཾ་སུ་ཀཱུ་ལི་ཀ་ངྒ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ཨེ་ཝཾ ཨེ་ཏེ་ནེ་ཝ ཝ་ཙ་ན་ཏྠ་ན་ཡེ་ན ཏི་ཙཱི་ཝ་ར་དྷཱ་ར་ཎཾ ཏི་ཙཱི་ཝ་རཾ, ཏཾ་སཱི་ལོ ཏེ་ཙཱི་ཝ་རི་ཀོ, ཏ་སྶ ཨ་ངྒཾ ས་མཱ་དཱ་ན་ཙེ་ཏ་ནཱ ‘‘ཏེ་ཙཱི་ཝ་རི་ཀ་ངྒ’’ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ས་ངྒྷཱ་ཊི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨེ་ཝ ཏཱི་སུ ཙཱི་ཝ་རེ་སུ ཏི་ཙཱི་ཝ་ར་ས་མ་ཉྙཱ, ན ཀ་ཎྜུ་པ་ཊི་ཙྪཱ་དི་ཝ་སྶི་ཀ་སཱ་ཊི་ཀཱ་དཱི་སཱུ་ཏི ཏཱ་ནི ས་རཱུ་པ་ཏོ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ས་ངྒྷཱ་ཊི་ཨུ་ཏྟ་རཱ་ས་ངྒ་ཨ་ནྟ་ར་ཝཱ་ས་ཀ་ས་ངྑཱ་ཏ’’ནྟི ཨཱ་ཧ.
ཏཾ པི་ཎྜ་པཱ་ཏནྟི པ་རེ་ཧི དི་ཡྻ་མཱ་ནཱ་ནཾ པི་ཎྜཱ་ནཾ པ་ཏྟེ པ་ཏ་ན་ས་ངྑཱ་ཏཾ པི་ཎྜ་པཱ་ཏཾ, ཏཾ ཨུ་ཉྪ་ཏཱི་ཏི པི་ཎྜ་པཱ་ཏི་ཀོ, ཡ་ཐཱ བཱ་ད་རི་ཀོ སཱ་མཱ་ཀི་ཀོ. པི་ཎྜ་པཱ་ཏི ཨེ་ཝ པི་ཎྜ་པཱ་ཏི་ཀོ, ཡ་ཐཱ བྷ་དྡོ ཨེ་ཝ བྷ་དྡ་ཀོ. ཨ་ཝ་ཁ་ཎྜ་ནཾ ཝི་ཙྪི་ནྡ་ནཾ ནི་ར་ནྟ་ར་མ་པྤ་ཝ་ཏྟི. ཏ་པྤ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཏོ ཨ་ན་ཝ་ཁ་ཎྜ་ནཾ ཨ་ཝི་ཙྪི་ནྡ་ནཾ ནི་ར་ནྟ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟི. ས་ཧ ཨ་པ་དཱ་ནེ་ནཱཏི ས་ཧ ཨ་ན་ཝ་ཁ་ཎྜ་ནེ་ན. ས་པ་དཱ་ནནྟི པ་ད་སྶ ཀི་རི་ཡཱ་ཝི་སེ་ས་ན་བྷཱ་ཝཾ, ཡ་ཏྠ ཙ ཏཾ ཨ་ན་ཝ་ཁ་ཎྜ་ནཾ, ཏ་ཉྩ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཝ་ཁ་ཎྜ་ན་ར་ཧི་ཏཾ ཨ་ནུ་གྷ་ར་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཀཱ་ས་ནེཏི ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ནྟ་རེ་ན ཨ་ན་ནྟ་རི་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཀཱ་ཡ་ཡེ་ཝ ནི་ས་ཛྫཱ་ཡ. པ་ཏྟེ པི་ཎྜོཏི ཨེ་ཏྠ ཝ་ཏྠུ་བྷེ་དོ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏོ, ན སཱ་མ་ཉྙཾ. ཨེ་ཝ-ཀཱ་རོ ཙ ལུ་ཏྟ་ནི་དྡི་ཊྛོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཀེ་ཝ་ལཾ ཨེ་ཀ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ པ་ཏྟེ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨུ་ཏྟ་ར་པ་ད་ལོ་པཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཡཾ ནི་དྡེ་སོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘པ་ཏྟ་པི་ཎྜ་ག་ཧ་ཎེ པ་ཏྟ་པི་ཎྜ་ས་ཉྙཾ ཀ་ཏྭཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨེ་ས ན་ཡོ ཨི་ཏོ པ་རེ་སུ་པི.
པ་ཙྪཱ་བྷ་ཏྟཾ ནཱ་མ པ་ཝཱ་ར་ཎ་ཏོ པ་ཙྪཱ ལ་དྡྷ་བྷ་ཏྟཾ ཨེ་ཝ. ཁ་ལུ-ས་དྡ་སྶ པ་ཊི་སེ་དྷ་ཏྠ་ཝཱ་ཙ་ཀ་ཏྟཱ ཏེ་ན ས་མཱ་ན་ཏྠཾ ན-ཀཱ་རཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ན པ་ཙྪཱ་བྷ་ཏྟི་ཀོ’’ཏི. སི་ཀྑཱ་པ་ད་སྶ ཝི་ས་ཡོ སི་ཀྑཱ་པ་དེ་ནེ་ཝ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟོ. ཡོ ཏ་སྶ ཨ་ཝི་ས་ཡོ, སོ ཨེ་ཝ ས་མཱ་དཱ་ན་སྶ ཝི་ས་ཡོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་མཱ་དཱ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟཱ་ཏི་རི་ཏྟ་བྷོ་ཛ་ན་སྶཱ’’ཏི. ཨ་བྦྷོ་ཀཱ་སེ ནི་ཝཱ་སོ ཨ་བྦྷོ་ཀཱ་སོ. སུ་སཱ་ནེ ནི་ཝཱ་སོ སུ་སཱ་ནཾ, ཏཾ སཱི་ལཾ ཨ་སྶཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་བྦཾ ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ’’ཏི. ཡ་ཐཱ་ས་ནྠ་ཏཾ ཝི་ཡ ཡ་ཐཱ་ས་ནྠ་ཏཾ, ཨཱ་དི་ཏོ ཡ་ཐཱ་ཨུ་དྡི་ཊྛཾ. ཏཾ ཧེ་ས ‘‘ཨི་དཾ བ་ཧུ་མ་ངྐུ་ཎཾ དུ་གྒ་ནྡྷ་པ་ཝཱ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་པྤ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ་ཝ ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ཏི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཨི་དཾ ཏུ་ཡ྄ཧ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ས་ཡ་ནནྟི ནི་པ་ཛྫ་ན་མཱ་ཧ. ཏེ་ན ཏེ་ན ས་མཱ་དཱ་ནེ་ནཱཏི ཏེ་ན ཏེ་ན པཾ་སུ་ཀཱུ་ལི་ཀ་ངྒཱ་དི་ཀ་སྶ ས་མཱ་དཱ་ནེ་ན དྷུ་ཏ་ཀི་ལེ་ས་ཏྟཱཏི ཝི་དྡྷཾ་སི་ཏ་ཀི་ལེ་ས་ཏྟཱ, ཏ་ད་ངྒ་ཝ་སེ་ན པ་ཧཱི་ན་ཏ་ཎྷུ་པཱ་དཱ་ནཱ་དི་པཱ་པ་དྷ་མྨ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡེ་ཧི ཏཾ ཀི་ལེ་ས་དྷུ་ན་ནཾ, ཏཱ་ནི་ཡེ་ཝ ཨི་དྷ དྷུ་ཏ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཨ་ངྒཱ་ནཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ་ནི, ན ཨ་ཉྙཱ་ནི ཡཱ་ནི ཀཱ་ནི་ཙི, ཨ་ཉྙེ་ན ཝཱ དྷུ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨཱ་པ་ནྣོ. ‘‘ཉཱ་ཎཾ ཨ་ངྒཾ ཨེ་ཏེ་ས’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ཉཱ་ཎ་པུ་བྦ་ཀ་ཏཾ ཏེ་སཾ ས་མཱ་དཱ་ན་སྶ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏི. པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱཏི སཱི་ལཱ་དི་ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ. ས་མཱ་དི་ཡ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ས་མཱ་དཱ་ནཾ, ས་མཱ་དཱ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ ཙེ་ཏ་ནཱ, ཏཾ ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ས་མཱ་དཱ་ན་ཙེ་ཏ་ནཱ་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནི. ཝུ་ཏྟ་མྤི ཙེ་ཏཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ –
‘‘ས་མཱ་དཱ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ, སཱ་དྷ་ཀ་ཏ་མ་བྷཱ་ཝ་ཏོ;
ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ ཡེ་ནཱ་ཏི, ཀ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན ད་སྶི་ཏཱ’’ཏི.
ས་མཱ་དཱ་ན་ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡ ག་ཧ་ཎཾ ཏཾ་མཱུ་ལ་ཀ་ཏྟཱ པ་རི་ཧ་ར་ཎ་ཙེ་ཏ་ནཱ་པི དྷུ་ཏ་ངྒ་མེ་ཝ. ཨ་ཏྟ་ནཱ, པ་ར་མྨུ་ཁེ་ན ཙ ཀུ་ས་ལ་བྷ་ཎྜ་སྶ བྷུ་སཾ ཝི་ལུ་པྤ་ན་ཊྛེ་ན ལོ་ལུ་པྤཾ ཏ་ཎྷཱ་ཙཱ་རོ, ཏ་སྶ ཝི་དྡྷཾ་ས་ན་ཀི་ཙྩ་ཏྟཱ ལོ་ལུ་པྤ་ཝི་དྡྷཾ་ས་ན་ར་སཱ་ནི. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ནི་ལློ་ལུ་པྤ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཙྩུ་པ་ཏི་ཊྛ་ནྟི, ཏཾ ཝཱ པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་པེ་ནྟཱི་ཏི ནི་ལློ་ལུ་པྤ་བྷཱ་ཝ་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནཱ་ནི. ཨ་རི་ཡ་དྷ་མྨ་པ་ད་ཊྛཱ་ནཱ་ནཱིཏི པ་རི་སུ་དྡྷ་སཱི་ལཱ་དི་ས་དྡྷ་མྨ་པ་ད་ཊྛཱ་ནཱ་ནི.
བྷ་ག་ཝ་ཏོ་ཝ ས་ནྟི་ཀེ ས་མཱ་དཱ་ཏ་བྦཱ་ནཱིཏི ཨི་དཾ ཨ་ནྟ་རཱ ཨ་ཝི་ཙྪེ་ད་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ, ར་ཉྙོ ས་ནྟི་ཀེ པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏཱ་ར་ཧ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ཏ་དུ་པ་ཛཱི་ཝི་ནོ ཨེ་ཀཾ་ས་ཏོ ཨ་ཝི་སཾ་ཝཱ་ད་ནཾ ཝི་ཡ. སེ་སཱ་ནཾ ས་ནྟི་ཀེ ས་མཱ་དཱ་ནེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨེ་ཀ་ས་ངྒཱི་ཏི་ཀ་སྶཱཏི པ་ཉྩ་སུ དཱི་གྷ་ནི་ཀཱ་ཡཱ་དཱི་སུ ནི་ཀཱ་ཡེ་སུ ཨེ་ཀ་ནི་ཀཱ་ཡི་ཀ་སྶ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཙ་རི་ཡ་སྶཱཏི ཡ་སྶ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཏ་ནྟི་ཡེ་ཝ ཝི་སེ་ས་ཏོ པ་གུ་ཎཱ, ཏ་སྶ. ཨེ་ཏྠཱཏི ཨ་ཏྟ་ནཱ་པི ས་མཱ་དཱ་ན་སྶ རུ་ཧ་ནེ. ཛེ་ཊྛ་ཀ་བྷཱ་ཏུ དྷུ་ཏ་ངྒ་པྤི་ཙྪ་ཏཱ་ཡ ཝ་ཏྠཱུཏི སོ ཀི་ར ཐེ་རོ ནེ་ས་ཛྫི་ཀོ, ཏ་སྶ ཏཾ ན ཀོ་ཙི ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཨ་ཐེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ར་ཏྟི་ཡཱ ས་ཡ་ན་པི་ཊྛེ ནི་སི་ནྣཾ ཝི་ཛྫུ་ལ་ཏོ་བྷཱ་སེ་ན དི་སྭཱ ཨི་ཏ་རོ པུ་ཙྪི ‘‘ཀིཾ, བྷ་ནྟེ, ཏུ་མྷེ ནེ་ས་ཛྫི་ཀཱ’’ཏི. ཐེ་རོ དྷུ་ཏ་ངྒ་པྤི་ཙྪ་ཏཱ་ཡ ཏཱ་ཝ་དེ་ཝ ནི་པ་ཛྫི་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ ས་མཱ་དི་ཡཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་ག་ཏཾ ཝ་ཏྠུ.
༡. པཾ་སུ་ཀཱུ་ལི་ཀ་ངྒ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༤. ག་ཧ་པ་ཏི་དཱ་ན་ཙཱི་ཝ་རནྟི ཨེ་ཏྠ དཱ་ཡ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་མ་ཎཱ་པི ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་སྶ ག་ཧ་པ་ཏི་པ་ཀྑཾ་ཡེ་ཝ པ་ཝི་ཊྛཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ‘‘པ་བྦ་ཛི་ཏོ ག་ཎྷི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཋ་པི་ཏ་ཀཾ སི་ཡཱ ག་ཧ་པ་ཏི་ཙཱི་ཝ་རཾ, ན པ་ན ག་ཧ་པ་ཏི་དཱ་ན་ཙཱི་ཝ་ར་ནྟི ཏཱ་དི་སཾ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏུཾ དཱ་ནགྒ་ཧ་ཎཾ. ཨ་ཉྙ་ཏ་རེ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ ས་མཱ་དཱ་ན་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཏཱ་ཝ ས་མཱ་དི་ནྣཾ ཧོ་ཏུ, པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཝ་ཙ་ནེ་ན པ་ན ཀ་ཐ་ནྟི? ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨཱ་པ་ནྣ་ཏྟཱ. ཡ་ཐཱ ‘‘དེ་ཝ་ད་ཏྟོ དི་ཝཱ ན བྷུ་ཉྫ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ‘‘ར་ཏྟི་ཡཾ བྷུ་ཉྫ་ཏཱི’’ཏི ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨཱ་པ་ནྣ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི, ཏ་སྶ ཨཱ་ཧཱ་རེ་ན ཝི་ནཱ ས་རཱི་ར་ཊྛི་ཏི ན་ཏྠཱི་ཏི, ཨེ་ཝ་མི་དྷཱ་པི བྷི་ཀྑུ་ནོ ག་ཧ་པ་ཏི་དཱ་ན་ཙཱི་ཝ་རེ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟེ ཏ་ད་ཉྙ་ཙཱི་ཝ་ར་པྤ་ཊི་གྒ་ཧོ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨཱ་པ་ནྣོ ཨེ་ཝ ཧོ་ཏི, ཙཱི་ཝ་རེ་ན ཝི་ནཱ སཱ་ས་ནེ ཋི་ཏི ན་ཏྠཱི་ཏི.
ཨེ་ཝཾ ས་མཱ་དི་ནྣ་དྷུ་ཏ་ངྒེ་ནཱཏི་ཨཱ་དི་ཝི་དྷཱ་ནཾ པཾ་སུ་ཀཱུ་ལི་ཀ་ངྒེ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ན་ཝི་དྷི. སུ་སཱ་ནེ ལ་དྡྷཾ སོ་སཱ་ནི་ཀཾ. ཏཾ པ་ན ཡ་སྨཱ ཏ་ཏྠ ཀེ་ན་ཙི ཚ་ཌྜི་ཏ་ཏྟཱ པ་ཏི་ཏཾ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘སུ་སཱ་ནེ པ་ཏི་ཏ་ཀ’’ནྟི. ཨེ་ཝཾ པཱ་པ་ཎི་ཀམྤི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཏཱ་ལ་ཝེ་ལི༹་མ་གྒོ ནཱ་མ མ་ཧཱ་གཱ་མེ ཨེ་ཀཱ ཝཱི་ཐི. ཨ་ནུ་རཱ་དྷ་པུ་རེ་ཏི ཙ ཝ་ད་ནྟི. ཌ་ཌྜྷོ པ་དེ་སོ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཌ་ཌྜྷ་པྤ་དེ་སཾ, ཝ་ཏྠཾ. མ་གྒེ པ་ཏི་ཏ་ཀཾ བ་ཧུ་དི་ཝ་སཱ་ཏི་ཀྐ་ནྟཾ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཝ་ད་ནྟི. ‘‘དྭ་ཏྟི་དི་ཝ་སཱ་ཏི་ཀྐ་ནྟ’’ནྟི ཨ་པ་རེ. ཐོ་ཀཾ ར་ཀྑི་ཏྭཱཏི ཀ་ཏི་པ་ཡཾ ཀཱ་ལཾ ཨཱ་ག་མེ་ཏྭཱ. ཝཱ་ཏཱ་ཧ་ཏ་མྤི སཱ་མི་ཀཱ་ནཾ ས་ཏི་ས་མྨོ་སེ་ན པ་ཏི་ཏ་ས་དི་ས་ནྟི ‘‘སཱ་མི་ཀེ ཨ་པ་སྶ་ནྟེ་ན ག་ཧེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་སྨཱ ཐོ་ཀཾ ཨཱ་ག་མེ་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ.
‘‘ས་ངྒྷ་སྶ དེ་མཱ’’ཏི དི་ནྣཾ, ཙོ་ལ༹་ཀ་བྷི་ཀྑཱ་ཝ་སེ་ན ལ་དྡྷ་ཉྩ ལ་དྡྷ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ‘‘ས་མ་ཎ་ཙཱི་ཝ་རཾ སི་ཡཱ ནུ ཁོ, ནོ’’ཏི ཨཱ་ས་ངྐཾ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏུཾ ‘‘ན ཏཾ པཾ་སུ་ཀཱུ་ལ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ན ཧི ཏཾ ཏེ་ཝཱི་ས་ཏི་ཡཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཊྛཱ་ནེ་སུ ཀ་ཏྠ་ཙི པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཾ. ཨི་དཱ་ནི ཨི་མི་ནཱ་ཝ པ་ས་ངྒེ་ན ཡཾ བྷི་ཀྑུ་ད་ཏྟི་ཡེ ལ་ཀྑ་ཎ་པ་ཏྟཾ པཾ་སུ་ཀཱུ་ལཾ, ཏ་སྶ ཙ ཨུ་ཀྐ་ཊྛཱ་ནུ་ཀྐ་ཊྛ་ཝི་བྷཱ་གཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘བྷི་ཀྑུ་ད་ཏྟི་ཡེ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ གཱ་ཧེ་ཏྭཱ ཝཱ དཱི་ཡ་ཏཱིཏི ས་ངྒྷ་སྶ ཝཱ ག་ཎ་སྶ ཝཱ དེ་ནྟེ་ཧི ཡཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ཝ་སྶ་གྒེ་ན པཱ་པེ་ཏྭཱ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ དཱི་ཡ་ཏི. སེ་ནཱ་ས་ན་ཙཱི་ཝ་རནྟི སེ་ནཱ་ས་ནཾ ཀཱ་རེ་ཏྭཱ ‘‘ཨེ་ཏ་སྨིཾ སེ་ནཱ་ས་ནེ ཝ་ས་ནྟཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ནྟཱུ’’ཏི དི་ནྣ་ཙཱི་ཝ་རཾ. ན ཏཾ པཾ་སུ་ཀཱུ་ལནྟི ཨ་པཾ་སུ་ཀཱུ་ལ་བྷཱ་ཝོ པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་ཀཱ་ར་ཎ་ཏོ, གཱ་ཧེ་ཏྭཱ དི་ནྣ་ཏྟཱ ཙ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ནོ གཱ་ཧཱ་པེ་ཏྭཱ དི་ནྣ་མེ་ཝ པཾ་སུ་ཀཱུ་ལ’’ནྟི. ཏ་ཏྲ་པཱིཏི ཡཾ གཱ་ཧེ་ཏྭཱ ན དི་ནྣཾ བྷི་ཀྑུ་ད་ཏྟི་ཡཾ, ཏ་ཏྲ་པི ཡེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཙཱི་ཝ་རཾ དཱི་ཡ་ཏི, ཏ་སྶ ལཱ་བྷེ, དཱ་ནེ ཙ ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠ ཨཱ་ད་ར་གཱ་ར་ཝཱ་ནཾ ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ, ཏ་ད་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ བྷི་ཀྑུ་ད་ཏྟི་ཡ་སྶ ཨེ་ཀ་ཏོ་སུ་དྡྷི ཨུ་བྷ་ཏོ་སུ་དྡྷི ཨ་ནུ་ཀྐ་ཊྛ་ཏཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡཾ དཱ་ཡ་ཀེ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ, པཱ་ད་མཱུ་ལེ ཋ་པེ་ཏྭཱ དི་ནྣ་ཀཾ ས་མ་ཎེ་ནཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཡ་སྶ ཀ་སྶ་ཙཱིཏི ཨུ་ཀྐ་ཊྛཱ་དཱི་སུ ཡ་སྶ ཀ་སྶ་ཙི. རུ་ཙི་ཡཱཏི ཚ་ནྡེ་ན. ཁ་ནྟི་ཡཱཏི ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཀྑ་ནྟི་ཡཱ.
ནི་སྶ་ཡཱ་ནུ་རཱུ་པ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ས་བྦྷཱ་ཝོཏི ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་ས་མ་ན་ནྟ་རཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟེ་སུ ཙ་ཏཱུ་སུ ནི་སྶ་ཡེ་སུ ཨ་ཏྟ་ནཱ ཡ་ཐཱ་པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏ་དུ་ཏི་ཡ་ནི་སྶ་ཡཱ་ནུ་རཱུ་པཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏཱ. ཨཱ་ར་ཀྑ་དུ་ཀྑཱ་བྷཱ་ཝོཏི ཙཱི་ཝ་རཱ་ར་ཀྑ་ན་དུ་ཀྑ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝོ པཾ་སུ་ཀཱུ་ལ་ཙཱི་ཝ་ར་སྶ ཨ་ལོ་བྷ་ནཱི་ཡ་ཏྟཱ. པ་རི་བྷོ་ག་ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝོ ས་ཝི་སེ་ས་ལཱུ་ཁ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ. པཱ་སཱ་དི་ཀ་ཏཱཏི པ་རེ་སཾ པ་སཱ་དཱ་ཝ་ཧ་ཏཱ. ཨ་པྤི་ཙྪ་ཏཱ་དཱི་ནཾ ཕ་ལ་ནི་པྥ་ཏྟི དྷུ་ཏ་ངྒ་པ་རི་ཧ་ར་ཎ་སྶ ཨ་པྤི་ཙྪ་ཏཱ་དཱི་ཧི་ཡེ་ཝ ནི་པྥཱ་དེ་ཏ་བྦ་ཏོ. དྷུ་ཏ་དྷ་མྨེ ས་མཱ་དཱ་ཡ ཝ་ཏྟ་ནཾ ཡཱ་ཝ་དེ་ཝ ཨུ་པ་རི ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ས་མྤཱ་ད་ནཱ་ཡཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ནུ་བྲཱུ་ཧ་ན’’ནྟི. མཱ་ར་སེ་ན་ཝི་གྷཱ་ཏཱ་ཡཱཏི མཱ་ར་སྶ, མཱ་ར་སེ་ནཱ་ཡ ཙ ཝི་ཧ་ན་ནཱ་ཡ ཝི་དྡྷཾ་ས་ནཱ་ཡ. ཀཱ་ཡ་ཝཱ་ཙཱ་ཙི་ཏྟེ་ཧི ཡ་ཏོ སཾ་ཡ་ཏོ་ཏི ཡ་ཏི, བྷི་ཀྑུ. དྷཱ་རི་ཏཾ ཡཾ ལོ་ཀ་ག་རུ་ནཱ པཾ་སུ་ཀཱུ་ལཾ, ཏཾ ཀོ ན དྷཱ་ར་ཡེ, ཡ་སྨཱ ཝཱ ལོ་ཀ་ག་རུ་ནཱ པཾ་སུ་ཀཱུ་ལཾ དྷཱ་རི་ཏཾ, ཏ་སྨཱ ཀོ ཏཾ ན དྷཱ་ར་ཡེཏི ཡོ་ཛ་ནཱ ཡཾ་ཏཾ་ས་དྡཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་ནྟ་ས་མྦ་ནྡྷི་བྷཱ་ཝ་ཏོ. པ་ཊི་ཉྙཾ ས་མ་ནུ་སྶ་རནྟི ཨུ་པ་ས་མྤ་ད་མཱ་ལེ༹ ‘‘ཨཱ་མ བྷ་ནྟེ’’ཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་པ་མུ་ཁ་སྶ ས་ངྒྷ་སྶ ས་མྨུ་ཁཱ དི་ནྣཾ པ་ཊི་ཉྙཾ ས་མ་ནུ་སྶ་ར་ནྟོ.
ཨི་ཏི པཾ་སུ་ཀཱུ་ལི་ཀ་ངྒ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ.
༢. ཏེ་ཙཱི་ཝ་རི་ཀ་ངྒ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༥. ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཀ་ཙཱི་ཝ་རནྟི ནི་ཝཱ་ས་ན་པཱ་རུ་པ་ན་ཡོ་གྱཾ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཀ་ཙཱི་ཝ་ར་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ, ཨཾ་ས་ཀཱ་སཱ་ཝ་སྶ ཨ་པྤ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏ་བྦ་ཏོ. ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་ཝ་ཙ་ནེ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ ཡཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏཾ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ. ཡཱ་ཝ ན ས་ཀྐོ་ཏི, ཡཱ་ཝ ན ལ་བྷ་ཏི, ཡཱ་ཝ ན ས་མྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི པ་ཙྩེ་ཀཾ ཡཱ་ཝ-ས་དྡོ ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་བྦོ. ན ས་མྤ་ཛྫ་ཏཱིཏི ན སི་ཛ྄ཛྷ་ཏི. ནི་ཀྑི་ཏྟ་པ་ཙྩ་ཡཱ དོ་སོ ན་ཏྠཱིཏི ནི་ཙ་ཡ་ས་ནྣི་དྷི་དྷུ་ཏ་ངྒ་སཾ་ཀི་ལེ་ས་དོ་སོ ན་ཏྠི. ཨཱ་ས་ནྣེཏི ཙཱི་ཝ་ར་སྶ ཨཱ་ས་ནྣེ ཋཱ་ནེ. ར་ཛ་ན་ཀྑ་ཎེ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ན་ཀཱ་སཱ་ཝཾ ར་ཛ་ན་ཀཱ་སཱ་ཝཾ. ཏ་ཏྲ་ཊྛ་ཀ་པ་ཙྩ་ཏྠ་ར་ཎཾ ནཱ་མ ཨ་ཏྟ་ནོ, པ་ར་སྶ ཝཱ ས་ནྟ་ཀཾ སེ་ནཱ་ས་ནེ པ་ཙྩ་ཏྠ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨ་དྷི་ཊྛི་ཏཾ. ‘‘ཨཾ་ས་ཀཱ་སཱ་ཝཾ པ་རི་ཀྑཱ་ར་ཙོ་ལ༹ཾ ཧོ་ཏི, ཨི་ཏི པ་ཙྩ་ཏྠ་ར་ཎཾ, ཨཾ་ས་ཀཱ་སཱ་ཝ་ནྟི ཨི་མཱ་ནི དྭེ་པི ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཙཱི་ཝ་ར་ཊྛཱ་ནེ ཋི་ཏཱ་ནི་པི དྷུ་ཏ་ངྒ་བྷེ་དཾ ན ཀ་རོ་ནྟཱི’’ཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝ་ད་ནྟི. པ་རི་ཧ་རི་ཏུཾ པ་ན ན ཝ་ཊྚ་ཏཱིཏི ར་ཛ་ན་ཀཱ་ལེ ཨེ་ཝ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་ཏྟཱ ནི་ཙྩ་པ་རི་བྷོ་ག་ཝ་སེ་ན ན ཝ་ཊྚ་ཏི ཏེ་ཙཱི་ཝ་རི་ཀ་སྶ. ཨཾ་ས་ཀཱ་སཱ་ཝནྟི ཁ་ནྡྷེ ཋ་པེ་ཏ་བྦ་ཀཱ་སཱ་ཝཾ. ཀཱ་ཡ་པ་རི་ཧཱ་རི་ཀེ་ནཱཏི ཝཱ་ཏཱ་ཏ་པཱ་དི་པ་རི་སྶ་ཡ་ཏོ ཀཱ་ཡ་སྶ པ་རི་ཧ་ར་ཎ་མ་ཏྟེ་ན. ས་མཱ་དཱ་ཡེ་ཝཱཏི ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨེ་ཝ. ཨ་པྤ་ས་མཱ་ར་མྦྷ་ཏཱཏི ཨ་པྤ་ཀི་ཙྩ་ཏཱ. ཀ་པྤི་ཡེ མ་ཏྟ་ཀཱ་རི་ཏཱ་ཡཱཏི ནི་སཱི་ད་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན, པ་རི་ཀྑཱ་ར་ཙོ་ལ༹་ཝ་སེ་ན ཙ བ་ཧཱུ་སུ ཙཱི་ཝ་རེ་སུ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏེ་སུ་པི ཏི་ཙཱི་ཝ་ར་མ་ཏྟེ ཋི་ཏ་ཏྟཱ. ས་ཧ པ་ཏྟ་ཙ་ར་ཎཱ་ཡཱ་ཏི ས་པ་ཏྟ་ཙ་ར་ཎོ. པ་ཀྑཱི ས་པ་ཀྑ་ཀོ.
ཨི་ཏི ཏེ་ཙཱི་ཝ་རི་ཀ་ངྒ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ.
༣. པི་ཎྜ་པཱ་ཏི་ཀ་ངྒ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༦. ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ལཱ་བྷནྟི ‘‘པི་ཎྜི་ཡཱ་ལོ་པ་བྷོ་ཛ་ནཾ ནི་སྶཱ་ཡཱ’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༧༣, ༡༢༨) ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་བྷི་ཀྑཱ་ཧཱ་ར་ལཱ་བྷ་ཏོ ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ལཱ་བྷཾ, ས་ངྒྷ་བྷ་ཏྟཱ་དི་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ས་ཀ་ལ་སྶ ས་ངྒྷ་སྶ དཱ་ཏ་བྦ་བྷ་ཏྟཾ ས་ངྒྷ་བྷ་ཏྟཾ. ཀ་ཏི་པ་ཡེ བྷི་ཀྑཱུ ཨུ་དྡི་སི་ཏྭཱ དཱ་ཏ་བྦ་བྷ་ཏྟཾ ཨུ་དྡེ་ས་བྷ་ཏྟཾ. ཨེ་ཀ་སྨིཾ པ་ཀྑེ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ དཱ་ཏ་བྦ་བྷ་ཏྟཾ པ་ཀྑི་ཀཾ. ཨུ་པོ་ས་ཐེ ཨུ་པོ་ས་ཐེ དཱ་ཏ་བྦ་བྷ་ཏྟཾ ཨུ་པོ་ས་ཐི་ཀཾ. པ་ཊི་པ་ད་དི་ཝ་སེ དཱ་ཏ་བྦ་བྷ་ཏྟཾ པཱ་ཊི་པ་དི་ཀཾ. ཝི་ཧཱ་རཾ ཨུ་དྡི་སྶ དཱ་ཏ་བྦ་བྷ་ཏྟཾ ཝི་ཧཱ་ར་བྷ་ཏྟཾ. དྷུ་ར་གེ་ཧེ ཨེ་ཝ ཋ་པེ་ཏྭཱ དཱ་ཏ་བྦ་བྷ་ཏྟཾ དྷུ་ར་བྷ་ཏྟཾ. གཱ་མ་ཝཱ་སཱི་ཨཱ་དཱི་ཧི ཝཱ་རེ་ན དཱ་ཏ་བྦ་བྷ་ཏྟཾ ཝཱ་ར་ཀ་བྷ་ཏྟཾ. ‘‘ས་ངྒྷ་བྷ་ཏྟཾ ག་ཎྷ་ཐཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ’’ཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཨུ་དྡེ་ས་བྷ་ཏྟཱ་དིཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. སཱ་དི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ནྟཱིཏི བྷི་ཀྑཱ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. བྷེ་ས་ཛྫཱ་དི་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟཱ ནི་རཱ་མི་ས་ས་ལཱ་ཀཱ. ཡཱ་ཝ་ཀཱ་ལི་ཀ་ཝ་ཛྫཱ་ཏི ཙ ཝ་ད་ནྟི. ཝི་ཧཱ་རེ པ་ཀྐ་བྷ་ཏྟ་མྤཱིཏི ཨུ་པཱ་ས་ཀཱ ཨི་དྷེ་ཝ བྷ་ཏྟཾ པ་ཙི་ཏྭཱ ‘‘ས་བྦེ་སཾ ཨ་ཡྻཱ་ནཾ ད་སྶཱ་མཱ’’ཏི ཝི་ཧཱ་རེ་ཡེ་ཝ བྷ་ཏྟཾ ས་མྤཱ་དེ་ནྟི, ཏཾ པི་ཎྜ་པཱ་ཏི་ཀཱ་ན་མྤི ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱཏི པ་ཏྟཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ གེ་ཧ་ཏོ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ. ཏཾ དི་ཝ་སཾ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱཏི ‘‘མཱ, བྷ་ནྟེ, པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་རི་ཏྠ, ཝི་ཧཱ་རེ་ཡེ་ཝ བྷི་ཀྑཱ ཨཱ་ནཱི་ཡ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟཱ་ནཾ ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ནེ་ན ཏཾ དི་ཝ་སཾ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ. སེ་རི་ཝི་ཧཱ་ར་སུ་ཁནྟི ཨ་པ་རཱ་ཡ་ཏྟ་ཝི་ཧཱ་རི་ཏཱ་སུ་ཁཾ. ཨ་རི་ཡ་ཝཾ་སོཏི ཨ་རི་ཡ་ཝཾ་ས་སུ་ཏྟཔ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟཱ (དཱི. ནི. ༣.༣༠༩; ཨ. ནི. ༤.༢༨) དྷ་མྨ་ཀ་ཐཱ. དྷ་མྨ་ར་སནྟི དྷ་མྨཱུ་པ་ས་ཉྷི་ཏཾ པཱ་མོ་ཛྫཱ་དི་ར་སཾ.
ཛ་ངྒྷ་བ་ལཾ ནི་སྶཱ་ཡ པི་ཎྜ་པ་རི་ཡེ་ས་ན་ཏོ ཀོ་ས་ཛྫ་ནི་མྨ་དྡ་ན་ཏཱ. ‘‘ཡ་ཐཱ་པི བྷ་མ་རོ པུ་པྥ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ (དྷ. པ. ༤༩; ནེ་ཏྟི. ༡༢༣) ཝུ་ཏྟ་ཝི་དྷི་ནཱ ཨཱ་ཧཱ་ར་པ་རི་ཡེ་ས་ན་ཏོ པ་རི་སུ་དྡྷཱ་ཛཱི་ཝ་ཏཱ. ནི་ཙྩཾ ཨ་ནྟ་ར་གྷ་རཾ པ་ཝི་ས་ནྟ་སྶེ་ཝ སུ་པྤ་ཊི་ཙྪ་ནྣ་ག་མ་ནཱ་ད་ཡོ སེ་ཁི་ཡ་དྷ་མྨཱ ས་མྤ་ཛྫ་ནྟཱི་ཏི སེ་ཁི་ཡ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་པཱུ་ར་ཎཾ. པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎེ མ་ཏྟ་ཉྙུ་ཏཱ་ཡ, སཾ་ས་ཊྛ་ཝི་ཧཱ་རཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ ཨ་པ་ར་པོ་སི་ཏཱ. ཀུ་ལེ ཀུ་ལེ ཨ་པྤ་ཀ་ཨ་པྤ་ཀ་པི་ཎྜ་ག་ཧ་ཎེ་ན པ་རཱ་ནུ་གྒ་ཧ་ཀི་རི་ཡཱ. ཨ་ནྟི་མཱ་ཡ ཛཱི་ཝི་ཀཱ་ཡ ཨ་ཝ་ཊྛཱ་ནེ་ན མཱ་ན་པྤ་ཧཱ་ནཾ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ‘‘ཨ་ནྟ་མི་དཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཛཱི་ཝི་ཀཱ་ནཾ, ཡ་དི་དཾ པི་ཎྜོ་ལྱ’’ནྟི་ཨཱ་དི (ཨི་ཏི་ཝུ. ༩༡; སཾ. ནི. ༣.༨༠). མི་སྶ་ཀ་བྷ་ཏྟེ་ན ཡཱ་པ་ན་ཏོ ར་ས་ཏ་ཎྷཱ་ནི་ཝཱ་ར་ཎཾ. ནི་མ་ནྟ་ནཱ་ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ན་ཏོ ག་ཎ་བྷོ་ཛ་ནཱ་དི་སི་ཀྑཱ་པ་དེ་ཧི ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་ཏཱ.
ཨ་པྤ་ཊི་ཧ་ཏ་ཝུ་ཏྟི་ཏཱ་ཡ ཙ་ཏཱུ་སུ་པི དི་སཱ་སུ ཝ་ཏྟ་ན་ཊྛེ་ན ཙཱ་ཏུ་དྡི་སོ. ཨཱ་ཛཱི་ཝ་སྶ ཝི་སུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱིཏི ཨཱ་ཛཱི་ཝོ ཨ་སྶ ཝི་སུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི. ཨ་ཏྟ་བྷ་ར་སྶཱཏི ཨ་པྤཱ་ན་ཝ་ཛྫ་སུ་ལ་བྷ་རཱུ་པེ་ཧི པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ཨ་ཏྟ་ནོ བྷ་ར་ཎ་ཏོ ཨ་ཏྟ་བྷ་ར་སྶ. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཨེ་ཀ་ཝི་ཧཱ་རི་ཏཱ་ཡ ས་དྡྷི་ཝི་ཧཱ་རི་ཀཱ་དཱི་ན་མྤི ཨ་ཉྙེ་སཾ ཨ་པོ་ས་ན་ཏོ ཨ་ན་ཉྙ་པོ་སི་ནོ. པ་ད་དྭ་ཡེ་ནཱ་པི ཀཱ་ཡ་པ་རི་ཧཱ་རི་ཀེ་ན ཙཱི་ཝ་རེ་ན ཀུ་ཙྪི་པ་རི་ཧཱ་རི་ཀེ་ན པི་ཎྜ་པཱ་ཏེ་ན ཝི་ཙ་ར་ཎ་ཏོ ས་ལླ་ཧུ་ཀ་ཝུ་ཏྟི་ཏཾ, སུ་བྷ་ར་ཏཾ, པ་ར་མ་ཨ་པྤི་ཙྪ་ཏཾ, ས་ནྟུ་ཊྛི་ཉྩ ད་སྶེ་ཏི. དེ་ཝཱ་པི པི་ཧ་ཡ་ནྟི ཏཱ་དི་ནོཏི ཏཱ་དི་ས་སྶ བྷུ་སཾ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ས་ནྟ་ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་མ་ནོ་ཀ་མྨ་ཏཱ་ཡ ཨུ་པ་ས་ནྟ་སྶ པ་ར་མེ་ན ས་ཏི་ནེ་པ་ཀྐེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་མ་ཏོ ས་བྦ་ཀཱ་ལཾ ས་ཏི་མ་ཏོ པི་ཎྜ་པཱ་ཏི་ཀ་སྶ བྷི་ཀྑུ་སྶ ས་ཀྐཱ་ད་ཡོ དེ་ཝཱ་པི པི་ཧ་ཡ་ནྟི པ་ཏྠེ་ནྟི. ཏ་སྶ སཱི་ལཱ་དི་གུ་ཎེ་སུ བ་ཧུ་མཱ་ནཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ནྟཱ ཨཱ་ད་རཾ ཛ་ནེ་ནྟི, པ་གེ་ཝ མ་ནུ་སྶཱ. ས་ཙེ སོ ལཱ་བྷ་ས་ཀྐཱ་ར་སི་ལོ་ཀ་ས་ནྣི་སྶི་ཏོ ན ཧོ་ཏི, ཏ་ད་བྷི་ཀ་ངྑཱི ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཨི་ཏི པི་ཎྜ་པཱ་ཏི་ཀ་ངྒ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ.
༤. ས་པ་དཱ་ན་ཙཱ་རི་ཀ་ངྒ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༧. ཨི་མི་ནཱཏི ས་པ་དཱ་ན་ཙཱ་རི་ཀེ་ན. ཀཱ་ལ་ཏ་རནྟི ཀཱ་ལ་སྶེ་ཝ. ཨ་ཕཱ་སུ་ཀ་ཊྛཱ་ནནྟི ས་པ་རི་སྶ་ཡཱ་དི་ཝ་སེ་ན དུ་པྤ་ཝེ་ས་ན་ཊྛཱ་ནཾ. པུ་ར་ཏོཏི ཝཱི་ཐི་ཡཾ ག་ཙྪ་ནྟ་སྶ པུ་ར་ཏོ གྷ་རཾ ཨ་པ་ཝི་ཊྛ་སྶེ་ཝ. པ་ཏྟ་ཝི་སྶ་ཊྛ་ཊྛཱ་ནནྟི པེ་ས་ཀཱ་ར་ཝཱི་ཐི་ཡཾ པེ་ས་ཀཱ་ར་བྷཱ་ཝཾ ནི་མྨི་ནི་ཏྭཱ ཋི་ཏ་སྶ ས་ཀྐ་སྶ གྷ་ར་དྭཱ་རེ པ་ཏྟ་ཝི་སྶ་ཊྛ་ཊྛཱ་ནཾ. ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་པི་ཎྜ་པཱ་ཏི་ཀོ ཏཾ དི་ཝ་སཾ ན བྷི་ཀྑཾ ཨཱ་ག་མ་ཡ་མཱ་ནོ ནི་སཱི་ད་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏཾ ཨ་ནུ་ལོ་མེ་ཏི. ཀ་ཏྠ་ཙི་པི ཀུ་ལེ ནི་བ་དྡྷཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་རི་ཙ་ཡཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཀུ་ལེ་སུ ནི་ཙྩ་ན་ཝ་ཀ་ཏཱ. ས་བྦ་ཏྠ ཨ་ལ་གྒ་མཱ་ན་ས་ཏཱ་ཡ ཙ སོ་མྨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཙ ཙ་ནྡཱུ་པ་མ་ཏཱ. ཀུ་ལེ་སུ པ་རི་གྒ་ཧ་ཙི་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཏ་ཏྠ མ་ཙྪེ་ར་པྤ་ཧཱ་ནཾ. ཧི་ཏེ་སི་ཏཱ་ཡ ཝི་བྷཱ་གཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ས་མཱ་ནུ་ཀ་མྤི་ཏཱ. ཀུ་ལཱ་ནཾ ས་ངྒ་ཎྷ་ན་སཾ་ས་ཊྛ་ཏཱ་ད་ཡོ ཀུ་ལཱུ་པ་ཀཱ་དཱི་ན་ཝཱ. ཨ་ཝ྄ཧཱ་ནཱ་ན་བྷི་ན་ནྡ་ནཱཏི ནི་མ་ནྟ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་ཝ྄ཧཱ་ན་སྶ ཨ་ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ནཱ. ཨ་བྷི་ཧཱ་རེ་ནཱཏི བྷི་ཀྑཱ་བྷི་ཧཱ་རེ་ན. སེ་རི་ཙཱ་རནྟི ཡ་ཐཱ་རུ་ཙི ཝི་ཙ་ར་ཎཾ.
ཨི་ཏི ས་པ་དཱ་ན་ཙཱ་རི་ཀ་ངྒ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ.
༥. ཨེ་ཀཱ་ས་ནི་ཀ་ངྒ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༨. ནཱ་ནཱ་ས་ན་བྷོ་ཛ་ནནྟི ཨ་ནེ་ཀ་སྨིཾ ཨཱ་ས་ནེ བྷོ་ཛ་ནཾ, ཨེ་ཀ་ནི་ས་ཛྫཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཨ་བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ ནི་ས་ཛྫཱ་སུ ཨཱ་ཧཱ་ར་པ་རི་བྷོ་ག་ནྟི ཨ་ཏྠོ. པ་ཏི་རཱུ་པནྟི ཡུ་ཏྟ་རཱུ་པཾ ཨ་ནུ་ཊྛཱ་པ་ནཱི་ཡཾ. ཝ་ཏྟཾ ཀཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱིཏི ཝ་ཏྟཾ ཀཱ་ཏུཾ ཡུ་ཛྫ་ཏི. ཝ་ཏྟཾ ནཱ་མ ག་རུ་ཊྛཱ་ནཱི་ཡེ ཀ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝ. ཏ་ཏྠ པ་ན པ་ཊི་པ་ཛྫ་ན་ཝི་དྷིཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཡཾ ཐེ་ར་ཝཱ་དཾ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ས་ནཾ ཝཱ ར་ཀྑེ་ཡྻ བྷོ་ཛ་ནཾ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་སྶ་ཏྠོ – ཨེ་ཀཱ་ས་ནི་ཀཾ བྷི་ཀྑུཾ བྷུ་ཉྫ་ནྟཾ ཨཱ་ས་ནཾ ཝཱ ར་ཀྑེ་ཡྻ, དྷུ་ཏ་ངྒ་བྷེ་ད་ཏོ ཡཱ་ཝ བྷོ་ཛ་ན་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཱ ན ཝུ་ཊྛཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. བྷོ་ཛ་ནཾ ཝཱ ར་ཀྑེ་ཡྻ དྷུ་ཏ་ངྒ་བྷེ་ད་ཏོ, ཨ་བྷུ་ཉྫི་ཡ་མཱ་ནཾ ཡཱ་ཝ བྷུ་ཉྫི་ཏུཾ ནཱ་ར་བྷ་ཏི, ཏཱ་ཝ ཝུ་ཊྛཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཡ་སྨཱ ཏ་ཡི་དཾ དྭ་ཡཾ ཨི་དྷ ན་ཏྠི, ཏ་སྨཱ ཝ་ཏྟ་ཀ་ར་ཎཾ དྷུ་ཏ་ངྒཾ ན ར་ཀྑ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཡ་ཉྩཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ‘‘བྷེ་ས་ཛྫ་ཏྠ་མེ་ཝཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ བྷེ་ས་ཛྫ་པ་རི་བྷོ་ག་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ས་པྤི་ཨཱ་དཱི་ནི་པི ཝ་ཊྚ་ནྟཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨ་པྤཱ་བཱ་དྷ་ཏཱཏི ཨ་རོ་ག་ཏཱ. ཨ་པྤཱ་ཏ་ངྐ་ཏཱཏི ཨ་ཀི་ཙྪ་ཛཱི་ཝི་ཏཱ ས་རཱི་ར་དུ་ཀྑཱ་བྷཱ་ཝོ. ལ་ཧུ་ཊྛཱ་ནནྟི ཀཱ་ཡ་སྶ ལ་ཧུ་པ་རི་ཝ་ཏྟི་ཏཱ. བ་ལནྟི ས་རཱི་ར་བ་ལཾ. ཕཱ་སུ་ཝི་ཧཱ་རོཏི སུ་ཁ་ཝི་ཧཱ་རོ. ས་བྦ་མེ་ཏཾ བ་ཧུ་ཀྑ་ཏྟུཾ བྷུ་ཉྫ་ན་པ་ཙྩ་ཡཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཝི་ཀཱ་ར་པ་ཊི་ཀྑེ་པ་པ་དཾ. རུ་ཛཱཏི རོ་གཱ. ན ཀ་མྨ་མ་ཏྟ་ནོཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཡོ་ག་ཀ་མྨཾ པུ་རེ་བྷ་ཏྟཾ, པ་ཙྪཱ་བྷ་ཏྟ་ཉྩ ན པ་རི་ཧཱ་པེ་ཏི, བ་ཧུ་སོ བྷོ་ཛ་ནེ ཨ་བྱཱ་ཝ་ཊ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཨ་རོ་ག་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
ཨི་ཏི ཨེ་ཀཱ་ས་ནི་ཀ་ངྒ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ.
༦. པ་ཏྟ་པི་ཎྜི་ཀ་ངྒ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༩. ཨ་པྤ་ཊི་ཀཱུ་ལཾ ཀ་ཏྭཱ བྷུ་ཉྫི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི པ་ཊི་ཀཱུ་ལ་སྶ བྷུ་ཏྟ་སྶ ཨ་ག་ཎྷ་ན་མྤི སི་ཡཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. པ་མཱ་ཎ་ཡུ་ཏྟ་མེ་ཝ ག་ཎྷི་ཏ་བྦནྟི ‘‘ཨེ་ཀ་བྷཱ་ཛ་ན་མེ་ཝ ག་ཎྷཱ་མཱི’’ཏི བ་ཧུཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ན ཚ་ཌྜེ་ཏ་བྦཾ. ནཱ་ནཱ་ར་ས་ཏ་ཎྷཱ་ཝི་ནོ་ད་ནནྟི ནཱ་ནཱ་ར་ས་བྷོ་ཛ་ནེ ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཝི་ནོ་ད་ནཾ. ཨ་ཏྲ ཨ་ཏྲ ནཱ་ནཱ་བྷཱ་ཛ་ནེ ཋི་ཏེ ནཱ་ནཱ་ར་སེ ཨི་ཙྪཱ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཏྲི་ཙྪོ, ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ ཨ་ཏྲི་ཙྪ་ཏཱ, ཏ་སྶཱ ཨ་ཏྲི་ཙྪ་ཏཱ་ཡ པ་ཧཱ་ནཾ. ཨཱ་ཧཱ་རེ པ་ཡོ་ཛ་ན་མ་ཏྟ་ད་སྶི་ཏཱཏི ཨ་ས་མྦྷི་ནྣ་ནཱ་ནཱ་ར་སེ གེ་དྷཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧཱ་རེ ས་ཏྠཱ་རཱ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་པ་ཡོ་ཛ་ན་མ་ཏྟ་ད་སྶི་ཏཱ. ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ བྷཱ་ཛ་ནེ་སུ ཋི་ཏཱ་ནི བྱ་ཉྫ་ནཱ་ནི ག་ཎྷ་ཏོ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ སཱ་བྷོ་ག་ཏཱ་ཡ སི་ཡཱ ཝི་ཀྑི་ཏྟ་བྷོ་ཛི་ཏཱ, ན ཏ་ཐཱ ཨི་མ་སྶ ཨེ་ཀ་པ་ཏྟ་ག་ཏ་ས་ཉྙི་ནོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ཝི་ཀྑི་ཏྟ་བྷོ་ཛི་ཏཱ’’ཏི. ཨོ་ཀྑི་ཏྟ་ལོ་ཙ་ནོཏི པ་ཏྟ་ས་ཉྙི་ཏཱ་ཡ ཧེ་ཊྛཱ་ཁི་ཏྟ་ཙ་ཀྑུ. པ་རི་བྷུ་ཉྫེ་ཡྻཱཏི པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏུཾ ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ.
ཨི་ཏི པ་ཏྟ་པི་ཎྜི་ཀ་ངྒ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ.
༧. ཁ་ལུ་པ་ཙྪཱ་བྷ་ཏྟི་ཀ་ངྒ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༠. བྷུ་ཉྫ་ནྟ་སྶ ཡཾ ཨུ་པ་ནཱི་ཏཾ, ཏ་སྶ པ་ཊི་ཀྑེ་པེ་ན ཏཾ ཨ་ཏི་རི་ཏྟཾ བྷོ་ཛ་ན་ནྟི ཨ་ཏི་རི་ཏྟ་བྷོ་ཛ་ནཾ. པུ་ན བྷོ་ཛ་ནཾ ཀ་པྤི་ཡཾ ཀཱ་རེ་ཏྭཱ ན བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦཾ, ཏ་བྦི་ས་ཡ་ཏྟཱ ཨི་མ་སྶ དྷུ་ཏ་ངྒ་སྶ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་ད་མ་སྶ ཝི་དྷཱ་ན’’ནྟི. ཡ་སྨིཾ བྷོ་ཛ་ནེཏི ཡ་སྨིཾ བྷུ་ཉྫི་ཡ་མཱ་ནེ བྷོ་ཛ་ནེ. ཏ་དེ་ཝ བྷུ་ཉྫ་ཏི, ན ཨ་ཉྙཾ. ཨ་ན་ཏི་རི་ཏྟ་བྷོ་ཛ་ན་པ་ཙྩ་ཡཱ ཨཱ་པ་ཏྟི ཨ་ན་ཏི་རི་ཏྟ་བྷོ་ཛ་ནཱ་པ་ཏྟི, ཏ་ཏོ དཱུ་རཱི་བྷཱ་ཝོ ཨ་ནཱ་པ་ཛྫ་ནཾ. ཨོ་ད་རི་ཀ་ཏྟཾ གྷ་སྨ་ར་བྷཱ་ཝོ ཀུ་ཙྪི་པཱུ་ར་ཀ་ཏཱ, ཏ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝོ ཨེ་ཀ་པི་ཎྜེ་ནཱ་པི ཡཱ་པ་ན་ཏོ. ནི་རཱ་མི་ས་ས་ནྣི་དྷི་ཏཱ ནི་ཧི་ཏ་སྶ ཨ་བྷུ་ཉྫ་ན་ཏོ. པུ་ན པ་རི་ཡེ་ས་ན་ཝ་སེ་ན པ་རི་ཡེ་ས་ནཱ་ཡ ཁེ་དཾ ན ཡཱ་ཏི. ཨ་བྷི་ས་ལླེ་ཁ་ཀཱ་ནཾ ས་ནྟོ་ས་གུ་ཎཱ་དཱི་ནཾ ཝུ་དྡྷི་ཡཱ ས་ཉྫ་ན་ནཾ ས་ནྟོ་ས་གུ་ཎཱ་དི་ཝུ་ཌྜྷི་ས་ཉྫ་ན་ནཾ. ཨི་དནྟི ཁ་ལུ་པ་ཙྪཱ་བྷ་ཏྟི་ཀ་ངྒཾ.
ཨི་ཏི ཁ་ལུ་པ་ཙྪཱ་བྷ་ཏྟི་ཀ་ངྒ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ.
༨. ཨཱ་ར་ཉྙི་ཀ་ངྒ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༡. གཱ་མ་ནྟ་སེ་ནཱ་ས་ནཾ པ་ཧཱ་ཡ ཨ་ར་ཉྙེ ཨ་རུ་ཎཾ ཨུ་ཊྛཱ་པེ་ཏ་བྦནྟི ཨེ་ཏྠ གཱ་མ་ནྟཾ, ཨ་ར་ཉྙ་ཉྩ ས་རཱུ་པ་ཏོ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཏྠ ས་དྡྷིཾ ཨུ་པ་ཙཱ་རེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཏ་ཏྠ གཱ་མ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏྟཱ གཱ་མ་ནྟ་སེ་ནཱ་ས་ན་སྶ ‘‘གཱ་མོ་ཡེ་ཝ གཱ་མ་ནྟ་སེ་ནཱ་ས་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཡོ ཀོ་ཙི ས་ཏྠོ་པི གཱ་མོ ནཱ་མཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨི་ནྡ་ཁཱི་ལཱཏི ཨུ་མྨཱ་རཱ. ཏ་སྶཱཏི ལེ་ཌྜུ་པཱ་ཏ་སྶ. ཝི་ན་ཡ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཨ་ར་ཉྙ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨ་དི་ནྣཱ་དཱ་ན་པཱ་རཱ་ཛི་ཀེ (པཱ་རཱ. ༩༢) ཨཱ་ག་ཏཾ. ཏ་ཏྠ ཧི ‘‘གཱ་མཱ ཝཱ ཨ་ར་ཉྙཱ ཝཱ’’ཏི ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ ཨ་ཝ་ཧཱ་ར་ཊྛཱ་ན་པ་རི་གྒ་ཧེ ཏ་དུ་བྷ་ཡཾ ཨ་ས་ངྐ་ར་ཏོ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཋ་པེ་ཏྭཱ གཱ་མ་ཉྩཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་རོ ཧི ལོ་ཀེ གཱ་མ་ས་ངྑ་མེ་ཝ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི. ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ པ་ན གཱ་མ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟཾ ཋཱ་ནཾ ཨ་ར་ཉྙ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་བྷི་དྷ་མྨེ (ཝི་བྷ. ༥༢༩) གཱ་མཱ ‘‘ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ བ་ཧི ཨི་ནྡ་ཁཱི་ལཱ, ས་བྦ་མེ་ཏཾ ཨ་ར་ཉྙ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. སུ་ཏྟ་ནྟི་ཀ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཨཱ་ར་ཉྙ་ཀ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ (པཱ་རཱ. ༦༥༤) ‘‘པ་ཉྩ་དྷ་ནུ་ས་ཏི་ཀཾ པ་ཙྪི་མ’’ནྟི ཨཱ་ག་ཏཾ ཨཱ་ར་ཉྙི་ཀཾ བྷི་ཀྑུཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ. ན ཧི སོ ཝི་ན་ཡ་པ་རི་ཡཱ་ཡི་ཀེ ‘‘ཨ་ར་ཉྙེ ཝ་ས་ན་ཏོ ཨཱ་ར་ཉྙི་ཀོ པ་ནྟ་སེ་ནཱ་ས་ནོ’’ཏི སུ་ཏྟེ ཝུ་ཏྟོ. ཨ་ཡ་ཉྩ སུ་ཏྟ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཏི ཨི་དྷ ས་བྦ་ཏྠ སུ་ཏྟ་ནྟ་ཀ་ཐཱ་ཝ པ་མཱ་ཎཾ. ཏ་སྨཱ ཏ་ཏྠ ཨཱ་ག་ཏ་མེ་ཝ ལ་ཀྑ་ཎཾ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏཾ ཨཱ་རོ་པི་ཏེ་ན ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་དྷ་ནུ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ མི་ན་ན་ཝི་དྷིཾ ཨཱ་ཧ. ཏེ་ནེ་ཝ ཧི མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ན་ཡོ་ཝ (མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༢༩༦) ཨི་ད་མེ་ཏྠ པ་མཱ་ཎནྟི ཙ ཝུ་ཏྟོ.
ཏ་ཏོ ཏ་ཏོ མ་གྒནྟི ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཁུ་དྡ་ཀ་མ་གྒཾ པི་ད་ཧ་ཏི. དྷུ་ཏ་ངྒ་སུ་དྡྷི་ཀེ་ན དྷུ་ཏ་ངྒ་སོ་དྷ་ན་པ་སུ་ཏེ་ན. ཡ་ཐཱ་པ་རི་ཙྪི་ནྣེ ཀཱ་ལེཏི ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་སྶ ཏ་ཡོ་པི ཨུ་ཏཱུ, མ་ཛ྄ཛྷི་མ་སྶ དྭེ, མུ་དུ་ཀ་སྶ ཨེ་ཀོ ཨུ་ཏུ. ཏ་ཏྠ་པི དྷུ་ཏ་ངྒཾ ན བྷི་ཛྫ་ཏི ས་ཨུ་སྶཱ་ཧ་ཏྟཱ. ནི་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ག་མི་སྶཱ་མཱཏི ཙི་ཏྟ་སྶ སི་ཐི་ལ་བྷཱ་ཝེ་ན དྷུ་ཏ་ངྒཾ བྷི་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ར་ཉྙ་ས་ཉྙཾ མ་ན་སི ཀ་རོ་ནྟོཏི ‘‘ཨ་ཧཾ ཝི་ཝེ་ཀ་ཝཱ་སཾ ཝ་སི་སྶཱ་མི, ཡ་ཐཱ་ལ་དྡྷོ་ཝ ཀཱ་ཡ་ཝི་ཝེ་ཀོ སཱ་ཏྠ་ཀོ ཀཱ་ཏ་བྦོ’’ཏི མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘བྷ་བྦོ…པེ… ར་ཀྑི་ཏུ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་སྶ ཨཱ་ར་ཉྙི་ཀ་སྶ ཙི་ཏྟཾ ན ཝི་ཀྑི་པ་ནྟི ཨཱ་པཱ་ཐ་མ་ནུ་པ་ག་མ་ན་ཏོ. ཝི་ག་ཏ་ས་ནྟཱ་སོ ཧོ་ཏི ཝི་ཝེ་ཀ་པ་རི་ཙ་ཡ་ཏོ. ཛཱི་ཝི་ཏ་ནི་ཀ་ནྟིཾ ཛ་ཧ་ཏི བ་ཧུ་པ་རི་སྶ་ཡེ ཨ་ར་ཉྙེ ནི་ཝཱ་སེ་ནེ་ཝ མ་ར་ཎ་བྷ་ཡ་སྶ དཱུ་རཱི་ཀ་ར་ཎ་ཏོ. པ་ཝི་ཝེ་ཀ་སུ་ཁ་ར་སཾ ཨ་སྶཱ་དེ་ཏི ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་ཏི ཛ་ན་སཾ་ས་གྒཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨཱ་རཱ་དྷ་ཡ་ནྟོཏི ཨ་ནུ་ན་ཡ་ནྟོ. ཡ་ཐཱ་ནུ་སི་ཊྛཾ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཝི་ཝེ་ཀ་སྶ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨཱ་ར་ཉྙི་ཀ་ངྒ་ཡོ་གི་ནོ ཝཱ་ཧ་ན་ས་དི་ས་ནྟི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ཝ་སེ་ས་དྷུ་ཏཱ་ཡུ་དྷོ’’ཏི, ཨ་ཝ་སི་ཊྛ་དྷུ་ཏ་དྷ་མྨཱ་ཡུ་དྷོ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཨི་ཏི ཨཱ་ར་ཉྙི་ཀ་ངྒ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ.
༩. རུ་ཀྑ་མཱུ་ལི་ཀ་ངྒ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༢. ཚ་ནྣནྟི ཨི་ཊྛ་ཀཱ་ཚ་ད་ནཱ་དཱི་ཧི ཚཱ་དི་ཏཾ, ཨཱ་ཝ་ས་ཐ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. སཱི་མ་ནྟ་རི་ཀ་རུ་ཀྑོཏི དྭི་ནྣཾ རཱ་ཛཱུ་ནཾ ར་ཛྫ་སཱི་མཱ་ཡ ཋི་ཏ་རུ་ཀྑོ. ཏ་ཏྠ ཧི ཏེ་སཾ རཱ་ཛཱུ་ནཾ བ་ལ་ཀཱ་ཡོ ཨུ་པ་ག་ནྟྭཱ ཨ་ནྟ་ར་ནྟ་རཱ ཡུ་དྡྷཾ ཀ་རེ་ཡྻ, ཙོ་རཱ་པི པཱ་རི་པ་ནྠི་ཀཱ ས་མོ་ས་ར་ནྟཱ བྷི་ཀྑུ་སྶ སུ་ཁེ་ན ནི་སཱི་དི་ཏུཾ ན དེ་ནྟི. ཙེ་ཏི་ཡ་རུ་ཀྑོ ‘‘དེ་ཝ་ཏཱ་དྷི་ཊྛི་ཏོ’’ཏི མ་ནུ་སྶེ་ཧི ས་མྨ་ཏ་རུ་ཀྑོ པཱུ་ཛེ་ཏུཾ ཨུ་པ་ག་ཏེ་ཧི མ་ནུ་སྶེ་ཧི ཨ་ཝི་ཝི་ཏྟོ ཧོ་ཏི. ནི་ཡྻཱ་ས་རུ་ཀྑོ ས་ཛྫ་རུ་ཀྑཱ་དི. ཝ་གྒུ་ལི་རུ་ཀྑོ ཝ་གྒུ་ལི་ནི་སེ་ཝི་ཏོ. སཱི་མ་ནྟ་རི་ཀ་རུ་ཀྑཱ་ད་ཡོ ས་པ་རི་སྶ་ཡཱ, དུ་ལླ་བྷ་ཝི་ཝེ་ཀཱ ཙཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་མེ རུ་ཀྑེ ཝི་ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ’’ཏི. པ་ཎྞ་ས་ཊནྟི རུ་ཀྑ་ཏོ པ་ཏི་ཏ་པ་ཎྞཾ. པ་ཊི་ཙྪ་ནྣེ ཋཱ་ནེ ནི་སཱི་དི་ཏ་བྦཾ རུ་ཀྑ་མཱུ་ལི་ཀ་བྷཱ་ཝ་སྶ པ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ན་ཏྠཾ. ཚ་ནྣེ ཝཱ་ས་ཀ་པྤ་ནཱ དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ནཱ་དཱི་ན་མ་ཏྠཱ་ཡ་པི ཧོ་ཏི. ཏ་སྨཱ ‘‘ཛཱ་ནི་ཏྭཱ ཨ་རུ་ཎཾ ཨུ་ཊྛཱ་པི་ཏ་མ་ཏྟེ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
ཨ་བྷི་ཎྷཾ ཏ་རུ་པ་ཎྞ་ཝི་ཀཱ་ར་ད་སྶ་ནེ་ནཱཏི ཨ་བྷི་ཀྑ་ཎཾ ཏ་རཱུ་སུ, ཏ་རཱུ་ནཾ ཝཱ པ་ཎྞེ་སུ ཝི་ཀཱ་ར་སྶ ཁ་ཎ་བྷ་ངྒ་སྶ ད་སྶ་ནེ་ན. སེ་ནཱ་ས་ན་མ་ཙྪེ་ར་ཀ་མྨཱ་རཱ་མ་ཏཱ་ནནྟི ཨཱ་ཝཱ་ས་མ་ཙྪ་རི་ཡ་ན་ཝ་ཀ་མྨ་ར་ཏ་བྷཱ་ཝཱ་ནཾ. དེ་ཝ་ཏཱ་ཧཱིཏི རུ་ཀྑ་དེ་ཝ་ཏཱ་ཧི. ཏཱ་པི ཧི རུ་ཀྑ་ཊྛ་ཝི་མཱ་ནེ་སུ ཝ་ས་ནྟི་ཡོ རུ་ཀྑེ་སུ ཝ་ས་ནྟི. ཨ་ཡ་མྤི རུ་ཀྑེ་ཏི ས་ཧ་ཝཱ་སི་ཏཱ. ཝ་ཎྞི་ཏོཏི ‘‘ཨ་པྤཱ་ནི ཙེ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་སཾ་སི་ཏོ. ‘‘རུ་ཀྑ་མཱུ་ལ་སེ་ནཱ་ས་ནཾ ནི་སྶཱ་ཡ པ་བྦ་ཛྫཱ’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༧༣, ༡༢༨) ཨེ་ཝཾ ནི་སྶ་ཡོ་ཏི ཙ བྷཱ་སི་ཏོ. ཨ་བྷི་ར་ཏྟཱ་ནི ཏ་རུ་ཎ་ཀཱ་ལེ, ནཱི་ལཱ་ནི མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ཀཱ་ལེ, པ་ཎྜཱུ་ནི ཛི་ཎྞ་ཀཱ་ལེ. པ་ཏི་ཏཱ་ནི མི་ལཱ་ཡ་ན་ཝ་སེ་ན. ཨེ་ཝཾ པ་སྶ་ནྟོ ཏ་རུ་པ་ཎྞཱ་ནི པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏོ ཨེ་ཝ ནི་ཙྩ་ས་ཉྙཾ པ་ནཱུ་ད་ཏི པ་ཛ་ཧ་ཏི, ཨ་ནི་ཙྩ་ས་ཉྙཱ ཨེ་ཝ་སྶ ས་ཎྛཱ་ཏི. ཡ་སྨཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཛཱ་ཏི་བོ་དྷི་དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐ་པ་ཝ་ཏྟ་ན་པ་རི་ནི་བྦཱ་ནཱ་ནི རུ་ཀྑ་མཱུ་ལེ་ཡེ་ཝ ཛཱ་ཏཱ་ནི, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘བུ་དྡྷ་དཱ་ཡ་ཛྫཾ རུ་ཀྑ་མཱུ་ལ’’ནྟི.
ཨི་ཏི རུ་ཀྑ་མཱུ་ལི་ཀ་ངྒ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ.
༡༠. ཨ་བྦྷོ་ཀཱ་སི་ཀ་ངྒ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༣. ‘‘རུ་ཀྑ་མཱུ་ལཾ པ་ཊི་ཀྑི་པཱ་མཱི’’ཏི ཨེ་ཏྟ་ཀེ ཝུ་ཏྟེ ཚ་ནྣཾ ཨ་པྤ་ཊི་ཀྑི་ཏྟ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ‘‘ཚ་ནྣ་ཉྩ རུ་ཀྑ་མཱུ་ལ་ཉྩ པ་ཊི་ཀྑི་པཱ་མཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. དྷུ་ཏ་ངྒ་སྶ ས་བྦ་སོ པ་ཊི་ཡོ་གི་པ་ཊི་ཀྑེ་པེ་ན ཧི ས་མཱ་དཱ་ནཾ ཨི་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ནོ ཨ་ཉྙ་ཐཱ་ཏི. ‘‘དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ནཱ་ཡཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ་ཝ དྷ་མྨཾ ཀ་ཐེ་ནྟེ་ནཱ་པི ཨུ་པོ་ས་ཐ་དི་ཝ་སཱ་དཱི་སུ སུ་ཎ་ནྟཱ་ནཾ ཙི་ཏྟཱ་ནུ་ར་ཀྑ་ཎ་ཏྠཾ ཏེ་ཧི ཡཱ་ཙི་ཏེ་ན ཚ་ནྣཾ པ་ཝི་སི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི, དྷ་མྨཾ པ་ན ཀ་ཐེ་ཏྭཱ ཨ་བྦྷོ་ཀཱ་སོ་ཝ ག་ནྟ་བྦོ. རུ་ཀྑ་མཱུ་ལི་ཀ་སྶཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨུ་པོ་ས་ཐ་ཏྠཱ་ཡཱཏི ཨུ་པོ་ས་ཐ་ཀ་མྨཱ་ཡ. ཨུ་དྡི་ས་ནྟེ་ནཱཏི པ་རེ་སཾ ཨུ་དྡེ་སཾ དེ་ནྟེ་ན. ཨུ་དྡི་སཱ་པེ་ནྟེ་ནཱཏི ས་ཡཾ ཨུ་དྡེ་སཾ ག་ཎྷ་ནྟེ་ན. མ་གྒ་མ་ཛ྄ཛྷེ ཋི་ཏཾ སཱ་ལནྟི སཱི་ཧ་ལ༹་དཱི་པེ ཝི་ཡ མ་གྒཱ ཨ་ནོ་ཀྐ་མྨ ཨུ་ཛུ་ཀ་མེ་ཝ པ་ཝི་སི་ཏ་བྦ་སཱ་ལཾ. ཝེ་གེ་ན ག་ནྟུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི ཨ་སཱ་རུ་པྤ་ཏྟཱ. ཡཱ་ཝ ཝ་སྶཱུ་པ་ར་མཱ ཋ་ཏྭཱ ག་ནྟ་བྦཾ, ན ཏཱ་ཝ དྷུ་ཏ་ངྒ་བྷེ་དོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
རུ་ཀྑ་སྶ ཨ་ནྟོ ནཱ་མ རུ་ཀྑ་མཱུ་ལཾ. པ་བྦ་ཏ་སྶ པ་ན པ་བྦྷཱ་ར་ས་དི་སོ པ་བྦ་ཏཔ་དེ་སོ. ཨ་ཙྪ་ནྣ་མ་རི་ཡཱ་དནྟི ཡ་ཐཱ ཝ་སྶོ་ད་ཀཾ ཨ་ནྟོ ན པ་ཝི་ས་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཚ་ད་ན་ས་ངྑེ་པེ་ན ཨུ་པ་རི ཨ་ཀ་ཏ་མ་རི་ཡཱ་དཾ. ཨ་ནྟོ པ་ན པ་བྦྷཱ་ར་སྶ ཝ་སྶོ་ད་ཀཾ པ་ཝི་ས་ཏི ཙེ, ཨ་བྦྷོ་ཀཱ་ས་ས་ངྑེ་པ་མེ་ཝཱ་ཏི ཏ་ཏྠ པ་ཝི་སི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. སཱ་ཁཱ་མ་ཎྜ་པོཏི རུ་ཀྑ་སཱ་ཁཱ་ཧི ཝི་ར་ལ༹་ཙྪ་ནྣ་མ་ཎྜ་པོ. པཱི་ཋ་པ་ཊོ ཁ་ལི་ཏྠ་དྡྷ་སཱ་ཊ་ཀོ.
པ་ཝི་ཊྛ་ཀྑ་ཎེ དྷུ་ཏ་ངྒཾ བྷི་ཛྫ་ཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་པ་བྦྷཱ་རཱ་དི་ཀེ ཋ་པེ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཛཱ་ནི་ཏྭཱཏི དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ནཱ་དི་ཨ་ཏྠཾ ཚ་ནྣཾ རུ་ཀྑ་མཱུ་ལཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ནི་སི་ནྣོ ‘‘ཨི་དཱ་ནི ཨ་རུ་ཎོ ཨུ་ཊྛ་ཧ་ཏཱི’’ཏི ཛཱ་ནི་ཏྭཱ. རུ་ཀྑ་མཱུ་ལེ་པི ཀ་ཏྠ་ཙི ཨ་ཏྠེ་ཝ ནི་ཝཱ་ས་ཕཱ་སུ་ཀ་ཏཱ་ཏི སི་ཡཱ ཏ་ཏྠ ཨཱ་ས་ངྒ་པུ་བྦ་ཀོ ཨཱ་ཝཱ་ས་པ་ལི་བོ་དྷོ, ན པ་ན ཨ་བྦྷོ་ཀཱ་སེ་ཏི ཨི་དྷེ་ཝ ཨཱ་ཝཱ་ས་པ་ལི་བོ་དྷུ་པ་ཙྪེ་དོ ཨཱ་ནི་སཾ་སོ ཝུ་ཏྟོ. པ་སཾ་སཱ་ཡཱ་ནུ་རཱུ་པ་ཏཱ་ཏི ཨ་ནི་ཀེ་ཏཱཏི ཝུ་ཏྟ་པ་སཾ་སཱ་ཡ ཨ་ནཱ་ལ་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀ་ཏཱ. ནི་སྶ་ངྒ་ཏཱཏི ཨཱ་ཝཱ་ས་པ་རི་གྒ་ཧཱ་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ ཏ་ཏྠ ནི་སྶ་ངྒ་ཏཱ. ཨ་སུ་ཀ་དི་སཱ་ཡ ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ནཾ ན་ཏྠི, ཏ་སྨཱ ཏ་ཏྠ ག་ནྟུཾ ནེ་ཝ ས་ཀྐཱ་ཏི ཨེ་དི་ས་སྶ པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙཱ་ཏུ་དྡི་སོ. མི་ག་བྷཱུ་ཏེ་ནཱཏི པ་རི་གྒ་ཧཱ་བྷཱ་ཝེ་ན མི་ག་སྶ ཝི་ཡ བྷཱུ་ཏེ་ན. སི་ཏོཏི ནི་སྶི་ཏོ. ཝི་ནྡ་ཏཱིཏི ལ་བྷ་ཏི.
ཨི་ཏི ཨ་བྦྷོ་ཀཱ་སི་ཀ་ངྒ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ.
༡༡. སོ་སཱ་ནི་ཀ་ངྒ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༤. ན སུ་སཱ་ནནྟི ཨ་སུ་སཱ་ནཾ. ཨ་ཉྙ་ཏྠོ ན-ཀཱ་རོ, སུ་སཱ་ན་ལ་ཀྑ་ཎ་ར་ཧི་ཏཾ ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ན་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ན ཏ་ཏྠཱཏི ‘‘སུ་སཱ་ན’’ནྟི ཝ་ཝ་ཏྠ་པི་ཏ་མ་ཏྟེ ཋཱ་ནེ ན ཝ་སི་ཏ་བྦཾ. ན ཧི ནཱ་མ་མ་ཏྟེ་ན སུ་སཱ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཾ སི་ཛ྄ཛྷ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ན ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཛྷཱ་པི་ཏ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ན པ་ཊྛཱ་ཡ…པེ… སུ་སཱ་ན་མེ་ཝ ཚ་ཝེ་ན ས་ཡི་ཏ་མ་ཏྟཱ་ཡ སུ་སཱ་ན་ལ་ཀྑ་ཎ་པྤ་ཏྟི་ཏོ. ཚ་ཝ་ས་ཡ་ནཾ ཧི ‘‘སུ་སཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི.
སོ་སཱ་ནི་ཀེ་ན ནཱ་མ ཨ་པྤ་ཀི་ཙྩེ་ན ས་ལླ་ཧུ་ཀ་ཝུ་ཏྟི་ནཱ བྷ་ཝི་ཏ་བྦ་ནྟི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་སྨིཾ པ་ན ཝ་ས་ནྟེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ག་རུ་ཀནྟི དུ་པྤ་རི་ཧཱ་རཾ. ཏ་མེ་ཝ ཧི དུ་པྤ་རི་ཧཱ་ར་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་སྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨུ་པྤ་ནྣ་པ་རི་སྶ་ཡ་ཝི་གྷཱ་ཏ་ཏྠཱ་ཡཱཏི ‘‘སུ་སཱ་ནཾ ནཱ་མ མ་ནུ་སྶ་རཱ་ཧ་སྶེ་ཡྻ་ཀ’’ནྟི ཙོ་རཱ ཀ་ཏ་ཀ་མྨཱ་པི ཨ་ཀ་ཏ་ཀ་མྨཱ་པི ཨོ་ས་ར་ནྟི, ཏ་ཏྠ ཙོ་རེ་སུ བྷ་ཎྜ་སཱ་མི་ཀེ དི་སྭཱ བྷི་ཀྑུ་ས་མཱི་པེ བྷ་ཎྜཾ ཚ་ཌྜེ་ཏྭཱ པ་ལཱ་ཏེ་སུ མ་ནུ་སྶཱ བྷི་ཀྑུཾ ‘‘ཙོ་རོ’’ཏི ག་ཧེ་ཏྭཱ པོ་ཐེ་ཡྻུཾ, ཏ་སྨཱ ཝི་ཧཱ་རེ ས་ངྒྷ་ཏྠེ་རཾ ཝཱ གོ་ཙ་ར་གཱ་མེ ར་ཉྙཱ ནི་ཡུ་ཏྟཾ རཱ་ཛ་ཡུ་ཏྟ་ཀཾ ཝཱ ཨ་ཏྟ་ནོ སོ་སཱ་ནི་ཀ་བྷཱ་ཝཾ ཛཱ་ནཱ་པེ་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ ཏཱ་དི་སོ, ཨ་ཉྙོ ཝཱ པ་རི་སྶ་ཡོ ན ཧོ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཨ་པྤ་མ་ཏྟེ་ན ཝ་སི་ཏ་བྦཾ. ཙ་ངྐ་མ་ནྟ་སྶ ཡ་དཱ ཨཱ་ལ༹་ཧ་ནཾ ཨ་བྷི་མུ་ཁཾ ན ཧོ་ཏི, ཏ་དཱ་པི སཾ་ཝེ་ག་ཛ་ན་ན་ཏྠཾ ཏ་ཏྠ དི་ཊྛི ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏ་བྦཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་དྡྷ་ཀྑི་ཀེ་ན ཨཱ་ལ༹་ཧ་ནཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
ཨུ་པྤ་ཐ་མ་གྒེ་ན ག་ནྟ་བྦཾ ཨ་ཏྟ་ནོ སོ་སཱ་ནི་ཀ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨ་པཱ་ཀ་ཊ་བྷཱ་ཝ་ཏྠཾ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎནྟི ཏ་སྨིཾ སུ་སཱ་ནེ ‘‘ཨ་ཡཾ ཝ་མྨི་ཀོ, ཨ་ཡཾ རུ་ཀྑོ, ཨ་ཡཾ ཁཱ་ཎུ་ཀོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ དི་ཝཱ་ཡེ་ཝ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཝ་ཝ་ཏྠ་པེ་ཏ་བྦཾ. བྷ་ཡཱ་ན་ཀནྟི བྷ་ཡ་ཛ་ན་ཀཾ ཝ་མྨི་ཀཱ་དིཾ. ཀེ་ན་ཙི ལེ་ཌྜུ་པཱ་སཱ་ཎཱ་དི་ནཱ ཨཱ་ས་ནྣེ ཝི་ཙ་ར་ནྟཱི་ཏི ན པ་ཧ་རི་ཏ་བྦཱ. ཏི་ལ་པི་ཊྛཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི པ་ལ་ལཾ. མཱ་ས་མི་སྶཾ བྷ་ཏྟཾ མཱ་ས་བྷ་ཏྟཾ. གུ་ལཱ༹་དཱིཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཏི་ལ་སཾ་གུ་ལི༹་ཀཱ་དི་གྷ་ན་པཱུ་ཝ་ཉྩ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཀུ་ལ་གེ་ཧཾ ན པ་ཝི་སི་ཏ་བྦནྟི པེ་ཏ་དྷཱུ་མེ་ན ཝཱ་སི་ཏ་ཏྟཱ, པི་སཱ་ཙཱ་ནུ་བ་ནྡྷ་ཏྟཱ ཙ ཀུ་ལ་གེ་ཧ་སྶ ཨ་བྦྷ་ནྟ་རཾ ན པ་ཝི་སི་ཏ་བྦཾ. དེ་ཝ་སི་ཀཾ ཚ་ཝ་ཌཱ་ཧོ དྷུ་ཝ་ཌཱ་ཧོ. མ་ཏ་ཉཱ་ཏ་ཀཱ་ནཾ ཏ་ཏྠ ག་ནྟྭཱ དེ་ཝ་སི་ཀཾ རོ་ད་ནཾ དྷུ་ཝ་རོ་ད་ནཾ. ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནཱཏི ‘‘ཛྷཱ་པི་ཏ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ན པ་ཊྛཱ་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན. ‘‘པ་ཙྪི་མ་ཡཱ་མེ པ་ཊི་ཀྐ་མི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཨི་ཙྪི་ཏ་ཏྟཱ ‘‘སུ་སཱ་ནཾ ཨ་ག་ཏ་དི་ཝ་སེ’’ཏི ཨ་ངྒུ་ཏྟ་ར་བྷཱ་ཎ་ཀཱ.
སུ་སཱ་ནེ ནི་ཙྩ་ཀཱ་ལཾ སི་ཝ་ཐི་ཀ་ད་སྶ་ནེ་ན མ་ར་ཎ་སྶ་ཏི་པ་ཊི་ལཱ་བྷོ. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཨ་པྤ་མཱ་ད་ཝི་ཧཱ་རི་ཏཱ. ཏ་ཏྠ ཚ་ཌྜི་ཏ་སྶ མ་ཏ་ཀ་ལེ༹་ཝ་ར་སྶ ད་སྶ་ནེ་ན ཨ་སུ་བྷ་ནི་མི་ཏྟཱ་དྷི་ག་མོ. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཀཱ་མ་རཱ་ག་ཝི་ནོ་ད་ནཾ. བ་ཧུ་ལཾ ས་རཱི་ར་སྶ ཨ་སུ་ཙི་དུ་གྒ་ནྡྷ་ཛེ་གུ་ཙྪ་བྷཱ་ཝ་ས་ལླ་ཀྑ་ཎ་ཏོ ཨ་བྷི་ཎྷཾ ཀཱ་ཡ་ས་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ནཾ. ཏ་ཏོ མ་ར་ཎ་སྶ་ཏི་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་ཏོ ཙ སཾ་ཝེ་ག་བ་ཧུ་ལ་ཏཱ. བྱཱ་དྷི་ཀཱ་ནཾ, ཛ་རཱ་ཛི་ཎྞཱ་ན་ཉྩ མ་ཏཱ་ནཾ ཏ་ཏྠ ད་སྶ་ནེ་ན ཨཱ་རོ་གྱཡོ་བྦ་ན་ཛཱི་ཝི་ཏམ་ད་པྤ་ཧཱ་ནཾ. ཁུ་དྡ་ཀ་སྶ, མ་ཧ་ཏོ ཙ བྷ་ཡ་སྶ ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ན་ཏོ བྷ་ཡ་བྷེ་ར་ཝ་ས་ཧ་ན་ཏཱ. སཾ་ཝི་གྒ་སྶ ཡོ་ནི་སོ པ་ད་ཧ་ནཾ ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཨ་མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ག་རུ་བྷཱ་ཝ་ནཱི་ཡ་ཏཱ. ནི་དྡཱ་ག་ཏ་མྤཱིཏི སུ་ཏྟ་མྤི, སུ་པི་ན་ནྟེ་པཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
ཨི་ཏི སོ་སཱ་ནི་ཀ་ངྒ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ.
༡༢. ཡ་ཐཱ་ས་ནྠ་ཏི་ཀ་ངྒ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༥. སེ་ནཱ་ས་ན་གཱ་ཧ་ཎེ པ་རེ ཨུ་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ ག་ཧ་ཎཾ, ‘‘ཨི་དཾ སུ་ནྡ་རཾ, ཨི་དཾ ན སུ་ནྡ་ར’’ནྟི པ་རི་ཏུ་ལ་ཡི་ཏྭཱ པུ་ཙྪ་ནཱ, ཨོ་ལོ་ཀ་ནཱ ཙ སེ་ནཱ་ས་ན་ལོ་ལུ་པྤཾ. ཏུ་ཊྛ་བྦནྟི ཏུ་སྶི་ཏ་བྦཾ. ཝི་ཧཱ་ར་སྶ པ་རི་ཡ་ནྟ་བྷཱ་ཝེ་ན དཱུ་རེཏི ཝཱ བ་ཧཱུ་ནཾ ས་ནྣི་པཱ་ཏ་ཊྛཱ་ནཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཙྩཱ་ས་ནྣེ་ཏི ཝཱ པུ་ཙྪི་ཏུཾ ན ལ་བྷ་ཏི, པུ་ཙྪ་ནེ་ན་པི་སྶ དྷུ་ཏ་ངྒ་སྶ སཾ་ཀི་ལི་སྶ་ན་ཏོ. ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏུནྟི ལོ་ལུ་པྤ་ཝ་སེ་ན པ་སྶི་ཏུཾ. ས་ཙ་སྶ ཏཾ ན རུ་ཙྩ་ཏཱིཏི ཨ་སྶ ཡ་ཐཱ་ས་ནྠ་ཏི་ཀ་སྶ ཏཾ ཡ་ཐཱ་གཱ་ཧི་ཏཾ སེ་ནཱ་ས་ནཾ ཨ་ཕཱ་སུ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་ཙེ ན རུ་ཙྩ་ཏི, མུ་དུ་ཀ་སྶ ཨ་ས་ཏི རོ་གེ ཡ་ཐཱ་གཱ་ཧི་ཏཾ པ་ཧཱ་ཡ ཨ་ཉྙ་སྶ སེ་ནཱ་ས་ན་སྶ ག་ཧ་ཎཾ ལོ་ལུ་པྤཾ, མ་ཛ྄ཛྷི་མ་སྶ ག་ནྟྭཱ ཨོ་ལོ་ཀ་ནཱ, ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་སྶ པུ་ཙྪ་ནཱ. ས་བྦེ་ས་མྤི ཨུ་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ ག་ཧ་ཎེ ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝ ན་ཏྠི.
ཨུ་པ་ཊྛཱ་པ་ནཱི་ཡཱ་ན་མྤི ཨ་ནུ་ཊྛཱ་པ་ནེ་ན ས་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི་ནཾ ཧི་ཏེ་སི་ཏཱ. ཏཱ་ཡ ཀ་རུ་ཎཱ་ཝི་ཧཱ་རཱ་ནུ་གུ་ཎ་ཏཱ. སུ་ནྡ་རཱ་སུ་ནྡ་ར་ཝི་བྷཱ་གཱ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ ཧཱི་ན་པ་ཎཱི་ཏ་ཝི་ཀ་པྤ་པ་རི་ཙྩཱ་གོ. ཏེ་ན ཏཱ་དི་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནུ་གུ་ཎ་ཏཱ. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཨ་ནུ་རོ་དྷ་ཝི་རོ་དྷ་པྤ་ཧཱ་ནཾ. དྭཱ་ར་པི་ད་ཧ་ནཾ ཨོ་ཀཱ་སཱ་དཱ་ན་ཏོ. ཡ་ཐཱ་ས་ནྠ་ཏ་རཱ་མ་ཏནྟི ཡ་ཐཱ་གཱ་ཧི་ཏེ ཡ་ཐཱ་ནི་དྡི་ཊྛེ སེ་ནཱ་ས་ནེ ཨ་བྷི་ར་ཏ་བྷཱ་ཝཾ.
ཨི་ཏི ཡ་ཐཱ་ས་ནྠ་ཏི་ཀ་ངྒ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ.
༡༣. ནེ་ས་ཛྫི་ཀ་ངྒ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༦. སེ་ཡྻནྟི ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ལ་ཀྑ་ཎཾ སེ་ཡྻཾ. ཏ་པྤ་ཊི་ཀྑེ་པེ་ནེ་ཝ ཧི ཏ་ད་ཏྠཱ ‘‘མ་ཉྩོ བྷི་སཱི’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཀཱ (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༣༢༡, ༣༢༢) སེ་ཡྻཱ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟཱ ཨེ་ཝ ཧོ་ནྟི. ‘‘ནེ་ས་ཛྫི་ཀོ’’ཏི ཙ ས་ཡ་ནཾ པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ནི་ས་ཛྫཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཝི་ཧ་རི་ཏུཾ སཱི་ལ་མ་སྶཱ་ཏི ཨི་མ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ཨི་དྷ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ སེ་ཡྻཱ ཨེ་ཝེ་ཏྠ པ་ཊི་ཡོ་གི་ནཱི, ན ཨི་ཏ་རེ ཏ་ཐཱ ཨ་ནི་ཊྛ་ཏྟཱ, ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ཙ. ཀོ་ས་ཛྫ་པ་ཀྑི་ཡོ ཧི ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐོ ཨི་དྷ པ་ཊི་ཡོ་གི་བྷཱ་ཝེ་ན ཨི་ཙྪི་ཏོ, ན ཨི་ཏ་རེ. ན ཙ ས་ཀྐཱ ཋཱ་ན་ག་མ་ནེ་ཧི ཝི་ནཱ ནི་ས་ཛྫཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཡཱ་པེ་ཏུཾ ཏ་ཐཱ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏུ་ནྟི སེ་ཡྻཱ་ཝེ་ཏྠ པ་ཊི་ཡོ་གི་ནཱི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏེ་ན པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཙ་ངྐ་མི་ཏ་བྦཾ ན ‘‘ནེ་ས་ཛྫི་ཀོ ཨ་ཧ’’ནྟི ས་བྦ་ར་ཏྟིཾ ནི་སཱི་དི་ཏ་བྦཾ. ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ནྟ་རཱ་ནུ་གྒ་ཧི་ཏོ ཧི ཀཱ་ཡོ མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ཀྑ་མོ ཧོ་ཏི.
ཙ་ཏྟཱ་རོ པཱ་དཱ, པི་ཊྛི་ཨ་པ་སྶ་ཡོ ཙཱ་ཏི ཨི་མེ་ཧི པ་ཉྩ་ཧི ཨ་ངྒེ་ཧི པ་ཉྩ་ངྒོ. ཙ་ཏཱུ་ཧི ཨ་ཊྚ་ནཱི་ཧི, པི་ཊྛི་ཨ་པ་སྶ་ཡེ་ན ཙ པ་ཉྩ་ངྒོ་ཏི ཨ་པ་རེ. ཨུ་བྷོ་སུ པ་སྶེ་སུ པི་ཊྛི་པ་སྶེ ཙ ཡ་ཐཱ་སུ་ཁཾ ཨ་པ་སྶཱ་ཡ ཝི་ཧ་ར་ཏོ ནེ་ས་ཛྫི་ཀ་སྶ ‘‘ཨ་ནེ་ས་ཛྫི་ཀ་ཏོ ཀོ ཝི་སེ་སོ’’ཏི གཱ་ཧཾ ནི་ཝཱ་རེ་ཏུཾ ཨ་བྷ་ཡ་ཏྠེ་རོ ནི་ད་སྶི་ཏོ ‘‘ཐེ་རོ ཨ་ནཱ་གཱ་མཱི ཧུ་ཏྭཱ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡཱི’’ཏི.
ཨུ་པ་ཙྪེ་དཱི་ཡ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཨུ་པ་ཙྪེ་ད་ནནྟི ཝི་ནི་བ་ནྡྷུ་པ་ཙྪེ་ད་སྶ སཱ་དྷ་ཀ་ཏ་མ་བྷཱ་ཝོ ད་ཊྛ་བྦོ. ས་བྦ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཱ་ནུ་ཡོ་ག་ས་པྤཱ་ཡ་ཏཱ ཨ་ལཱི་ནཱ་ནུ་དྡྷ་ཙྩ་པ་ཀྑི་ཀ་ཏྟཱ ནི་ས་ཛྫཱ་ཡ. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ པཱ་སཱ་དི་ཀ་ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ཏཱ. ཝཱི་རི་ཡཱ་ར་མྦྷཱ་ནུ་ཀཱུ་ལ་ཏཱ ཝཱི་རི་ཡ་ས་མ་ཏཱ་ཡོ་ཛ་ན་སྶ ཨ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀ་ཏཱ. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ནུ་བྲཱུ་ཧ་ན་ཏཱ. པ་ཎི་དྷཱ་ཡཱཏི ཋ་པེ་ཏྭཱ. ཏ་ནུནྟི ཨུ་པ་རི་མ་ཀཱ་ཡཾ. ཝི་ཀ་མྤེ་ཏཱིཏི ཙཱ་ལེ་ཏི, ཨི་ཙྪཱ་ཝི་གྷཱ་ཏཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཝ་ཏནྟི དྷུ་ཏ་ངྒཾ.
ཨི་ཏི ནེ་ས་ཛྫི་ཀ་ངྒ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ.
དྷུ་ཏ་ངྒ་པ་ཀི་ཎྞ་ཀ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༧. སེ་ཀྑ་པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན སི་ཡཱ ཀུ་ས་ལཱ་ནི, ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན སི་ཡཱ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏཱ་ནི. ཏ་ཏྠ སེ་ཀྑ་པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ པ་ཊི་པ་ཏྟི་པཱུ་ར་ཎ་ཏྠཾ, ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཱ ཕཱ་སུ་ཝི་ཧཱ་ར་ཏྠཾ དྷུ་ཏ་ངྒཱ་ནི པ་རི་ཧ་ར་ནྟི. ཨ་ཀུ་ས་ལ་མྤི དྷུ་ཏ་ངྒནྟི ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟེ་ནཱ་པི དྷུ་ཏ་ངྒ་སེ་ཝ་ནཱ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏཾ ན ཡུ་ཏྟཾ, ཡེ་ན ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟེ་ན པ་བྦ་ཛི་ཏ་སྶ ཨཱ་ར་ཉྙི་ཀ་ཏྟཾ, ཏཾ དྷུ་ཏ་ངྒཾ ནཱ་མ ན ཧོ་ཏི. ཀ་སྨཱ? ལ་ཀྑ་ཎཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཡཾ ཧི་དཾ ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ དྷུ་ན་ན་ཏོ དྷུ་ཏ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ, ཉཱ་ཎ་སྶ, ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡ ཝཱ ཨ་ངྒ་ཏྟཾ, ན ཏཾ ཨ་ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨེ་སུ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི. ཏ་སྨཱ ཨ་ར་ཉྙ་ཝཱ་སཱ་དི་མ་ཏྟེ་ན ཨཱ་ར་ཉྙི་ཀཱ་ད་ཡོ ཏཱ་ཝ ཧོ་ནྟུ, ཨཱ་ར་ཉྙི་ཀ་ངྒཱ་དཱི་ནི པ་ན ན ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ན མ་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨི་མཱ་ནཱིཏི དྷུ་ཏ་ངྒཱ་ནི. ཝུ་ཏྟཾ ཧེ་ཊྛཱ ཝ་ཙ་ན་ཏྠ་ནི་དྡེ་སེ. ན ཙ ཨ་ཀུ་ས་ལེ་ན ཀོ་ཙི དྷུ་ཏོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ དྷུ་ན་ན་ཊྛེ་ནཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཡ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཨེ་ཏཱ་ནི ས་མཱ་དཱ་ནཱ་ནི ཨ་ངྒཱ་ནི, ཨེ་ཏེ་ན པ་ཋ་མེ་ནཱ་པི ཨ་ཏྠ་ཝི་ཀ་པྤེ་ན ‘‘ན་ཏྠི ཨ་ཀུ་ས་ལཾ དྷུ་ཏ་ངྒ’’ནྟི ད་སྶེ་ཏི. ན ཙ ཨ་ཀུ་ས་ལཾ ཀི་ཉྩི དྷུ་ནཱ་ཏཱིཏི ཨ་ཀུ་ས་ལཾ ཀི་ཉྩི པཱ་པཾ ན ཙ དྷུ་ནཱ་ཏི ཨེ་ཝ ཨ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏོ. ཡེ་སཾ ས་མཱ་དཱ་ནཱ་ནཾ ཏཾ ཨ་ཀུ་ས་ལཾ ཉཱ་ཎཾ ཝི་ཡ ཨ་ངྒ་ནྟི ཀ་ཏྭཱ ཏཱ་ནི དྷུ་ཏ་ངྒཱ་ནཱི་ཏི ཝུ་ཙྩེ་ཡྻུཾ. ཨི་མི་ནཱ དུ་ཏི་ཡེ་ནཱ་པི ཨ་ཏྠ་ཝི་ཀ་པྤེ་ན ‘‘ན་ཏྠི ཨ་ཀུ་ས་ལཾ དྷུ་ཏ་ངྒ’’ནྟི ད་སྶེ་ཏི. ནཱ་པི ཨ་ཀུ་ས་ལནྟི་ཨཱ་དི ཏ་ཏི་ཡ་ཨ་ཏྠ་ཝི་ཀ་པྤ་ཝ་སེ་ན ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏ་སྨཱཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟ་སྶེ་ཝ་ཏྠ་སྶ ནི་ག་མ་ནཾ.
ཡེ་སནྟི ཨ་བྷ་ཡ་གི་རི་ཝཱ་སི་ཀེ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. ཏེ ཧི དྷུ་ཏ་ངྒཾ ནཱ་མ པ་ཉྙ་ཏྟཱི་ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཏ་ཐཱ ས་ཏི ཏ་སྶ པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏྟཱ ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ དྷུ་ན་ན་ཊྛོ་པི ན སི་ཡཱ, ས་མཱ་དཱ་ཏ་བྦ་ཏཱ ཙཱ་ཏི ཏེ་སཾ ཝ་ཙ་ནཾ པཱ་ལི༹་ཡཱ ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཀུ་ས་ལ་ཏྟི་ཀ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ པ་ཉྙ་ཏྟི་པ་ཀྑེ ཨེ་ཏེ དོ་སཱ དུ་ནྣི་ཝཱ་རཱ, ཏ་སྨཱ ཏཾ ཏེ་སཾ ཝ་ཙ་ནཾ ན ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ, ཝུ་ཏྟ་ན་ཡོ ཙེ་ཏ་ནཱ་པ་ཀྑོ་ཡེ་ཝ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡ་སྨཱ ཨེ་ཏེ དྷུ་ཏ་གུ་ཎཱ ཀུ་ས་ལ་ཏྟི་ཀེ པ་ཋ་མ་ཏ་ཏི་ཡ་པ་ད་ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ, ཏ་སྨཱ སི་ཡཱ སུ་ཁཱ་ཡ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ, སི་ཡཱ ཨ་དུ་ཀྑ་མ་སུ་ཁཱ་ཡ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ, སི་ཡཱ ཝི་པཱ་ཀ་དྷ་མྨ་དྷ་མྨཱ, སི་ཡཱ ནེ་ཝ་ཝི་པཱ་ཀ་ན་ཝི་པཱ་ཀ་དྷ་མྨ་དྷ་མྨཱ, སི་ཡཱ ཨ་ནུ་པཱ་དི་ནྣུ་པཱ་དཱ་ནི་ཡཱ, སི་ཡཱ ཨ་སཾ་ཀི་ལི་ཊྛ་སཾ་ཀི་ལེ་སི་ཀཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ སེ་ས་ཏི་ཀ་དུ་ཀ་པ་དེ་ཧི་པི ནེ་སཾ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ས་ངྒ་ཧོ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦོ.
ཀཱ་མཾ ས་བྦོ་པི ཨ་ར་ཧཱ དྷུ་ཏ་ཀི་ལེ་སོ, ཨི་དྷ པ་ན དྷུ་ཏ་ངྒ་སེ་ཝ་ནཱ་མུ་ཁེ་ན ཀི་ལེ་སེ ཝི་དྷུ་ནི་ཏྭཱ ཋི་ཏོ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝོ ‘‘དྷུ་ཏ་ཀི་ལེ་སོ པུ་གྒ་ལོ’’ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ཏ་ཐཱ ས་བྦོ་པི ཨ་རི་ཡ་མ་གྒོ ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཀི་ལེ་ས་དྷུ་ན་ནོ དྷ་མྨོ, ཝི་སེ་ས་ཏོ ཨ་གྒ་མ་གྒོ. པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན པ་ན ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཉཱ་ཎཱ་དི. ཧེ་ཊྛི་མ་པ་རི་ཙྪེ་དེ་ན དྷུ་ཏ་ངྒ་ཙེ་ཏ་ནཱ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཉཱ་ཎཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨེ་ཝཾ དྷུ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ དྷུ་ཏ་ཝཱ་དེ ད་སྶེ་ཏ་བྦེ ཡ་སྨཱ དྷུ་ཏ་ཝཱ་ད་བྷེ་དེ་ན དྷུ་ཏོ ཝི་ཡ དྷུ་ཏ་བྷེ་དེ་ན དྷུ་ཏ་ཝཱ་དོ་པི དུ་ཝི་དྷོ, ཏ་སྨཱ ཏེ་སཾ, ཏ་དུ་བྷ་ཡ་པ་ཊི་ཀྑེ་པ་སྶ ཙ ཝ་སེ་ན ཙ་ཏུ་ཀྐ་མེ་ཏྠ ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཏྠི དྷུ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.
ཏ་ཡི་དནྟི ནི་པཱ་ཏོ, ཏ་སྶ ‘‘སོ ཨ་ཡ’’ནྟི ཨ་ཏྠོ. དྷུ་ཏ་དྷ་མྨཱ ནཱ་མཱཏི དྷུ་ཏ་ངྒ་སེ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ཀྑ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ པཱ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ དྷུ་ན་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ‘‘དྷུ་ཏོ’’ཏི ལ་དྡྷ་ནཱ་མཱ་ཡ དྷུ་ཏ་ངྒ་ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡ ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཀཱ དྷ་མྨཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ དྷུ་ཏ་དྷ་མྨཱ ནཱ་མ. ཨ་ས་མྤ་ཏྟ་ས་མྤ་ཏྟེ་སུ པ་ཙྩ་ཡེ་སུ ཨ་ལུ་བྦྷ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ ཨ་པྤི་ཙྪ་ཏཱ ས་ནྟུ་ཊྛི་ཏཱ ཙ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ལོ་བྷོ. པ་ཙྩ་ཡ་གེ་དྷཱ་དི་ཧེ་ཏུ་ཀཱ་ནཾ ལོ་ལ་ཏཱ་དཱི་ནཾ སཾ་ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ས་མྨ་དེ་ཝ ལི་ཁ་ན་ཏོ ཚེ་ད་ན་ཏོ ག་ཎ་ས་ངྒ་ཎི་ཀཱ་དི་བྷེ་ད་ཏོ སཾ་ས་གྒ་ཏོ ཙི་ཏྟ་སྶ ཝི་ཝེ་ཙ་ན་ཏོ ས་ལླེ་ཁ་ཏཱ པ་ཝི་ཝེ་ཀ་ཏཱ ཙ ཨ་ལོ་བྷོ ཨ་མོ་ཧོ་ཏི ཨི་མེ་སུ དྭཱི་སུ དྷ་མྨེ་སུ ཨ་ནུ་པ་ཏ་ནྟི ཏ་ད་ནྟོ་ག་དྷཱ ཏ་པྤ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ ཧོ་ནྟི, ཏ་དུ་བྷ་ཡ་སྶེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟི་ཝི་སེ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨི་མེ་ཧི ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨེ་ཧི ཨ་ཏྠཱི ཨི་ད་མ་ཏྠཱི, ཡེ་ན ཉཱ་ཎེ་ན པ་བྦ་ཛི་ཏེ་ན ནཱ་མ པཾ་སུ་ཀཱུ་ལི་ཀ་ངྒཱ་དཱི་སུ པ་ཏི་ཊྛི་ཏེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦ་ནྟི ཡ་ཐཱ་ནུ་སི་ཊྛཾ དྷུ་ཏ་གུ་ཎེ ས་མཱ་དི་ཡ་ཏི ཙེ་ཝ པ་རི་ཧ་ར་ཏི ཙ, ཏཾ ཉཱ་ཎཾ ཨི་ད་མ་ཏྠི་ཏཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་ད་མ་ཏྠི་ཏཱ ཉཱ་ཎ་མེ་ཝཱ’’ཏི. པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཝ་ཏྠཱུ་སཱུཏི ག་ཧ་པ་ཏི་ཙཱི་ཝ་རཱ་དཱི་སུ ཏེ་ཧི ཏེ་ཧི དྷུ་ཏ་ངྒེ་ཧི པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏ་བྦ་ཝ་ཏྠཱུ་སུ. ལོ་བྷནྟི ཏ་ཎྷཾ. ཏེ་སྭེ་ཝ ཝཱཏི པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཝ་ཏྠཱུ་སུ ཨེ་ཝ. ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་པ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ཀནྟི ཨཱ་ར་ཀྑ་དུ་ཀྑ་པ་རཱ་དྷཱི་ན་ཝུ་ཏྟི་ཙོ་ར་བྷ་ཡཱ་དི་ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་པ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ཀཾ. ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཱ་ནནྟི ས་ཏྠཱ་རཱ ནི་ཙྪ་ནྡ་རཱ་ག་པ་རི་བྷོ་ག་ཝ་སེ་ན ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཱ་ནཾ སུ་ཁ་ས་མྥ་སྶ་ཨ་ཏྠ་ར་ཎ་པཱ་ཝུ་ར་ཎཱ་དཱི་ནཾ. པ་ཊི་སེ་ཝ་ན་མུ་ཁེ་ནཱཏི པ་ཊི་སེ་ཝ་ན་དྭཱ་རེ་ན, ཏེ་ན ལེ་སེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཏི་ས་ལླེ་ཁ་མུ་ཁེ་ནཱཏི ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ས་ལླེ་ཁ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་མུ་ཁེ་ན, ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་སྶ ཝ་ཏྟ་ན་ཀཱ་ན་མྤི པ་ཊི་ཀྑི་པ་ན་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
སུ་ཁུ་མ་ཀ་ར་ཎ་ས་ནྣི་སྶ་ཡོ རཱ་གོ དུ་ཀྑཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ པ་ཏི་ཊྛཾ ན ལ་བྷ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘དུ་ཀྑཱ་པ་ཊི་པ་ད་ཉྩ ནི་སྶཱ་ཡ རཱ་གོ ཝཱུ་པ་ས་མྨ་ཏཱི’’ཏི. ས་ལླེ་ཁོ ནཱ་མ ས་མྤ་ཛཱ་ན་སྶ ཧོ་ཏི, ས་ཏི་ས་མྤ་ཛ་ཉྙེ མོ་ཧོ ཨ་པ་ཏི་ཊྛོ་ཝ ཨ་པྤ་མཱ་ད་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་ལླེ་ཁཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་སྶ མོ་ཧོ པ་ཧཱི་ཡ་ཏཱི’’ཏི. ཨེ་ཏྠཱཏི ཨེ་ཏེ་སུ དྷུ་ཏ་ངྒེ་སུ. ཏ་ཏྠཱཏི ཨ་ར་ཉྙ་རུ་ཀྑ་མཱུ་ལེ་སུ.
སཱི་ས་ངྒཱ་ནཱིཏི སཱི་ས་བྷཱུ་ཏཱ་ནི ཨ་ངྒཱ་ནི, པ་རེ་ས་མྤི ཀེ་ས་ཉྩི ནཱ་ན་ནྟ་རི་ཀ་ཏཱ་ཡ, སུ་ཀ་ར་ཏཱ་ཡ ཙ ས་ངྒ་ཎྷ་ན་ཏོ ཨུ་ཏྟ་མ་ངྒཱ་ནཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ས་མྦྷི་ནྣ་ངྒཱ་ནཱིཏི ཀེ་ཧི་ཙི ས་མྦྷེ་ད་ར་ཧི་ཏཱ་ནི, ཝི་སུཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ངྒཱ་ནཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཝ་ཌྜྷ་ཏི རཱ་ག་ཙ་རི་ཏ་སྶ མོ་ཧ་ཙ་རི་ཏ་སྶ དོ་ས་ཙ་རི་ཏ་སྶཱ་པི, ཏཾ ཨེ་ཀ་ཙྩཾ དྷུ་ཏ་ངྒཾ སེ་ཝ་ནྟ་སྶཱཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཧཱ་ཡ་ཏི ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ སུ་ཀུ་མཱ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན་ལཱུ་ཁ་པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ ཨ་ས་ཧ་ནྟ་སྶ. ཝ་ཌྜྷ་ཏེ་ཝ མ་ཧཱ་པུ་རི་ས་ཛཱ་ཏི་ཀ་སྶཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ན ཝ་ཌྜྷ་ཏི ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ར་ཧི་ཏ་སྶ. ཨེ་ཀ་མེ་ཝ ཧི དྷུ་ཏ་ངྒཾ ཡ་ཐཱ ཀི་ལེ་ས་དྷུ་ན་ན་ཊྛེ་ན, ཨེ་ཝཾ ཙེ་ཏ་ནཱ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་མཱ་དཱ་ན་ཙེ་ཏ་ནཱ’’ཏི.
ཏེ་ར་སཱ་པི དྷུ་ཏ་ངྒཱ་ནི ས་མཱ་དཱ་ཡ པ་རི་ཧ་ར་ནྟཱ་ནཾ པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ‘‘དྭཱ་ཙ་ཏྟཱ་ལཱི་ས ཧོ་ནྟཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཏེ་ར་ས་ནྣ་མྤི པ་རི་ཧ་ར་ཎ་སྶ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ་ཡེ་ཝ ས་མྦྷ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ས་ཙེ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ‘‘ཨེ་ཀ་པྤ་ཧཱ་རེ་ན ས་བྦ་དྷུ་ཏ་ངྒཱ་ནི པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཀ་ཐཾ ཨ་བྦྷོ་ཀཱ་སེ ཝི་ཧ་ར་ནྟ་སྶ རུ་ཀྑ་མཱུ་ལི་ཀ་ངྒཾ? ‘‘ཚ་ནྣཾ པ་ཊི་ཀྑི་པཱ་མི, རུ་ཀྑ་མཱུ་ལི་ཀ་ངྒཾ ས་མཱ་དི་ཡཱ་མཱི’’ཏི (ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༣༢) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཚ་ནྣེ ཨ་རུ་ཎཾ ཨུ་ཊྛཱ་པི་ཏ་མ་ཏྟེ དྷུ་ཏ་ངྒཾ བྷི་ཛྫ་ཏི, ན ཨ་བྦྷོ་ཀཱ་སེ, ཏ་སྨཱ བྷེ་ད་ཧེ་ཏུ་ནོ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཏ་མྤི ཨ་རོ་ག་མེ་ཝ. ཏ་ཐཱ སེ་ནཱ་ས་ན་ལོ་ལུ་པྤ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཡ་ཐཱ་ས་ནྠ་ཏི་ཀ་ངྒ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨཱ་ར་ཉྙི་ཀ་ངྒཾ ག་ཎ་མྷཱ ཨོ་ཧཱི་ཡ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་དེ་ན (པཱ་ཙི. ༦༩༡-༦༩༢) པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟཾ, ཁ་ལུ་པ་ཙྪཱ་བྷ་ཏྟི་ཀ་ངྒཾ ཨ་ན་ཏི་རི་ཏྟ་བྷོ་ཛ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་དེ་ན (པཱ་ཙི. ༢༣༨-༢༤༠). པ་ཝཱ་རི་ཏཱ་ཡ ཧི བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ ཨ་ཏི་རི་ཏྟཾ ཀ་ཏྭཱ བྷུ་ཉྫི་ཏུཾ ན ལ་བྦྷ་ཏི. ཀ་པྤི་ཡེ ཙ ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ལོ་ལ་ཏཱ་པ་ཧཱ་ནཱ་ཡ དྷུ་ཏ་ངྒ་ས་མཱ་དཱ་ནཾ, ན ཨ་ཀ་པྤི་ཡེ, སི་ཀྑཱ་པ་དེ་ནེ་ཝ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟ་ཏྟཱ. ཨ་ཊྛེ་ཝ ཧོ་ནྟི བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ སཾ་ཀ་ཙྩི་ཀ་ཙཱི་ཝ་རཱ་དཱི་ཧི ས་དྡྷིཾ པ་ཉྩ་པི ཏི་ཙཱི་ཝ་ར་ས་ངྑ་མེ་ཝ ག་ཙྪ་ནྟཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ. ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་སཱུཏི བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཝུ་ཏྟེ་སུ ཏེ་ར་ས་སུ ཏི་ཙཱི་ཝ་རཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཝི་ན་ཡ་ཀ་མྨཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཏེ་ཙཱི་ཝ་རི་ཀ་ངྒཾ དྭཱ་ད་ས སཱ་མ་ཎེ་རཱ་ནཾ. ས་ཏྟཱཏི བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ ཝུ་ཏྟེ་སུ ཨ་ཊྛ་སུ ཨེ་ཀཾ པ་ཧཱ་ཡ ས་ཏྟ ཏི་ཙཱི་ཝ་རཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཝི་ན་ཡ་ཀ་མྨཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ‘‘ཋ་པེ་ཏྭཱ ཏེ་ཙཱི་ཝ་རི་ཀ་ངྒ’’ནྟི ཧི ཨི་མཾ ཨ་ནུ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་མེ་ཝ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ས་ཏྟ སི་ཀྑ་མཱ་ན་སཱ་མ་ཎེ་རཱི་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཏི་རཱུ་པཱ་ནཱིཏི ཨུ་པཱ་ས་ཀ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀཱ་ནི.
དྷུ་ཏ་ངྒ་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ཨི་ཏི དུ་ཏི་ཡ་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ.