༡༧. པ་ཉྙཱ་བྷཱུ་མི་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ

པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༥༧༠. ཨི་མི་སྶཱ པ་ཉྙཱ་ཡཱཏི ཨི་མི་སྶཱ ཡ་ཐཱ་དྷི་ག་ཏཱ་ཡ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ. བྷཱུ་མི་བྷཱུ་ཏེ་སཱུཏི པ་ཝ་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏེ་སུ. ཀཱ་མ་ཉྩཱ་ཡཾ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤ་ནྣ་ས་མ་ཉྙཱ པི་ཏཱ་པུ་ཏྟ་ས་མ་ཉྙཱ ཝི་ཡ ཨ་པེ་ཀྑཱ་སི་དྡྷཱ, ཧེ་ཏུ་ཕ་ལ་དྷ་མྨེ་སུ པ་ན ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ ཝ་ཝ་ཏྠི་ཏཱ་ཝཱ་ཏི ‘‘པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དོ ཙེ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝི་བྷ་ཛྫ ཝུ་ཏྟཾ. ཨཱ་དི་ས་དྡེ་ནཱཏི ‘‘པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དཱ་དི་བྷེ་དཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་ཨཱ་དི་ས་དྡེ་ན. ཨ་ཝ་སེ་སཱ ཧོ་ནྟི, སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏེ་སཾ ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཀྐ་མོ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟོ’’ཏི.

ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ད་ཡོ དྷ་མྨཱ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དོ, ན ས་མུ་པྤ་ཏྟི་མ་ཏྟཾ. སྭཱ་ཡ་མ་ཏྠོ ཨི་མི་ནཱ སུ་ཏྟ་པ་དེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དིཾ ཝ་ཏྭཱ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤ་ནྣེ པ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཱ་ད་ཡོ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཀ་སྨཱ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་ནུ་ལོ་མ་ཏོ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་དྷ་མྨཱ ད་སྶི་ཏཱ, པ་ཊི་ལོ་མ་ཏོ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤ་ནྣཱ དྷ་མྨཱ་ཏི? ཡ་ཏོ ཏེ པ་ཙྩ་ཡ་ཏོ ཨུ་པྤ་ནྣཱ, ཏ་སྶ ས་མ་ན་ནྟ་ར་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ.

ན ནི་ཙྩཾ ན ས་སྶ་ཏ་ནྟི ཨ་ནི་ཙྩཾ. ས་མེ་ཙྩ ས་མྦྷཱུ་ཡ པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ཀ་ཏ་ནྟི ས་ངྑ་ཏཾ. པ་ཊི་ཙྩ པ་ཙྩ་ཡཱ་ར་ཧཾ པ་ཙྩ་ཡཾ ནི་སྶཱ་ཡ ས་ཧི་ཏ་མེ་ཝ ཨུ་པྤ་ནྣ་ནྟི པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤ་ནྣཾ. ཁ་ཡ་ན་ས་བྷཱ་ཝཾ ཁ་ཡ་དྷ་མྨཾ. ཝ་ཡ་ན་ས་བྷཱ་ཝཾ ཝ་ཡ་དྷ་མྨཾ. ཝི་ར་ཛྫ་ན་ས་བྷཱ་ཝཾ པ་ལུ་ཛྫ་ན་ས་བྷཱ་ཝཾ ཝི་རཱ་ག་དྷ་མྨཾ. ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ས་བྷཱ་ཝཾ ནི་རོ་དྷ་དྷ་མྨཾ. སེ་སཾ ཡ་དེ་ཏྠ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏཾ པ་ར་ཏོ ཨཱ་ཝི བྷ་ཝི་སྶ་ཏི.

༥༧༡. ཨེ་ཏྠཱཏི ཨེ་ཏེ་སུ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་སུ སུ་ཏྟ་པ་དེ་སུ. ས་ངྑེ་པོཏི ཨ་ཏྠ་ས་ངྑེ་པོ.

ཛཱ་ཏི་པ་ཙྩ་ཡཱཏི ཛཱ་ཏི་ས་ངྑཱ་ཏཱ པ་ཙྩ་ཡཱ. ཧེ་ཏུ་མྷི ནི་སྶ་ཀྐ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཋི་ཏཱ་ཝ སཱ དྷཱ་ཏཱུཏི ཡཱ་ཡཾ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་སྶ ཨི་ད་པྤ་ཙྩ་ཡ་ཏཱ ‘‘ཛཱ་ཏི་པ་ཙྩ་ཡཱ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ’’ནྟི, ཨེ་སཱ དྷཱ་ཏུ ཨེ་ས ས་བྷཱ་ཝོ. སཱ ཏ་ཐཱ་ག་ཏཱ་ནཾ ཨུ་པྤཱ་ད་ཏོ པུ་བྦེ, ཨུ་དྡྷ་ཉྩ ཨ་ཝི་ཉྙཱ་ཡ་མཱ་ནོ, མ་ཛ྄ཛྷེ ཙ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་མཱ་ནོ, ན ཏ་ཐཱ་ག་ཏེ་ཧི ཨུ་པྤཱ་དི་ཏོ, ཨ་ཐ ཁོ ས་མྦྷ་ཝ་ནྟ་སྶ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་སྶ ས་བྦ་ཀཱ་ལཾ ཛཱ་ཏི་པ་ཙྩ་ཡ་ཏོ ས་མྦྷ་ཝོ་ཏི ཋི་ཏཱ ཨེ་ཝ. ཀེ་ཝ་ལཾ པ་ན ས་ཡ་མྦྷཱུ་ཉཱ་ཎེ་ན ཨ་བྷི་ས་མྦུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ, ‘‘ཨ་ཡཾ དྷ་མྨོ ཏ་ཐཱ་ག་ཏེ་ན ཨ་དྷི་ག་ཏོ’’ཏི པ་ཝེ་ད་ན་ཏོ ཙ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ ‘‘དྷ་མྨ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི ན ཨ་པུ་བྦ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ན་ཏོ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཋི་ཏཱ་ཝ སཱ དྷཱ་ཏཱུ’’ཏི. སཱ ཨེ་ཝ ཛཱ་ཏི་པ་ཙྩ་ཡཱ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎནྟི ཨེ་ཏྠ ཝི་པ་ལླཱ་སཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨེ་ཝཾ ཨ་ཝ་བུ་ཛ྄ཛྷ་མཱ་ན་སྶ ཨེ་ཏ་སྶ ས་བྷཱ་ཝ་སྶ, ཧེ་ཏུ་ནོ ཝཱ ཏ་ཐེ་ཝ བྷཱ་ཝ་ཏོ ཋི་ཏ་ཏཱ་ཏི དྷ་མྨ་ཊྛི་ཏ་ཏཱ. ཛཱ་ཏི ཝཱ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ཊྛི་ཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ན་སཾ་ཡོ་ག་པ་ལི་བོ་དྷ་ས་མུ་ད་ཡ་ཧེ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡ་ཊྛི་ཏཱི་ཏི ཏ་དུ་པྤཱ་དཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ན་སྶཱ ཋི་ཏ་ཏཱ ‘‘དྷ་མྨ་ཊྛི་ཏ་ཏཱ’’ཏི ཕ་ལཾ པ་ཏི་སཱ་མ་ཏྠི་ཡ་ཏོ ཧེ་ཏུ་མེ་ཝ ཝ་ད་ཏི.

ཨ་ཐ ཝཱ དྷཱ་རཱི་ཡ་ཏི པ་ཙྩ་ཡེ་ཧཱི་ཏི དྷ་མྨོ, ཏི་ཊྛ་ཏི ཏ་ཏྠ ཏ་དཱ་ཡ་ཏྟ་ཝུ་ཏྟི་ཏཱ་ཡ ཕ་ལ་ནྟི ཋི་ཏི, དྷ་མྨ་སྶ ཋི་ཏི དྷ་མྨ་ཊྛི་ཏི. དྷ་མྨོཏི ཝཱ ཀཱ་ར་ཎཾ, པ་ཙྩ་ཡོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. དྷ་མྨ་སྶ ཋི་ཏི་ས་བྷཱ་ཝོ, དྷ་མྨ་ཏོ ཙ ཨ་ཉྙོ ས་བྷཱ་ཝོ ན་ཏྠཱི་ཏི དྷ་མྨ་ཊྛི་ཏི, པ་ཙྩ་ཡོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པ་ཙྩ་ཡ་པ་རི་གྒ་ཧེ པ་ཉྙཱ དྷ་མྨ་ཊྛི་ཏི་ཉཱ་ཎ’’ནྟི (པ་ཊི. མ. ༡.༤༥). དྷ་མྨ་ཊྛི་ཏི ཨེ་ཝ དྷ་མྨ་ཊྛི་ཏ་ཏཱ. སཱ ཨེ་ཝ དྷཱ་ཏུ ‘‘ཛཱ་ཏི་པ་ཙྩ་ཡཱ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ’’ནྟི ཨི་མ་སྶ ས་བྷཱ་ཝ་སྶ, ཧེ་ཏུ་ནོ ཝཱ ཨ་ཉྙ་ཐ་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘ན ཛཱ་ཏི་པ་ཙྩ་ཡཱ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ’’ནྟི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་མཱ་ན་སྶ ཏ་བྦྷཱ་ཝཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ནི་ཡཱ་མ་ཏཱ ཝ་ཝ་ཏྠི་ཏ་བྷཱ་ཝོ་ཏི དྷ་མྨ་ནི་ཡཱ་མ་ཏཱ. ཕ་ལ་སྶ ཝཱ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་སྶ ཛཱ་ཏི་ཡཱ ས་ཏི ས་མྦྷ་ཝོ དྷ་མྨེ ཧེ་ཏུ་མྷི ཋི་ཏ་ཏཱ་ཏི དྷ་མྨ་ཊྛི་ཏ་ཏཱ. ཨ་ས་ཏི ཨ་ས་མྦྷ་ཝོ དྷ་མྨེ ནི་ཡ་ཏ་ཏཱ་ཏི དྷ་མྨ་ནི་ཡཱ་མ་ཏཱཏི ཨེ་ཝཾ ཕ་ལེ་ན ཧེ་ཏུཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏི. ཏཾ ‘‘ཋི་ཏཱ་ཝ སཱ དྷཱ་ཏཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (སཾ. ནི. ༢.༢༠) ཝུ་ཏྟཾ ཨི་ད་པྤ་ཙྩ་ཡ་ཏཾ ཨ་བྷི་ས་མྦུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི པ་ཙྩ་ཀྑ་ཀ་ར་ཎེ་ན ཨ་བྷི་མུ་ཁཾ བུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ཏི. ཨ་བྷི་ས་མེ་ཏཱིཏི ཏ་སྶ ཝེ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨཱ་དི་ཏོ ཀ་ཐེ་ནྟོ ཨཱ་ཙི་ཀྑ་ཏི, ཨུ་དྡི་ས་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་མེ་ཝ ཨུ་དྡེ་སཾ པ་རི་ཡོ་སཱ་པེ་ནྟོ དེ་སེ་ཏི. ཡ་ཐཱ་ཨུ་དྡི་ཊྛ་མ་ཏྠཾ ནི་དྡི་ས་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཀཱ་རེ་ཧི ཉཱ་པེ་ནྟཱ པ་ཉྙ་པེ་ཏི. པ་ཀཱ་རེ་ཧི་ཡེ་ཝ པ་ཏི་ཊྛ་པེ་ནྟོ པ་ཊྛ་པེ་ཏི. ཡ་ཐཱ་ནི་དྡི་ཊྛ་མ་ཏྠཾ པ་ཊི་ནི་དྡི་ས་ན་ཝ་སེ་ན ཝི་ཝ་ར་ཏི ཝི་བྷ་ཛ་ཏི, ཝི་ཝ་ཊ་ཉྷི ཝི་བྷ་ཏྟ་ཉྩ ཨ་ཏྠཾ ཧེ་ཏུ་དྷཱ་ར་ཎ་ད་སྶ་ནེ་ཧི པཱ་ཀ་ཊཾ ཀ་རོ་ནྟོ ཨུ་ཏྟཱ་ནཱི་ཀ་རོ་ཏི. ཨུ་ཏྟཱ་ནཱི་ཀ་རོ་ནྟོ ཏ་ཐཱ་པ་ཙྩ་ཀྑ་བྷཱུ་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ ནི་ག་མ་ན་ཝ་སེ་ན པ་སྶ་ཐཱ་ཏི ཙཱ་ཧ.

༥༧༢. པ་ཙྩ་ཡ་ལ་ཀྑ་ཎོཏི པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ལ་ཀྑ་ཎོ, པ་ཙྩ་ཡོ་ཏི ཝཱ ལ་ཀྑི་ཏ་བྦོ. པ་ཝ་ཏྟི་དུ་ཀྑ་སྶ ཨ་ནུ་བ་ནྡྷཱ་པ་ན་ཀི་ཙྩ་ཏཱ་ཡ དུ་ཀྑཱ་ནུ་བ་ནྡྷ་ན་ར་སོ. ནི་བྦཱ་ན་གཱ་མི་མ་གྒ་སྶ ཨུ་པྤ་ཐ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཀུ་མྨ་གྒ་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནོ.

སོ པ་ནཱ་ཡཾ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དོ. ཡཱ་ཝ་ཏྟ་ཀེ་ཧི པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ཡཾ ཕ་ལཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནཱ་ར་ཧཾ, ཨ་ཝི་ཀ་ལེ་ཧེ་ཝ ཏེ་ཧི ཏ་སྶ ཨུ་པྤ་ཏྟི, ཏ་ད་ཉྙེ་ན ཙ ཏ་སྶ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནཱུ་ནཱ་དྷི་ཀེ་ཧེ་ཝཱ’’ཏི. ཡ་ཐཱ ཏཾ ཙ་ཀྑུ་རཱུ་པཱ་ལོ་ཀ་མ་ན་སི་ཀཱ་རེ་ཧི ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ, ཨེ་ཏེ་ན ཏཾ་ཏཾ་ཕ་ལ་ནི་པྥཱ་ད་ནེ་ན ཏ་སྶཱ པ་ཙྩ་ཡ་སཱ་མ་གྒི་ཡཱ ཏ་པྤ་ར་ཏཱ ཏ་ཐ་ཏཱཏི ད་སྶེ་ཏི. སཱ་མ་གྒིནྟི ས་མོ་དྷཱ་ནཾ, ས་མ་ཝཱ་ཡ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ས་མྦྷ་ཝཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོཏི ཨ་ནུ་པྤ་ཛྫ་ན་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. པ་ཙྩ་ཡ་སཱ་མ་གྒི་ཡ་ཉྷི ས་ཏི ཨ་ནུ་པྤ་ཛྫ་ནེ ཏ་སྶཱ ཝི་ཏ་ཐ་ཏཱ སི་ཡཱ. ཨ་ཉྙ་དྷ་མྨ་པྤ་ཙྩ་ཡེ་ཧཱིཏི ཨ་ཉྙ་སྶ ཕ་ལ་དྷ་མྨ་སྶ པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི. ཨ་ཉྙ་དྷ་མྨཱ་ནུ་པྤ་ཏྟི་ཏོཏི ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙ་སྶ ཕ་ལ་དྷ་མྨ་སྶ ཨ་ནུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཏོ. ན ཧི ཀ་དཱ་ཙི ཙ་ཀྑུ་རཱུ་པཱ་ལོ་ཀ་མ་ན་སི་ཀཱ་རེ་ཧི སོ་ཏ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ ས་མྦྷ་ཝོ ཨ་ཏྠི, ཡ་དི སི་ཡཱ, ཏ་སྶཱ སཱ་མ་གྒི་ཡཱ ཨ་ཉྙ་ཐ་ཏཱ ནཱ་མ སི་ཡཱ, ན ཙེ་ཏཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ‘‘ཨ་ན་ཉྙ་ཐ་ཏཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཙྩ་ཡ་ཏོཏི པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. པ་ཙྩ་ཡ་ས་མཱུ་ཧ་ཏོཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ.

༥༧༣. ཨི་ད་པྤ་ཙྩ་ཡཱ ཨེ་ཝ ཨི་ད་པྤ་ཙྩ་ཡ་ཏཱཏི ཏཱ-ས་དྡེ་ན པ་དཾ ཝ་ཌྜྷི་ཏཾ, ན ཀི་ཉྩི ཨ་ཏྠ་ནྟ་རཾ ཡ་ཐཱ དེ་ཝོ ཨེ་ཝ དེ་ཝ་ཏཱ་ཏི. ཨི་ད་པྤ་ཙྩ་ཡཱ་ནཾ ཝཱ ས་མཱུ་ཧོ ཨི་ད་པྤ་ཙྩ་ཡ་ཏཱཏི ས་མཱུ་ཧ་ཏྠཾ ཏཱ-ས་དྡ་མཱ་ཧ ཡ་ཐཱ ‘‘ཛ་ནཱ་ནཾ ས་མཱུ་ཧོ ཛ་ན་ཏཱ’’ཏི. ན་ནུ ཙ ‘‘ཨ་ཏྠི ཨི་ད་པྤ་ཙྩ་ཡཱ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་ནྟི ཨི་ཏི པུ་ཊྛེ་ན ས་ཏཱ, ཨཱ་ན་ནྡ, ཨ་ཏྠཱི་ཏི་སྶ ཝ་ཙ་ནཱི་ཡཾ. ཀིཾ པ་ཙྩ་ཡཱ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་ནྟི ཨི་ཏི ཙེ ཝ་དེ་ཡྻ, ཛཱ་ཏི་པ་ཙྩ་ཡཱ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་ནྟི ཨི་ཙྩ་སྶ ཝ་ཙ་ནཱི་ཡ’’ནྟི (དཱི. ནི. ༢.༩༦) ཛཱ་ཏི་ས་དྡ་པ་ཙྩ་ཡ་ས་དྡ་ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎེ་ན ཀིཾ-ས་དྡེ་ན ཨི་དཾ་ས་དྡ་སྶ ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཏཱ་ད་སྶ་ན་ཏོ ཨི་ད་པྤ་ཙྩ་ཡ་ས་དྡ་སྶ ཀ་མྨ་དྷཱ་ར་ཡ་ས་མཱ་སོ དི་སྶ་ཏི, ན ཧེ་ཏྠ ‘‘ཨི་མ་སྶ པ་ཙྩ་ཡཱ ཨི་ད་པྤ་ཙྩ་ཡཱ’’ཏི ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་སྶ, ཨ་ཉྙ་སྶ ཝཱ པ་ཙྩ་ཡ་ཏོ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་ས་མྦྷ་ཝ་པུ་ཙྪཱ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི ཝི་དི་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ཙ, ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་སྶ པ་ན པ་ཙྩ་ཡ་པུ་ཙྪཱ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི. པ་ཙྩ་ཡ-ས་དྡེ་ན ཙ ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཏཱ་ཡ ཨི་དཾ-ས་དྡ་སྶ ཨི་མ་སྨཱ པ་ཙྩ་ཡཱ་ཏི པ་ཙྩ་ཡ་པུ་ཙྪཱ ཡུ་ཛྫ་ཏི. སཱ ཙ ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཏཱ བཱ་ཧི་ར་ཏྠ་ས་མཱ་སེ་པི ལ་བྦྷ་ཏི. ཏ་ཏོ ཙ ཨ་ཉྙ་པ་ད་ཏྠ་ཝ་ཙ་ནི་ཙྪཱ་བྷཱ་ཝེ ཀ་མྨ་དྷཱ་ར་ཡ་ས་མཱ་སོ ལ་བྦྷ་ཏི.

སཱ་མི་ཝ་ཙ་ན་ས་མཱ་སེ པ་ན ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཏཱ ན་ཏྠཱི་ཏི ན ཀ་ཐ་ཉྩི ཀ་མྨ་དྷཱ་ར་ཡ་ས་མཱ་ས་ས་མྦྷ་ཝོ་ཏི? ན་ཡི་ད་མེ་ཝཾ ཝ་ཙ་ནི་ཙྪ་ནྟ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ. པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་ཝ་ཙ་ནི་ཙྪཱ ཧེ་སཱ ‘‘ཨི་ད་པྤ་ཙྩ་ཡ་ཏཱ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དོ’’ཏི ཨེ་ཏྠ. ‘‘ཨ་ཏྠི ཨི་ད་པྤ་ཙྩ་ཡཱ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ’’ནྟི ཨེ་ཏྠ པ་ན ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་མ་ཏྟ་པ་རི་པུ་ཙྪཱ, ཏ་སྨཱ ཡ་ཐཱ ཨི་དཾ-ས་དྡ་སྶ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་ཝི་སེ་ས་ན་ཏཱ, པུ་ཙྪི་ཏ་བྦ་པ་ཙྩ་ཡ་ཝི་སེ་ས་ན་ཏཱ ཙ ཧོ་ཏི, ཏ་ཐཱ ས་མཱ་ས་ཝི་ཀ་པྤོ ཨེ་ཏྠ, ཏ་ཏྠ ཙ ཀཱ་ཏ་བྦོ་ཏི ན ས་མཱ་ས་ནྟ་ར་ད་སྶ་ནཾ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ན་ས་མཱ་ས་བཱ་དྷ་ཀཾ. ཀ་སྨཱ པ་ནེ་ཏྠཱ་པི ཀ་མྨ་དྷཱ་ར་ཡ་ས་མཱ་སོ ན ཨི་ཙྪི་ཏོ་ཏི? ཧེ་ཏུ་པྤ་བྷ་ཝཱ་ནཾ ཧེ་ཏུ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དོ་ཏི ཨི་མ་སྶ་ཏྠ་སྶ ཀ་མྨ་དྷཱ་ར་ཡ་ས་མཱ་སེ ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ, ‘‘ཨི་མ་སྶ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཙྩ་ཡཱ་ནུ་རཱུ་པ་སྶ ཨ་ནུ་རཱུ་པོ པ་ཙྩ་ཡོ ཨི་ད་པྤ་ཙྩ་ཡོ’’ཏི ཨི་མ་སྶ ཙ ཨ་ཏྠ་སྶ ཨི་ཙྪི་ཏ་ཏྟཱ. ཡོ པ་ནེ་ཏྠ ཨི་དཾ-ས་དྡེ་ན ག་ཧི་ཏོ ཨ་ཏྠོ, སོ ‘‘ཨ་ཏྠི ཨི་ད་པྤ་ཙྩ་ཡཱ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ’’ནྟི ཨེ་ཏྠ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ ག་ཧི་ཏོ་ཏི ཨི་དཾ-ས་དྡོ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤ་ནྣ་ཏོ ཨ་བྷ་སྶི་ཏྭཱ ཨ་ཉྙཱ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ པ་ཙྩ་ཡེ ཨ་ཝ་ཏི་ཊྛ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏ་ཏྠ ཀ་མྨ་དྷཱ་ར་ཡ་ས་མཱ་སོ. ཨེ་ཏྠ པ་ན ཨི་དཾ-ས་དྡ་སྶ ཏ་ཏོ པ་རི་ཙྩ་ཛ་ན་ཀཱ་ར་ཎཾ ན་ཏྠཱི་ཏི སཱ་མི་ཝ་ཙ་ན་ས་མཱ་སོ ཨེ་ཝ. ཨེ་ཝ་མྤི ན ཨི་ད་པྤ་ཙྩ་ཡོ ཨེ་ཝ ཨི་ད་པྤ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝོ བྷ་ཝི་ཏུཾ ཡུ་ཏྟོ་ཏི ཨི་ད་པྤ་ཙྩ་ཡ་ཏཱ་ཡ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་ཏཱ་ནུ་པ་པ་ཏྟཱི་ཏི? ནཱ་ཡཾ དོ་སོ ཨ་ཏྠ་ནྟ་རཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཝུ་ཏྟོ་ཝཱ་ཡ་མ་ཏྠོ.

ཨ་ཐ ཝཱ པ་ན ཧོ་ཏུ ཨི་ད་པྤ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝོ ཨི་ད་པྤ་ཙྩ་ཡ་ཏཱ་ཏི. བྷཱ་ཝོཏི ཙེ་ཏྠ ཨ་ཝི་ནཱ་བྷཱ་ཝི་ཕ་ལཾ པ་ཏི ཧེ་ཏུ་ནོ ས་ཏྭཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ཨི་ད་པྤ་ཙྩ་ཡ-ས་དྡོ ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ནི་རུ་ལ༹ྷོ. ཏ་ཉྩ ཨི་ད་པྤ་ཙྩ་ཡ་ས་ཏྭཾ ཨི་ད་པྤ་ཙྩ་ཡ་ཏོ ཨ་ཉྙཾ ན་ཏྠི. ཡ་དི ཨ་ཉྙཾ སི་ཡཱ, ཏཾ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཾ སི་ཡཱ. ན ཧི ས་ཏཱ ཨ་ཉྙཾ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཾ ཧོ་ཏི. ཨ་ཐ ས་ཏྭཾ སཾ ནཱ་མ, ཡ་སྶ ས་ཏོ བྷཱ་ཝོ, ཏཾ ཨ་སཾ ནཱ་མ སི་ཡཱ. ན ཧི ཏཾ ས་ཏྭཾ ས་བྷཱ་ཝཾ ས་ཏྭ་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཏྟཱ, ཏ་སྨཱ ས་ཏོ བྷཱ་ཝོ ས་ཏྭ་ནྟི ནི་དྡེ་སོ ན ཡུ་ཛྫ་ཏི. ན ཙ སཾ-ས་མྦ་ནྡྷེ་ན ཨ་སཾ སཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, པ་གེ་ཝ སཾ-ས་མྦ་ནྡྷེ་ན. ཨ་ས་ཏི ཙ ས་དི་ཏི་གྒ་ཧ་ཎཾ ཝི་པ་རཱི་ཏ་གྒཱ་ཧོ་ཏི ན ག་ཧ་ཎ་ཏོ སཾ་སི་དྡྷི. ས་དི་ས་ཀ་པྤ་ནཱ་ཡ་ཉྩ མཱ་ཎ་ཝ་ཀ་སྶ སཱི་ཧ་བྷཱ་ཝོ ཝི་ཡ ན ཨ་ས་ཏོ སཾ-ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ. ཡ་སྨཱ པ་ན ཨི་ད་པྤ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝོ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ ས་ཏྭཾ, ན ཨ་ས་ཏྭཾ. ནཱ་པི ཡ་སྶ ཏཾ ས་ཏྭཾ, ཏ་ད་སཾ, ཏ་སྨཱ ཨི་ད་པྤ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝོ ཨི་ད་པྤ་ཙྩ་ཡ་ས་རཱུ་པཾ ས་བྷཱ་ཝ་ནྟ་རེ་ཧི ཝི་ནི་ཝ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཨི་མ་སྶཱ་ཡ་ནྟི ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ ཨི་ད་པྤ་ཙྩ་ཡ་ཏཱ་ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ན ཨི་ད་པྤ་ཙྩ་ཡ་ཏཱ་ཡ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་བྷཱ་ཝཱ་ས་མྦྷ་ཝོ.

པ་ཊི་ཙྩ ས་མུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཨེ་ཏ་སྨཱ་ཏི པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དོ་ཏི ཏ་སྶཱ་པི ཧེ་ཏུ་ཨ་ཏྠ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དི་པ་དཱ་ནཾ ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་ཝཱ་ཙ་ཀ་ཏཱ་ཡ ཧེ་ཏུ་པ་དྷཱ་ན་ཏཱ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཱ ཧེ་ཏུ་པྤ་བྷ་ཝཱ་ནཾ ཧེ་ཏུ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ. ཏ་ཐཱ ཧི ‘‘ད་ས་བ་ལ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ ཙ་ཏཱུ་ཧི ཝེ་སཱ་ར་ཛྫེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ཨཱ་ས་བྷཾ ཋཱ་ནཾ པ་ཊི་ཛཱ་ནཱ་ཏི, པ་རི་སཱ་སུ སཱི་ཧ་ནཱ་དཾ ན་ད་ཏི, བྲ་ཧྨ་ཙ་ཀྐཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏི, ཨི་མ་སྨིཾ ས་ཏི ཨི་དཾ ཧོ་ཏི ཡཱ་ཝ ‘ཨེ་ཝ་མེ་ཏ་སྶ ཀེ་ཝ་ལ་སྶ དུ་ཀྑ་ཀྑ་ནྡྷ་སྶ ནི་རོ་དྷོ ཧོ་ཏཱི’’’ཏི (སཾ. ནི. ༢.༢༡-༢༢) ཨ་ནེ་ན སཱི་ཧ་ནཱ་ད་སུ་ཏྟེ་ན པ་ཀཱ་སི་ཏོ ཨེ་ཝ་མ་ཏྠོ. ‘‘ཀིཾ ཝཱ་དཱི པ་ནཱ་ཡ་སྨ་ཏོ ས་ཏྠཱ ཀི་མ་ཀྑཱ་ཡཱི’’ཏི པུ་ཊྛེ་ན ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏཱ ཨ་སྶ་ཛིཏྠེ་རེ་ན –

‘‘ཡེ དྷ་མྨཱ ཧེ་ཏུ་པྤ་བྷ་ཝཱ, ཏེ་སཾ ཧེ་ཏུཾ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ ཨཱ་ཧ;

ཏེ་ས་ཉྩ ཡོ ནི་རོ་དྷོ, ཨེ་ཝཾ་ཝཱ་དཱི མ་ཧཱ་ས་མ་ཎོ’’ཏི. (མ་ཧཱ་ཝ. ༦༠; ཨ་པ. ཐེ་ར ༡.༡.༢༨༦) –

ཝུ་ཏྟོ. ཏེ་ན ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི ཧེ་ཏུ་པྤ་བྷ་ཝཱ་ནཾ ཧེ་ཏུ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དོ་ཏི. སེ་ས་མེ་ཏྠ ཝ་ཏྟ་བྦཾ པ་ར་ཏོ ཨཱ་ཝི བྷ་ཝི་སྶ་ཏི.

༥༧༤. པ་ཊི་ཙྩཱཏི ཏཾ ཏཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ནི་སྶཱ་ཡ. ས་མྨཱཏི ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏཾ ཨ་ནི་ཙྩ་ཏོ ཨ་ནི་ཙྩ་སྶ ཨུ་པྤཱ་དོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ. ནི་ཙྩ་ཏོ ཧི ཀཱ་ར་ཎ་ཏོ ཕ་ལ་སྶ ཨུ་པྤཱ་དོ ཝི་པ་རཱི་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏི་ཏྠི་ཡ…པེ… ནི་ར་པེ་ཀྑོ’’ཏི. ‘‘ཨུ་པྤཱ་དོ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི’’ཏི (སཾ. ནི. ༣.༣༨; ཨ. ནི. ༣.༤༧; ཀ་ཐཱ. ༢༡༤) ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་ས་ངྑ་ཏ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏོ ཨ་ཉྙོ ‘‘པ་ཙྩ་ཡ་ཏོ ཁ་ཎ་ཏོ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་པ་ཙྩ་ཡ་ལ་ཀྑ་ཎོ ཨེ་ཀོ ཨཱ་ཀཱ་རོ ཨུ་པྤཱ་དོ་ཏི ཏེ་སཾ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཏེ ‘‘ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཧེ་ཏ་ཝོ ཛཱ་ཏི་ཨཱ་ད་ཡོ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཏཾ ཏེ་སཾ མ་ཏི་མ་ཏྟཾ, ནི་བྦ་ཏྟི་ལ་ཀྑ་ཎ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟ་སྶ ཏཱ་དི་ས་སྶ ཀ་སྶ་ཙི ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏཾ ན ཡུ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ག་མྦྷཱི་ར་ན་ཡཱ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོཏི ག་མྦྷཱི་རཱ་ནཾ ན་ཡཱ་ན་ཉྩ ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. ས་དྡ་བྷེ་ད་ཏོཏི ས་དྡ་ཝི་ནཱ་ས་ཏོ ས་དྡཱ་ཡོ་ག་ཏོ. སུ་ཏྟཾ ན་ཏྠི ‘‘པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དཾ ཝོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དེ་སེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་སུ་ཏྟ་པ་དེ་ཧི (སཾ. ནི. ༢.༡, ༢༠) ཨུ་པྤཱ་ད་མ་ཏྟ་སྶ ཨ་པྤ་ཀཱ་སི་ཏ་ཏྟཱ. ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཧི ཨ་ཏྠོ ཧེ་ཊྛཱ ད་སྶི་ཏོ ཨི་དཱ་ནི་པི ད་སྶཱི་ཡ་ཏི. ཏཾ ཨུ་པྤཱ་ད་མ་ཏྟཾ. ཝི་ཧ་རཱ་མི ཏ་སྨིཾ པ་ཋ་མཱ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷ་ཀཱ་ལེ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཝི་ཧ་རཱ་མཱིཏི ཝཱ ཀཱ་ལ་ཝི་པ་ལླཱ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ཝི་ཧཱ་སི་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏྲཱཏི ཏ་སྨིཾ པ་དེ་ས་ཝི་ཧཱ་རེ. པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་ར་ད་སྶ་ནེ་ནཱཏི ཡེ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན པ་ཙྩ་ཡ་དྷ་མྨོ པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ་སྶ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི, སོ པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་རོ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝོ, ཏ་སྶ ད་སྶ་ནེ་ན. ཨི་དྷ པ་ན ཝེ་ད་ནཱ་ནཾ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་པ་ཙྩ་ཡཱ་པི ཝེ་ད་ཡི་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཝེ་ད་ནཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ཧི པ་ཙྩ་ཡཾ པ་སྶ་ནྟེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཝི་ཧཱ་རོ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་སྶ ཨེ་ཀ་དེ་ས་མེ་ཝ པ་སྶ་ཏོ ཝི་ཧཱ་རོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ པ་དེ་ས་ཝི་ཧཱ་རོ ཛཱ་ཏོ, ཨ་ན་ནྟ་ན་ཡ་ས་མ་ནྟ་པ་ཊྛཱ་ན་མ་ན་སི་ཀཱ་རོ པ་ཋ་མཱ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷ་ཝི་ཧཱ་རོ. ཏ་ཉྷི ནི་པྤ་དེ་ས་ཏོ པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་ར་ད་སྶ་ན་ནྟི ཨེ་ཀེ. པ་དེ་ས་ཝི་ཧཱ་ར་སུ་ཏྟ་ཝི་རོ་དྷོ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི ཏ་སྶ ཝེ་ད་ནཱ་ནཾ པ་ཙྩ་ཡ་དྷ་མྨ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཏོ.

ལོ་ཀོ ས་མུ་དེ་ཏི ཨེ་ཏ་སྨཱ་ཏི ལོ་ཀ་ས་མུ་ད་ཡོ, ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དི་ཀོ པ་ཙྩ་ཡ་ག་ཎོ, ན ལོ་ཀ་ས་མུ་ད་ཡ་མ་ཏྟཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནུ་ལོ་མ་པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དོ’’ཏི. ན་ཏྠི་ཏཱཏི ས་བྦ་སོ ཨ་བྷཱ་ཝོ, ན་ར་ནྭ་ཡ་ཝི་ནཱ་སོ ཨུ་ཙྪེ་དོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ན་ཏྠི་ཏཱ་ས་ཧ་ཙ་ར་ཎ་ཏོ པ་ན ཨུ་ཙྪེ་ད་དི་ཊྛི ན་ཏྠི་ཏཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ. པ་ཙྩ་ཡཱ་ནུ་པ་ར་མོ པ་ཙྩ་ཡཱ་ནཾ ཨ་ཝི་ཙྪེ་དོ. ཡ་ཐཱ ཧི ཨ་ཏཱི་ཏ་ཧེ་ཏུ་པ་ཉྩ་ཀ་ས་ནྣི་སྶ་ཡེ་ན ཨེ་ཏ་ར་ཧི་ཕ་ལ་པ་ཉྩ་ཀཾ ཝི་ཡ ཧེ་ཏུ་པ་ཉྩ་ཀ་མྤི ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨེ་ཏ་ར་ཧི་ཧེ་ཏུ་པ་ཉྩ་ཀ་ས་ནྣི་སྶ་ཡེ་ན ཨཱ་ཡ་ཏིཾ་ཕ་ལ་པ་ཉྩ་ཀ་མྤི བྷ་ཝི་སྶ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པ་ཙྩ་ཡཱ་ནུ་པ་ར་མེ ཕ་ལཱ་ནུ་པ་ར་མ་ཏོ’’ཏི.

ཏཾ ག་མྦྷཱི་ར་ཏྟཾ ཨུ་པྤཱ་ད་མ་ཏྟེ ན་ཏྠི ཨ་ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨ་ཏྟཱ. ཨེ་ཀ་ཏྟ་ན་ཡཱ་ད་ཡོ ན་ཡཱ ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨེ་སུ ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ཏོ ཨུ་པྤཱ་ད་མ་ཏྟེ ཀ་ཐ་ཉྩི་པི ན ལ་བྦྷེ་ཡྻུ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ན་ཡ་ཙ་ཏུ་ཀྐཾ ཨུ་པྤཱ་ད་མ་ཏྟེ ན་ཏྠཱི’’ཏི.

༥༧༥. ས་མཱ་ནེ ཀ་ཏྟ་རཱིཏི ཨེ་ཀ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཀ་ཏྟ་རི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཡོ ཀ་ཏྟཱ, ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ པ་ཙྩ་ཡ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཙ ཀ་ཏྟུ་བྷཱུ་ཏེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡ་ཐཱ ‘‘ནྷ་ཏྭཱ བྷུ་ཉྫ་ཏི, བྷུ་ཏྭཱ ས་ཡ་ཏཱི’’ཏི. ‘‘པུ་བྦ་ཀཱ་ལེ’’ཏི ཨི་ད་ཉྩ ཏྭཱ་ས་དྡ་ནྟཱ་ནཾ པ་དཱ་ནཾ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན པུ་རི་མ་ཀཱ་ལ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ དཱི་པ་ན་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ, ན ཨི་དྷ པ་ཊི་ཙྩ་ས་དྡ་སྶ པུ་རི་མ་ཀཱ་ལ་ཏྠ་ཏྟཱ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ‘‘ཙ་ཀྑུཾ པ་ཊི་ཙྩཱ’’ཏི ནི་ད་སྶ་ན་ཝ་ཙ་ནཾ ནི་ད་སྶི་ཏ་བྦེ་ན སཾ་ས་ནྡེ་ཡྻ. ཨ་ཐ ཝཱ ཀཱ་མ་ཉྩེ་ཏྠ ཨུ་བྷི་ནྣཾ ཀི་རི་ཡཱ་ནཾ ས་མ་ཀཱ་ལ་ཏཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ པུ་བྦེ པ་ཙྩ་ཡ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ, ཏ་ཐཱ་པི ཕ་ལ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཧེ་ཏུ་ཀི་རི་ཡཱ པུ་རི་མ་ཀཱ་ལོ ཝི་ཡ ཝོ་ཧ་རི་ཏུཾ ཡུ་ཏྟཱ. ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཧེ་ཏུ་ཕ་ལ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནཾ སུ་པཱ་ཀ་ཊཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སི་དྡྷཾ པུ་རི་མ་ཀཱ་ལཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པུ་བྦ་ཀཱ་ལེ’’ཏི. ཨ་ཏྠ་སི་དྡྷི་ཀ་རོཏི ཝཱ་ཀྱ་ཏྠ་པ་ཊི་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཀ་རོ. པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དོ་ཏི ཧི ཨེ་ཏྠ ཝཱ་ཀྱ་ཏྠཱ་ཝ་བོ་དྷོ ཨི་དྷ ཨ་ཏྠ་སི་དྡྷཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. པ་ཡུ་ཛྫ་མཱ་ནོ པ་ཊི་ཙྩ་ས་དྡོ ཨུ་པྤཱ་ད་ས་དྡེ་ན ཝུ་ཙྩ་མཱ་ན་སྶ ས་མཱ་ན་སྶ ‘‘ཀ་ཏྟུ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ’’ཏི པ་དཾ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཡ་ཉྷེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ‘‘ཙ་ཀྑུ་ཉྩ པ་ཊི་ཙྩ རཱུ་པེ ཙ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༢༠༤, ༤༠༠; ༣.༤༢༡, ༤༢༥-༤༢༦; སཾ. ནི. ༢.༤༣-༤༤; ༢.༤.༦༠; ཀ་ཐཱ. ༤༦༥) པ་ཙྩ་ཡ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ, ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཙ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་མེ་ཝ ཀ་ཏྟཱ་ཏི ས་མཱ་ན་ཀ་ཏྟུ་ཀ་ཏཱ ལ་བྦྷ་ཏི.

‘‘པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དོ’’ཏི ཨེ་ཏྠ པ་ན ཨུ་པྤཱ་ད་ས་དྡ་སྶ བྷཱ་ཝ་སཱ་དྷ་ན་ཏཱ་ཡ ཀི་རི་ཡཱ་ཝ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ས་མཱ་ན་ཀ་ཏྟུ་ལ་ཀྑ་ཎོ ས་དྡ་པྤ་ཡོ་གོ ན ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་དྡ་བྷེ་དཾ ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི, ཨ་པ་ས་དྡ་པྤ་ཡོ་གོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ན ཙེ་ཏྠ པ་རཱ་ཝ་ར་ཡོ་གོ (པཱ་ཎི་ནཱི ༣.༤.༢༠) ‘‘ཨ་པྤ་ཏྭཱ ན་དིཾ པ་བྦ་ཏོ, ཨ་ཏི་ཀྐ་མྨ པ་བྦ་ཏཾ ན་དཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ, ནཱ་པི ལ་ཀྑ་ཎ་ཧེ་ཏུ་ཨཱ་དི་པ་ཡོ་གོ ‘‘སཱི་ཧཾ དི་སྭཱ བྷ་ཡཾ ཧོ་ཏི, གྷ་ཏཾ པི་ཝི་ཏྭཱ བ་ལཾ ཛཱ་ཡ་ཏེ, ‘དྷ’ནྟི ཀ་ཏྭཱ ད་ཎྜོ པ་ཏི་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ. ནེ་ཝེ་ཏྠ ས་དྡ་བྷེ་དོ. ན ཧི ཧ་ཏྠ་ཏ་ལེ ཨཱ་མ་ལ་ཀཾ ཝི་ཡ ས་བྦ་ཉྙེ་ཡྻཾ པ་ཙྩ་ཀྑཾ ཀ་ཏྭཱ ཋི་ཏཱ་ནཾ མ་ཧེ་སཱི་ནཾ ཝ་ཙ་ནེ ཨ་ཀྑ་ར་ཙི་ནྟ་ཀཱ་ནཾ ཝི་པྤ་ལཱ་པོ ཨ་ཝ་ས་རཾ ལ་བྷ་ཏི. ལ་བྷ་ཏུ, ཝཱ་ཀྱ་ཏྠེ་ན ས་དྡ་སི་དྡྷི་ཏོ ‘‘ནྷ་ཏྭཱ ག་མ་ནཾ, བྷུ་ཏྭཱ ས་ཡ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡཱ་ཏི. ཨེ་ཝ་མྤི ན ཙ ཀི་ཉྩི ཨ་ཏྠཾ སཱ་དྷེ་ཏི. ཡ་དི་པི པ་ཙྩེ་ཀཾ པ་ད་ཏྠོ ལ་བྦྷ་ཏི, ཝཱ་ཀྱ་ཏྠོ པ་ན ན ཡུ་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྨཱ ད་ས་དཱ་ལི༹་མཱ་དི་ཝཱ་ཀྱཱ་ནི ཝི་ཡ ཨ་ས་མྦ་ནྡྷ་ཏྠ་ཏཱ་ཡ ནི་ར་ཏྠ་ཀཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.

ནཱ་མ་པ་དེ ཝུ་ཏྟེ ཨ་པྤ་ཡུ་ཏྟཱ་ནི་པི ‘‘ཨ་ཏྠི, ཧོ་ཏི, ཝི་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱ་ནི ཀི་རི་ཡཱ་པ་དཱ་ནི ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་བྦཱ་ནཱི་ཏི ཉཱ་ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཧོ་ཏི་ས་དྡེ་ན ས་དྡྷིཾ ཡོ་ཛ་ཡི་སྶཱ་མཱ’’ཏི. ཨི་མེ་སཱུཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་སུ དེ་ས་ནཱ་པ་ཊི་ཉྙཱ་པུ་ཙྪཱ་ནི་ག་མ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟེ་སུ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་པ་དེ་སུ. ནི་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟ་ཉྩེ་ཏཾ, ཨ་ཉྙེ་སུ་པི ‘‘པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་མེ་ཝ སཱ་དྷུ་ཀཾ ཡོ་ནི་སོ མ་ན་སི ཀཱ་རོ་ཏི. ཡ་དི་དཾ ཨི་ད་པྤ་ཙྩ་ཡ་ཏཱ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དོ (དཱི. ནི. ༢.༦༧; མ. ནི. ༢.༣༣༧; ས. ནི. ༡.༡༧༢; མ་ཧཱ་ཝ. ༧). ག་མྦྷཱི་རོ ཙཱ་ཡཾ, ཨཱ་ན་ནྡ, པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དོ’’ཏི (དཱི. ནི. ༢.༩༥; སཾ. ནི. ༢.༦༠) ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ་པི ཨེ་ཀེ་ན་པི ས་དྡྷིཾ ཧོ་ཏི-ས་དྡོ ས་མྦ་ནྡྷཾ ན ག་ཙྪ་ཏི. ཡོ་གཾ ན ག་ཙྪ་ཏི ཏ་ཐཱ ས་མྦ་ནྡྷ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ‘‘ན ཙ ཨུ་པྤཱ་དོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨི་དཾ ཨ་ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨ་ཏྟཱ ཨུ་པྤཱ་ད་སྶ ནི་བྦ་ཏྟི་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ཡོ་གཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་ཐཱ ཧི ཝི་ནཱ་ས་སྶ ཝི་ནཱ་སོ ན་ཏྠི, ཨེ་ཝཾ ཨུ་པྤཱ་ད་སྶ ཝི་ནཱ་སོ ཝི་ཡ ཨུ་པྤཱ་དོ་པི ན་ཏྠི. ཡ་དི སི་ཡཱ, ཡེ་ན ཨུ་པྤཱ་དེ་ན ཨུ་པྤཱ་དོ ཨུ་པྤཱ་ད་ཝཱ, སོ་པི ཨུ་པྤཱ་ད་ཝཱ་ཏི ཨ་ན་ཝ་ཊྛཱ་ན་མེ་ཝ ཨཱ་པ་ཛྫེ་ཡྻཱ་ཏི ཝུ་ཏྟོ་ཝཱ་ཡ་མ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་ཙེ ཧེ་ཡྻཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ, ཀ་ཐཾ ས་མུ་ད་ཡོ ཧོ་ཏཱི་ཏི? ནཱ་ཡཾ དོ་སོ ནི་བྦ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ན་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ. ཨེ་ཝཾ དུ་ཀྑ་ཀྑ་ནྡྷ་སྶ ས་མུ་ད་ཡོ པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝོ ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཡ་ཉྷེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ, ཨི་དྷ པ་ན པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཏ་སྶ ཨ་ཏྠི་བྷཱ་ཝ་ཙོ་ད་ནཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཧོ་ཏི, ཛཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ནི་བྦ་ཏྟི་ཙོ་ད་ནཱ ཀ་ཏཱ སི་ཡཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ན ཨུ་པྤཱ་དོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི.

༥༧༦. ཨི་མེ་སཾ ས་ངྑཱ་རཱ་དཱི་ནཾ པ་ཙྩ་ཡཱ ཨི་ད་པྤ་ཙྩ་ཡཱ, ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ད་ཡོ, ཏེ་སཾ བྷཱ་ཝོ ཨི་ད་པྤ་ཙྩ་ཡ་ཏཱ. ཀོ པ་ན སོ བྷཱ་ཝོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘བྷཱ་ཝོ ཙ ནཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་སྶ་ཏྠོ – ཡེ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ད་ཡོ ས་ངྑཱ་རཱ་དི་པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་ཧེ་ཏཱུ ཧོ་ནྟི, ཏ་སྨིཾ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དཱི་ནཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་ཀཱ་ར་ཝི་སེ་སེ ཝི་ཀཱ་རེ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དོ་ཏི ཨ་ཡཾ ས་མ་ཉྙཱ་ཏི. ཏེ་སཾ ཝཱ་དཱི་ནཾ ཏཾ མ་ཉྙ་ནཾ. ཧེ་ཏུ་ཝ་ཙ་ན་ཏོཏི ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་ཝ་ཙ་ན་ཏོ.

༥༧༧. ཨེ་ཏྠཱཏི པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་པ་དེ. ས་མུ་པྤཱ་ད་པ་དྷཱ་ན་ཝ་ཙ་ན་ཝི་ཉྙེ་ཡྻོ ས་ས་ཏྟི་ཀོ ཧེ་ཏུ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དོ་ཏི ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏཾ ཨ་ཏྠཾ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏྠ ས་མུ་པྤཱ་ད་ས་དྡ་སྶ བྷཱ་ཝ་སཱ་དྷ་ན་སྶ ད་སྶ་ན་ཏོ ཏ་ཐཱ ཨི་དྷཱ་པི བྱ་ཉྫ་ན་ཙྪཱ་ཡཱ་ཡ ཨུ་པྤཱ་དོ་ཡེ་ཝཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟོ, ན ཧེ་ཏཱུ་ཏི ཡཱ ས་ཉྙཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, སཱ ཨི་མ་སྶ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་པ་ད་སྶ ཨེ་ཝཾ ཨི་དཱ་ནི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན ཨ་ཏྠཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝཱུ་པ་ས་མེ་ཏ་བྦཱ ཝི་ནོ་དེ་ཏ་བྦཱ.

དྭེ་དྷཱཏི གཱ་ཐཱ་ཡ ཨ་ཡཾ ས་ངྑེ་པ་ཏྠོ – ཡ་སྨཱ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཙྩ་ཡ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟོ པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ་དྷ་མྨ་ས་མཱུ་ཧོ པ་ཙྩེ་ཏ་བྦ་ཏོ པ་ཊི་ཙྩོ ཙ སོ ས་ཧ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཏོ ས་མུ་པྤཱ་དོ ཙ, པ་ཊི་ཙྩ ཝཱ ཀཱ་ར་ཎ་སཱ་མ་གྒིཾ ཨ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཡ ས་ཧ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཏོ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཙ ཨེ་ཝཾ དྭེ་དྷཱ ‘‘པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དོ’’ཏི ཨི་དཾ ཝ་ཙ་ནཾ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦཾ, ཏ་སྨཱ ཏ་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་དྷ་མྨོ་པི ཕ་ལཱུ་པ་ཙཱ་རེ་ན པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དོ ཨི་ཙྩེ་ཝ ཝུ་ཏྟོ་ཏི.

པ་ཙྩ་ཡ་ཏཱ་ཡཱཏི པ་ཙྩ་ཡ་ས་མཱུ་ཧ་ཏོ. པ་ཝ་ཏྟོཏི ནི་བྦ་ཏྟོ. དྷ་མྨ་ས་མཱུ་ཧོཏི པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ་དྷ་མྨ་པུ་ཉྫོ. པ་ཏཱི་ཡ་མཱ་ནོཏི ཉཱ་ཎ་ག་ཏི་ཡཱ ཨ་བྷི་མུ་ཁཾ ཨུ་པེ་ཡ་མཱ་ནོ, ཨ་བྷི་ས་མི་ཡ་མཱ་ནོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཧི་ཏཱ་ཡ སུ་ཁཱ་ཡ ཙཱཏི ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ཧི་ཏཱ་ཡ, ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་སུ་ཁཱ་ཡ ཙ. ས་ཧ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཨེ་ཀེ་ཀ་སྶ ཀ་དཱ་ཙི་པི ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ས་མྨཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཨ་ཧེ་ཏུ་ཏོ, ཝི་ས་མ་ཧེ་ཏུ་ཏོ ཙ ཨ་ནུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཏོ. ས་ཧ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱིཏི ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཨ་ནྟ་མ་སོ ཨ་ཊྛ་ནྣཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཏོ. ན པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཡཱཏི ཨ་པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ, ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏ་དྷ་མྨ་ས་མུ་དཱ་ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི ན ཝི་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་སྶཱཏི ཡྭཱ་ཡཾ ‘‘པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དོ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ་དྷ་མྨ་ས་མཱུ་ཧོ, ཏ་སྶ ཨ་ཡཾ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དི་ཀོ ཧེ་ཏུ་ས་མཱུ་ཧོ. ‘‘ཏ་པྤ་ཙྩ་ཡ་ཏྟཱ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་པ་ཙྩ་ཡེ པ་ཊི་ཙྩ ས་མུ་པྤཱ་ད་ས་མ་ཉྙཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཐཱ ལོ་ཀེ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡ་ཐཱ ཧི ལོ་ཀེ ‘‘པི་ཏྟཾ མ་ཐི་ཏཾ, སཱུ་རཱ ད་དྷི, ཏི་པུ་སཾ ཛ་རོ, སེ་མྷོ གུ་ལོ༹, ཨཱ་ཡུ གྷ་ཏ’’ནྟི ཙ པ་ཙྩ་ཡོ ཕ་ལ་ཝོ་ཧཱ་རེ་ན ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཕ་ལཱུ་པ་ཙཱ་རེ་ན པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དོ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

༥༧༨. པ་ཊི་ཙྩ-ས་དྡེ པ་ཊི-ས་དྡོ ཨ་བྷི་མུ་ཁ་ཏྠོ, ཨི་ཙྩ-ས་དྡོ ག་མྨ་ཏྠོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཊི་མུ་ཁ་མི་ཏོ’’ཏི. ཀ་སྶ པ་ན པ་ཊི་མུ་ཁཾ, ཀེ་ན ཝཱ ཨི་ཏོ, ཀོ ཝཱ ཨི་ཏོ་ཏི ཙོ་ད་ན་ཏྟ་ཡེ པ་ཙྪི་མཾ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ནྟོ ‘‘ཧེ་ཏུ་ས་མཱུ་ཧོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏ་སྨི་ཉྷི ཝི་སྶ་ཊྛེ ཧེ་ཏུ་ས་མཱུ་ཧོ ནཱ་མ པ་ཙྩ་ཡ་སཱ་མ་གྒཱི་ཏི ཏ་ཏྠ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་སྶ པ་ཊི་མུ་ཁཾ, ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙེ་ནེ་ཝ ཙ ཨི་ཏོ་ཏི ཝི་སྶ་ཊྛོ་ཝཱ་ཡ་མ་ཏྠོ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ས་ཧི་ཏེཏི ས་མུ་དི་ཏེ ཨ་ཝི་ནི་བྦྷུ་ཏྟེ. སོཏི ཧེ་ཏུ་ས་མཱུ་ཧོ. ས་མུ་པྤཱ་དོ ཨི་ཏི ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.

པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝཱ་ཡཱཏི ཨུ་པྤཱ་དཱ་ཡ. ཀཱ་མཾ པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ་པ་ཙྩ་ཡཱ ས་ངྑཱ་རཱ’’ཏི (སཾ. ནི. ༢.༡; ཨུ་དཱ. ༡; མ་ཧཱ་ཝ. ༡; ནེ་ཏྟི. ༢༤; ཝི་བྷ. ༢༢༥) ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཝ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟཱ, ཏ་ཐཱ་པི ན ཨ་ཝི་ཛྫཱ ཨེ་ཀཱ་ཝ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི, ཨ་ཐ ཁོ ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་དྷ་མྨ་ཝ་ཏྠུ་ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ད་ཡོ, ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རཱ་ད་ཡོ, ཏ་ཎྷུ་པཱ་དཱ་ནཱ་ད་ཡོ ཙ དྷ་མྨཱ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ས་ངྑཱ་རུ་པྤཱ་ད་ནེ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ས་ཧ་ཀཱ་རཱི་ཀཱ་ར་ཎཾ ཧོ་ནྟི་ཡེ་ཝ. ཨེ་ཝཾ ས་ངྑཱ་རཱ་ད་ཡོ་པི ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་དཱི་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དི་ཨེ་ཀེ་ཀ་ཧེ་ཏུ་སཱི་སེ་ན ནི་དྡི་ཊྛོ ཧེ་ཏུ་ས་མཱུ་ཧོ’’ཏི. སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཕ་ལ་ནི་པྥཱ་ད་ཀ་ཊྛེ་ནཱཏི ཏཾ་ས་མཱུ་ཧ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ་ནཾ ཧེ་ཏུ་དྷ་མྨཱ་ནཾ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་སྶ ཕ་ལ་སྶ ནི་བྦ་ཏྟ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན. ཨ་ཝེ་ཀ་ལླ་ཊྛེ་ནཱཏི ཨ་ནཱུ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན. ཏ་སྨི་ཉྷི ཧེ་ཏུ་ས་མཱུ་ཧེ ཨེ་ཀ་ཙྩཱ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཉྩེ་ཏཾ ཕ་ལཾ, ཨེ་ཀ་ཙྩེ་ཧེ་ཝ ཙ ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏ་བྦཾ སི་ཡཱ, ས་བྦེ་སཾ ཏེ་སཾ པ་ཙྩ་ཡ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཱ་པེ་ཀྑཱ ན་ཏྠཱི་ཏི པ་ཊི་མུ་ཁ་ག་མ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་ཊི་ཙྩ་ཏྠོ ན པ་རི་པཱུ་རེ་ཡྻཱ་ཏི. སཱ་མ་གྒི་ཨ་ངྒཱ་ནནྟི པ་ཙྩ་ཡ་སཱ་མ་གྒི་ཡཱ ཨ་ངྒ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ, ས་མཱུ་ཧཱི་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ནི་དྡྷཱ་ར་ཎེ ཙེ་ཏཾ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཕ་ལ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་ཧི་ཏ་ཏཱ ནཱ་མ ཝི་སུཾ ཨ་བྷཱ་ཝོ, ན ཧེ་ཏུ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཝི་ཡ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཱ་པེ་ཀྑཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཨ་ཝི་ནི་བྦྷོ་ག་ཝུ་ཏྟི་དྷ་མྨེ’’ཏི ཨ་ཝི་ནི་བྦྷོ་ག་གྒ་ཧ་ཎ་ཉྩེ་ཏྠ རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ན་མྤི ས་ངྒ་ཎྷ་ན་ཏྠཾ. ཨ་ཉྙ་ཐཱ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨེ་ཏི ཝུ་ཙྩེ་ཡྻ.

༥༧༩. པ་ཙྩ་ཡ་ཏཱཏི ཨ་ཡཾ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དི་ཀོ པ་ཙྩ་ཡ་ས་མཱུ་ཧོ. ཨ་ཉྙོ་ཉྙནྟི ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ. པ་ཊི་ཙྩཱཏི ནི་སྶཱ་ཡ ས་ཧ་ཀཱ་རཱི་ཀཱ་ར་ཎཾ ལ་དྡྷཱ. ས་མནྟི ཨ་ཝི་ས་མཾ ཨ་ཝེ་ཀ་ལླེ་ན. ས་ཧཱཏི ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ. དྷ་མྨེཏི ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ་དྷ་མྨེ. ཡ་སྨཱ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏི, ཏ་ཏོ་པི ཏ་སྨཱ་པི. ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དོ་ཏི མུ་ནི་ནཱ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ བྷཱ་སི་ཏཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ན ཨ་པ་ཊི་ཙྩ པ་ཊི་ཙྩེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ གཱ་ཐཱ་ཡཾ ཨེ་ཝ-ཀཱ་རོ ལུ་ཏྟ་ནི་དྡི་ཊྛོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི.

ཨེ་ཀེ་ཀ་དེ་སནྟི ཕ་ལ་ས་མུ་དཱ་ཡ་སྶ ཨེ་ཀ་དེ་སེ་ཀ་དེ་སཾ, བྷཱ་ག་སོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པུ་བྦཱ་པ་ར་བྷཱ་ཝེ་ནཱཏི པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ. ས་བྦ་མེ་ཏཾ རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་ཀ་ལཱ་པུ་པྤཱ་ད་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཏྠཱ་ནུ་སཱ་ར་ཝོ་ཧཱ་ར་ཀུ་ས་ལེ་ནཱཏི པ་ར་མ་ཏྠ་དྷ་མྨཱ་ནུ་ག་ཏ་ཝོ་ཧཱ་ར་ནི་པུ་ཎེ་ན.

༥༨༠. པུ་རི་མེ་ན པ་དེ་ནཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ས་སྶ་ཏཱ་དཱི་ནནྟི ས་སྶ་ཏ་བྷཱ་ཝཱ་དཱི་ནཾ, ས་སྶ་ཏ་ཝཱ་དཱ་དཱི་ནཾ ཝཱ. ས་སྶ་ཏ་ས་ཧ་ཙ་རི་ཏཱ ཧི ཝཱ་དཱ་པི ས་སྶ་ཏཱ་ད་ཡོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི ཡ་ཐཱ ‘‘དུ་ཀྑ་དེ་ས་ནཱ དུ་ཀྑ’’ནྟི. ཨུ་ཙྪེ་དཱ་དཱིཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཝི་གྷཱ་ཏོ ཝི་ནཱ་སོ, པ་ཧཱ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཉཱ་ཡོཏི ཨ་ནྟ་དྭ་ཡ་ཝི་ར་ཧི་ཏཱ མ་ཛ྄ཛྷི་མཱ པ་ཊི་པ་ཏྟི.

པ་ཝ་ཏྟི་དྷ་མྨཱ་ནནྟི པ་ཝ་ཏྟི་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ, ཀི་ལེ་ས་ཝ་ཊྚཱ་དཱི་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ས་སྶ་ཏོ ཨ་ཏྟཱ ཙ ལོ་ཀོ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ན་ཡ་པྤ་ཝ་ཏྟོ (དཱི. ནི. ༡.༣༡) ས་སྶ་ཏ་ཝཱ་དོ. ‘‘ན་ཏྠི ཧེ་ཏུ, ན་ཏྠི པ་ཙྩ་ཡོ ས་ཏྟཱ་ནཾ སཾ་ཀི་ལེ་སཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ན་ཡ་པྤ་ཝ་ཏྟོ (དཱི. ནི. ༡.༡༦༨; མ. ནི. ༢.༡༠༡, ༢༢༧; སཾ. ནི. ༣.༢༡༢) ཨ་ཧེ་ཏུ་ཝཱ་དོ. པ་ཀ་ཏི ཨ་ཎུ་ཀཱ་ལཱ་དི་ཝ་སེ་ན ལོ་ཀོ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟོ ཝི་ས་མ་ཧེ་ཏུ་ཝཱ་དོ. ཨི་སྶ་ར་པུ་རི་ས་པ་ཛཱ་པ་ཏི་ཝཱ་དཱ ཝ་ས་ཝ་ཏྟི་ཝཱ་དཱ. ཨ་ཧེ་ཏུ་ཝཱ་ད་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ ཙེ་ཏྠ ས་བྷཱ་ཝ་ནི་ཡ་ཏི ཡ་དི་ཙྪཱ་ཝཱ་དཱ་ན་མྤི ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ཙ་ཀྑུ ཨེ་ཝ ཙ་ཀྑུ་སྶ ཀཱ་ར་ཎ’’ནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཀོ ཝི་ས་མ་ཧེ་ཏུ་ཝཱ་དོ. ཨི་སྶ་རཱ་དི་ཝཱ་དོ ཨ་ཧེ་ཏུ་ཝཱ་ད་ནྟོ་ག་དྷོ. ས་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ དྷ་མྨཱ པ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི ཝཱ་དོ ‘‘ཝ་ས་ཝ་ཏྟི་ཝཱ་དོ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཀིཾ ཧི པ་ཙྩ་ཡ་སཱ་མ་གྒི་ཡཱ པ་ཡོ་ཛ་ན་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ས་མུ་པྤཱ་ད་པ་དེ་ན པ་རི་དཱི་པི་ཏོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. པ་རི་དཱི་པ་ན་སྶ པ་ན ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ཀཱ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘པ་ཙྩ་ཡ་སཱ་མ་གྒི་ཡཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཏོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཝི་ཧ་ཏཱཏི ཨ་བྦྷཱ་ཧ་ཏཱ. ‘‘པུ་རི་མ་པུ་རི་མ་པ་ཙྩ་ཡ་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཝི་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཾ ཨུ་ཙྪེ་ད་དི་ཊྛི་ནི་ཝ་ཏྟ་ཀཾ ཧེ་ཏུ་ཕ་ལ་པ་བ་ནྡྷཾ ད་སྶེ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀུ་ཏོ ཨུ་ཙྪེ་དོ’’ཏི. ཨུ་ཙྪེ་དཱ་བྷཱ་ཝ་ཀ་ཐ་ནེ་ནེ་ཝ ཙེ་ཏྠ ཨུ་ཙྪེ་ད་ཝཱ་ད་སྶཱ་པི ཨ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.

ཏ་སྶཱ ཏ་སྶཱ པ་ཙྩ་ཡ་སཱ་མ་གྒི་ཡཱཏི ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ ཧེ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡ་ས་མ་ཝཱ་ཡེ. ས་ནྟ་ཏིཾ ཨ་ཝི་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱཏི ཧེ་ཏུ་ཕ་ལ་པ་བ་ནྡྷ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ས་ནྟཱ་ན་སྶ ཨ་ཝི་ཙྪི་ནྡ་ནེ་ན. ཏེ་སཾ ཏེ་སཾ པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཏོ ས་སྶ་ཏུ་ཙྪེ་ད་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨ་ནྟ་དྭ་ཡཾ ཨ་ནུ་པ་གྒ་མྨ ཡ་ཐཱ་ས་ཀཾ པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ཨ་ནུ་རཱུ་པ་ཕ་ལུ་པྤ་ཏྟི ཨི་དྷ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་པ་ཊི་པ་དཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ. ཀ་མྨ་ཝ་ཊྚ་སྶ, ཝི་པཱ་ཀ་ཝ་ཊྚ་སྶ ཙ བྷི་ནྣ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ, བྷི་ནྣ་ཀཱ་ལ་ཏྟཱ ཙ སོ ཀ་རོ་ཏི སོ པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དེ་ཏཱི་ཏི ཝཱ་ད་པྤ་ཧཱ་ནཾ. ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལ་ཀྑ་ནྡྷ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡ་ཉྷི ཀཱ་ར་ཀ་ཝོ་ཧཱ་རོ, ཝི་པཱ་ཀ་ཀྑ་ནྡྷ་པ་ཝ་ཏྟི་ཡཾ ཝེ་ད་ཀ་ཝོ་ཧཱ་རོ་ཏི. ཡ་སྨིཾ ས་ནྟཱ་ནེ ཀ་མྨཾ ནི་བྦ་ཏྟཾ, ཏ་ཏྠེ་ཝ ཏ་སྶ ཕ་ལ་སྶ ནི་བྦ་ཏྟ་ན་ཏོ ཨ་ཉྙོ ཀ་རོ་ཏི ཨ་ཉྙོ པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དེ་ཏཱི་ཏི ཝཱ་ད་པྤ་ཧཱ་ནཾ. ན ཧི ཀ་ཏ་སྶ ཝི་ནཱ་སོ, ཨ་ཀ་ཏ་སྶ ཝཱ ཨ་བྦྷཱ་ག་མོ ཨ་ཏྠི. ‘‘ཨི་ཏྠཱི, པུ་རི་སཱ’’ཏི ཝོ་ཧཱ་རེ་ན ཛ་ན་པ་ད་ནི་རུ་ཏྟི. ཏ་ཏྠ ཡ་སྨཱ པ་ཎྜི་ཏཱ་པི ལོ་ཀེ ‘‘པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷེ ཨཱ་ནེ་ཏུ, ནཱ་མ་རཱུ་པཾ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏཱུ’’ཏི ཨ་ཝ་ཏྭཱ ཨི་ཏྠཱི, པུ་རི་སོ་ཏྭེ་ཝ ཝོ་ཧ་ར་ནྟི, ཏ་སྨཱ ‘‘ཨི་ཏྠཱི ཨེ་ཝཱ་ཡཾ, པུ་རི་སོ ཨེ་ཝཱ་ཡ་ནྟི ཨ་པ་རི་ཉྙཱ་ཏ་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་ནཾ ཧོ་ཏི ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་སོ. ཝི་དྡ་སུ་ནོ པ་ན པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དཾ ཛཱ་ན་ནྟ་སྶ ཏ་ཐཱ ཏ་ཐཱ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནེ དྷ་མྨེ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ པ་ཉྙ་ཏྟི་མ་ཏྟ་ཏོ ཏ་ཏྠ པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ན ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་སོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཛ་ན་པ་ད་ནི་རུ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ན་བྷི་ནི་ཝེ་སོ’’ཏི. ས་མ་ཉྙཱ་ཡཱཏི ལོ་ཀ་ས་མ་ཉྙཱ་ཡ. ཨ་ན་ཏི་དྷཱ་ཝ་ནནྟི ཨ་ན་ཏི་ཀྐ་མ་ནཾ. ‘‘ས་ཏྟོ’’ཏི ཧི ཝུ་ཏྟེ ‘‘ཀོ ཨེ་ཏྠ ས་ཏྟོ, ཀིཾ རཱུ་པཾ, ཨུ་དཱ་ཧུ ཝེ་ད་ནཱ་ད་ཡོ’’ཏི ཝི་བྷཱ་གཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ལོ་ཀ་ས་མ་ཉྙཱ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ལོ་ཀི་ཡེ་ཧི ཝི་ཡ ལོ་ཀི་ཡོ ཨ་ཏྠོ ས་མ་ཉྙཾ ཨ་ཝི་ལ་ངྒྷ་ནྟེ་ན ཝོ་ཧ་རི་ཏ་བྦོ.

ཨ་པ་རོ ན་ཡོ – པ་ཙྩེ་ཏུ་མ་ར་ཧ་ཏཱི་ཏི པ་ཊི་ཙྩོ. ཡོ ཧི ནཾ པ་ཙྩེ་ཏི ཨ་བྷི་ས་མེ་ཏི, ཏ་སྶ ཨ་ཙྩ་ནྟ་མེ་ཝ དུ་ཀྑ་ཝཱུ་པ་ས་མཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ས་མྨཱ, ས་ཧ ཙ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏཱི་ཏི ས་མུ་པྤཱ་དོ. པ་ཙྩ་ཡ་དྷ་མྨོ ཧི ཨ་ཏྟ་ནོ ཕ་ལཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ནྟོ ས་མྤུ་ཎྞ་མེ་ཝ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏི, ན ཝི་ཀ་ལཾ. ཡེ ཙ དྷ་མྨེ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏི, ཏེ ས་བྦེ ས་ཧེ་ཝ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏི, ན ཨེ་ཀེ་ཀཾ. ཨི་ཏི པ་ཊི་ཙྩོ ཙ སོ ས་མུ་པྤཱ་དོ ཙཱ་ཏི པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དོ. ཨ་ཐ ཝཱ པ་ཊི་ཙྩ པ་ཊི་མུ་ཁཾ ཨི་ཏྭཱ ཀཱ་ར་ཎ་སཱ་མ་གྒིཾ ཨ་པྤ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ས་ཧི་ཏེ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏཱི་ཏི པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དོ. པ་ཊི་མུ་ཁ་ག་མ་ན་ཉྩ པ་ཙྩ་ཡ་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་སཱ་མ་གྒི་ཡཱ ཨ་ངྒ་བྷཱ་ཝེ་ན ཕ་ལ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ན་མེ་ཝ. ཨ་པྤ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏྭཱཏི ཙ ན ཝི་ནཱ ཏཱ་ཡ ཀཱ་ར་ཎ་སཱ་མ་གྒི་ཡཱ, ཨ་ངྒ་བྷཱ་ཝཾ ཨ་ག་ནྟྭཱ ས་ཡ་མེ་ཝ ན ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏེ་ན ཀཱ་ར་ཎ་བ་ཧུ་ཏཱ ད་སྶི་ཏཱ, ‘‘ས་ཧི་ཏེ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ་དྷ་མྨ་བ་ཧུ་ཏཱ. ཨུ་བྷ་ཡེ་ནཱ་པི ‘‘ཨེ་ཀཾ ན ཨེ་ཀ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཝི་སུ་དྡྷི. ༢.༦༡༧) པ་ར་ཏོ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནོ སཱ་ས་ན་ན་ཡོ དཱི་པི་ཏོ ཧོ་ཏི.

ཨ་ཐ ཝཱ པ་ཊི་ཙྩ པ་ཙྩེ་ཏ་བྦཾ པ་ཙྩ་ཡཾ པ་ཊི་ག་ནྟྭཱ ན ཝི་ནཱ ཏེ་ན ས་མྦ་ནྡྷ་སྶ ཨུ་པྤཱ་དོ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དོ (ཨུ་དཱ. ཨ་ཊྛ. ༡). པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དོ་ཏི ཙེ་ཏྠ ས་མུ་པྤཱ་ད་པྤ་དྷཱ་ན་ཝ་ཙ་ན་ཝི་ཉྙེ་ཡྻོ ས་ས་ཏྟི་ཀོ ཧེ་ཏཱུ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཏ་ཏྠ ‘‘པ་ཊི་ཙྩཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཀིཾ པ་ཊི་ཙྩཱ་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཙྩེ་ཏ་བྦ’’ནྟི. སོ ཙ པ་ཙྩ་ཡ་དྷ་མྨོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པ་ཙྩ་ཡ’’ནྟི. ཨི་དཱ་ནི པ་ཊི་ཙྩ་ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠ་མཱ་ཧ ‘‘པ་ཊི་ག་ནྟྭཱ’’ཏི. ཀཱ་ར་ཎ་སྶ ས་བྷཱ་ཝེ་ན ཏ་པྤ་ཊི་ལཱ་བྷ་ག་ཏི་ཡཱ པ་ཏྭཱ. ཀ་ཐཾ ན ཝི་ནཱ ཏེ་ན? ས་ཏི ཨེ་ཝ ཏ་སྨིཾ, ཏ་སྶ ཙ ཕ་ལ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ཏོ ཨེ་ཝ, ན ཨ་ཉྙ་ཐཱ. ཨ་ས་ཏི, ནི་རོ་དྷ་ཏོ ཙཱ་ཏི ཨ་ཡཾ པ་ཙྩ་ཡ་ཊྛི་ཏི པ་ཊི་ཙྩ་ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཡཾ པ་ཊི་ཙྩ་ས་དྡོ ཡ་ཐཱ ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ ས་ཏི ཨི་མ་སྶུ་པྤཱ་དོ’’ཏི ཨེ་ཏེ ས་དྡཱ བྷུ་མྨ་ནི་སྶ་ཀྐ་ཝ་ཙ་ན་ཛོ་ཏ་ནཱི་ཡེ་ན ཨི་དཾ-ས་དྡ་ཝ་ཙ་ནཱི་ཡ་སྶ ཧེ་ཏུ་མ་ཏོ ཧེ་ཏུ་ཨཱ་ཡ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་ན བྷཱ་ཝུ་པྤཱ་དུ་ཏྟ་ར་ཀི་རི་ཡཱ་པེ་ཀྑེ་ན ཡཱ་ཡ་སྶ ཏ་དཱ་ཡ་ཏྟ་ཏཱ, ཏཱ་ཡ ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཡ ཧེ་ཏུཾ ཝ་ད་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ག་ནྟྭཱ-ས་དྡ་ནྟ་ར་ཝ་ཙ་ནཱི་ཡེ་ན ཏཾ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་སྶེ་ཝ པ་ཙྩ་ཡ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཀ་ཏྟུ་ཧེ་ཏུ་མ་ཏོ ཧེ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡ་ནེ་ན ཧེ་ཏུ་ཨཱ་ཡ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་མུ་པྤཱ་དུ་ཏྟ་ར་ཀི་རི་ཡཱ་པེ་ཀྑེ་ན ཡཱ་ཡ་སྶ ཏ་དཱ་ཡ་ཏྟ་ཏཱ, ཏཱ་ཡ ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཡ ཧེ་ཏུ་མཱ་ཧ. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ པ་ཊི་ཙྩ, ས་ངྑཱ་རཱ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤ་ནྣཱ’’ཏི་ཨཱ་དི (པ་ཊི. མ. ༡.༤༦) ས་ངྑཱ་ར་པི་ཊ་ཀེ ཝུ་ཏྟཾ. ས་མ་ཏྠ་ཏཱ ཙེ་ཏྠ ནི་དཱ་ནཱ་དི་བྷཱ་ཝོ. སོ ཙ ཏ་ད་ཝི་ནཱ་བྷཱ་ཝི་ཕ་ལཾ པ་ཏི ས་ཏྭ་མེ་ཝ. ས་མྦ་ནྡྷ་སྶཱཏི ཙ སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ནུ་རཱུ་པ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་མྦ་ནྡྷ་སྶ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ་སྶ. ཨུ་པྤཱ་དོཏི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནཾ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཀ་ཐཾ པ་ཊི་ཙྩ་ས་དྡ་པྤ་ཡོ་གོ, ན་ནུ ས་མཱ་ན་ཀ་ཏྟུ་ཀཱ་ནཾ པུ་བྦ་ཀཱ་ལེ ཨཱི་དི་སོ ས་དྡ་པྤ་ཡོ་གོ་ཏི? ‘‘བྷུ་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ཏི, ཀ་སི་ཏྭཱ ཝ་པ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ས་ཙྩ་མེ་ཏཾ, ཏཾ པ་ན ཡེ་བྷུ་ཡྻ་ཝ་སེ་ན ད་ཊྛ་བྦཾ ས་མཱ་ནཱ་པ་ར་ཀཱ་ལེ, ཨ་ས་མཱ་ན་ཀ་ཏྟུ་ཀེ ཙ ད་སྶ་ན་ཏོ. ས་མཱ་ན་ཀཱ་ལེ ཏཱ་ཝ –

‘‘ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་རཾ ནི་ཧ་ནྟྭཱ་ན, ཨུ་དི་ཏཱ་ཡཾ དི་ཝཱ་ཀ་རོ;

ཝ་ཎྞ་པ་ཉྙཱ་ཝ་བྷཱ་སེ་ཧི, ཨོ་བྷཱ་སེ་ཏྭཱ ས་མུ་གྒ་ཏོ’’ཏི. –

ཨུ་དཱ་ཧ་ར་ཎཾ. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘མུ་ཁཾ བྱཱ་དཱ་ཡ ས་ཡ་ཏི, ཨ་ཀྑཱི་ནི པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ པ་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨུ་དཱ་ཧ་ར་ནྟི. ཨ་པ་རེ ‘‘ནི་ས་ཛྫ ཨ་དྷཱི་ཏེ, ཋ་ཏྭཱ ཀ་ཐེ་ཏཱི’’ཏི.

ཏ་ཏྠ བྱཱ་དཱ་ན་པ་རི་ཝ་ཏྟ་ནུ་ཏྟ་ར་ཀཱ་ལ་བྷཱ་ཝི་ས་ཡ་ན་ད་སྶ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་པེ་ཀྑཱ པུ་བྦུ་ཏྟ་ར་ཀཱ་ལ་ཏཱ ཨ་ཏྠི, སཱ ཙ བྷེ་དཱ་ནུ་པ་ལ་ཀྑ་ཎཱ ཀེ་ཧི་ཙི ན ལ་ཀྑཱི་ཡ་ཏི. ‘‘ནི་ས་ཛྫ ཨ་དྷཱི་ཏེ, ཋ་ཏྭཱ ཀ་ཐེ་ཏཱི’’ཏི ཙ ས་མཱ་ན་ཀཱ་ལ་ཏཱ་ཡ་པི ཨ་ཛ྄ཛྷེ་ན་ཀ་ཐ་ནེ་ཧི པུ་བྦེ་པི ནི་ས་ཛྫ་ཊྛཱ་ནཱ་ནི ཧོ་ནྟཱི་ཏི ས་ཀྐཱ པུ་བྦུ་ཏྟ་ར་ཀཱ་ལ་ཏཱ ས་མྦྷཱ་ཝེ་ཏུཾ, ཏ་སྨཱ པུ་རི་མཱ་ནི་ཡེ་ཝ ཨུ་དཱ་ཧ་ར་ཎཱ་ནི ཡུ་ཏྟཱ་ནི. ཨུ་ད་ཡ་ས་མ་ཀཱ་ལ་མེ་ཝ ཧི ཏ་ནྣི་ཝ་ཏྟ་ནི་ཡ་ནི་ཝ་ཏྟ་ན་ནྟི. ཨ་པ་ར་ཀཱ་ལེ ‘‘དྭཱ་ར་མཱ་ཝ་རི་ཏྭཱ པ་ཝི་ས་ཏི, ཨཱ་ཝ་རི་ཏྭཱ ནི་ཀྑ་མ་ཏཱི’’ཏི. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ཌ་ཀྐ་ཙྩ པ་ཏི་ཏོ ད་ཎྜོ’’ཏི ཨུ་དཱ་ཧ་ར་ནྟི. ཨ་བྷི་གྷཱ་ཏ་བྷཱུ་ཏ་ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ་ཡ པ་ན ཨ་བྷི་གྷཱ་ཏ་ཛ་ས་དྡ་སྶ ས་མཱ་ན་ཀཱ་ལ་ཏཱ ཨེ་ཏྠ ལ་བྦྷ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨི་དྷཱ་པི པུ་རི་མཱ་ནི་ཡེ་ཝ ཨུ་དཱ་ཧ་ར་ཎཱ་ནི ཡུ་ཏྟཱ་ནི. པུ་རི་མ་ཏཱ་ཝ་ཙ་ནི་ཙྪཱ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ པ་ན ལ་ཀྑ་ཎ་ཧེ་ཏུ་ཀི་རི་ཡཱ་ནཾ ལ་ཀྑ་ཎ་ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་ཝ་ཙ་ནི་ཙྪཱ་ཏི ལ་ཀྑ་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པུ་རི་མ་ཀཱ་ལོ ཨི་ཙྩེ་ཝ ‘‘ནི་ཧ་ནྟྭཱ་ནཱ’’ཏི ས་དྡ་སི་དྡྷི ཨི་ཙྪི་ཏཱ, ཨེ་ཝ་ཉྩ པ་ཙྩ་ཡ་ན་ཀི་རི་ཡཱ ས་མུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ པུ་རི་མི་ཀཱ་ཝཱ་ཏི པ་ཊི་ཙྩ-ས་དྡ་སི་དྡྷི. ཏ་ཏྠ ཡུ་ཏྟཾ པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏོ ཀ་ཏྟུ་ད་སྶ་ན་ཏོ. ཨི་དྷ པ་ན ཏ་ད་བྷཱ་ཝ་ཏོ ན ཡུ་ཏྟ་ནྟི ཙེ? ནཱ་ཡཾ དོ་སོ. ཨི་དྷཱ་པི ཨ་ནུ་མཱ་ན་ཏོ སི་དྡྷོ. ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཱ་དི་ཀོ ཀ་ཏྟཱ ཨ་ཏྠེ་ཝ ‘‘ཉ་ཏྭཱ ཀི་རི་ཡ་ཏོ ཝ་ཡ’’ནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་པ་ཡོ་ག་ད་སྶ་ན་ཏོ ཨ་ཝ་སྶཾ ཨ་ནུ་མི་ཡ་མཱ་ནེ་ན ཀ་ཏྟུ་ནཱ ཨཱི་དི་སོ ས་དྡ་པ་ཡོ་གོ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦོ. ཨ་ས་མཱ་ནེ པ་ན ཀ་ཏྟ་རི ‘‘པི་སཱ་ཙཾ དི་སྭཱ བྷ་ཡཾ ཧོ་ཏི, པ་ཉྙཱ་ཡ ཙ་སྶ དི་སྭཱ ཨཱ་ས་ཝཱ པ་རི་ཀྑཱི་ཎཱ ཧོ་ནྟཱི’’ཏི (མ. ནི. ༡.༢༧༡; ༢.༡༨༢; པུ. པ. ༢༠༤) ཨེ་ཝ་མཱ་དི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཡ་ཐཱ ཙ ཏ་ཏྠ པི་སཱ་ཙ་ད་སྶ་ནཱ་དི་པུ་རི་ས་བྱཱ་པཱ་རོ, ཨེ་ཝ་མི་དྷཱ་པི པ་ཙྩ་ཡ་ནཾ པ་ཙྩ་ཡ་བྱཱ་པཱ་རོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཕ་ལུ་པྤཱ་ད་ནཾ, ཏ་ཉྩ ས་ཏྭཾ ས་མུ་པྤཱ་དོ་ཝཱ་ཏི ‘‘པ་ཙྩ་ཡེ ས་ཏི, པ་ཙྩ་ཡ་སྶ ཨུ་པྤཱ་དཱ’’ཏི པ་ཙྩ་ཡ་ན་སྶ ས་མུ་པྤཱ་ད་ཧེ་ཏུ་ཏཱ་ཡ ག་མ་ཀོ ས་མཱ་ན་སྶ ཀ་ཏྟུ ཨ་བྷཱ་ཝེ་པི པ་ཊི་ཙྩ-ས་དྡོ སི་དྡྷོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཡ་དི པ་ཊི་ཙྩ་ས་མྦ་ནྡྷ་སྶ ཨུ་པྤཱ་དོ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དོ, ཀ་ཐཾ པ་ཙྩ་ཡོ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དོ་ཏི? ཧེ་ཊྛཱ ཝི་ཙཱ་རི་ཏོ་ཝཱ་ཡ་མ་ཏྠོ. ཨ་པི་ཙ ཡོ་ཡཾ ས་མུ་པྤཱ་ད-ས་དྡ་ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏཱ་ནཾ པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣཱ་ནཾ པ་ཊི་ཙྩ་ས་དྡ་ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏོ ས་ས་ཏྟི་ཀོ ཧེ་ཏུ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ, ཏ་སྶ ས་མུ་པྤཱ་དཱ་བྷི་མུ་ཁ་ཏཱ་ཡ པ་དྷཱ་ན་ཝ་ཙ་ན་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ ཏ་ཐཱ ཝུ་ཏྟོ་ཏི.

ཀིཾ པ་ན ཀཱ་ར་ཎཾ ས་མུ་པྤཱ་ད་པ་དྷཱ་ནེ་ན ཝ་ཙ་ནེ་ན ས་མུ་པྤཱ་ད་སྶ ཧེ་ཏུ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ, ན པ་ན ས་ཧེ་ཏུ་ཀོ ས་མུ་པྤཱ་དོ ཨེ་ཝཱ་ཏི? ཝུ་ཙྩ་ཏེ – དི་ཊྛ་སྶ དུ་ཀྑ་སྶ ཡོ པ་ཙྩ་ཡོ པ་ཙྩ་ཡ་ནི་དྡེ་སེ་ན ཏ་སྶ ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏ་ཏྟཱ. ཀ་ཐཾ? ཡ་ཐཱ་ཧ –

‘‘ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ པ་རི་ཝཱི་མཾ་ས་མཱ་ནོ པ་རི་ཝཱི་མཾ་ས་ཏི ‘ཡཾ ཁོ ཨི་དཾ ཨ་ནེ་ཀ་ཝི་དྷཾ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་ར་ཀཾ དུ་ཀྑཾ ལོ་ཀེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཾ, ཨི་དཾ ནུ ཁོ དུ་ཀྑཾ ཀིཾ ནི་དཱ་ནཾ ཀིཾ ས་མུ་ད་ཡཾ ཀིཾ ཛཱ་ཏི་ཀཾ ཀིཾ པ་བྷ་ཝཾ, ཀི་སྨིཾ ས་ཏི ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཾ ཧོ་ཏི, ཀི་སྨིཾ ཨ་ས་ཏི ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཾ ན ཧོ་ཏཱི’ཏི. སོ པ་རི་ཝཱི་མཾ་ས་མཱ་ནོ ཨེ་ཝཾ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི ‘ཡཾ ཁོ ཨི་དཾ…པེ… ཨི་དཾ ཁོ དུ་ཀྑཾ ཛཱ་ཏི་ནི་དཱ་ན’’’མི་ཙྩཱ་དི་ནཱ (སཾ. ནི. ༢.༥༡) –

དི་ཊྛ་སྶ དུ་ཀྑ་སྶ ནི་དཱ་ནཾ པ་རི་ཝཱི་མཾ་ས་སུ་ཏྟེ ཝུ་ཏྟཾ. ཏཾ པ་ཛཱ་ན་ན་ཉྩ ནི་དཱ་ན་མྤི ཝི་ཉྙཱ་ཏ་བྦ་ནྟི. ཡ་ཐཱ ཙཱ་ཧ –

‘‘པུ་བྦེ མེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་མྦོ་དྷཱ ཨ་ན་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ བོ་དྷི་ས་ཏྟ་སྶེ་ཝ ས་ཏོ ཨེ་ཏ་ད་ཧོ་སི ‘ཀི་ཙྪཾ ཝ་ཏཱ་ཡཾ ལོ་ཀོ ཨཱ་པ་ནྣོ ཛཱ་ཡ་ཏི ཙ ཛཱི་ཡ་ཏི ཙ མཱི་ཡ་ཏི ཙ ཙ་ཝ་ཏི ཙ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ཏི ཙ, ཨ་ཐ ཙ པ་ནི་མ་སྶ དུ་ཀྑ་སྶ ནི་སྶ་ར་ཎཾ ན་པྤ་ཛཱ་ནཱ་ཏི ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་སྶ. ཀུ་དཱ་སྶུ ནཱ་མ ཨི་མ་སྶ དུ་ཀྑ་སྶ ནི་སྶ་ར་ཎཾ པ་ཉྙཱ་ཡི་སྶ་ཏི ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་སྶཱ’ཏི…པེ… ཏ་སྶ མ་ཡ྄ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཡོ་ནི་སོ མ་ན་སི་ཀཱ་རཱ ཨ་ཧུ པ་ཉྙཱ་ཡ ཨ་བྷི་ས་མ་ཡོ ‘ཛཱ་ཏི་ཡཱ ཁོ ས་ཏི ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཾ ཧོ་ཏི, ཛཱ་ཏི་པ་ཙྩ་ཡཱ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ’’’ནྟི (སཾ. ནི. ༢.༡༠) –

ཨཱ་དི་ནཱ དི་ཊྛ་སྶ དུ་ཀྑ་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་ཝཱི་མཾ་སཱ་བྷི་ས་མ་ཡཱ ཝུ་ཏྟཱ. པ་ཙྩ་ཡོ ཧི ཉཱ་ཏ་བྦོ. ཏ་ད་བྷི་ས་མ་ཡཱ་ཡ་ཏྟ་ཉྩ དུ་ཀྑ་ནི་སྶ་ར་ཎ་པ་ཛཱ་ན་ན་ནྟི ཡོ ཙ ཉཱ་ཏ་བྦོ, སོ པ་ཝེ་དེ་ཏ་བྦོ་ཏི པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་ས་དྡོ ཡཾ ཡ་དི་དཾ ས་མུ་པྤཱ་ད་ས་དྡ་ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏཾ དི་ཊྛཾ དུ་ཀྑཾ, ཏཾ པ་ཙྩ་ཡཾ པ་ཊི་ཙྩེ་ཝ, ན ཨ་ཉྙ་ཐཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ཙྩ་ཡ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི. བྷ་ཝ་ཏི ཧི ཉཱ་ཏུཾ, པ་ཝེ་དེ་ཏུ་ཉྩ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་དྷཱ་ན་སྶཱ་པི ཀེ་ན་ཙི ཝི་སེ་སེ་ན ཉཱ་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཡ ཨ་པྤ་དྷཱ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ནི་དྡེ་སོ ཡ་ཐཱ ‘‘ཀོ སོ་ཏཱ་པ་ནྣོ, ཡ་སྶ ཏཱི་ཎི སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ནི པ་ཧཱི་ནཱ་ནི. ཀོ དེ་ཝ་ད་ཏྟོ, ཡ་སྶ ཨུ་ཙྩ་ཏ་རཱ་ནི གེ་ཧཱ་ནཱི’’ཏི, ཨེ་ཝ་མི་དྷཱ་པི པ་ཙྩ་ཡ་པ་ཙྩ་ཡ་ན་པ་ཝེ་ད་ན་ཊྛེ་ན ནི་དྡེ་སེ ས་ཏྟི་ཝི་སེ་སེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ ཕ་ལེ་ན པ་ཙྩ་ནཱི་ཡ་ཏཱ་ཡ ཉཱ་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝེ་ན ‘‘པ་ཊི་ཙྩཱ’’ཏི པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན པ་ཙྩ་ཡོ ཝུ་ཏྟོ.

ཡོ ཙཱ་ཡཾ ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ་པ་ཙྩ་ཡཱ ས་ངྑཱ་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀོ ནི་དྡེ་སོ, སོ ཙ ས་ཀ་ལ་སྶ དུ་ཀྑ་ཀྑ་ནྡྷ་སྶ མཱུ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ པ་ཙྩ་ཡཱ་ནཾ པ་ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ནི་དྡི་ཊྛོ་ཏི པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ་པི ‘‘ཨེ་ཝ་མེ་ཏ་སྶ ཀེ་ཝ་ལ་སྶ དུ་ཀྑ་ཀྑ་ནྡྷ་སྶ ས་མུ་ད་ཡོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ-ས་དྡེ་ན ས་མུ་གྒྷཱ་ཏཾ དུ་ཀྑཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ པ་ཙྩ་ཡེ ཏཾ་ས་མུ་ད་ཡཱ་བྷི་མུ་ཁེ ཀ་ཏྭཱ ནི་ག་མི་ཏཱ པ་ཙྩ་ཡཱ. པ་ཊི་པ་དཱ་སུ་ཏྟེ་པི (སཾ. ནི. ༢.༣) ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ་པ་ཙྩ་ཡཱ…པེ… ས་མུ་ད་ཡོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, མི་ཙྪཱ་པ་ཊི་པ་དཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ན ཙ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤ་ནྣ་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧི་ཏཾ དུ་ཀྑཾ མི་ཙྪཱ་པ་ཊི་པ་དཾ, ཨ་ཐ ཁོ དུ་ཀྑ་ས་མུ་ད་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ པ་ཙྩ་ཡཱ་ཏི. ཡ་ཐཱ ཙ ‘‘པ་ཉྩ་ངྒི་ཀོ ས་མྨཱ་ས་མཱ་དྷི (དཱི. ནི. ༣.༣༣༥), པ་ཉྩ་ཉཱ་ཎི་ཀོ ས་མྨཱ་ས་མཱ་དྷཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ༣.༣༥༥) ཨ་ངྒ་ཉཱ་ཎ་པ་ཊི་ཝེ་ད་ན་ཏྠ་ཏྟཱ དེ་ས་ནཱ་ཡ ས་མྨཱ་ས་མཱ་དྷི་པ་དྷཱ་ནེ་ཧི ས་དྡེ་ཧི ཨ་ངྒ་ཉཱ་ཎ་པ་ཊི་ཝེ་ད་ནཾ ཀ་ཏཾ, ཨེ་ཝ་མི་དྷཱ་པི ས་མུ་པྤཱ་ད་པ་དྷཱ་ནེ་ན ས་དྡེ་ན པ་ཙྩ་ཡ་པ་ཊི་ཝེ་ད་ནཾ ཀ་ཏ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

༥༨༡. ཡཱ པ་ནཱ་ཡཾ ཏ་ནྟཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ནི་ཀྑི་ཏྟཱཏི ཋ་པི་ཏཱ, དེ་སི་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ཏ་ན་ན་ཏོ ཏ་ནྟི, ག་ནྠོ. ‘‘ཀིཾ ཝཱ་དཱི, བྷ་ནྟེ, ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏེ་ན ‘‘ཝི་བྷ་ཛྫ་ཝཱ་དཱི, མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ’’ཏི (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.ཏ་ཏི་ཡ་ས་ངྒཱི་ཏི་ཀ་ཐཱ; ཀ་ཐཱ. ཨ་ཊྛ. ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ) མོ་གྒ་ལི་པུ་ཏྟ་ཏི་སྶ་ཏྠེ་རེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སཱ་ཝ་ཀཱ ཝི་བྷ་ཛྫ་ཝཱ་དི་ནོ. ཏེ ཧི ས་ཏྠཱ་རཱ ཝེ་ན་ཡི་ཀཱ་དི་བྷཱ་ཝཾ ཝི་བྷ་ཛྫ ཝུ་ཏྟཾ ཨ་ནུ་ཝ་ད་ནྟི, སོ་མ་ན་སྶཱ་དཱི་ནཾ, ཙཱི་ཝ་རཱ་དཱི་ན་ཉྩ སེ་ཝི་ཏ་བྦཱ་སེ་ཝི་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝཾ. ས་སྶ་ཏུ་ཙྪེ་ད་ཝཱ་དེ ཝཱ ཝི་བྷ་ཛྫ ཝ་ད་ནྟི. ‘‘ས་སྶ་ཏོ ཨ་ཏྟཱ ཙ ལོ་ཀོ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནཾ (དཱི. ནི. ༡.༣༡) ཋ་པ་ནཱི་ཡཱ་ནཾ ཋ་པ་ན་ཏོ, རཱ་གཱ་དི་ཀྑ་ཡ་སྶ ས་སྶ་ཏ་སྶ, རཱ་གཱ་དི་ཀཱ་ཡ་དུ་ཙྩ་རི་ཏཱ་དི་ཨུ་ཙྪེ་ད་སྶ ཙ ཝ་ཙ་ན་ཏོ, ན པ་ན ཨེ་ཀཾ་ས་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡཱ་དི་ཀེ ཏ་ཡོ པ་ཉྷེ ཨ་པ་ནེ་ཏྭཱ ཝི་བྷ་ཛྫ་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡ་མེ་ཝ ཝ་ད་ནྟི. ཝི་བྷ་ཛྫ་ཝཱ་དཱི་ནཾ མ་ཎྜ་ལཾ ས་མཱུ་ཧོ ཝི་བྷ་ཛྫ་ཝཱ་དི་མ་ཎྜ་ལཾ. ཝི་བྷ་ཛྫ་ཝཱ་དི་ནོ ཝཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་རི་སཱ ཝི་བྷ་ཛྫ་ཝཱ་དི་མ་ཎྜ་ལནྟི་པི ཝ་ད་ནྟི, ཝི་བྷ་ཛྫ ཝཱ ས་སྶ་ཏུ་ཙྪེ་དེ ཨུ་བྷོ ཨ་ནྟེ ཨ་ནུ་པ་ག་མྨ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་པ་ཊི་པ་དཱ་བྷཱུ་ཏ་སྶ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་སྶ དེ་ས་ན་ཏོ བྷ་ག་ཝཱ, ཏ་ད་ནུ་ཝཱ་ད་ཏོ ཏ་སྶ སཱ་ཝ་ཀཱ ཙ ཝི་བྷ་ཛྫ་ཝཱ་དི་ནོཏི. སེ་སཾ པུ་རི་མ་ས་དི་སཾ.

ཨོ་ཏ་རི་ཏྭཱཏི ཨོ་གཱ་ཧེ་ཏྭཱ, ཝི་བྷ་ཛྫ་ཝཱ་དཱི ཧུ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ན ཧི ས་ཡཾ ཨ་ཝི་བྷ་ཛྫ་ཝཱ་དཱི ས་མཱ་ནོ ཝི་བྷ་ཛྫ་ཝཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ནྟ་རེ ཋཱ་ན་མ་ཏྟེ་ན ཝི་བྷ་ཛྫ་ཝཱ་དི་མ་ཎྜ་ལཾ ཨོ་ཏི་ཎྞོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ཧི ཨ་ཝུ་ཏྟ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ཏྠ་དཱི་པ་ནེ་ན ཏེ ན་ཨ་བྦྷ་ཙི་ཀྑ་ནྟེ་ན. ཨ་ཝི་ཛྫཱ པུ་ཉྙཱ་ནེ་ཉྫཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་རཱ་ན་མྤི ཧེ་ཏུ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝ་ད་ནྟོ, ཀ་ཐཱ་ཝ་ཏྠུ་མྷི པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟེ པུ་གྒ་ལ་ཝཱ་དཱ་དི་ཀེ ཙ ཝ་ད་ནྟོ ས་ཀ་ས་མ་ཡཾ ཝོ་ཀྐ་མ་ཏི ནཱ་མ, ཏ་ཐཱ ཨ་ཝོ་ཀྐ་མ་ནྟེ་ན. པ་ར་ས་མ་ཡཾ དོ་སཱ་རོ་པ་ན་བྱཱ་པཱ་ར་ཝི་ར་ཧེ་ན ཨ་ནཱ་ཡཱུ་ཧ་ནྟེ་ན. ‘‘ཨི་ད་མྤི སུ་ཏྟཾ ག་ཧེ་ཏ་བྦ’’ནྟི པ་ར་ས་མ་ཡཾ ཨ་ས་མྤི་ཎྜེ་ནྟེ་ནཱ་ཏི ཀེ་ཙི ཝ་ད་ནྟི. ‘‘ཏ་ཐཱ་ཧཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ དྷ་མྨཾ དེ་སི་ཏཾ ཨཱ་ཛཱ་ནཱ་མི, ཡ་ཐཱ ཏ་དེ་ཝི་དཾ ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ས་ནྡྷཱ་ཝ་ཏི སཾ་ས་ར་ཏི ཨ་ན་ཉྙ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་ནི (མ. ནི. ༡.༣༩༦) ཝ་ད་ནྟོ སུ་ཏྟཾ པ་ཊི་བཱ་ཧ་ཏི ནཱ་མ, ཏ་ཐཱ ཨ་པ་ཊི་བཱ་ཧ་ནྟེ་ན. ‘‘ཏ་ཐཱ་ཧཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ དྷ་མྨཾ དེ་སི་ཏཾ ཨཱ་ཛཱ་ནཱ་མི, ཡ་ཐཱ ཡེ་མེ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡི་ཀཱ དྷ་མྨཱ ཝུ་ཏྟཱ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ, ཏེ པ་ཊི་སེ་ཝ་ཏོ ནཱ་ལཾ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡཱ་ཡ (མ. ནི. ༡.༢༣༤; པཱ་ཙི. ༤༡༧, ༤༡༨), སུ་པི་ན་ནྟེ ཀ་ཏོ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མོ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཀ་རོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཙ ཨེ་ཝ་མཱ་དིཾ ཝ་ད་ནྟོ ཝི་ན་ཡཾ པ་ཊི་ལོ་མེ་ཏི ནཱ་མ, ཏ་བྦི་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཏཾ ཨ་ནུ་ལོ་མེ་ནྟེ་ན. པ་ཊི་ལོ་མེ་ནྟོ ཧི ཀ་མྨ་ནྟ་རཾ བྷི་ནྡ་ནྟོ, དྷ་མྨ་ཏ་ཉྩ ཝི་ལོ་མེ་ནྟོ ཀུ་ཏོ ཀི་ལེ་ས་ཝི་ན་ཡཾ ཨ་ནུ་ལོ་མེ་ཏི. སུ་ཏྟེ (དཱི. ནི. ༢.༡༨༧ ཨཱ་ད་ཡོ; ཨ. ནི. ༤.༡༨༠) ཝུ་ཏྟེ ཙ་ཏྟཱ་རོ མ་ཧཱ་པ་དེ་སེ, ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཉྩ ཝུ་ཏྟེ སུ་ཏྟ་སུ་ཏྟཱ་ནུ་ལོ་མ་ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་ད་ཨ་ཏྟ་ནོ་མ་ཏི་མ་ཧཱ་པ་དེ་སེ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟེ་ན. ཏ་དོ་ལོ་ཀ་ནེ་ན ཧི སུ་ཏྟེ, ཝི་ན་ཡེ ཙ ས་ནྟི་ཊྛ་ཏི ནཱ་ཏི་དྷཱ་ཝ་ཏི.

དྷ་མྨནྟི པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་པཱ་ལི༹ཾ. ཨ་ཏྠནྟི ཏ་ད་ཏྠཾ. ཧེ་ཏུ, ཧེ་ཏུ་ཕ་ལཱ་ནི ཝཱ ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཧེ་ཏུ དྷ་མྨོ, ཨི་ད་མེ་ཏྠ ཧེ་ཏུ་ཕ་ལཾ ཨ་ཏྠོཏི. དྷ་མྨནྟི ཝཱ དྷ་མྨ་ཏཾ. ཡ་ཐཱ ཨེ་ཀེ ‘‘ཨུ་པྤཱ་དཱ ཝཱ ཏ་ཐཱ་ག་ཏཱ་ནཾ ཨ་ནུ་པྤཱ་དཱ ཝཱ ཏ་ཐཱ་ག་ཏཱ་ནཾ ཋི་ཏཱ་ཝ སཱ དྷཱ་ཏཱུ’’ཏི (སཾ. ནི. ༢.༢༠) སུ་ཏྟ་པ་ད་སྶ ཨ་ཏྠཾ མི་ཙྪཱ གཱ་ཧེ་ནྟཱ ‘‘ནི་ཙྩོ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དོ’’ཏི པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་ར་དྷ་མྨཾ མི་ཙྪཱ དཱི་པེ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ཨ་དཱི་པེ་ཏྭཱ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནོ ཕ་ལཾ པ་ཏི ཀཱ་ར་ཎ་སྶ ཝ་ཝ་ཏྠི་ཏ་ས་བྷཱ་ཝཾ དཱི་པེ་ནྟེ་ན. ཡ་ཐཱ ཙ ཨེ་ཀེ ‘‘ཨ་ནི་རོ་དྷཾ ཨ་ནུ་པྤཱ་ད’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་སྶ ཨ་ཏྠཾ མི་ཙྪཱ གཱ་ཧེ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ གཱ་ཧེ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏཾ ཨ་ཏྠཾ ས་ངྒཱ་ཧེ་ནྟེ་ན. ‘‘དུ་ཀྑཱ་དཱི་སུ ཨ་ཉྙཱ་ཎཾ ཨ་ཝི་ཛྫཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ པུ་ན ‘‘པུ་བྦ་ནྟེ ཨ་ཉྙཱ་ཎ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་ཧི (དྷ. ས. ༡༠༦༧) ཨ་པ་རེ་ཧི་པི པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ཧི་ནི་དྡི་ས་ནྟེ་ན. ‘‘ས་ངྑཱ་རཱ ཨི་མི་ནཱ པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན བྷ་ཝོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི, ཏ་ཎྷཱ ཨི་མི་ནཱ པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཨུ་པཱ་དཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ནི་དྡི་ས་ནྟེ་ནཱ་ཏི ཙ ཝ་ད་ནྟི. པ་ཀ་ཏི་ཡཱཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཝི་དྷཱ་ནཾ ཨ་ནཱ་མ་སི་ཏྭཱ ཀེ་ཝ་ལ་མེ་ཝ.

ས་ཙྩནྟི ཙ་ཏུ་ས་ཙྩཾ. ས་ཏྟོཏི ས་ཏྟ་སུ་ཉྙ་ཏཱ་ཏི ཝ་ད་ནྟི, ས་ཏྟ་སུ་ཉྙེ་སུ པ་ན ས་ངྑཱ་རེ་སུ ས་ཏྟ་ཝོ་ཧཱ་རོ, ས་ཏྟ་ཏྠ་ཀི་ཙྩ་སི་དྡྷི ཙ. པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་ར་མེ་ཝ ཙཱཏི པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་རོ ཨེ་ཝ ཙ, མ-ཀཱ་རོ པ་ད་ས་ནྡྷི་ཀ་རོ. པ་ཙྩ་ཡ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ཏྟ་ནོ་ཡེ་ཝ ཕ་ལ་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝོ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དོ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ཏ་སྨཱཏི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ཀཱ་ཏ་བྦ་ཏྟཱ, དུ་ཀྐ་ར་ཏྟཱ ཙ པ་ཏི་ཊྛཾ ནཱ་དྷི་ག་ཙྪཱ་མཱིཏི ཡ་ཏྠ ཋི་ཏ་སྶ ཝ་ཎྞ་ནཱ སུ་ཀ་རཱ ཧོ་ཏི, ཏ་སྶཱ པ་ཏི་ཊྛཱ་བྷཱུ་ཏཾ ཏཾ ན་ཡཾ ཨ་ཏྟ་ནོ་ཡེ་ཝ ཉཱ་ཎ་བ་ལེ་ན ནཱ་དྷི་ག་ཙྪཱ་མཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ནི་སྶ་ཡཾ པ་ན ཨཱ་ཙི་ཀྑ་ནྟོ ‘‘སཱ་ས་ནཾ པ་ནི་ད’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨི་དྷ སཱ་ས་ནནྟི པཱ་ལི༹་དྷ་མྨ་མཱ་ཧ, པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་མེ་ཝ ཝཱ. སོ ཧི ཨ་ནུ་ལོ་མ་པ་ཊི་ལོ་མཱ་དི་ནཱ་ནཱ་དེ་ས་ནཱ་ན་ཡ་པ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏོ ཨ་བྦོ་ཙྪི་ནྣོ ཨ་ཛྫཱ་པི པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ནི་སྶ་ཡོ ཧོ་ཏི. ཏ་ད་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ས་ངྑཱ་ཏོ ཙ པུ་བྦཱ་ཙ་རི་ཡ་མ་གྒོ. ‘‘ཏཾ སུ་ཎཱ་ཐ ས་མཱ་ཧི་ཏཱ’’ཏི ཨཱ་ད་ར་ཛ་ན་ནེ, ཨུ་སྶཱ་ཧ་ནེ ཙ ཀིཾ པ་ཡོ་ཛ་ན་ནྟི ཙེ, ཏཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཨ་ཊྛི ཀ་ཏྭཱཏི ཨ་ཏྠཾ ཀ་ཏྭཱ. ཡ་ཐཱ ཝཱ ན ན་སྶ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨ་ཊྛི་ག་ཏཾ ཝི་ཡ ཀ་རོ་ནྟོ ཨ་ཊྛིཾ ཀ་ཏྭཱ. པུ་བྦ་ཀཱ་ལ་ཏོ ཨ་པ་ར་ཀཱ་ལེ བྷ་ཝཾ པུ་བྦཱ་པ་རི་ཡཾ. ཝི་སེ་སནྟི པ་ཋ་མཱ་ར་མྦྷ་ཏོ པ་བྷུ་ཏི ཁ་ཎེ ཁ་ཎེ ཉཱ་ཎ་ཝི་སེ་སཾ, ཀི་ལེ་ས་ཀྑ་ཡ་ཝི་སེ་ས་ཉྩ ལ་བྷ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.

༥༨༢. དེ་ས་ནཱ་བྷེ་ད་ཏོཏི དེ་ས་ནཱ་ཝི་སེ་ས་ཏོ. ཨ་ཏྠ་ཏོ, ལ་ཀྑ་ཎཱ་དི་ཏོ, ཨེ་ཀ་ཝི་དྷཱ་དི་ཏོ ཙ ཨ་ཏྠ་ལ་ཀྑ་ཎེ་ཀ་ཝི་དྷཱ་དི་ཏོ. ཨ་ངྒཱ་ན་ཉྩ ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནཱཏི ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དཱི་ནཾ དྭཱ་ད་ས་ནྣཾ ཨ་ངྒཱ་ནཾ ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ན་ད་སྶ་ན་ཏོ.

ཀ་མྨ་ཝི་པཱ་ཀ་ཀི་ལེ་ས་ཝ་ཊྚཱ་ནཾ མཱུ་ལ་ཀཱ་ར་ཎ་ཏྟཱ, ཨཱ་དི་ཏོ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཙ ཨ་ཝི་ཛྫཱ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་སྶ མཱུ་ལཾ. ཏ་ཏྠ ཝ་ལླི་ཡཱ མཱུ་ལེ དི་ཊྛེ ཏ་ཏོ པ་བྷུ་ཏི ཝ་ལླི་ཧ་ར་ཎཾ ཝི་ཡ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་སྶ མཱུ་ལེ དི་ཊྛེ ཏ་ཏོ པ་བྷུ་ཏི པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་དེ་ས་ནཱ་ཏི ཨུ་པ་མཱ་སཾ་ས་ནྡ་ནཱ ན ཀཱ་ཏ་བྦཱ. ན ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨི་ད་མེ་ཝ དི་ཊྛཾ, ཨི་དཾ ཨ་དི་ཊྛ་ནྟི ཝི་བྷ་ཛ་ནཱི་ཡཾ ཨ་ཏྠི ས་བྦ་སྶ དི་ཊྛ་ཏྟཱ. མཱུ་ལ་ཏོ པ་བྷུ་ཏི པ་ན ཝ་ལླི་ཧ་ར་ཎཾ ཝི་ཡ མཱུ་ལ་ཏོ པ་བྷུ་ཏི པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་དེ་ས་ནཱ ཀ་ཏཱ་ཏི ཨི་ད་མེ་ཏྠ སཱ་མ་ཉྙཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ, བོ་དྷ་ནེ་ཡྻ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཝ་སེ་ན ཝཱ བོ་དྷེ་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝེ་ན མཱུ་ལཱ་དི་ད་སྶ་ན་སཱ་མ་ཉྙཾ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ.

ཏ་སྶཱཏི –

‘‘ས ཁོ སོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཀུ་མཱ་རོ ཝུ་དྡྷི་མ་ནྭཱ་ཡ ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཾ པ་རི་པཱ་ཀ་མ་ནྭཱ་ཡ པ་ཉྩ་ཧི ཀཱ་མ་གུ་ཎེ་ཧི ས་མ་པྤི་ཏོ…པེ… ར་ཛ་ནཱི་ཡེ་ཧི. སོ ཙ་ཀྑུ་ནཱ རཱུ་པཾ དི་སྭཱ པི་ཡ་རཱུ་པེ རཱུ་པེ སཱ་ར་ཛྫ་ཏི, ཨ་པྤི་ཡ་རཱུ་པེ རཱུ་པེ བྱཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ཨ་ནུ་པ་ཊྛི་ཏ་ཀཱ་ཡ་ས་ཏི ཙ ཝི་ཧ་ར་ཏི པ་རི་ཏྟ་ཙེ་ཏ་སོ, ཏ་ཉྩ ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟིཾ པ་ཉྙཱ་ཝི་མུ་ཏྟིཾ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ ན་པྤ་ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཡ་ཏྠ་སྶ ཏེ པཱ་པ་ཀཱ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ ཨ་པ་རི་སེ་སཱ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟི. སོ ཨེ་ཝཾ ཨ་ནུ་རོ་དྷ་ཝི་རོ་དྷཾ ས་མཱ་པ་ནྣོ ཡཾ ཀི་ཉྩི ཝེ་ད་ནཾ ཝེ་དེ་ཏི སུ་ཁཾ ཝཱ དུ་ཀྑཾ ཝཱ ཨ་དུ་ཀྑ་མ་སུ་ཁཾ ཝཱ, སོ ཏཾ ཝེ་ད་ནཾ ཨ་བྷི་ན་ནྡ་ཏི ཨ་བྷི་ཝ་ད་ཏི, ཨ་ཛ྄ཛྷོ་སཱ་ཡ ཏི་ཊྛ་ཏཱི’’ཏི (མ. ནི. ༡.༤༠༨) –

ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་སྶ. ཨེ་ཝཾ སོ་ཏ་དྭཱ་རཱ་དཱི་སུ་པི. ཏ་སྶ ཨ་བྷི་ན་ནྡ་ཏོཏི ས་པྤཱི་ཏི་ཀ་ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཨ་བྷི་མུ་ཁ་བྷཱ་ཝེ་ན ན་ནྡ་ཏོ. ཨ་བྷི་ཝ་ད་ཏོཏི ‘‘ཨ་ཧོ སུ་ཁཾ, ཨ་ཧོ སུ་ཁ’’ནྟི ཝ་ཙཱི་བྷེ་ད་ཀ་ར་ཎ་པ་ཝ་ཏྟཱ་ཡ བ་ལ་ཝ་ཏ་ཎྷཱ་ཡ ‘‘ཨ་ཧཾ, མ་མཱ’’ཏི ཨ་བྷི་ཝ་ད་ཏོ. ཏ་ཏོ བ་ལ་ཝ་ཏི་ཡཱ མོ་ཙེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་སཱ་ཡ ཏི་ཊྛ་ཏོ. ཏ་ཏོ་པི བ་ལ་ཝ་ཏཱི པ་ན ཨུ་པཱ་དཱ་ན་བྷཱུ་ཏཱ ཏ་ཎྷཱ ན་ནྡཱི. ཨེ་ཏྠ ཙ ཨ་བྷི་ན་ནྡ་ནཱ་དི་ནཱ ཏ་ཎྷཱ ཝུ་ཏྟཱ, ན་ནྡི་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཏ་པྤ་ཙྩ་ཡཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ནཾ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་མྤི ན་ནྡི་ཏཱ་ཏ་ད་ཝི་པྤ་ཡོ་ག་ཏཱ་ཧི, ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛཱ་བྷི་ན་ནྡ་ན་བྷཱ་ཝེ་ཧི ཙཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

ཛཱ་ཏི་པ་ཙྩ་ཡཱ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎནྟི་ཨཱ་དི་ཀ་ཉྩ ཏ་ཏྠེ་ཝ མ་ཧཱ་ཏ་ཎྷཱ་ས་ངྑ་ཡ་སུ་ཏྟེ ཝུ་ཏྟཾ.

ཝི་པཱ་ཀ་ཝ་ཊྚ་བྷཱུ་ཏེ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་པ་ཝ་ཏྟི་ཕ་སྶཱ་དི་ཀེ ཀ་མྨ་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་ཉྩ ཨོ་ཛཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨཱ་ཧཱ་རཱ ཏ་ཎྷཱ་ནི་དཱ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཝ་ཊྚཱུ་པ་ཐ་མྦྷ་ཀཱ པ་ན ཨི་ཏ་རེ་པི ཨཱ་ཧཱ་རཱ ཏ་ཎྷཱ་པ་བྷ་ཝེ ཏ་སྨིཾ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ ན ཝི་ཛྫ་ནྟཱི་ཏི ‘‘ཏ་ཎྷཱ་ནི་དཱ་ནཱ’’ཏི ཝ་ཏྟུཾ ཝ་ཊྚ་ནྟི.

༥༨༣. ཏ་ཏོ ཏ་ཏོཏི ཙ་ཏུ་བྦི་དྷཱ་སུ དེ་ས་ནཱ་སུ ཏ་ཏོ ཏ་ཏོ དེ་ས་ན་ཏོ. ཉཱ་ཡ་པྤ་ཊི་ཝེ་དྷཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ཏཱིཏི ཉཱ་ཡོཏི མ་གྒོ, སོ ཨེ་ཝ ཝཱ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དོ ‘‘ཨ་རི་ཡོ ཙ་སྶ ཉཱ་ཡོ པ་ཉྙཱ་ཡ སུ་དི་ཊྛོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི (སཾ. ནི. ༢.༤༡; ༥.༡༠༢༤) ཝ་ཙ་ན་ཏོ. ས་ཡ་མེ་ཝ ཧི སོ ས་མ་ནྟ་བྷ་དྡ་ཀ་ཏྟཱ ཏ་ཐཱ ཏ་ཐཱ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ཏཱ་ཡ ཏཱ་ཡ དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཊི་ཝེ་དྷཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་ག་མྦྷཱི་ར་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟི་ཡཱཏི དྷ་མྨ་ཏྠ་དེ་ས་ནཱ་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ག་མྦྷཱི་རེ་སུ པ་ཏི་ཊྛཱ་དྷི་ག་མ་ནེ་ན པ་ཏི་ཊྛི་ཏ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ས་མ་ནྟ་བྷ་དྡ་ཀ་ཏཱ, དེ་ས་ནཱ་ཝི་ལཱ་ས་པྤ་ཏྟི ཙ ཙ་ཏུ་ནྣ་མྤི དེ་ས་ནཱ་ནཾ ས་མཱ་ནཾ ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ཝི་སེ་ས་ཀཱ་ར་ཎཾ ཝ་ཏྟུ་ཀཱ་མོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་སེ་ས་ཏོ’’ཏི. ཨ་སྶཱཏི ཨ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ དེ་ས་ནཱ, ཨ་སྶ ཝཱ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་སྶ དེ་ས་ནཱ་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. པ་ཝ་ཏྟི་ཀཱ་ར་ཎ་ཝི་བྷཱ་གོ ཨ་ཝི་བྷ་ཏྟ་ས་བྷཱ་ཝཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ད་ཡོ་ཝ, ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ཝཱ ག་ཧི་ཏཱ་ནཾ པ་ཀ་ཏི་ཨཱ་དཱི་ནཾ, ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དཱི་ན་ཉྩ ཨ་ཀཱ་ར་ཎ་ཏཱ, ཀཱ་ར་ཎ་ཏཱ ཙ. ཏ་ཏྠ ས་མྨཱུ་ལ༹ྷཱ ཀེ་ཙི ཨ་ཀཱ་ར་ཎཾ ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ག་ཎྷ་ནྟི, ཀེ་ཙི ན ཀི་ཉྩི ཀཱ་ར་ཎཾ བུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟཱི་ཏི ཏེ་སཾ ཡ་ཐཱ་ས་ཀེ་ཧི ཨ་ནུ་རཱུ་པེ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི ས་ངྑཱ་རཱ་དིཔ་ཝ་ཏྟི་ས་ནྡ་སྶ་ན་ཏྠཾ, སཾ་སཱ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟི་ས་ནྡ་སྶ་ན་ཏྠ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. པ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་པ་ཊི་ཙྪཱ་དི་ཀཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ ཨཱ་དི, ཏ་ཏོ ས་ངྑཱ་རཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི, ཏ་ཏོ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ནྟི ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཀྐ་མ་ས་ནྡ་སྶ་ན་ཏྠཾ, ག་བྦྷ་སེ་ཡྻ་ཀཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ བྷ་ཝེ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནཱ་ནུ་པུ་བྦི་ས་ནྡ་སྶ་ན་ཏྠ་ཉྩ ཨ་ནུ་ལོ་མ་དེ་ས་ནཱ པ་ཝ་ཏྟཱ་ཏི. ཨི་ཏ་རཱ་སཾ ཏ་ད་ཏྠ་ཏཱ་ས་མྦྷ་ཝེ་པི ན ཏཱ་སཾ ཏ་ད་ཏྠ་མེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟི ཨ་ཏྠ་ནྟ་ར་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨ་ཡཾ པ་ན ཏ་ད་ཏྠཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨེ་ཏི་སྶཱ ཏ་ད་ཏྠ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ.

ཨ་ནུ་ཝི་ལོ་ཀ་ཡ་ཏོ ཡོ ས་མྦོ་དྷི་ཏོ པུ་བྦ་བྷཱ་གེ ཏཾ་ཏཾ་པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣཱ་ཝ་བོ་དྷ་ས་ངྑཱ་ཏོ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་པ་ཊི་ཝེ་དྷོ པ་ཝ་ཏྟོ, ཏ་ད་ནུ་སཱ་རེ་ན ཏ་ད་ནུ་ག་མེ་ན ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཱ་དི་ཀ་སྶ ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ཀཱ་ར་ཎཾ ཡཾ ཨ་དྷི་ག་ཏཾ, ཏ་སྶ ས་ནྡ་སྶ་ན་ཏྠཾ ཨ་ཡཾ པ་ཊི་ལོ་མ་དེ་ས་ནཱ པ་ཝ་ཏྟཱ. ཨ་ནུ་ཝི་ལོ་ཀ་ཡ་ཏོ པ་ཊི་ལོ་མ་དེ་ས་ནཱ པ་ཝ་ཏྟཱ་ཏི ཝཱ ས་མྦ་ནྡྷོ. དེ་སེ་ནྟོ་པི ཧི བྷ་ག་ཝཱ ཀི་ཙྪཱ་པ་ནྣཾ ལོ་ཀཾ ཨ་ནུ་ཝི་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ པུ་བྦ་བྷཱ་ག…པེ… ས་ནྡ་སྶ་ན་ཏྠཾ དེ་སེ་སཱི་ཏི. ཨཱ་ཧཱ་ར་ཏ་ཎྷཱ་ད་ཡོ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་དྡྷཱ, ས་ངྑཱ་རཱ་ཝི་ཛྫཱ ཨ་ཏཱི་ཏ་དྡྷཱ་ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡཱ་ཝ ཨ་ཏཱི་ཏཾ ཨ་དྡྷཱ་ནཾ ཨ་ཏི་ཧ་རི་ཏྭཱ’’ཏི. ཨཱ་ཧཱ་རཱ ཝཱ ཏ་ཎྷཱ་ཡ པ་བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦཱ ཨ་ནཱ་ག་ཏོ ཨ་དྡྷཱ, ཏ་ཎྷཱ་ད་ཡོ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣོ, ས་ངྑཱ་རཱ་ཝི་ཛྫཱ ཨ་ཏཱི་ཏོ་ཏི. པ་ཙྩ་ཀྑཾ པ་ན ཕ་ལཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཏ་ནྣི་དཱ་ན་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ཕ་ལ་ཀཱ་ར་ཎ་པ་ར་མྤ་ར་ད་སྶ་ནཾ ཡུ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧཱ་རཱ པུ་རི་མ་ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཨུ་པྤཱ་དི་ཏཱ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣོ ཨ་དྡྷཱ, ཏ་ཎྷཱ་ད་ཡོ ཨ་ཏཱི་ཏོ, ས་ངྑཱ་རཱ་ཝི་ཛྫཱ ཏ་ཏོ་པི ཨ་ཏཱི་ཏ་ཏ་རོ སཾ་སཱ་ར་སྶ ཨ་ནཱ་དི་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟོ་ཏི. ཡཱ་ཝ ཨ་ཏཱི་ཏ་དྡྷཱ་ནནྟི ཡཱ་ཝ ཨ་ཏཱི་ཏ་ཏ་རཾ ཨ་དྡྷཱ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ ཡུ་ཏྟོ་ཏི. ཨཱ་ཡ་ཏིཾ པུ་ན་བྦྷ་ཝཱ་བྷི་ནི་བྦ་ཏྟི་ཨཱ་ཧཱ་ར་ཀཱ ཝཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨཱ་ཧཱ་རཱ ‘‘ཨཱ་ཧཱ་རེ་ཏཱི་ཏཱ་ཧཾ ན ཝ་དཱ་མི…པེ… ཨེ་ཝཾ པ་ན མཾ ཨ་ཝ་ད་ནྟཾ ཡོ ཨེ་ཝཾ པུ་ཙྪེ་ཡྻ ‘ཀི་སྶ ནུ ཁོ, བྷ་ནྟེ, ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་ཧཱ་རོ’ཏི, ཨེ་ས ཀ་ལློ པ་ཉྷོ, ཏ་ཏྲ ཀ་ལླཾ ཝེ་ཡྻཱ་ཀ་ར་ཎཾ, ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་ཧཱ་རོ ཨཱ་ཡ་ཏིཾ པུ་ན་བྦྷ་ཝཱ་བྷི་ནི་བྦ་ཏྟི་ཡཱ’’ཏི (སཾ. ནི. ༢.༡༢) ཝ་ཙ་ན་ཏོ, ཏཾ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཕ་སྶ་ཙེ་ཏ་ནཱ་ནཾ, ཏ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་ཏྟཱ ཙ ཀ་བ་ལཱི༹་ཀཱ་རཱ་ཧཱ་ར་སྶ. ཏེ་ན ཧི ཨུ་པ་ཏྠ་མྦྷི་ཏ་རཱུ་པ་ཀཱ་ཡ་སྶ, ཏ་ཉྩ ཨི་ཙྪ་ནྟ་སྶ ཀཱ་མ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་ཡཱུ་ཧ་ནཾ ཧོ་ཏི. བྷོ་ཛ་ན་ཉྷི ས་དྡྷཱ་དཱི་ནཾ, རཱ་གཱ་དཱི་ན་ཉྩ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་སྨཱ ཏེ ཀ་མྨ་ཝ་ཊྚ་ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ ཨཱ་ཧཱ་རཱ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣོ ཨ་དྡྷཱ་ཏི ཨི་མ་སྨིཾ པ་རི་ཡཱ་ཡེ པུ་རི་མོ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྠོ ཡུ་ཏྟོ.

ཨ་ཏཱི་ཏ་དྡྷ་ཏོ པ་བྷུ་ཏི ‘‘ཨི་ཏི ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ཝི་ཛྫཱ་པ་ཙྩ་ཡཱ ས་ངྑཱ་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (སཾ. ནི. ༢.༢) ཨ་ཏཱི་ཏེ, ཏ་ཏོ པ་ར་ཉྩ ཧེ་ཏུ་ཕ་ལ་པ་ཊི་པཱ་ཊིཾ པ་ཙྩ་ཀྑ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ ཨཱ་ཧཱ་རཱ་ནཾ ནི་དཱ་ན་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ཨཱ་རོ་ཧི་ཏྭཱ ནི་ཝ་ཏྟ་ནེ་ན ཝི་ནཱ ཨ་བུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟཱ་ནཾ ཏཾ་ས་ནྡ་སྶ་ན་ཏྠཾ སཱ ཨ་ཡཾ དེ་ས་ནཱ པ་ཝ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ནཱ་ག་ཏ་དྡྷ་ཧེ་ཏུ་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་ཏོ པ་བྷུ་ཏཱིཏི ཨ་ནཱ་ག་ཏ་སྶ བྷ་ཝ་སྶ ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ. ཨ་ནཱ་ག་ཏ་དྡྷ་ས་ནྡ་སྶ་ན་ཏྠནྟི ཨ་ནཱ་ག་ཏ་དྡྷུ་ནོ ཨ་པྤ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ནྟཱ་ནཾ ཨ་པ་སྶ་ནྟཱ་ནཾ པ་ཙྩ་ཀྑཾ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཾ ཧེ་ཏུཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཧེ་ཏུ་ཕ་ལ་པ་ར་མྤ་རཱ་ཡ ཏ་སྶ ས་ནྡ་སྶ་ན་ཏྠ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཨཱ་དི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཱ, པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ཏོ ཙ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ ཨཱ་དི པ་ཝ་ཏྟཱ དེ་ས་ནཱ དྭཱ་ད་ས་ངྒཱ, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཏི་ས་ནྡྷི ཙ་ཏུ་ས་ངྑེ་པཱ. མ་ཛ྄ཛྷ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ ཨཱ་དི པ་ཝ་ཏྟཱ དེ་ས་ནཱ ཨ་ཊྛ་ངྒཱ དྭི་ས་ནྡྷི ཏི་ས་ངྑེ་པཱ. མ་ཛ྄ཛྷ་ཏོ པ་ན པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཱ པ་ཝ་ཏྟཱ དེ་ས་ནཱ ཚ་ལ༹་ངྒཱ དྭི་ས་ནྡྷི ཏི་ས་ངྑེ་པཱ. ‘‘སཾ་ཡོ་ཛ་ནི་ཡེ་སུ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དྷ་མྨེ་སུ ཨ་སྶཱ་དཱ་ནུ་པ་སྶི་ནོ ཝི་ཧ་ར་ཏོ ཏ་ཎྷཱ པ་ཝ་ཌྜྷ་ཏི, ཏ་ཎྷཱ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཨུ་པཱ་དཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ (སཾ. ནི. ༢.༥༣, ༥༧) མ་ཛ྄ཛྷ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཱ པ་ཝ་ཏྟཱ དེ་ས་ནཱ ཨེ་ཀ་ས་ནྡྷི དྭི་ས་ངྑེ་པཱ. ཨེ་ཝཾ ཨ་ཡཾ ཨ་ནེ་ཀ་ངྒཱ ཨེ་ཝ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་དེ་ས་ནཱ ཨཱ་ག་ཏཱ. ཨེ་ཀ་ངྒ་ཝ་སེ་ནཱ་པི ཙ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་དེ་ས་ནཱ ལ་བྦྷ་ཏེ་ཝ. ཡ་ཐཱ་ཧ –

‘‘ཏ་ཏྲ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, སུ་ཏ་ཝཱ ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀོ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དཾ་ཡེ་ཝ སཱ་དྷུ་ཀཾ ཡོ་ནི་སོ མ་ན་སི ཀ་རོ་ཏི ‘ཨི་ཏི ཨི་མ་སྨིཾ ས་ཏི ཨི་དཾ ཧོ་ཏི, ཨི་མ་སྶུ་པྤཱ་དཱ ཨི་དཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. ཨི་མ་སྨིཾ ཨ་ས་ཏི ཨི་དཾ ན ཧོ་ཏི, ཨི་མ་སྶ ནི་རོ་དྷཱ ཨི་དཾ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི’ཏི. སུ་ཁ་ཝེ་ད་ནི་ཡཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཕ་སྶཾ པ་ཊི་ཙྩ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི སུ་ཁ་ཝེ་ད་ནཱ’’ཏི (སཾ. ནི. ༢.༦༢) –

ཨཱ་དི. ཨེ་ཏྠ ཧི ‘‘ཕ་སྶ་པ་ཙྩ་ཡཱ’’ཏི ཨེ་ཏྟ་ཀོ ཨེ་ཝ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དོ ཝུ་ཏྟོ. ཏེ་ནེ་ཏཾ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི ‘‘ཨེ་ཀ་ངྒ་པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དོ’’ཏི.

ཏ་ཏྠ ཨི་མ་སྨིཾ ས་ཏི ཨི་དཾ ཧོ་ཏཱིཏི ཨི་མ་སྨིཾ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དི་ཀེ པ་ཙྩ་ཡེ ས་ཏི ཨི་དཾ ས་ངྑཱ་རཱ་དི་ཀཾ ཕ་ལཾ ཧོ་ཏི. ཨི་མ་སྶུ་པྤཱ་དཱ ཨི་དཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱིཏི ཨི་མ་སྶ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དི་ཀ་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་སྶ ཨུ་པྤཱ་དཱ ཨི་དཾ ས་ངྑཱ་རཱ་དི་ཀཾ ཕ་ལཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་མ་སྨིཾ ཨ་ས་ཏི ཨི་དཾ ན ཧོ་ཏི, ཨི་མ་སྶ ནི་རོ་དྷཱ ཨི་དཾ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱིཏི ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དཱི་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝེ ས་ངྑཱ་རཱ་དཱི་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝ་སྶ, ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དཱི་ནཾ ནི་རོ་དྷཱ ས་ངྑཱ་རཱ་དཱི་ནཾ ནི་རོ་དྷ་སྶ ཙ ཝ་ཙ་ནེ་ན པུ་རི་མ་སྨིཾ པ་ཙྩ་ཡ་ལ་ཀྑ་ཎེ ནི་ཡ་མོ ད་སྶི་ཏོ ཧོ་ཏི ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ ས་ཏི ཨེ་ཝ, ན ཨ་ས་ཏི, ཨི་མ་སྶ ཨུ་པྤཱ་དཱ ཨེ་ཝ, ན ནི་རོ་དྷཱ’’ཏི. ཏེ་ནེ་ཏཾ ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨ་ནྟོ་ག་དྷ་ནི་ཡ་མཾ ཨི་དྷ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་སྶ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ.

ནི་རོ་དྷོཏི ཙ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དཱི་ནཾ ཝི་རཱ་གཱ་དྷི་ག་མེ་ན ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ཨ་ནུ་པྤཱ་དོ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ་ཏྭེ་ཝ ཨ་སེ་ས་ཝི་རཱ་ག་ནི་རོ་དྷཱ’’ཏི་ཨཱ་དི (མ་ཧཱ་ཝ. ༡; ཨུ་དཱ. ༣). ནི་རོ་དྷ་ཝི་རོ་དྷཱི ཙ ཨུ་པྤཱ་དོ, ཡེ་ན སོ ཨུ་པྤཱ་ད་ཝི་རོ་དྷི་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟོ ‘‘ཨི་མ་སྶ ནི་རོ་དྷཱ ཨི་དཾ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི’’ཏི, ཏེ་ནེ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི ‘‘ཨ་ནི་རོ་དྷོ ཨུ་པྤཱ་དོ ནཱ་མ, སོ ཙེ་ཏྠ ཨ་ཏྠི་བྷཱ་ཝོ་ཏི་པི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི. ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ ས་ཏི ཨི་དཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨི་ད་མེ་ཝ ཧི ལ་ཀྑ་ཎཾ པ་རི་ཡཱ་ཡ་ནྟ་རེ་ན ‘‘ཨི་མ་སྶུ་པྤཱ་དཱ ཨི་དཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟེ་ན པ་རེ་ན པུ་རི་མཾ ཝི་སེ་སི་ཏཾ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ན དྷ་ར་མཱ་ན་ཏཾ་ཡེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ ས་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཨ་ཐ ཁོ མ་གྒེ་ན ཨ་ནི་རུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝ་ཉྩཱ་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ཡ་སྨཱ ཙ ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ ཨ་ས་ཏི ཨི་དཾ ན ཧོ་ཏི, ཨི་མ་སྶ ནི་རོ་དྷཱ ཨི་དཾ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི’’ཏི (ཨུ་དཱ. ༢) དྭི་དྷཱ་པི ཨུ་དྡི་ཊྛ་ལ་ཀྑ་ཎ་སྶ ནི་རོ་དྷ་སྶ ནི་དྡེ་སཾ ཝ་ད་ནྟེ་ན ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ་ཏྭེ་ཝ ཨ་སེ་ས་ཝི་རཱ་ག་ནི་རོ་དྷཱ ས་ངྑཱ་ར་ནི་རོ་དྷོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ་ཧཱ་ཝ. ༡; ཨུ་དཱ. ༣) ནི་རོ་དྷོ ཨེ་ཝ ཝུ་ཏྟོ, ཏ་སྨཱ ན་ཏྠི་བྷཱ་ཝོ་པི ནི་རོ་དྷོ ཨེ་ཝཱ་ཏི ན་ཏྠི་བྷཱ་ཝ་ཝི་རུ་དྡྷོ ཨ་ཏྠི་བྷཱ་ཝོ ཨ་ནི་རོ་དྷོ་ཏི ད་སྶི་ཏཾ ཧོ་ཏི. ཏེ་ན ཨ་ནི་རོ་དྷ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ཨ་ཏྠི་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་པྤཱ་དཾ ཝི་སེ་སེ་ཏི. ཏ་ཏོ ན ཨི་དྷ ཨ་ཏྟ་ལཱ་བྷ་མ་ཏྟཾ ཨུ་པྤཱ་དོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ, ཨ་ཐ ཁོ ཨ་ནི་རོ་དྷ་ས་ངྑཱ་ཏོ ཨ་ཏྠི་བྷཱ་ཝོ ཙཱ་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏོ་ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏཾ ལ་ཀྑ་ཎ་དྭ་ཡ་ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཝི་སེ་ས་ན་ཝི་སེ་སི་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝེ་ན སཱ་ཏྠ་ཀ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

ཀོ པ་ནཱ་ཡཾ ཨ་ནི་རོ་དྷོ ནཱ་མ, ཡོ ཨ་ཏྠི་བྷཱ་ཝོ, ཨུ་པྤཱ་དོ་ཏི ཙ ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི? ཨ་པྤ་ཧཱི་ན་བྷཱ་ཝོ, ཨ་ནི་བྦ་ཏྟི་ཏ་ཕ་ལ་ཏཱ་པྤ་ཧཱི་ནཱ་ར་ཧ་ཏཱ་ཧི ཕ་ལུ་པྤཱ་ད་ནཱ་ར་ཧ་ཏཱ ཙ. ཡེ ཏེ་ཧི པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ, ཏེ་སཾ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒེ་ན ཨ་ས་མུ་གྒྷཱ་ཏི་ཏ་བྷཱ་ཝོ, ཡེ པ་ན ན པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ ཀུ་ས་ལཱ་བྱཱ་ཀ་ཏཱ དྷ་མྨཱ, ཡཱ་ནི ཏེ་སུ སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ནི ཨ་ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཱ་ནཾ, ཏེ་སཾ ཨ་པ་རི་ཀྑཱི་ཎ་ཏཱ ཙ. ཨ་ས་མུ་གྒྷཱ་ཏི་ཏཱ་ནུ་ས་ཡ་ཏཱ་ཡ ཧི ས་སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ཁ་ནྡྷ་པྤ་ཝ་ཏྟི པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དོ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ –

‘‘ཡཱ་ཡ ཙ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ནི་ཝུ་ཏ་སྶ བཱ་ལ་སྶ, ཡཱ་ཡ ཙ ཏ་ཎྷཱ་ཡ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་སྶ ཨ་ཡཾ ཀཱ་ཡོ ས་མུ་དཱ་ག་ཏོ, སཱ ཙེ་ཝ ཨ་ཝི་ཛྫཱ བཱ་ལ་སྶ ཨ་པྤ་ཧཱི་ནཱ, སཱ ཙ ཏ་ཎྷཱ ཨ་པ་རི་ཀྑཱི་ཎཱ. ཏཾ ཀི་སྶ ཧེ་ཏུ? ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བཱ་ལོ ཨ་ཙ་རི བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ས་མྨཱ དུ་ཀྑ་ཀྑ་ཡཱ་ཡ, ཏ་སྨཱ བཱ་ལོ ཀཱ་ཡ་སྶ བྷེ་དཱ ཀཱ་ཡཱུ་པ་གོ ཧོ་ཏི, སོ ཀཱ་ཡཱུ་པ་གོ ས་མཱ་ནོ ན པ་རི་མུ་ཙྩ་ཏི ཛཱ་ཏི་ཡཱ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎེ་ནཱ’’ཏི (སཾ. ནི. ༢.༡༩) –

ཨཱ་དི. ཁཱི་ཎ་སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ནཾ པ་ན ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ, ཏ་ཎྷུ་པཱ་དཱ་ནཱ་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨུ་པཱ་དཱ་ན་བྷ་ཝཱ་ནཾ ན ས་མྦྷ་ཝོ་ཏི ཝ་ཊྚ་སྶ ཨུ་པ་ཙྪེ་དོ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ –

‘‘ཚ་ནྣ་ནྟྭེ་ཝ, ཕ་གྒུ་ན, ཕ་སྶཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནཾ ཨ་སེ་ས་ཝི་རཱ་ག་ནི་རོ་དྷཱ ཕ་སྶ་ནི་རོ་དྷོ, ཕ་སྶ་ནི་རོ་དྷཱ ཝེ་ད་ནཱ་ནི་རོ་དྷོ’’ཏི (སཾ. ནི. ༢.༡༢) –

ཨཱ་དི. ན ཧི ཨ་གྒ་མ་གྒཱ་དྷི་ག་མ་ཏོ ཨུ་དྡྷཾ ཡཱ་ཝ པ་རི་ནི་བྦཱ་ནཱ ས་ལཱ༹་ཡ་ཏ་ནཱ་དཱི་ནཾ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི, ཨ་ཐ ཁོ ན་ཏྠི་ཏཱ, ནི་རོ་དྷ་ས་དྡ་ཝ་ཙ་ནཱི་ཡ་ཏཱ, ཁཱི་ཎ་སཾ་ཡོ་ཛ་ན་ཏཱ་ཏི ནི་རོ་དྷོ ཝུ་ཏྟོ. ཨ་པི་ཙ ཙི་ར་ཀ་ཏ་མྤི ཀ་མྨཾ ཨ་ནི་བྦ་ཏྟི་ཏ་ཕ་ལ་ཏཱ་ཡ, ཨ་པྤ་ཧཱི་ནཱ་ར་ཧ་ཏཱ་ཡ ཙ ཕ་ལཱ་ར་ཧཾ ས་ནྟཾ ཨེ་ཝ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ན ནི་བྦ་ཏྟི་ཏ་ཕ་ལཾ, ནཱ་པི པ་ཧཱི་ནཱ་ར་ཧ་ནྟི ཕ་ལུ་པྤ་ཏྟི་པ་ཙྩ་ཡཱ་ནཾ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ས་ངྑཱ་རཱ་དཱི་ནཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཕ་ལཱ་ར་ཧ་བྷཱ་ཝོ ཨ་ནི་རོ་དྷོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཝཾ ཨ་ནི་རུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ ཧི ཡེ་ན ཝི་ནཱ ཕ་ལཾ ན ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, ཏཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ཨ་ཏཱི་ཏཱ་དི་པི ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ ས་ཏཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཝ་ཙ་ནེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཙ ཨ་ཝུ་སི་ཏ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་སྶ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་དྷ་མྨ་ཏཾ ཨ་ནཱ་པ་ནྣོ པ་ཙྩ་ཡུ་པྤཱ་དོ ཀཱ་ལ་བྷེ་དཾ ཨ་ནཱ་མ་སི་ཏྭཱ ཨ་ནི་ཝ་ཏྟི་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝ ‘‘ཨི་མ་སྶུ་པྤཱ་དཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཨ་ཝ་སེ་ས་པ་ཙྩ་ཡ་ས་མ་ཝཱ་ཡེ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་སྶཱ་པི ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་སྶ ཝི་ཡ པ་གེ་ཝ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་སྶ ཡཱ ཕ་ལུ་པྤ་ཏྟི་ཨ་བྷི་མུ་ཁ་ཏཱ, སཱ ‘‘ཨི་མ་སྶུ་པྤཱ་དཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ. ཏ་དཱ ཧི ཏ་ཏོ ཕ་ལཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཏ་ད་ཝ་ཏྠཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ཕ་ལ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་པ་ཊྛི་ཏཾ ཨུ་པྤ་ཏི་ཏཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ན ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་མྤི ཨ་ཏ་ད་ཝ་ཏྠ་ནྟི ཏ་ད་ཝ་ཏྠ་ཏཱ ཨུ་པྤཱ་དོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.

ཏ་ཏྠ ‘‘ས་ཏཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏཱ་མ་ཏྟེ་ན པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝཾ ཝ་ད་ནྟོ ཨ་བྱཱ་པཱ་ར་ཏཾ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་སྶ ད་སྶེ་ཏི. ཨུ་པྤཱ་དཱཏི ཨུ་པྤ་ཏྟི་དྷ་མྨ་ཏཾ, ཨ་ས་བྦ་ཀཱ་ལ་བྷཱ་ཝི་ཏཾ, ཕ་ལུ་པྤ་ཏྟི་ཨ་བྷི་མུ་ཁ་ཏ་ཉྩ དཱི་པེ་ནྟོ ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཾ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་སྶ ད་སྶེ་ཏི. ‘‘ས་ཏི, ན ཨ་ས་ཏི, ཨུ་པྤཱ་དཱ, ན ནི་རོ་དྷཱ’’ཏི པ་ན ཧེ་ཏུ་ཨ་ཏྠེ་ཧི བྷུ་མྨ་ནི་སྶ་ཀྐ་ཝ་ཙ་ནེ་ཧི ས་མ་ཏྠི་ཏཾ ནི་དཱ་ན་ས་མུ་ད་ཡ་ཛཱ་ཏི་པ་བྷ་ཝ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་སྶ ད་སྶེ་ཏི. ཧེ་ཏུ་ཨ་ཏྠ་ཏཱ ཙེ་ཏྠ བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ནེ ཡ་སྶ བྷཱ་ཝེ་ན ཏ་ད་ཝི་ནཱ་བྷཱ་ཝི་ཕ་ལ་སྶ བྷཱ་ཝོ ལ་ཀྑཱི་ཡ་ཏི, ཏ་ཏྠ པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ, ཡ་ཐཱ ཨ་དྷ་ནཱ་ནཾ དྷ་ནེ ཨ་ན་ནུ་པྤ་དཱི་ཡ་མཱ་ནེ དཱ་ལི་དྡི་ཡཾ ཝེ་པུ་ལླ་མ་ག་མཱ་སི (དཱི. ནི. ༣.༩༡), ནི་པྥ་ནྣེ ས་སྶེ སུ་བྷི་ཀྑཾ ཛཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཙ. ནི་སྶ་ཀྐ་ཝ་ཙ་ན་སྶཱ་པི ཧེ་ཏུ་ཨ་ཏྠ་ཏཱ ཕ་ལ་སྶ པ་བྷ་ཝེ པ་ཀ་ཏི་ཡ་ཉྩ པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ, ཡ་ཐཱ ‘‘ཀ་ལ་ལཱ ཧོ་ཏི ཨ་བྦུ་དཾ, ཨ་བྦུ་དཱ ཛཱ་ཡ་ཏེ པེ་སཱི’’ཏི (སཾ. ནི. ༡.༢༣༥; ཀ་ཐཱ. ༦༩༢), ‘‘ཧི་མ་ཝ་ཏཱ ག་ངྒཱ པ་བྷ་ཝ་ཏི, སི་ངྒ་ཏོ ས་རོ ཛཱ་ཡ་ཏཱི’’ཏི ཙ. ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ན ཙ ཏ་ད་ཝི་ནཱ་བྷཱ་ཝི་ས་ངྑཱ་རཱ་དི་བྷཱ་ཝོ ལ་ཀྑཱི་ཡ་ཏི, ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དཱི་ཧི ཙ ས་ངྑཱ་རཱ་ད་ཡོ པ་བྷ་ཝ་ནྟི, པ་ཀ་རཱི་ཡ་ནྟི ཙཱ་ཏི ཏེ་སཾ པ་བྷ་ཝོ, པ་ཀ་ཏི ཙ, ཏ་སྨཱ ཏ་ད་ཏྠ་དཱི་པ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ ས་ཏི ཨི་མ་སྶུ་པྤཱ་དཱ’’ཏི ཧེ་ཏུ་ཨ་ཏྠཱ བྷུ་མྨ་ནི་སྶ་ཀྐ་ནི་དྡེ་སཱ ཀ་ཏཱ.

ཡ་སྨཱ ཙེ་ཏྠ ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ ས་ཏི ཨི་དཾ ཧོ་ཏི, ཨི་མ་སྶུ་པྤཱ་དཱ ཨི་དཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ས་ངྑེ་པེ་ན ཨུ་དྡི་ཊྛ་སྶ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་སྶ ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ་པ་ཙྩ་ཡཱ ས་ངྑཱ་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀོ ནི་དྡེ་སོ, ཏ་སྨཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟོ ཨ་ཏྠི་བྷཱ་ཝོ, ཨུ་པྤཱ་དོ ཙ ཏེ་སཾ ཏེ་སཾ པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ་དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ན ཧི ཨ་ནི་རུ་དྡྷ་ཏཱ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨ་ཏྠི་བྷཱ་ཝཾ, ཨུ་པྤཱ་ད་ཉྩ ཨ་ནི་ཝ་ཏྟ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ས་ངྑཱ་ཏཾ, ཨུ་ད་ཡཱ་ཝ་ཏྠ་ཏཱ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཝཱ ‘‘ས་ཏི་ཡེ་ཝ, ན ཨ་ས་ཏི, ཨུ་པྤཱ་དཱ ཨེ་ཝ, ན ནི་རོ་དྷཱ’’ཏི ཨ་ནྟོ་ག་དྷ་ནི་ཡ་མེ་ཧི ཝ་ཙ་ནེ་ཧི པ་ཀཱ་སི་ཏཾ མུ་ཉྩི་ཏྭཱ ཨ་ཉྙོ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝོ ནཱ་མ ཨ་ཏྠི, ཏ་སྨཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟོ ཨ་ཏྠི་བྷཱ་ཝོ, ཨུ་པྤཱ་དོ ཙ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཡེ་པི ཧི པ་ཊྛཱ་ནེ ཨཱ་ག་ཏཱ ཧེ་ཏུ་ཨཱ་ད་ཡོ ཙ་ཏུ་ཝཱི་ས་ཏི པ་ཙྩ་ཡཱ, ཏེ་པི ཨེ་ཏ་སྶེ་ཝ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཝི་སེ་སཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཏ་ཐཱ ཡྭཱ་ཡཾ མཱུ་ལ་ཧེ་ཏུ་ནི་དཱ་ན་ས་མྦྷ་ཝ་པ་བྷ་ཝཱ་དི་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ཧི, ཨུ་པྤཱ་ད་ཊྛི་ཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཊྛི་ཏི ནི་མི་ཏྟ་ཊྛི་ཏི ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ན་ཊྛི་ཏི སཾ་ཡོ་ག་ཊྛི་ཏི པ་ལི་བོ་དྷ་ཊྛི་ཏཱི་ཏི་ཨཱ་དི་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ཧི ཙ པ་ཀཱ་སི་ཏོ ཀཱ་ར་ཎ་ཏྠོ, སོ་པི ཨེ་ཏྠེ་ཝ ཨ་ནྟོ་ག་དྷོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦོ.

༥༨༤. མཱུ་ལ་ཀཱ་ར་ཎ་ས་དྡཾ ཨ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ ན ཨ་ཀཱ་ར་ཎནྟི ན་པུཾ་ས་ཀ་ནི་དྡེ་སོ, ཨ་ཀཱ་ར་ཎཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཀཱ་ར་ཎཾ ཡ་དི སི་ཡཱ, སུ་ཏྟཾ པ་ཊི་བཱ་ཧི་ཏཾ སི་ཡཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨཱ་ས་ཝ་ས་མུ་ད་ཡཱ’’ཏི སུ་ཏྟཾ ཨཱ་ཧ་ར་ཏི. པ་རི་ཡཱ་ཡོ ཀཱ་ར་ཎཾ. ཝ་ཊྚ་ཀ་ཐཱ་ཡ སཱི་ས་བྷཱ་ཝོ ཝ་ཊྚ་ཧེ་ཏུ་ནོ ཀ་མྨ་སྶཱ་པི ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝོ. ཏ་ཏྠ བྷ་ཝ་ཏ་ཎྷཱ་ཡ་པི ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ, ཏཱ་ཡ པ་ཊི་ཙྪཱ་དི་ཏཱ་དཱི་ན་ཝེ བྷ་ཝེ ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཏོ ཨ་ཝི་ཛྫཱ ཝི་སེ་སེ་ན སཱི་ས་བྷཱུ་ཏཱ་ཏི ‘‘མཱུ་ལ་ཀཱ་ར་ཎ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཱ.

པུ་རི་མཱ་ཡ ཀོ་ཊི་ཡཱ ཨ་པ་ཉྙཱ་ཡ་མཱ་ནཱ་ཡ ཨུ་པྤཱ་ད་ཝི་ར་ཧ་ཏོ ནི་ཙྩ་ཏཾ ག་ཎྷེ་ཡྻཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཝཾ ཙེ་ཏཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏེ་ན ཨི་ཏོ པུ་བྦེ ཨུ་པྤ་ནྣ་པུ་བྦ་ཏཱ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨ་པ་ཉྙཱ་ཡ་ན་ཏོ པུ་རི་མ་ཀོ་ཊི་ཨ་པ་ཉྙཱ་ཡ་ནཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི.

༥༨༥. ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཏ་ཎྷཱ་ཧེ་ཏུ་ཀྐ་མེ་ན ཕ་ལེ་སུ ཝ་ཏྟ་བྦེ་སུ ‘‘སུ་ག་ཏི་དུ་གྒ་ཏི་གཱ་མི་ནོ’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ ས་དྡ་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ཝི་རོ་དྷ་ན་ཏྠཾ. པཱུ་ཛི་ཏ་སྶ ཧི དྭ་ནྡེ པུ་བྦ་ནི་པཱ་ཏོ. ས་ཝ་རཱ ཀི་ར མཾ་ས་སྶ ཨ་ཊྛི་ནཱ ཨ་ལ་གྒ་ན་ཏྠཾ པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཏཱ་པེ་ཏྭཱ ཀོ་ཊྚེ་ཏྭཱ ཨུ་ཎྷོ་ད་ཀཾ པཱ་ཡེ་ཏྭཱ ཝི་རི་ཏྟཾ སཱུ་ནཾ ཨ་ཊྛི་ཏོ མུ་ཏྟ་མཾ་སཾ གཱ་ཝིཾ མཱ་རེ་ནྟི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་གྒི་ས་ནྟཱ་པཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཡ་ཐཱ ཝ་ཛ྄ཛྷ་གཱ་ཝཱི ཙ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་བྷི་བྷཱུ་ཏ་ཏཱ་ཡ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ ཨུ་ཎྷོ་ད་ཀ་པཱ་ནཾ ཨཱ་ར་བྷ་ཏི, ཨེ་ཝཾ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ དུ་གྒ་ཏི་གཱ་མི་ཀ་མྨཾ. ཡ་ཐཱ པ་ན སཱ ཨུ་ཎྷོ་ད་ཀ་པཱ་ནེ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཾ དི་སྭཱ ཏ་ཎྷཱ་ཝ་སེ་ན སཱི་ཏུ་ད་ཀ་པཱ་ནཾ ཨཱ་ར་བྷ་ཏི, ཨེ་ཝཾ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ནཱ་ཏི་བ་ལ་ཝ་བྷཱ་ཝ་ཏོ དུ་གྒ་ཏི་གཱ་མི་ཀ་མྨེ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཾ དི་སྭཱ ཏ་ཎྷཱ་ཝ་སེ་ན སུ་ག་ཏི་གཱ་མི་ཀ་མྨཾ ཨཱ་ར་བྷ་ཏི. དུ་ཀྑེ ཧི ཨ་ཝི་ཛྫཾ ཏ་ཎྷཱ ཨ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ཏི, སུ་ཁེ ཏ་ཎྷཾ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཏི.

༥༨༦. ཀ་ཏྠ་ཙི སུ་ཏྟེ. ཨེ་ཀ་དྷ་མྨ་མཱུ་ལི་ཀཾ དེ་ས་ནནྟི ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཏ་ཎྷཱ་སུ ཨེ་ཀོ་ཡེ་ཝ དྷ་མྨོ མཱུ་ལཾ ཨེ་ཏི་སྶཱ་ཏི ཨེ་ཀ་དྷ་མྨ་མཱུ་ལི་ཀཱ, ཏཾ, ཏ་ཏྠ ཨེ་ཀཾ ཨེ་ཝ དྷ་མྨཾ མཱུ་ལཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་དེ་ས་ནཾ དེ་སེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨུ་པ་ནི་སཱི་ད་ཏི ཕ་ལཾ ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཨུ་པ་ནི་སཱ, ཀཱ་ར་ཎཾ, ཨ་ཝི་ཛྫཱ ཨུ་པ་ནི་སཱ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཨ་ཝི་ཛྫཱུ་པ་ནི་སཱ. ཨ་སྶཱ་དཱ་ནུ་པ་སྶི་ནོཏི ཨུ་པཱ་དཱ་ནི་ཡེ་སུ ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀ་དྷ་མྨེ་སུ ཝི་ས་ཡ་བྷཱུ་ཏེ་སུ ཨ་སྶཱ་དེ་ཏ་བྦ་ཏོ ཨ་སྶཱ་ད་ས་ཉྙི་ཏཾ སུ་ཁ་སོ་མ་ན་སྶཾ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ན་སཱི་ལ་སྶ. ཨ་པྤ་ཧཱི་ནཱ་ཝི་ཛྫ་ཏཱ་ཡ བཱ་ལ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཡོ་གེ་ན བཱ་ལ་སྶ. ཨེ་ཝནྟི ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ནི་ཝུ་ཏ་ཏྟཱ, ཏ་ཎྷཱ་སཾ་ཡུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཙ. ཨ་ཡཾ ཀཱ་ཡོཏི ཨ་ཡཾ མ་མ་ཉྩེ་ཝ ཏུ་མྷཱ་ཀ་ཉྩ པ་ཙྩ་ཀྑ་བྷཱུ་ཏོ ས་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀ་ཀཱ་ཡོ ཁ་ནྡྷ་པ་ཉྩ་ཀཾ. ‘‘ས་ལཱ༹་ཡ་ཏ་ན་པ་ཙྩ་ཡཱ ཕ་སྶོ’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༡; ཨུ་དཱ. ༡) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཕ་སྶ་ཀཱ་ར་ཎ་ཉྩེ་ཏཾ ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ཙྪ་ཀྐཾ ཝཱ. ས་མུ་དཱ་ག་ཏོཏི ཨུ་པྤ་ནྣོ. བ་ཧི་དྡྷཱ ཙ ནཱ་མ་རཱུ་པནྟི བ་ཧི་དྡྷཱ ས་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀ་ཀཱ་ཡོ ཁ་ནྡྷ་པ་ཉྩ་ཀཾ, ས་ལཱ༹་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི ཝཱ. ཨི་ཏྠེ་ཏནྟི ཨི་ཏྠཾ ཨེ་ཏཾ. ཨ་ཏྟ་ནོ ཙ པ་རེ་ས་ཉྩ པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷཱ དྭཱ་ད་སཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི དྭཱ་རཱ་ལ་མྦ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཝ་ཝ་ཏྠི་ཏཱ་ནི དྭ་ཡཾ ནཱ་མཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. དྭ་ཡཾ པ་ཊི་ཙྩ ཕ་སྶོཏི ཨ་ཉྙ་ཏྠ ཙ་ཀྑུ་རཱུ་པཱ་དཱི་ནི དྭ་ཡཱ་ནི པ་ཊི་ཙྩ ཙ་ཀྑུ་ས་མྥ་སྶཱ་ད་ཡོ ཝུ་ཏྟཱ, ཨི་དྷ པ་ན ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀ་བཱ་ཧི་རཱ་ནི ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི, མ་ཧཱ་དྭ་ཡཾ ནཱ་མ ཀི་རེ་ཏ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ – ཨ་ཉྙ་ཏྠ ‘‘ཙ་ཀྑུ་ཉྩ པ་ཊི་ཙྩ རཱུ་པེ ཙ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ, ཏི་ཎྞཾ ས་ངྒ་ཏི ཕ་སྶོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ. ནི. ༡.༢༠༤, ༤༠༠; ༣.༤༢༡, ༤༢༥, ༤༢༦; སཾ. ནི. ༢.༤༤; ༤.༦༠; ཀ་ཐཱ. ༤༦༥) ཙ་ཀྑུ ཙེ་ཝ རཱུ་པཱ ཙ…པེ… མ་ནོ ཙེ་ཝ དྷ་མྨཱ ཙཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཱ་ནི དྭ་ཡཱ་ནི པ་ཊི་ཙྩ ཙ་ཀྑུ་ས་མྥ་སྶཱ་ད་ཡོ ཝུ་ཏྟཱ. ཨི་དྷ པ་ན ‘‘ཨ་ཡ་ཉྩེ་ཝ ཀཱ་ཡོ’’ཏི ཙ་ཀྑཱ་དི་ནི་སྶ་ཡེ སེ་ས་དྷ་མྨེ ཙ་ཀྑཱ་དི་ནི་སྶི་ཏེ ཨེ་ཝ ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ ཙ་ཀྑཱ་དི་ཀཱ་ཡཾ ཨེ་ཀ་ཏྟེ་ན ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀཱ་ཡ་ཏ་ན’’ནྟི ག་ཧེ་ཏྭཱ, ‘‘བ་ཧི་དྡྷཱ ཙ ནཱ་མ་རཱུ་པ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ རཱུ་པཱ་དི་ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཨེ་ཀ་ཏྟེ་ནེ་ཝ ‘‘བཱ་ཧི་རཱ་ཡ་ཏ་ན’’ནྟི ཏཱ་ནི ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀ་བཱ་ཧི་རཱ་ནི ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི པ་ཊི་ཙྩ ཕ་སྶོ ཝུ་ཏྟོ, ཏ་སྨཱ མ་ཧཱ་དྭ་ཡ་མེ་ཏ་ནྟི.

ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཙ པ་ར་སྶ ཙ པ་ཉྩ་ཧི ཁ་ནྡྷེ་ཧི, ཚ་ཧི ཨཱ་ཡ་ཏ་ནེ་ཧི ཙཱ་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ དཱི་པེ་ཏ་བྦོ་ཝཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨ་ཡཾ ཀཱ་ཡོ’’ཏི ཧི ཝུ་ཏྟཱ་ནི ས་ནི་སྶ་ཡཱ་ནི ཙ་ཀྑཱ་དཱི་ནི ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷཱ, ‘‘བ་ཧི་དྡྷཱ ནཱ་མ་རཱུ་པ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཱ་ནི རཱུ་པཱ་དཱི་ནི པ་རེ་སཾ. ཏ་ཐཱ ཨ་ཡཾ ཀཱ་ཡོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཚ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀཱ་ནི ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི, བ་ཧི་དྡྷཱ ནཱ་མ་རཱུ་པཾ པ་རེ་སཾ བཱ་ཧི་རཱ་ནཱི་ཏི. ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀཱ་ཡ་ཏ་ན་མ་ཏྟེ ཨེ་ཝ ‘‘ཨ་ཡཾ ཀཱ་ཡོ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ་ན ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནེ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཙ པ་རེ་ས་ཉྩ པ་ཉྩ་ཧི ཁ་ནྡྷེ་ཧི དཱི་པ་ནཱ ན ས་མྦྷ་ཝེ་ཡྻཱ་ཏི. ས་ལེ༹་ཝཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནཱིཏི ས་ལེ༹་ཝ ཕ་སྶ་ཀཱ་ར་ཎཱ་ནི, ཡེ་ཧི ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏེ་ཧི ཨཱ་ཡ་ཏ་ནེ་ཧི ཨུ་པྤ་ནྣེ་ན ཕ་སྶེ་ན ཕུ་ཊྛོ བཱ་ལོ སུ་ཁ་དུ་ཀྑཾ པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དེ་ཏི. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ‘‘ཨེ་ཏེ་སཾ ཝཱ ཨ་ཉྙ་ཏ་རེ་ན. ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ནཱི་ཝ་ར་ཎ་སྶ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་ཎྜི་ཏ་སྶ ཏ་ཎྷཱ་ཡ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི (སཾ. ནི. ༢.༡༩) ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཨི་མ་སྨི་ཉྷི སུ་ཏྟེ ས་ངྑཱ་རེ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཏ་ཎྷཱ་ནི་སྶི་ཏེ ཨེ་ཝ ཀ་ཏྭཱ ཀཱ་ཡ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ནཱ་མ་རཱུ་པ་ས་ལཱ༹་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི ག་ཧེ་ཏྭཱ ཏ་སྨིཾ ཀཱ་ཡེ ས་ལཱ༹་ཡ་ཏ་ནཱ་ནཾ ཕ་སྶཾ ཏཾ་ནི་སྶི་ཏ་མེ་ཝ ཀ་ཏྭཱ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ཝི་སེ་ས་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ནྟེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ བཱ་ལ་པ་ཎྜི་ཏཱ་ནཾ ཨ་ཏཱི་ཏ་དྡྷཱ་ཝི་ཛྫཱ་ཏ་ཎྷཱ་མཱུ་ལ་ཀོ ཝེ་ད་ནཱ་ནྟོ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དོ ད་སྶི་ཏོ. པུ་ན ཙ བཱ་ལ་པ་ཎྜི་ཏཱ་ནཾ ཝི་སེ་སཾ ད་སྶེ་ནྟེ་ན –

‘‘ཡཱ་ཡ ཙ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ནི་ཝུ་ཏ་སྶ བཱ་ལ་སྶ, ཡཱ་ཡ ཙ ཏ་ཎྷཱ་ཡ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་སྶ ཨ་ཡཾ ཀཱ་ཡོ ས་མུ་དཱ་ག་ཏོ, སཱ ཙེ་ཝ ཨ་ཝི་ཛྫཱ བཱ་ལ་སྶ ཨ་པྤ་ཧཱི་ནཱ, སཱ ཙ ཏ་ཎྷཱ ཨ་པ་རི་ཀྑཱི་ཎཱ. ཏཾ ཀི་སྶ ཧེ་ཏུ? ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བཱ་ལོ ཨ་ཙ་རི བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ས་མྨཱ དུ་ཀྑ་ཀྑ་ཡཱ་ཡ. ཏ་སྨཱ བཱ་ལོ ཀཱ་ཡ་སྶ བྷེ་དཱ ཀཱ་ཡཱུ་པ་གོ ཧོ་ཏི, སོ ཀཱ་ཡཱུ་པ་གོ ས་མཱ་ནོ ན པ་རི་མུ་ཙྩ་ཏི ཛཱ་ཏི་ཡཱ…པེ… དུ་ཀྑ་སྨཱ་ཏི ཝ་དཱ་མཱི’’ཏི (སཾ. ནི. ༢.༡༩) –

ཝེ་ད་ནཱ་པ་བྷ་ཝཾ སཱ་ཝི་ཛྫཾ ཏ་ཎྷཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ, ཨུ་པཱ་དཱ་ན་བྷ་ཝེ ཙ ཏ་ནྣི་སྶི་ཏེ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཀཱ་ཡཱུ་པ་གོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ཀེ ད་སྶེ་ནྟེ་ན པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་ཧེ་ཏུ་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་ཏོ པ་བྷུ་ཏི ཨུ་བྷ་ཡ་མཱུ་ལ་ཝ་སེ་ན པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དོ ཝུ་ཏྟོ, ཏ་བྦི་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཙ པ་ཎྜི་ཏ་སྶ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་ཧེ་ཏུ་པ་རི་ཀྑ་ཡ་ཏོ པ་བྷུ་ཏི ཨུ་བྷ་ཡ་མཱུ་ལ་ཀོ པ་ཊི་ལོ་མ་པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དོ་ཏི.

༥༨༧. པཱུ་རེ་ཏུནྟི ཝ་ཌྜྷེ་ཏུཾ, ཨུ་པ་ཙི་ནི་ཏུ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. དུ་གྒ་ཏི་གཱ་མི་ཀ་མྨ་སྶ ཝི་སེ་ས་པ་ཙྩ་ཡ་ཏྟཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ ‘‘ཨ་ཝི་ནྡི་ཡཾ ཝི་ནྡ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ, ཏ་ཐཱ ཝི་སེ་ས་པ་ཙྩ་ཡོ ཝི་ནྡི་ཡ་སྶ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ‘‘ཝི་ནྡི་ཡཾ ན ཝི་ནྡ་ཏཱི’’ཏི ཙ. ཨ་ཏྟ་ནི་སྶི་ཏཱ་ནི ཀ་ཏྭཱ ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་དཱི་ནཾ པ་ཝ་ཏྟ་ནཾ ཨུ་པྤཱ་ད་ནཾ ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཾ. ས་མྨོ་ཧ་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ ཨ་ན་བྷི་ས་མ་ཡ་བྷཱུ་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ཝི་དི་ཏཾ ཨ་ཉྙཱ་ཏཾ ཀ་རོ་ཏི. ཨ་ནྟ་ཝི་ར་ཧི་ཏེ ཛ་ཝཱ་པེ་ཏཱིཏི ཝ་ཎྞཱ་ག་མ་ཝི་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝི་ཀཱ་ར་ཝི་ནཱ་ས་དྷཱ་ཏུ་ཨ་ཏྠ་ཝི་སེ་ས་ཡོ་གེ་ཧི པ་ཉྩ་ཝི་དྷ་སྶ ནི་རུ་ཏྟི་ལ་ཀྑ་ཎ་སྶ ཝ་སེ་ན ཨ-ཀཱ་ར ཝི-ཀཱ་ར ཛ-ཀཱ་རེ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙེ་སཾ ཝ་ཎྞཱ་ནཾ ལོ་པཾ, ཛ-ཀཱ་ར་སྶ ཙ དུ་ཏི་ཡ་སྶཱ་ག་མཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. བྱ་ཉྫ་ན་ཏྠཾ ཝ་ཏྭཱ ས་བྷཱ་ཝ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་པི་ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་དཱི་ནཾ ཝ་ཏྠཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ནི ‘‘ཨི་དཾ ཝ་ཏྠུ, ཨི་དཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ’’ནྟི ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ཉཱ་ཏུཾ ན ས་ཀྐཱ་ཏི ཨ་ཝི་ཛྫཱ ཏ་པྤ་ཊི་ཙྪཱ་དི་ཀཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཝ་ཏྠཱ་ར་མྨ་ཎ་ས་བྷཱ་ཝ་ཚཱ་ད་ན་ཏོ ཨེ་ཝ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དཱི་ནཾ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་བྷཱ་ཝ་སྶ, ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཱ་དཱི་ནཾ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤ་ནྣ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཙ ཚཱ་ད་ན་ཏོ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤ་ནྣ་ཙྪཱ་ད་ནཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

ཨ་པ་ཙྩ་ཀྑི་ཏྭཱཏི པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ནཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ཨ་པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ. ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཀ་ཊྛོ པ་ཙྩ་ཡ་ཊྛོ ཡ་ཐཱ པི་ཎྜ་པཱ་ཏཱ་དི ས་རཱི་ར་སྶ.

ས་ངྑ་ཏ་མ་བྷི་ས་ངྑ་རོ་ནྟཱིཏི ཡ་ཐཱ ས་ངྑ་ཏཾ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨ་བྷི་ས་ངྑ་རོ་ནྟི. ས་ངྑཱ་ར་ས་དྡ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཨཱ་ག་ཏཱ ས་ངྑཱ་རཱ ས་ངྑཱ་ར་ས་དྡེ་ན ཨཱ་ག་ཏ་ས་ངྑཱ་རཱ. ཡ་དི་པི ཨ་ཝི་ཛྫཱ་པ་ཙྩ་ཡཱ ས་ངྑཱ་རཱ་པི ས་ངྑཱ་ར་ས་དྡེ་ན ཨཱ་ག་ཏཱ, ཏེ པ་ན ཨི་མི་སྶཱ དེ་ས་ནཱ་ཡ པ་དྷཱ་ནཱ་ཏི ཝི་སུཾ ཝུ་ཏྟཱ, ཏ་སྨཱ ‘‘དུ་ཝི་དྷཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ས་ངྑཱ་ར་ས་དྡེ་ན ཨཱ་ག་ཏ་ས་ངྑཱ་རེ་སུ ཨ་བྷི་ས་ངྑ་ར་ཎ་ཀ་ས་ངྑཱ་རཾ ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ ཏ་ད་ཉྙེ ས་ངྑཱ་ར་ས་དྡེ་ན ཨཱ་ག་ཏ་ས་ངྑཱ་རཱ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཱ. ས་ངྑཱ་ར་ས་དྡེ་ན ཨཱ་ག་ཏ་ས་ངྑཱ་རཱཏི ཝཱ ས་མུ་དཱ་ཡོ ཝུ་ཏྟོ. ཏ་དེ་ཀ་དེ་སཱ ཙ ཨི་དྷ ཝ་ཎྞེ་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧི་ཏཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་པ་ཙྩ་ཡཱ ས་ངྑཱ་རཱ, ཏ་སྨཱ ཝ་ཎྞེ་ཏ་བྦ་ས་བྦ་ས་ངྒཱ་ཧ་ཀ་ཝ་སེ་ན དུ་ཝི་དྷ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ‘‘པ་ཋ་མཾ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི ཝ་ཙཱི་ས་ངྑཱ་རོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ. ནི. ༡.༤༦༤) ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་ཙཱ་ར་ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་ས་ས་ཉྙཱ་ཝེ་ད་ནཱ་ཝ་ཙཱི་ས་ངྑཱ་རཱ་ད་ཡོ ཝུ་ཏྟཱ, ན ཨ་ཝི་ཛྫཱ་པ་ཙྩ་ཡཱ ས་ངྑཱ་རེ་སུ ཝུ་ཏྟཱ ཀཱ་ཡ་ས་ཉྩེ་ཏ་ནཱ་ད་ཡོ.

ས་ངྑ་ཏ་ས་ངྑཱ་རཱ ནཱ་མ ཡ་ཐཱ་ས་ཀཾ པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ས་ངྑ་ཏ་ཏྟཱ. ས་ཏི་པི པ་ཙྩ་ཡ་ནི་བྦ་ཏྟཱ་ནཾ ས་བྦེ་ས་མྤི ས་ངྑ་ཏ་བྷཱ་ཝེ ‘‘མ་མེ་ཏཾ ཕ་ལ’’ནྟི ཏ་ཏྠཱ་བྷི་མུ་ཁེ་ན ཝི་ཡ ཀ་མྨུ་ནཱ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏ་ཏྟཱ ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀ་ཝི་པཱ་ཀ་ཀ་ཊ་ཏྟཱ་རཱུ་པེ་སུ སཱ་ཏི་ས་ཡོ ས་ངྑ་ཏ་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (ཝི་སུ་དྡྷི. ༢.༥༨༧) ཀ་མྨ་ནི་བྦ་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་བྷི་ས་ངྑ་ཏ་ས་ངྑཱ་ར་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ. པཱ་ལི༹་ཡཾ པ་ན ཏ་ཐཱ ཨཱ་ག་ཏ་ཊྛཱ་ན་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘ཏེ་པི …པེ… ཨེ་ཏྠེ་ཝ ས་ངྒ་ཧཾ ག་ཙྪ་ནྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ནི་ཙྩཱ ཝ་ཏ ས་ངྑཱ་རཱཏི ཝུ་ཏྟཱ ཨུ་བྷུ་ཨཱ་དི་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ་པི ས་བྦ་དྷ་མྨཱ. ཨ་བྷི་ས་ངྑ་ར་ཎ་ཀ་ས་ངྑཱ་རོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཕ་ལ་སྶ ཨ་བྷི་ས་ངྑ་ར་ཎ་ཏོ. ཀཱ་ཡ་པ་ཡོ་ག་ས་མུ་ཊྛཱ་པ་ན་ཝཱི་རི་ཡཾ ཀཱ་ཡི་ཀ་ཝཱི་རི་ཡཾ. ཨ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་སྶཱཏི པ་ཡོ་ག་ཝེ་ག་སྶ.

ཝཱ་ཙཾ ས་ངྑ་རོ་ཏཱི་ཏི ཝ་ཙཱི་ས་ངྑཱ་རོ. ཀཱ་ཡེ་ན ས་ངྑ་རཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་རོ. ཙི་ཏྟེ་ན ས་ངྑ་རཱི་ཡ་ཏི, ཙི་ཏྟཾ ཝཱ ས་ངྑ་རོ་ཏཱི་ཏི ཙི་ཏྟ་ས་ངྑཱ་རོ. ས་ངྑེ་པ་ཏོ པ་ན ས་བྦེ་པི ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ས་ངྑ་རོ་ནྟི, ས་ངྑ་རཱི་ཡ་ནྟཱི་ཏི ཙ ས་ངྑཱ་རཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཝུ་ཏྟནྟི ས་ངྑཱ་ར་ཊྛ་པ་ཙྩ་ཡ་ཊྛཱ་དི་མཱ་ཧ.

ན་མ་ཏཱིཏི ཨེ་ཀ་ནྟ་སཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏཱ་ཡ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་བྷི་མུ་ཁཾ ན་མ་ཏི. པ་རི་ཏ་སྶ་ཏཱིཏི པི་པཱ་ས་ཏི, ཏ་ཎྷཱ་པ་རི་ཏཱ་པ་ཏཱ་ཡ ཝཱ ཝི་ཙ་ལ་ཏི. ཨུ་པཱ་དི་ཡ་ཏཱིཏི ད་ལ༹ྷཾ ཨཱ་དི་ཡ་ཏི. བྷ་ཝ་ཏཱིཏི ཨུ་པ་པ་ཏྟི་བྷ་ཝཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. བྷཱ་ཝ་ཡ་ཏཱིཏི ཀ་མྨ་བྷ་ཝཾ. ཙུ་ཏི ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ མ་ར་ཎ་ནྟི ‘‘མ་ར་ནྟི ཨེ་ཏེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. དུ་ཀྑཱ ཝེ་ད་ནཱ ཨུ་པྤཱ་ད་དུ་ཀྑཱ, ཋི་ཏི་དུ་ཀྑཱ་ཏི ཙ ཀ་ཏྭཱ ‘‘དྭེ་དྷཱ ཁ་ཎ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨཱ་ཡཱ་སོ པ་རི་སྶ་མོ ཝི་སཱ་དོ.

ནི་དྡི་ཊྛ་ན་ཡ་ད་སྶ་ནནྟི ཡ་ཐཱ་ནི་དྡི་ཊྛ་ཝི་དྷི་ས་ནྡ་སྶ་ནཾ. ཀེ་ཝ་ལ-ས་དྡོ ཨ་ས་མྨི་སྶ་ཝཱ་ཙ་ཀོ ཙ ཧོ་ཏི ‘‘ཀེ་ཝ་ལཱ སཱ་ལ་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ, ནི་ར་ཝ་སེ་ས་ཝཱ་ཙ་ཀོ ཙ ‘‘ཀེ་ཝ་ལཱ ཨ་ངྒ་མ་ག་དྷཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ, ཏ་སྨཱ དྭི་དྷཱ་པི ཨ་ཏྠཾ ཝ་ད་ཏི. ཏ་ཏྠ ཨ་ས་མྨི་སྶ་སྶཱཏི སུ་ཁ་ར་ཧི་ཏ་སྶ. ན ཧི ཨེ་ཏྠ ཀི་ཉྩི ཨུ་པྤཱ་ད་ཝ་ཡ་ར་ཧི་ཏཾ ཨ་ཏྠི. ས་ཀ་ལ་སྶཱཏི ས་བྦ་བྷ་ཝཱ་དི་ག་ཏ་སྶ, ས་བྦ་ཀཱ་ལི་ཀ་སྶ ཙ.

༥༨༨. ‘‘ལ་ཀྑ་ཎེ་ཀ་ཝི་དྷཱ་དི་ཏོ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་དི-ས་དྡོ པ་ཙྩེ་ཀཾ པ་རི་ས་མཱ་པེ་ཏ་བྦོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ལ་ཀྑ་ཎཱ་དི་ཏོ’’ཏི. ས་མྤ་ཡུ་ཏྟེ, ཏཾ་ས་མ་ངྒི་པུ་གྒ་ལེ ཝཱ ས་མྨོ་ཧ་ཡ་ཏཱི་ཏི ས་མྨོ་ཧ་ན་ར་སཱ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ས་བྷཱ་ཝ་སྶ ཚཱ་ད་ནཾ ཧུ་ཏྭཱ ག་ཡ྄ཧ་ཏཱི་ཏི ཚཱ་ད་ན་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནཱ. ‘‘ཨཱ་ས་ཝ་ས་མུ་ད་ཡཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ས་མུ་ད་ཡོ’’ཏི (མ. ནི. ༡.༡༠༣) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཨཱ་ས་ཝ་པ་ད་ཊྛཱ་ནཱ. པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཛ་ན་ན་ཏྠཾ ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ནྟི བྱཱ་པཱ་རཾ ཀ་རོ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ན་ར་སཱ. རཱ་སི་ཀ་ར་ཎཾ ཝཱ ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ནཾ. ཙེ་ཏ་ནཱ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ ཙེ་ཏ་ནཱ ཧུ་ཏྭཱ ག་ཡ྄ཧ་ཏཱི་ཏི ཙེ་ཏ་ནཱ་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནཱ. ནཱ་མ་རཱུ་པ་སྶ པུ་རེ་ཙཱ་རི་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི པུ་བྦ་ངྒ་མ་ར་སཾ. པུ་རི་མ་བྷ་ཝེ་ན ས་དྡྷིཾ གྷ་ཊ་ནཾ ཧུ་ཏྭཱ ག་ཡ྄ཧ་ཏཱི་ཏི པ་ཊི་ས་ནྡྷི་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ. ཝི་ཉྙཱ་ཎེ་ན ས་ཧ, ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ཉྩ ས་མྤ་ཡུ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ས་མྤ་ཡོ་ག་ར་སཾ. ས་མཾ པ་ཀཱ་རེ་ཧི ཡོ་གོ ས་མྤ་ཡོ་གོ. ཝི་སུཾ ཨ་བྷཱ་ཝོ ཨ་ཝི་ནི་བྦྷོ་གོ. རཱུ་པཾ ས་མྤ་ཡོ་གཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝི་ཀི་ར་ཏཱི་ཏི ཝི་ཀི་ར་ཎ་ར་སཾ. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཧི པི་སི་ཡ་མཱ་ནཱ ཏ་ཎྜུ་ལཱ་ད་ཡོ ཝི་ཀི་ར་ནྟི, ཙུ་ཎྞཱི་བྷཱུ་ཏཱ ཝི་དྡྷཾ་ས་ནྟི, ནཱ་མ་སྶ ཀ་དཱ་ཙི ཀུ་ས་ལཱ་དི་བྷཱ་ཝོ་པི ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཏ་ཏོ ཝི་སེ་ས་ན་ཏྠཾ ‘‘ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨ་ཙེ་ཏ་ནོ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏོ’’ཏི (ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༣༡༡; ཝི་བྷ. ཨ་ཊྛ. ༡༧༣) ཨེ་ཏྠ ཝི་ཡ ཨ་ནཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏཱ ཝཱ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་ཏཱ ད་ཊྛ་བྦཱ. ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ལ་ཀྑ་ཎནྟི གྷ་ཊྚ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཾ, ཨཱ་ཡཱ་ནཾ ཏ་ན་ན་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཝཱ. ད་སྶ་ན་སྶ ཡ་ཐཱ་ས་ཀཾ ཝི་ས་ཡ་གྒ་ཧ་ཎ་སྶ ཀ་ར་ཎ་ཏོ ད་སྶ་ན་ར་སཾ. ‘‘ད་སྶ་ནཱ་དི་ར་ས’’ནྟི པ་ན ས་མྨོ་ཧ་ཝི་ནོ་ད་ནི་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཝ་ཏྠུ་དྭཱ་ར་བྷཱ་ཝ་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་མ་ནོ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏཱུ་ན་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཝ་ཏྠུ་གྒ་ཧ་ཎ་ཉྩེ་ཏྠ ཙ་ཀྑཱ་དི་པ་ཉྩ་ཀཱ་པེ་ཀྑཾ. ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཝི་པཱ་ཀུ་པེ་ཀྑཱ་ཡ ཨ་ནི་ཊྛ་བྷཱ་ཝ་ཏོ དུ་ཀྑེ་ན, ཨི་ཏ་རཱ་ཡ ཨི་ཊྛ་བྷཱ་ཝ་ཏོ སུ་ཁེ་ན ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ‘‘སུ་ཁ་དུ་ཀྑ་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. དུ་ཀྑ་ས་མུ་ད་ཡ་ཏྟཱ ཧེ་ཏུ་ལ་ཀྑ་ཎཱ ཏ་ཎྷཱ. ‘‘ཏ་ཏྲ་ཏ་ཏྲཱ་བྷི་ན་ནྡི་ནཱི’’ཏི (མ. ནི. ༡.༩༡, ༤༦༠; སཾ. ནི. ༥.༡༠༨༡; ཝི་བྷ. ༢༠༣; མ་ཧཱ་ཝ. ༡༤) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཨ་བྷི་ན་ནྡ་ན་ར་སཱ. ཙི་ཏྟ་སྶ, པུ་གྒ་ལ་སྶ ཝཱ རཱུ་པཱ་དཱི་སུ ཨ་ཏི་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ ཧུ་ཏྭཱ ག་ཡ྄ཧ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏི་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནཱ. ཨ་མུ་ཉྩ་ན་ར་སཾ ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛཱ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་ཝ་སེ་ན. ཏ་ཎྷཱ་ད་ལ༹ྷ་ཏྟཾ ཧུ་ཏྭཱ ཀཱ་མུ་པཱ་དཱ་ནཾ, སེ་སཱ་ནི དི་ཊྛི ཧུ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ཊྛ་ཧ་ནྟཱི་ཏི ཏ་ཎྷཱ་ད་ལ༹ྷ་ཏྟ་དི་ཊྛི་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ. ཀ་མྨུ་པ་པ་ཏྟི་བྷ་ཝ་ཝ་སེ་ན བྷ་ཝ་སྶ ལ་ཀྑ་ཎཱ་ད་ཡོ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཱ.

༥༨༩. མོ་ཧཱ་དི་བྷཱ་ཝ་ཏོཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཨ་ན་ནུ་བོ་དྷཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ. དུ་ཀྑཱ་དཱི་སུ ཨ་ཉྙཱ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨ་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི, ཨ་སུ་བྷཱ་དཱི་སུ སུ་བྷཱ་དི་ཝི་པ་ལླཱ་ས་ཝ་སེ་ན མི་ཙྪཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི. དི་ཊྛི་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཨ་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི, དི་ཊྛི་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན མི་ཙྪཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི. དྭཱ་རཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏོཏི དྭཱ་ར་ཏོ, ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏོ ཙ ཚ་སུ དྭཱ་རེ་སུ, ཚ་སུ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ་སུ ཙ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ. ཨ་ཡཾ པ་ན ཝི་བྷཱ་གོ ན ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ཨེ་ཝ, ཨ་ཉྙེ་སུ་པི པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་ངྒེ་སུ ཨ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་བྦེ་སུ་པཱི’’ཏི.

ཝི་པཱ་ཀ་དྷ་མྨ་དྷ་མྨཱ་དི་བྷཱ་ཝ་ཏོཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ནེ་ཝ་སེ་ཀྑཱ་ནཱ་སེ་ཀྑ་སཾ་ཡོ་ཛ་ནི་ཡཱ་དི་བྷཱ་ཝེ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཙ་ཏུ་ཡོ་ནི་སཾ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོཏི ཙ་ཏུ་ཡོ་ནི་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ནི་བྦ་ཏྟ་ན་ཏོ.

ལོ་ཀི་ཡ་ཝི་བྷཱ་གཱ་དི་བྷཱ་ཝ་ཏོཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་ས་པྤ་ཙྩ་ཡ་ས་ངྑ་ཏཱ་དི་བྷཱ་ཝེ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ས་ཧེ་ཏུ་ཀཱ་ཧེ་ཏུ་ཀཱ་དི་ཏོཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ས་ས་ངྑཱ་རཱ་ས་ངྑཱ་རཱ་དི་བྷེ་དེ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི.

ཀཱ་མཾ ནཱ་མ་རཱུ་པཾ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་དྡྷ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་ཐཱ་པི ཡ་ཐཱ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཾ, ཨེ་ཝཾ ཨ་ཏཱི་ཏཱ་ནཱ་ག་ཏ་མྤཱི་ཏི ཨ་དྡྷ་དྭ་ཡ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་སྶཱ་པི ན་ཡ་ཏོ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ཏཱི་ཏཱ་དི་ཏོ ཏི་ཝི་དྷ’’ནྟི.

ས་ཉྫཱ་ཏི་ས་མོ་ས་ར་ཎ་ཊྛཱ་ན་ཏོཏི ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཏཾ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི་པ་ཝ་ཏྟི་དེ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ‘‘བྷཱུ་ཏ་པྤ་སཱ་ད་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཏོ’’ཏི པཱ་ཋོ ཡུ་ཏྟོ. ‘‘ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་དི་ཏོ’’ཏི པ་ན པ་ཋ་ནྟི. ཨེ་ཀ་སེ་ས་ན་ཡེ་ན བཱ་ཧི་རཱ་ཡ་ཏ་ན་སྶཱ་པི ས་ངྒ་ཧེ ས་ཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཏ་སྶ ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཏཱ ད་ཊྛ་བྦཱ. ནོ་བྷ་ཡ་གོ་ཙ་རནྟི མ་ནཱ་ཡ་ཏ་ན་མཱ་ཧ. ན ཧི ཨ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ དེ་ས་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ས་ནྣ་ཏཱ, དཱུ་ར་ཏཱ ཝཱ ཨ་ཏྠི ཨ་ཝི་གྒ་ཧ་ཏྟཱ, ཏ་སྨཱ མ་ནཱ་ཡ་ཏ་ན་སྶ གོ་ཙ་རོ མ་ནཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ས་མྤ་ཏྟོ, ཨ་ས་མྤ་ཏྟོ ཝཱ་ཏི ན ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཕ་སྶཱ་དཱི་ན་མྤཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཕ་སྶོ ཏཱ་ཝ ཕུ་ས་ན་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ལོ་ཀི་ཡ་སཱ་ས་ཝཱ་དི་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ ཨེ་ཀ་ཝི་དྷོ. པ་ཊི་གྷ་ས་མྥ་སྶ་ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ན་ས་མྥ་སྶ་བྷེ་ད་ཏོ, ས་ཧེ་ཏུ་ཀཱ་དི་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ དུ་ཝི་དྷོ. བྷ་ཝ་ཏྟ་ཡ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏོ, ཝེ་ད་ནཱ་ཏྟ་ཡ་ས་མྤ་ཡོ་ག་ཏོ, ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀ་དུ་ཧེ་ཏུ་ཀ་ཏི་ཧེ་ཏུ་ཀ་ཏོ ཙ ཏི་ཝི་དྷོ. ཡོ་ནི་ག་ཏི་ཝ་སེ་ན ཙ་ཏུ་བྦི་དྷོ, པ་ཉྩ་ཝི་དྷོ ཙ.

ཝེ་ད་ནཱ ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་ན་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏོ, ལོ་ཀི་ཡ་སཱ་ས་ཝཱ་དི་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ ཨེ་ཀ་ཝི་དྷཱ. པ་ཉྩ་དྭཱ་རི་ཀ་མ་ནོ་དྭཱ་རི་ཀ་བྷེ་ད་ཏོ དུ་ཝི་དྷཱ. སུ་ཁཱ་དི་བྷེ་ད་ཏོ ཏི་ཝི་དྷཱ. ཡོ་ནི་ག་ཏི་ཝ་སེ་ན ཙ་ཏུ་བྦི་དྷཱ, པ་ཉྩ་ཝི་དྷཱ ཙ. ཚ་ལཱ༹་ར་མྨ་ཎ་བྷེ་ད་ཏོ ཚ་བྦི་དྷཱ.

ཏ་ཎྷཱ ལོ་ཀ་སྶ ས་མུ་ད་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨེ་ཀ་ཝི་དྷཱ. དུ་ཝི་དྷཱ དི་ཊྛི་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏི་ཝི་དྷཱ ཀཱ་མ་བྷ་ཝ་ཝི་བྷ་ཝ་ཏ་ཎྷཱ་བྷེ་ད་ཏོ. ཙ་ཏུ་བྦི་དྷཱ ཙ་ཏུ་མ་གྒ་པ་ཧེ་ཡྻ་ཏོ. པ་ཉྩ་ཝི་དྷཱ རཱུ་པཱ་བྷི་ན་ནྡ་ནཱ་དི་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཚ་བྦི་དྷཱ ཚ་ཏ་ཎྷཱ་ཀཱ་ཡ་བྷེ་ད་ཏོ.

ཨུ་པཱ་དཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་ཝི་དྷཾ ད་ལ༹ྷ་གྒཱ་ཧ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. དུ་ཝི་དྷཾ ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛི་བྷེ་ད་ཏོ. ཏི་ཝི་དྷཾ བྷ་ཝ་ཏྟ་ཡཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཙ་ཏུ་བྦི་དྷཾ ཀཱ་མུ་པཱ་དཱ་ནཱ་དི་བྷེ་ད་ཏོ. པ་ཉྩ་ཝི་དྷཾ པ་ཉྩ་ག་ཏི་སཾ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ.

བྷ་ཝོ ཨེ་ཀ་ཝི་དྷོ ལོ་ཀི་ཡ་སཱ་ས་ཝཱ་དི་བྷཱ་ཝ་ཏོ. དུ་ཝི་དྷོ ཀ་མྨུ་པ་པ་ཏྟི་བྷེ་ད་ཏོ. ཏི་ཝི་དྷོ ཀཱ་མ་བྷ་ཝཱ་དི་བྷེ་ད་ཏོ. ཙ་ཏུ་བྦི་དྷོ ཙ་ཏུ་རུ་པཱ་དཱ་ན་པ་ཙྩ་ཡ་ཏོ. པ་ཉྩ་ཝི་དྷོ པ་ཉྩ་ག་ཏི་སཾ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ. ཚ་བྦི་དྷོ ཀཱ་མ་ཀ་མྨ་བྷ་ཝཱ་དི་བྷེ་ད་ཏོ. ས་ཏྟ་ཝི་དྷོ ས་ཏྟ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཊྛི་ཏི་ས་ངྒ་ཧ་ཏོ. ཨ་ཊྛ་ཝི་དྷོ ཙ་ཏུ་རུ་པཱ་དཱ་ན་པ་ཙྩ་ཡ་ཀ་མྨ་བྷ་ཝཱ་དི་བྷེ་ད་ཏོ. ན་ཝ་ཝི་དྷོ ཀཱ་མ་བྷ་ཝཱ་དི་བྷེ་ད་ཏོ.

ཛཱ་ཏི ཨེ་ཀ་ཝི་དྷཱ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ བྷ་ཝེ པ་ཋ་མཱ་བྷི་ནི་བྦ་ཏྟི་བྷཱ་ཝ་ཏོ. དུ་ཝི་དྷཱ རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷ་ས་ངྑཱ་ར་ཀྑ་ནྡྷ་ས་ངྒ་ཧ་ཏོ. ཏི་ཝི་དྷཱ བྷ་ཝ་ཏྟ་ཡ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏོ. ཡོ་ནི་ག་ཏི་ཝ་སེ་ན ཙ་ཏུ་བྦི་དྷཱ, པ་ཉྩ་ཝི་དྷཱ ཙ. ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཱ་དཱི་ན་མྤི ཨེ་ཀ་ཝི་དྷཱ་དི་བྷཱ་ཝོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

༥༩༠. སོ་ཀཱ་དཱི་ན་མྤི ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ངྒ་བ་ཧུ་ཏྟ་པྤ་ས་ངྒེ ‘‘དྭཱ་ད་སེ་ཝཱ’’ཏི ཨ་ངྒ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ན ཧི སོ་ཀཱ་ད་ཡོ ཨ་ངྒ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟཱ, ཕ་ལེ་ན པ་ན ཀཱ་ར་ཎཾ ཨ་ཝི་ཛྫཾ མཱུ་ལ་ངྒཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཏེ ཝུ་ཏྟཱ. ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་བྦྷཱ་ཧ་ཏ་སྶ ཧི བཱ་ལ་སྶ ཏེ ས་མྦྷ་ཝ་ནྟཱི་ཏི སོ་ཀཱ་དཱི་ནཾ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་ཀཱ་ར་ཎ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ, ན པ་ན ‘‘ཀཱ་ཡི་ཀཱ་ཡ དུ་ཀྑཱ་ཡ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ཕུ་ཊྛོ’’ཏི ཙ སུ་ཏྟེ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་ནི་མི་ཏྟ་ཉྩ དུ་ཀྑཾ ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ནྟི ཏཾ ཏ་ནྣི་མི་ཏྟཱ་ནཾ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་བྦྷཱ་ཧ་ཏ་སྶ ས་མྦྷ་ཝེ སཱ་དྷ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་སྨཱ པ་ན ཛ་རཱ་མ་ར་ཎེ་ནེ་ཝ སོ་ཀཱ་དཱི་ནཾ ཨེ་ཀ་ས་ངྑེ་པོ ཀ་ཏོ, ཏ་སྨཱ ཏེ་སཾ ཛཱ་ཏི་པ་ཙྩ་ཡ་ཏཱ ཡུ་ཛྫ་ཏི. ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝེ ཧི ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ཨེ་ཀ་ས་ངྑེ་པོ ཀཱ་ཏ་བྦོ སི་ཡཱ. ཛཱ་ཏི་པ་ཙྩ་ཡཱ པ་ན ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཾ, སོ་ཀཱ་ད་ཡོ ཙ ས་མྦྷ་ཝ་ནྟཱི་ཏི ཏ་ཏྠ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཾ ཨེ་ཀ་ནྟི་ཀཾ ཨ་ངྒ་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧི་ཏཾ. སོ་ཀཱ་ད་ཡོ པ་ན རཱུ་པ་བྷ་ཝཱ་དཱི་སུ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ནེ་ཀ་ནྟི་ཀཱ ཀེ་ཝ་ལཾ པཱ་ཀ་ཊེ་ན ཕ་ལེ་ན ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ནི་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ག་ཧི་ཏཱ. ཏེ་ན ཨ་ནཱ་ག་ཏེ ཛཱ་ཏི་ཡཱ ས་ཏི ཏ་ཏོ པ་རཱ་ཡ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཡཱ ཧེ་ཏུ་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ ད་སྶི་ཏཱ་ཏི བྷ་ཝ་ཙ་ཀྐ་སྶ ཨ་ཝི་ཙྪེ་དོ ད་སྶི་ཏོ ཧོ་ཏཱི་ཏི. སུ་ཏྟ་ཉྩ སོ་ཀཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཝི་ཛྫཱ ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ཨེ་ཏ་སྶེ་ཝ ཨ་ཏྠ་སྶ སཱ་དྷ་ཀཾ ད་ཊྛ་བྦཾ, ན སོ་ཀཱ་དཱི་ནཾ བཱ་ལ་སྶ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་ནི་མི་ཏྟ་ཏཱ་མ་ཏྟ་སྶ. ‘‘ཨ་སྶུ་ཏ་ཝཱ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ’’ཏི ཧི ཝ་ཙ་ནེ་ན ཨ་ཝི་ཛྫཱ སོ་ཀཱ་དཱི་ནཾ ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ད་སྶི་ཏཱ, ན ཙ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་ནི་མི་ཏྟ་མེ་ཝ དུ་ཀྑཾ དུ་ཀྑ་ནྟི.

ཨ་པ་རོ ན་ཡོ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་མྤི པ་ཙྩ་ཡོ, ཨ་ཉྙ་ཐཱ དྭཱ་ད་ས་ངྒཱ་ནི ན པ་རི་པཱུ་རེ་ནྟི. ཀ་སྶ པ་ན སོ པ་ཙྩ་ཡོ? སོ་ཀཱ་དཱི་ནཾ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཀ་སྨཱ ‘‘ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་པ་ཙྩ་ཡཱ སོ་ཀཱ་ད་ཡོ ས་མྦྷ་ཝ་ནྟཱི’’ཏི ཨ་ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཛཱ་ཏི་པ་ཙྩ་ཡཱ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཾ, སོ་ཀཱ་ད་ཡོ ཙ ས་མྦྷ་ཝ་ནྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི? ཡ་སྨཱ ཏ་ད་ཉྙེ་ན་པི དུ་ཀྑ་དྷ་མྨེ་ན ཕུ་ཊྛ་སྶ ཏེ ས་མྦྷ་ཝ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཨ་པྤ་ཧཱི་ན་སཾ་ཡོ་ཛ་ན་སྶཱ་པི ཏེ་སཾ ཏ་པྤ་ཙྩ་ཡ་ཏཱ ན ཨེ་ཀཾ་སི་ཀཱ་ཏི ཛཱ་ཏི་པ་ཙྩ་ཡ་ཏཱ་ཝ ཝུ་ཏྟཱ. ཨ་ཐ ཝཱ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཨུ་པ་པ་ཏྟི་བྷ་ཝོ ས་ངྒ་ཧི་ཏོ. ཨུ་པཱ་དི་ནྣ་ཀྑ་ནྡྷ་པ་རི་པཱ་ཀོ ཧི ཨཱ་ཡུ་ནོ སཾ་ཧཱ་ནི, ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཾ པ་རི་པཱ་ཀོ ཙ ཛ་རཱ, ཏེ་ས་ཉྩ བྷེ་དོ མ་ར་ཎ་ནྟི. ས་ཏི ཙ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་བྷ་ཝེ ཏ་ཏྠ ཀ་ཏུ་པ་ཙི་ཏཾ, པོ་རཱ་ཎཾ ཝཱ ཀ་མྨཾ ཀ་མྨ་བྷ་ཝོ, ཀ་མྨཱ་དི་ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནེ ཙུ་ཏི་ཨ་ན་ནྟ་རཾ པ་ཊི་ས་ནྡྷིཾ ཛ་ནེ་ཏཱི་ཏི ཨུ་པ་པ་ཏྟི་བྷ་ཝོ ཛཱ་ཏི་ཡཱ པ་ཙྩ་ཡོ, ཏ་སྨཱ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་མྤི ཛཱ་ཏི་ཡཱ པ་ཙྩ་ཡ་ཏཱ་ཡ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དོ. ཡ་སྨཱ པ་ན ‘‘བྷ་ཝ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཛཱ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠེ་ཝ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་བྷ་ཝ་སྶ ཛཱ་ཏི་ཡཱ པ་ཙྩ་ཡ་ཏཱ ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ས་ངྒ་ཧ་ཏོ ཙ ‘‘ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཛཱ་ཏཱི’’ཏི ན ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཝཾ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་སྶཱ་པི པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝ་སི་དྡྷི་ཏོ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་ཏཱ་ཏི དྭཱ་ད་ས་ངྒ་ཏཱ ཝ་ཝ་ཏྠི་ཏཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘དྭཱ་ད་སེ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ཡཾ ཏཱ་ཝཱཏི ‘‘དེ་ས་ནཱ་བྷེ་ད་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟཾ ཨ་ཏྠ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ.

ཨ་ཝི་ཛྫཱ་པ་ཙྩ་ཡཱ་ས་ངྑཱ་ར་པ་ད་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༥༩༡. ཨ་ཡཾ པ་ནཱཏི ཨི་དཱ་ནི ཝ་ཀྑ་མཱ་ནཾ. ‘‘ཀ་ཏ་མཱ ཙ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ཝི་ཛྫཱ དུ་ཀྑེ ཨ་ཉྙཱ་ཎ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ. ནི. ༡.༡༠༣) སུ་ཏྟ་ནྟེ་སུ ཙ་ཏུ་ཊྛཱ་ནི་ཀཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ‘‘སུ་ཏྟ་ནྟ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ནི་ཀྑེ་པ་ཀ་ཎྜེ (དྷ. ས. ༡༡༠༦) པ་ན སུ་ཏྟ་ནྟེ་སུ ཙ་ཏཱུ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ ཀ་ཐི་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ཨ་ཊྛ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ ཀི་ཙྩ་ཛཱ་ཏི་ཏོ ཀ་ཐི་ཏ་ཏྟཱ ཏ་ད་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཾ ཀཱ་ཏུཾ ‘‘ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ནཱ’’ཏི ཨཱ་ར་བྷི་ཏྭཱ ‘‘ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཧཱ་པེ་ཏྭཱ ཝི་བྷ་ཛི་ཏ་བྦཾ. ཝི་བྷ་ཛ་ན་ཉྷི ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ. ‘‘ཨ་ཊྛ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ ཨ་ཉྙཱ་ཎ’’ནྟི ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ཏཾ ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་བྦཾ. སེ་ས་ཊྛཱ་ནེ་སཱུཏི དུ་ཀྑ་ས་མུ་ད་ཡེ་སུ, པུ་བྦ་ནྟཱ་དཱི་སུ ཙ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ནཱ་པི. ཨི་དྷཱཏི ཨི་མ་སྨིཾ ‘‘དུ་ཀྑེ ཨ་ཉྙཱ་ཎ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཀེ པཱ་ཋེ. སཱཏི ཨ་ཝི་ཛྫཱ. ཨུ་པྤ་ནྣཱཏི ཨ་ས་མཱུ་ཧ་ཏུ་པྤ་ནྣཱ, པ་གེ་ཝ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཱ. ‘‘པ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་ཏྭཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཝུ་ཏྟཾ པ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ནཱ་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ས་ར་ས་ལ་ཀྑ་ཎཾ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏུཾ ན དེ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ར་སི་ཏ་བྦོ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏ་བྦོ ས་བྷཱ་ཝོ ར་སོ, ཨ་ཏྟ་ནོ ར་སོ ས་ར་སོ, ཡཱ་ཐཱ་ཝོ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏོ ས་ར་སོ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ས་ར་སོ, ཡོ ‘‘པཱི་ལ༹་ན་ཊྛོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (པ་ཊི. མ. ༢.༨) ཝུ་ཏྟོ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ་པྤ་བྷེ་དཱ ཨེ་ཝ ཙ པུ་བྦ་ནྟཱ་ད་ཡོ, སོ ཨེ་ཝ ལ་ཀྑི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ས་ར་ས་ལ་ཀྑ་ཎཾ. ཏཾ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏུཾ པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏོ ཛཱ་ནི་ཏུཾ ན དེ་ཏི.

ཏ་དུ་བྷ་ཡནྟི པུ་བྦ་ནྟ་ཉྩེ་ཝ ཨ་པ་ར་ནྟ་ཉྩ ཨ་ཏཱི་ཏཾ, ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཉྩ ཁ་ནྡྷ་པ་ཉྩ་ཀཾ. པུ་བྦ་ནྟཱ་པ་ར་ནྟ་བྷཱ་ག་ཝ་ནྟ་ཏཱ་ཡ ཝཱ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་དྡྷ་བྷཱུ་ཏོ མ་ཛ྄ཛྷ་ནྟོ པུ་བྦ་ནྟཱ་པ་ར་ནྟོ. ཨ་ཡཾ ཨ་ཝི་ཛྫཱ ཨི་མེ ས་ངྑཱ་རཱཏི ཨི་ད་པྤ་ཙྩ་ཡ་ཏཱ་པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤ་ནྣ་དྷ་མྨེ་སུ པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏོ ཛཱ་ན་ནཱ་ཀཱ་ར་ད་སྶ་ནཾ. ཨེ་ཏྠཱཏི ཨེ་ཏེ་སུ དུ་ཀྑཱ་དཱི་སུ. ཡ་དི་པི ཨ་ཝི་ཛྫཱ དུ་ཀྑཱ་དཱི་སུ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན་པི པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཡ་ཐཱ པ་ན ནི་རོ་དྷ་མ་གྒེ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀཱ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟཱི ཏེ ཛཱ་ནི་ཏུ་ཀཱ་མ་སྶ ཏ་པྤ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ན་ཝ་སེ་ན, ཨ་ནི་རོ་དྷ་མ་གྒེ་སུ ནི་རོ་དྷ་མ་གྒ་གྒ་ཧ་ཎ་ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན ཙ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ ཏེ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏུཾ ན དེ་ཏི, ཨེ་ཝཾ དུ་ཀྑཱ་དཱི་སུ་པཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏཱ’’ཏི. དུ་ཀྑཱ་དི་ཝི་ས་ཡོ ཨ་ནྡྷ་ཏ་མ་ཀ་རོ, ལོ་བྷཱ་དཱི་ན་ཉྩ ཨ་ནྡྷ་ཏ་མ་ཀ་རཱ་ནཾ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏོ ཨ་ད་སྶ་ནཱ་ཀཱ་རོ ཨ་ཉྙཱ་ཎཾ.

༥༩༢. པུ་ཉྙཱ་ད་ཡོཏི པུ་ཉྙཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་རཱ་ད་ཡོ. ཏ་ཏྠ པུ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟཱ་ནཾ ཨ་པུ་ཉྙ་ཕ་ལ་ཏོ, དུ་ཀྑ་སཾ་ཀི་ལེ་ས་ཏོ ཙ སོ་དྷེ་ཏཱི་ཏི པུ་ཉྙཾ. ཧི་ཏ་སུ་ཁ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡེ་ན པུ་ཉྙཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཏ་ནྣི་པྥཱ་ད་ནེ་ན ཀཱ་ར་ཀ་སྶ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཾ པཱུ་རེ་ཏི, པུ་ཛྫ་བྷ་ཝཾ ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏཱི་ཏི ཝཱ པུ་ཉྙཾ. ཨི་ཏི པཱུ་ར་ཀོ, པུ་ཛྫ་ནི་བྦ་ཏྟ་ཀོ ཙ ནི་རུ་ཏྟི་ན་ཡེ་ན པུ་ཉྙ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. པུ་ཉྙ་ཉྩ སོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཕ་ལ་སྶ ཨ་བྷི་ས་ངྑ་ར་ཎ་ཊྛེ་ན ཨ་བྷི་ས་ངྑཱ་རོ ཙཱ་ཏི པུ་ཉྙཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་རོ. པུ་ཉྙ་པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏོ ཨ་པུ་ཉྙ་ནྟི ཝུ་ཏྟ་ཝི་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཨ་པུ་ཉྙཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་རོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ས་མཱ་དྷི་པ་ཙྩ་ནཱི་ཀཱ་ནཾ ཨ་ཏི་དཱུ་ར་ཏཱ་ཡ ན ཨི་ཉྫ་ཏི, ཨ་ནི་ཉྫ་ཉྩ བྷ་ཝཾ ཨ་བྷི་ས་ངྑ་རོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ནེ་ཉྫཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་རོ. ཀཱ་ཡེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཏོ, ཀཱ་ཡ་ཏོ ཝཱ པ་ཝ་ཏྟོ, ཀཱ་ཡ་སྶ ཝཱ ས་ངྑཱ་རོ་ཏི ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་རོ. ཝ་ཙཱི་ཙི་ཏྟ་ས་ངྑཱ་རེ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཏ་ཏྠ པ་ཋ་མ་ཏྟི་ཀོ པ་རི་ཝཱི་མཾ་ས་ན་སུ་ཏྟཱདི་ཝ་སེ་ན ག་ཧི་ཏོ. ཏ་ཏྠ ཧི ‘‘པུ་ཉྙཾ ཙེ ས་ངྑཱ་རཾ ཨ་བྷི་ས་ངྑ་རོ་ཏི, པུ་ཉྙཱུ་པ་གཾ ཧོ་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཎ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ (སཾ. ནི. ༢.༥༡) ཨཱ་ག་ཏཾ. དུ་ཏི་ཡ་ཏྟི་ཀོ ཝི་བྷ་ངྒ་སུ་ཏྟཝ་སེ་ན. ཏ་ཏྠ ཧི ‘‘ཏ་ཡོ་མེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་ངྑཱ་རཱ. ཀ་ཏ་མེ ཏ་ཡོ? ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་རོ ཝ་ཙཱི་ས་ངྑཱ་རོ ཙི་ཏྟ་ས་ངྑཱ་རོ’’ཏི (སཾ. ནི. ༢.༢༨) ཝུ་ཏྟཾ.

ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ པ་ནཱཏི་ཨཱ་དི པུ་ཉྙཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་རཱ་དཱི་ནཾ ས་རཱུ་པ་ཏོ, པ་བྷེ་ད་ཏོ ཙ ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཾ. བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟཱ, ན དཱ་ན་སཱི་ལ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཏ་ཏྠ ལ་བྦྷ་མཱ་ནཾ པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡ་ཝ་ཏྠུཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ཨ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཙེ་ཏ་ནཱ་པི ‘‘བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ. ཡེ པ་ན ‘‘བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝ་སེ་ནེ་ཝཱ’’ཏི ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎེ་ན ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཙེ་ཏ་ནཾ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏཱི་ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཏ་ད་ཡུ་ཏྟཾ ཏཱ་ས་མྤི ཨ་ཝི་ཛྫཱ་པ་ཙྩ་ཡ་ཏཱ་ཡ ཝི་ཡ པུ་ཉྙཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་བྷཱ་ཝ་སྶ ཙ ཨི་ཙྪི་ཏ་ཏྟཱ. ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་སྶ པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡ་ཝ་ཏྠཱུ་སུ ཨ་ས་ངྒ་ཧོ ཨེ་ཝ སི་ཡཱ, ན ཙ ཡུ་ཏྟཾ ‘‘ཀུ་ས་ལ་ཉྩ པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡ་ཝ་ཏྠུ་ཉྩ ན ཧོ་ཏཱི’’ཏི. པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་དཱིཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ན ཏ་ད་ཝ་སི་ཊྛ་ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་པ་ཐཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ག་ཧ་ཎཾ, ཨ་ཐ ཁོ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་སྶཱ་པི ག་ཧ་ཎཾ ད་ཊྛ་བྦཾ.

ཨི་ཏ་རེ་སུ པ་ནཱཏི ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་རཱ་དཱི་སུ. པུ་ཉྙཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་རཱ་ད་ཡོ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ ཨི་མེ་ཧི དྭཱ་རེ་ཧི པ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི དྭཱ་ར་ཏོ པ་ཝ་ཏྟི་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ. ‘‘ས་མ་ཝཱི་ས་ཏི ཙེ་ཏ་ནཱ’’ཏི ཀ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ, ཡ་དི ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཡོ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ནྟི་ཡོ ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལ་ཙེ་ཏ་ནཱ ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་རོ, ཝ་ཙཱི་ས་ངྑཱ་རོ་ཏི ཙ ཝུ་ཙྩ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡ་པི ཀུ་ས་ལཱ་ཡ ཏ་ཐཱ པ་ཝ་ཏྟཱ་ཡ ཝ་ཙཱི་ས་ངྑཱ་ར་བྷཱ་ཝོ ཝ་ཏྟ་བྦོ་ཏི ཙོ་ད་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཙེ་ཏ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཏྠཱཏི ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་ས་ངྑཱ་ར་གྒ་ཧ་ཎེ, ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་ས་ཉྩེ་ཏ་ནཱ་གྒ་ཧ་ཎེ ཝཱ. ན ག་ཧི་ཏཱཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ན ག་ཧི་ཏཱ ‘‘ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཙེ་ཏ་ནཱ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ པ་ཙྩ་ཡོ ན ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཀ་སྨཱ པ་ན ན ཧོ་ཏི, ན་ནུ སཱ་པི ཀུ་ས་ལཱ, ཝི་པཱ་ཀ་དྷ་མྨཱ ཙཱ་ཏི? ས་ཙྩ་མེ་ཏཾ, ཨ་ནུ་པ་ཙྪི་ནྣ་ཏ་ཎྷཱ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ པ་ན ས་ནྟཱ་ནེ ས་བྱཱ་པཱ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཏ་སྶཱ ཀུ་ས་ལ་ཏཱ, ཝི་པཱ་ཀ་དྷ་མྨ་ཏཱ ཙ ཝུ་ཏྟཱ, ན ཝི་པཱ་ཀུ་པྤཱ་ད་ནེ་ན. སཱ པ་ན ཝི་པཱ་ཀཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ནྟཱི རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་མེ་ཝ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཡྻ. ན ཧི ཨ་ཉྙ་བྷཱུ་མི་ཀཾ ཀ་མྨཾ ཨ་ཉྙ་བྷཱུ་མི་ཀཾ ཝི་པཱ་ཀཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏཱི་ཏི. ཨ་ཏྟ་ནཱ ས་དི་སཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཏི་ཊྛཱ་ནི་ཀ་མེ་ཝ ཙ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཡྻ ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་ཀ་ཎྜེ རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཝི་པཱ་ཀ་སྶ ཀ་མྨ་ས་དི་སཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶེ་ཝ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ན ཙ རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཝི་པཱ་ཀོ པ་རི་ཏྟཱ་དི་ཨཱ་ར་མྨ་ཎོ ཨ་ཏྠི, ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཙེ་ཏ་ནཱ ཙ པ་རི་ཏྟཱ་དི་ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ཝ ཧོ་ཏི. ཏ་སྨཱ ཝི་པཱ་ཀཾ ན ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏཱི་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ཀ་སི་ཎེ་སུ ཙ ཨུ་པྤཱ་དི་ཏ་སྶ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ས་མཱ་དྷི་སྶ ཨཱ་ནི་སཾ་ས་བྷཱུ་ཏཱ ཨ་བྷི་ཉྙཱ. ཡ་ཐཱ་ཧ ‘‘སོ ཨེ་ཝཾ ས་མཱ་ཧི་ཏེ ཙི་ཏྟེ’’ཏི་ཨཱ་དི (དཱི. ནི. ༡.༢༤༤-༢༤༥; མ. ནི. ༡.༣༨༤-༣༨༦, ༤༣༡-༤༣༣; པཱ་རཱ. ༡༢). ཏ་སྨཱ ས་མཱ་དྷི་ཕ་ལ་ས་དི་སཱ སཱ, ན ཙ ཕ་ལཾ དེ་ཏི. དཱ་ན་སཱི་ལཱ་ནི་སཾ་ས་བྷཱུ་ཏོ ཏ་སྨིཾ བྷ་ཝེ པ་ཙྩ་ཡ་ལཱ་བྷོ ཝི་ཡཱ་ཏི སཱ་པི ཝི་པཱ་ཀཾ ན ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏཱི་ཏི.

‘‘ཡ་ཐཱ ཙ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཙེ་ཏ་ནཱ, ཨེ་ཝཾ ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ཙེ་ཏ་ནཱ་པི ན ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨི་དཾ ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ས་ཧ་ག་ཏ་དྷ་མྨེ ཝི་སུཾ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ ‘‘ཏེ་སཾ ཝི་པཱ་ཀེ ཉཱ་ཎཾ ཨ་ཏྠ་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ’’ཏི (ཝི་བྷ. ༧༢༥) ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཝི་ཙཱ་རེ་ཏ་བྦཾ. སཱ པ་ན ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ ཧེ་ཊྛཱ ཁ་ནྡྷ་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝི་ཙཱ་རི་ཏཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཏ་ཏྠ ཝི་ཙཱ་རི་ཏ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨ་པི་ཙེ་ཏྠ ཡ་དེ་ཀེ ཝི་བྷ་ཛྫ ཝ་ད་ནྟི, ད་སྶ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝེ་པི ཡེ་སཾ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ་ནཾ, སེ་ཀྑཱ་ན་ཉྩ ད་སྶ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཧི བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ, ཏེ་སཾ ཏ་དུ་པྤ་ཏྟི་ཀཱ་ལེ ཏེ་ཧི པ་ཧཱ་ཏུཾ ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻཱ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ ད་སྶ་ནེ་ན པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ, བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ་ཏི ཙ ཝུ་ཙྩ་ནྟི. པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ་ནཾ པ་ན བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝཱ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་ཙི་ནྟཱ ན་ཏྠི. ཏེ་ན ཏེ་སཾ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ ད་སྶ་ནེ་ན པ་ཧཱ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻཱ་པི བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ་ཏི ན ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ཡ་དི ཝུ་ཙྩེ་ཡྻུཾ, ད་སྶ་ནེ་ན་པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ་པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ་ནཾ ཀེ་ས་ཉྩི ཀེ་ན་ཙི ཀ་དཱ་ཙི ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་དྷི་པ་ཏི་ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི པ་ཙྩ་ཡོ བྷ་ཝེ་ཡྻུཾ? ན ཙ པ་ཊྛཱ་ནེ ད་སྶ་ནེ་ན་པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ་པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ་ནཾ ཀེ་ན་ཙི པ་ཙྩ་ཡེ་ན པ་ཙྩ་ཡོ་ཏི ཝུ་ཏྟཱ. སེ་ཀྑཱ་ནཾ པ་ན ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཱ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་ཧཱ་ཏུཾ ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻཱ་ཏི བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ. ཏེ་ནེ་ཝ སེ་ཀྑཱ་ནཾ ད་སྶ་ནེ་ན པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ, ཙ་ཏྟ་ཏྟཱ ཝ་ནྟ་ཏྟཱ མུ་ཏྟ་ཏྟཱ པ་ཧཱི་ན་ཏྟཱ པ་ཊི་ནི་སྶ་ཊྛ་ཏྟཱ ཨུ་ཀྑེ་ཊི་ཏ་ཏྟཱ ས་མུ་ཀྑེ་ཊི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་སྶཱ་དི་ཏ་བྦཱ, ཨ་བྷི་ན་ནྡི་ཏ་བྦཱ ཙ ན ཧོ་ནྟི. པ་ཧཱི་ན་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝ སོ་མ་ན་སྶ་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཱ, ཨ་ཝི་ཀྑེ་པ་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཱ ཙ ན དོ་མ་ན་སྶཾ, ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ཉྩ ཨུ་པྤཱ་དེ་ནྟཱི་ཏི ན ཏེ ཏེ་སཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་དྷི་པ་ཏི་བྷཱ་ཝཾ, པ་ཀ་ཏཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཉྩ ག་ཙྪ་ནྟི. ན ཧི པ་ཧཱི་ནེ ཨུ་པ་ནི་སྶཱ་ཡ ཨ་རི་ཡོ རཱ་གཱ་དི་ཀི་ལེ་སེ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏི.

ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ‘‘སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་མ་གྒེ་ན ཡེ ཀི་ལེ་སཱ པ་ཧཱི་ནཱ, ཏེ ཀི་ལེ་སེ ན པུ་ནེ་ཏི ན པ་ཙྩེ་ཏི ན པ་ཙྩཱ་ག་ཙྪ་ཏི…པེ… ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒེ་ན…པེ… པ་ཙྩཱ་ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི (མ་ཧཱ་ནི. ༨༠; ཙཱུ་ལ༹་ནི. མེ་ཏྟ་གཱུ་མཱ་ཎ་ཝ་པུ་ཙྪཱ་ནི་དྡེ་ས ༢༧). ན ཙ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ་ནཾ ད་སྶ་ནེ་ན པ་ཧཱ་ཏུཾ ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻཱ, ཨི་ཏ་རེ་སཾ ན ཀེ་ན་ཙི པ་ཙྩ་ཡེ་ན པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ན ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུཾ ‘‘དི་ཊྛིཾ ཨ་སྶཱ་དེ་ཏི ཨ་བྷི་ན་ནྡ་ཏི, ཏཾ ཨཱ་ར་བྦྷ རཱ་གོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, དི་ཊྛི, ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ, ཨུ་དྡྷ་ཙྩཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ, དི་ཊྛི, ཨུ་དྡྷ་ཙྩཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི (པ་ཊྛཱ. ༡.༡.༤༠༧) དི་ཊྛི་ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ནཾ ཨུ་དྡྷ་ཙྩཱ་ར་མྨ་ཎ་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཨེ་ཏྠ ཧི ཨུ་དྡྷ་ཙྩནྟི ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ས་ཧ་ག་ཏ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ཨ་དྷི་པ་ཏི་པ་ཙྩ་ཡ་ནི་དྡེ་སེ ‘‘དི་ཊྛིཾ ག་རུཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་སྶཱ་དེ་ཏི ཨ་བྷི་ན་ནྡ་ཏི, ཏཾ ག་རུཾ ཀ་ཏྭཱ རཱ་གོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, དི་ཊྛི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི (པ་ཊྛཱ. ༡.༡.༤༡༥) ཨེ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ, ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨུ་དྡྷ་ཙྩཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི. ཏ་སྨཱ ད་སྶ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཧི པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ་ནཾ ཨ་ཏཱི་ཏཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ན ན ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏྟེ་པི ཡཱ་དི་སཱ་ནཾ ཏཱ་ཧི ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟི་དྷ་མྨ་ཏཱ ཨཱ་པཱ་དེ་ཏ་བྦཱ, ཏེ་སུ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནེ་སུ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ ད་སྶ་ནཾ ཨ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ ཏེ་ན པ་ཧཱ་ཏུཾ ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻཱ ད་སྶ་ནེ་ན པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ, སེ་ཀྑེ་སུ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ བྷཱ་ཝ་ནཾ ཨ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ ཏཱ་ཡ པ་ཧཱ་ཏུཾ ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻཱ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ.

ཏེ་སུ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ ས་ཧཱ་ཡ་ཝི་ར་ཧཱ ཝི་པཱ་ཀཾ ན ཛ་ན་ཡ་ནྟཱི་ཏི བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡ ནཱ་ནཱ་ཀྑ་ཎི་ཀ་ཀ་མྨ་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝོ ན ཝུ་ཏྟོ, ཨ་པེ་ཀྑི་ཏ་བྦ་ད་སྶ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ར་ཧི་ཏཱ་ནཾ པ་ན པུ་ཐུ་ཛྫ་ནེ་སུ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཱ་ནཾ ས་ཀ་བྷ་ཎྜེ ཚ་ནྡ་རཱ་གཱ་དཱི་ནཾ, ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ས་ཧ་ག་ཏ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་སྶ ཙ སཾ་ཡོ་ཛ་ན་ཏྟ་ཡ་ཏ་དེ་ཀ་ཊྛ་ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཨ་ནུ་པ་ཙྪི་ནྣ་ཏཱ་ཡ ཨ་པ་རི་ཀྑཱི་ཎ་ས་ཧཱ་ཡཱ་ནཾ ཝི་པཱ་ཀུ་པྤཱ་ད་ནཾ ན ས་ཀྐཱ པ་ཊི་སེ་དྷི་ཏུ་ནྟི ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ས་ཧ་ག་ཏ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཝི་པཱ་ཀོ ཝི་བྷ་ངྒེ ཝུ་ཏྟོ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ, ཨ་པེ་ཀྑི་ཏ་བྦ་ད་སྶ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ར་ཧི་ཏཱ་ནཾ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ ནེ་ཝ་ད་སྶ་ནེ་ན-ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ་པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཡ ན་ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཱ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི? ནཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ཨ་པྤ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ་ནཾ ‘‘ནེ་ཝ་ད་སྶ་ནེ་ན-ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ’’ཏི (དྷ. ས. ཏི་ཀ་མཱ་ཏི་ཀཱ ༩) ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ, ཨ་པྤ་ཧཱ་ཏ་བྦ་ཝི་རུ་དྡྷ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ ཙ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ.

ཨེ་ཝ་མྤི ཏེ ཨི་མ་སྨིཾ ཏི་ཀེ ‘‘ན་ཝ་ཏྟ་བྦཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཱ ཨཱ་པ་ཛྫ་ནྟཱི་ཏི? ནཱ་པ་ཛྫ་ནྟི, ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་ཀ་ཎྜེ ད་སྶི་ཏཱ་ནཾ དྭཱ་ད་ས་ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དཱ་ནཾ དྭཱི་ཧི པ་དེ་ཧི ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ. ཡ་ཐཱ ཧི དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ན ས་བྦེ ས་ངྑ་ཏ་དྷ་མྨཱ ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ་ཏི ཨུ་པྤ་ནྣ་ཏྟི་ཀེ ཀཱ་ལ་ཝ་སེ་ན ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ་པི ཨ་ཏཱི་ཏཱ ‘‘ན་ཝ་ཏྟ་བྦཱ’’ཏི ན ཝུ་ཏྟཱ ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་རཱུ་པ་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧི་ཏེ་སུ ན་ཝ་ཏྟ་བྦ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝཱ, ཨེ་ཝ་མི་དྷཱ་པི ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧི་ཏེ་སུ ན་ཝ་ཏྟ་བྦ་སྶ ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝཱ ན་ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཱ ན་ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཡ་ཏྠ ཧི ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དོ ཀོ་ཙི ནི་ཡོ་ག་ཏོ ན་ཝ་ཏྟ་བྦོ ཨ་ཏྠི, ཏ་ཏྠ ཏེ་སཾ ཙ་ཏུ་ཏྠོ ཀོ་ཊྛཱ་སོ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་པ་དེ་སུ ཝི་ཡ ཏ་ཏྠཱ་པི བྷི་ནྡི་ཏྭཱ བྷ་ཛཱ་པེ་ཏ་བྦ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དེ བྷི་ནྡི་ཏྭཱ བྷ་ཛཱ་པེ་ཏི ‘‘སི་ཡཱ ན་ཝ་ཏྟ་བྦཱ པ་རི་ཏྟཱ་ར་མྨ་ཎཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དྷ. ས. ༡༤༢༢). ཏ་ད་བྷཱ་ཝཱ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཏྟི་ཀེ, ཨི་དྷ ཙ ཏ་ཐཱ ན ཝུ་ཏྟཱ.

ཨ་ཐ ཝཱ ཡ་ཐཱ ས་པྤ་ཊི་གྷེ་ཧི ས་མཱ་ན་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ རཱུ་པ་དྷཱ་ཏུ་ཡཾ ཏ་ཡོ མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏཱ ས་པྤ་ཊི་གྷཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཱ. ཡ་ཐཱ་ཧ ‘‘ཨ་ས་ཉྙ་ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ནི་ད་སྶ་ན་ས་པྤ་ཊི་གྷཾ ཨེ་ཀཾ མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏཾ པ་ཊི་ཙྩ དྭེ མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏཱ, དྭེ མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏེ པ་ཊི་ཙྩ ཨེ་ཀཾ མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏ’’ནྟི, ཨེ་ཝཾ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་ས་མཱ་ན་ས་བྷཱ་ཝཱ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ་ཏི ཝུ་ཙྩེ་ཡྻུ་ནྟི? ན་ཏྠི ན་ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཱ་པ་ས་ངྒོ. ཨེ་ཝ་ཉྩ ས་ཏི པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ་པི བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ ས་ཀ་བྷ་ཎྜེ ཚ་ནྡ་རཱ་གཱ་ད་ཡོ པ་ར་བྷ་ཎྜེ ཚ་ནྡ་རཱ་གཱ་དཱི་ནཾ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་པ་ཙྩ་ཡོ, རཱ་གོ ཙ རཱ་ག་དི་ཊྛཱི་ནཾ ཨ་དྷི་པ་ཏི་པ་ཙྩ་ཡོ་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ལ་དྡྷོ ཧོ་ཏི. ཡ་ཐཱ པ་ན ཨ་ཕོ་ཊྛ་བྦ་ཏྟཱ རཱུ་པ་དྷཱ་ཏུ་ཡཾ ཏ་ཡོ མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏཱ ན པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ས་པྤ་ཊི་གྷཱ, ཨེ་ཝཾ ཨ་པེ་ཀྑི་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ར་ཧི་ཏཱ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནེ་སུ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ ས་ཀ་བྷ་ཎྜེ ཚ་ནྡ་རཱ་གཱ་ད་ཡོ ན པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ་ཏི བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ་ནཾ ནཱ་ནཱ་ཀྑ་ཎི་ཀ་ཀ་མྨ་པ་ཙྩ་ཡ་ཏཱ ན ཝུ་ཏྟཱ. ན ཙ ད་སྶ་ནེ་ན་པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ་པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ་ནཾ ཀེ་ན་ཙི པ་ཙྩ་ཡེ་ན པ་ཙྩ་ཡོ་ཏི ཝུ་ཏྟཱ. ཡེ ཧི ད་སྶ་ནེ་ན པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཀི་ལེ་སཱ, ན ཏེ ད་སྶ་ན་ཏོ ཨུ་དྡྷཾ པ་ཝ་ཏྟ་ནྟི. ད་སྶ་ནེ་ན པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་པ་ཙྩ་ཡ་སྶ་པི པ་ན ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ས་ཧ་ག་ཏ་སྶ ས་ཧཱ་ཡ་ཝེ་ཀ་ལླ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ད་སྶ་ནེ་ན ཀ་ཏཾ, ན ཏ་སྶ ཀོ་ཙི བྷཱ་ཝོ ད་སྶ་ནེ་ན ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟི་དྷ་མྨ་ཏཾ ཨཱ་པཱ་དི་ཏོ་ཏི ཏ་སྶ ཨེ་ཀ་ནྟ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ་པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཏ་སྨཱ ཏ་སྶ ཏཱ་དི་ས་སྶེ་ཝ ས་ཏི ས་ཧཱ་ཡེ ཝི་པཱ་ཀུ་པྤཱ་ད་ན་ཝ་ཙ་ནཾ, ཨ་ས་ཏི ཙ ཝི་པཱ་ཀཱ་ནུ་པྤཱ་ད་ན་ཝ་ཙ་ནཾ ན ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི.

ཏ་ཡི་དཾ ས་བྦཾ ཏེ་སཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ནཾ ཨ་ཧོ་པུ་རི་སི་ཀཱ་མ་ཏྟ་ནྟི ཨ་པ་རེ. ཀ་སྨཱ? ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ས་ཧ་ག་ཏ་སྶ ཨེ་ཀ་ནྟེ་ན བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་ཏྟཱ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ཝུ་ཏྟཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ‘‘ཀ་ཏ་མེ དྷ་མྨཱ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ? ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ས་ཧ་ག་ཏོ ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དོ’’ཏི (དྷ. ས. ༡༤༠༦). ཡ་དི ཧི ཏཾ ཨི་ཙྪི་ཏཾ སི་ཡཱ, ཡ་ཐཱ ཨ་ཏཱི་ཏཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏྟི་ཀེ ‘‘ནི་ཡོ་གཱ ཨ་ནཱ་ག་ཏཱ་ར་མྨ་ཎཱ ན་ཏྠཱི’’ཏི (དྷ. ས. ༡༤༣༣) ཝ་ཏྭཱ ཝི་བྷ་ཛྫ ཝུ་ཏྟཾ, ཨེ་ཝ་མི་དྷཱ་པི ‘‘ནི་ཡོ་གཱ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ ན་ཏྠཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ས་ཧ་ག་ཏོ སི་ཡཱ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་ཧཱ་ཏ་བྦོ, སི་ཡཱ ན ཝ་ཏྟ་བྦོ’’ཏི ཝ་དེ་ཡྻ. ཡཱ ཙ ཏཾ ས་མ་ཏྠེ་ནྟེ་ན ‘‘ཡ་དི ཝུ་ཙྩེ་ཡྻུ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཡུ་ཏྟི ཝུ་ཏྟཱ, སཱ་པི ཨ་ཡུ་ཏྟི. ཀ་སྨཱ? ཡ་སྨཱ ད་སྶ་ནེ་ན པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ནཾ རཱ་ག་དི་ཊྛི་ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ཨུ་དྡྷ་ཙྩཱ་ནཾ ད་སྶ་ནེ་ན པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝོ ཨེ་ཝ ཨི་ཙྪི་ཏོ་ཏི. ཡཾ པ་ན ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ས་ཧ་ག་ཏོ ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དོ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏཾ སཱ་དྷེ་ཏུཾ ཨ་དྷི་པ་ཏི་པ་ཙྩ་ཡ་ནི་དྡེ་སེ ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་སྶ ཨ་ནུ་དྡྷ་ར་ཎཾ ནི་བ་ནྡྷ་ནཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་མྤི ཨ་ནི་བ་ནྡྷ་ནཾ པ་ཊྛཱ་ནེ སཱ་ཝ་སེ་ས་པཱ་ཋ་ད་སྶ་ན་ཏོ. ཏ་ཐཱ ཧི ‘‘ཨ་ཏཱི་ཏོ དྷ་མྨོ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་སྶ དྷ་མྨ་སྶ, ཨ་ནཱ་ག་ཏོ དྷ་མྨོ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་སྶ དྷ་མྨ་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་པ་ཙྩ་ཡེ་ན པ་ཙྩ་ཡོ’’ཏི (པ་ཊྛཱ. ༢.༡༨.༢) ཨེ་ཏེ་སཾ ཝི་བྷ་ངྒེ ཙེ་ཏོ་པ་རི་ཡ་ཉཱ་ཎ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣོ དྷ་མྨོ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་སྶ དྷ་མྨ་སྶཱ’’ཏི ཨེ་ཏ་སྶ ཝི་བྷ་ངྒེ ལ་བྦྷ་མཱ་ན་མྤི ན ཨུ་དྡྷ་ཊཾ.

བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་སྶ ཝི་པཱ་ཀ་དཱ་ནཾ པ་ཏི ད་སྶ་ནེ་ན པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་སྶ ས་ཧཱ་ཡ་བྷཱ་ཝཱུ་པ་ག་མ་ནཾ ཝི་ཙཱ་རེ་ཏ་བྦཾ. ཀིཾ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དི ཝི་ཡ དཱ་ན་སཱི་ལཱ་དཱི་ནཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ་ཡེ་ཝ ཝི་པཱ་ཀ་དཱ་ན་སཱ་མ་ཏྠི་ཡཱ ཋཱ་ན་ཝ་སེ་ན ད་སྶ་ནེ་ན་པ་ཧཱ་ཏ་བྦཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ་པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་སྶ ས་ཧཱ་ཡ་བྷཱ་ཝཾ ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ཏི, ཨུ་དཱ་ཧུ ཀི་ལེ་སཱ ཝི་ཡ ཀ་མྨ་སྶ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་དཱ་ནཾ པ་ཏཱི་ཏི? ཀི་ཉྩེ་ཏྠ – ཡ་དི ཏཱ་ཝ པུ་རི་མོ པ་ཀྑོ པ་ཧཱི་ན་ད་སྶ་ན་པྤ་ཧཱ་ཏ་བྦ་ཏྟཱ སེ་ཀྑ་ས་ནྟཱ་ནེ པ་ཝ་ཏྟི་ནོ བྷཱ་ཝ་ནཱ་པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་སྶ ཀི་རི་ཡ་བྷཱ་ཝོ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི པ་ཧཱི་ནཱ་ཝི་ཛྫཱ་ཏ་ཎྷཱ་མཱ་ནེ ས་ནྟཱ་ནེ པ་ཝ་ཏྟ་དཱ་ནཱ་དི ཝི་ཡ. ཨ་ཐ དུ་ཏི་ཡོ, ཏ་སྶཱ་པི ད་སྶ་ནེ་ན་པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་ཏཱ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི ཨ་པཱ་ཡ་ག་མ་ནཱི་ཡ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ན་ཏི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ, ཏ་སྨཱ ཧེ་ཊྛཱ ཝི་ཙཱ་རི་ཏ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ས་ཧ་ག་ཏ་སྶ ཝི་པཱ་ཀ་དཱ་ནཾ པ་ཏི པཱ་ལི༹་ཡཱ, ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ ཙ ཨ་ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཏྠ ཨ་ཏྠ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

སཱ་པཱིཏི ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ཙེ་ཏ་ནཱ་པི. ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝེཏི ས་མྤུ་ཎྞ་སྶ ཝི་པཱ་ཀ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝེ. ཡ་དི ཨ་པ་ནེ་ཏ་བྦཱ, ཀ་སྨཱ ‘‘ས་མ་ཝཱི་ས་ཏི ཙེ་ཏ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཏ་སྶ ཀཱ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ་པ་ཙྩ་ཡཱ པ་ན ས་བྦཱ་པེ་ཏཱ ཧོ་ནྟཱི’’ཏི. ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡ་པི པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡ ས་ཧ ཨེ་ཀ་ཝཱི་ས་ཏཱི་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ན, ཏ་ཐཱ ཨ་ཝ་ཙ་ན་སྶ ཝུ་ཏྟ་ཀཱ་ར་ཎ་ཏྟཱ. ཏཾ པ་ན ཨི་ཏ་རཱ་ཝ་ཙ་ན་སྶཱ་པི ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ས་མཱ་ན་རཱུ་པཱ་ཡ ཨེ་ཀི་སྶཱ ཨ་ཝ་ཙ་ནེ ཡཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ཨ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ ཨེ་ཀཱ ན ཝུ་ཏྟཱ, ཏེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ཡ་པི ཨ་ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨ་ཡཾ ཏི་ཀོཏི ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་ར་ཏྟི་ཀོ. པུ་རི་མ་ཏྟི་ཀནྟི པུ་ཉྙཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་ཏྟི་ཀཾ. པ་ཝི་ས་ཏཱིཏི ཀ་ཐཾ པ་ཝི་ས་ཏི. པུ་ཉྙཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་རོ ཧི ཨ་ཊྛ་ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་ཙེ་ཏ་ནཱ་པ་བྷེ་དོ ཀཱ་ཡ་དུ་ཙྩ་རི་ཏ་ཏོ ཝི་ར་མ་ནྟ་སྶ སི་ཡཱ ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་རོ, ཝ་ཙཱི་དུ་ཙྩ་རི་ཏ་ཏོ ཝི་ར་མ་ནྟ་སྶ སི་ཡཱ ཝ་ཙཱི་ས་ངྑཱ་རོ, མ་ནོ་དྭཱ་རེ པ་ན ཨུ་པྤ་ནྣཱ ཏེ་ར་ས་པི ཙེ་ཏ་ནཱ པུ་ཉྙཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་རོ ཙ ཧོ་ཏི ཙི་ཏྟ་ས་ངྑཱ་རོ ཙ. ཨ་པུ་ཉྙཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་རོ་པི ཀཱ་ཡ་དུ་ཙྩ་རི་ཏ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཡཾ སི་ཡཱ ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་རོ, ཝ་ཙཱི་དུ་ཙྩ་རི་ཏ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཡཾ སི་ཡཱ ཝ་ཙཱི་ས་ངྑཱ་རོ, དྭེ དྭཱ་རཱ་ནི མུ་ཉྩི་ཏྭཱ མ་ནོ་དྭཱ་རེ པ་ཝ་ཏྟི་ཡཾ སི་ཡཱ ཙི་ཏྟ་ས་ངྑཱ་རོ, ཨཱ་ནེ་ཉྫཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་རོ ཙཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ དུ་ཏི་ཡ་ཏྟི་ཀོ པུ་རི་མ་ཏྟི་ཀ་མེ་ཝ པ་ཝི་ས་ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ཏྠ་ཏོ པུ་ཉྙཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་རཱ་དཱི་ནཾ་ཡེ་ཝ ཝ་སེ་ན ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ’’ཏི.

༥༩༣. ཨ་ཝི་ཛྫཱ་བྷཱ་ཝེ བྷཱ་ཝ་ཏོཏི ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ཨ་ཏྠི་བྷཱ་ཝེ ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ བྷཱ་ཝ་ཏོ. ན ཧི ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ཨ་ས་ཏི ཀ་དཱ་ཙི ས་ངྑཱ་རཱ ས་མྦྷ་ཝ་ནྟི. ཨི་དཱ་ནི ཏཾ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་ཉྙཱ་ཎཾ ཨ་པྤ་ཧཱི་ནཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏེ་ན མ་གྒེ་ན ཨ་ནི་རོ་དྷོ ཨི་དྷ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ཨ་ཏྠི་བྷཱ་ཝོ, ན དྷ་ར་མཱ་ན་ཏཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. སྭཱ་ཡ་མ་ཏྠོ ཧེ་ཊྛཱ ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏོ་ཡེ་ཝ. ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ས་ངྑཱ་ཏ’’ནྟི ཙ ཨི་མི་ནཱ ཉཱ་ཎཱ་བྷཱ་ཝཱ་དིཾ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏི. ཨ་ཡ་ཉྷི ཨ-ཀཱ་རོ ‘‘ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀཱ དྷ་མྨཱ (དྷ. ས. དུ་ཀ་མཱ་ཏི་ཀཱ ༢) ཨ་བྷི་ཀྑུ་ཀོ ཨཱ་ཝཱ་སོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༧༦) ཏཾ་ཡོ་ག་ནི་ཝ་ཏྟི་ཡཾ དི་སྶ་ཏི. ཨ་བྷཱ་ཝོ ཧེ་ཏྠ དཱི་པི་ཏོ. ‘‘ཨ་པྤ་ཙྩ་ཡཱ དྷ་མྨཱ’’ཏི (དྷ. ས. དུ་ཀ་མཱ་ཏི་ཀཱ ༧) ཏཾ་ས་མྦ་ནྡྷི་ཏཱ་ནི་ཝ་ཏྟི་ཡཾ. པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ་ཉྷི པ་ཙྩ་ཡ་ས་མྦ་ནྡྷཱི་ཏི ཨ་པྤ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ་ཏྟཱ་ཏི ཏཾ་ས་མྦ་ནྡྷི་ཏཱ ཨེ་ཏྠ ཛོ་ཏཱི་ཡ་ཏི. ‘‘ཨ་ནི་ད་སྶ་ནཱ དྷ་མྨཱ’’ཏི (དྷ. ས. དུ་ཀ་མཱ་ཏི་ཀཱ ༩) ཏཾ་ས་བྷཱ་ཝ་ནི་ཝ་ཏྟི་ཡཾ. ནི་ད་སྶ་ན་ཉྷི ད་ཊྛ་བྦ་ཏཱ. ཨ་ཐ ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ནི་ད་སྶ་ནཾ ན པ་སྶ་ཏཱི་ཏི ཏ་གྒ་ཧེ་ཏ་བྦ་ཏཱ་ནི་ཝ་ཏྟི་ཡཾ. ཏ་ཐཱ ‘‘ཨ་ནཱ་ས་ཝཱ དྷ་མྨཱ’’ཏི (དྷ. ས. དུ་ཀ་མཱ་ཏི་ཀཱ ༡༥). ‘‘ཨ་པྤ་ཊི་གྷཱ དྷ་མྨཱ (དྷ. ས. དུ་ཀ་མཱ་ཏི་ཀཱ ༡༠), ཨ་ནཱ་ར་མྨ་ཎཱ དྷ་མྨཱ’’ཏི (དྷ. ས. དུ་ཀ་མཱ་ཏི་ཀཱ ༥༥) ཏཾ་ཀི་ཙྩ་ནི་ཝ་ཏྟི་ཡཾ. ‘‘ཨ་རཱུ་པི་ནོ དྷ་མྨཱ (དྷ. ས. ཏི་ཀ་མཱ་ཏི་ཀཱ ༡༡), ཨ་ཙེ་ཏ་སི་ཀཱ དྷ་མྨཱ’’ཏི (དྷ. ས. དུ་ཀ་མཱ་ཏི་ཀཱ ༥༧) ཏ་བྦྷཱ་ཝ་ནི་ཝ་ཏྟི་ཡཾ. ཏ་ད་ཉྙ་ཐཱ ཧི ཨེ་ཏྠ པ་ཀཱ་སཱི་ཡ་ཏི. ‘‘ཨ་མ་ནུ་སྶོ’’ཏི (དཱི. ནི. ༢.༣༢༡) ཏ་བྦྷཱ་ཝ་མ་ཏྟ་ནི་ཝ་ཏྟི་ཡཾ. མ་ནུ་སྶ་ཏྟ་མ་ཏྟཾ ན་ཏྠི, ཨ་ཉྙཾ ས་མཱ་ན་ནྟི ས་དི་ས་ཏཱ ཧེ་ཏྠ སཱུ་ཙཱི་ཡ་ཏི. ‘‘ཨ་སྶ་མ་ཎོ ས་མ་ཎ་པ་ཊི་ཉྙོ (ཨ. ནི. ༣.༡༣, ༢༧; པུ. པ. ༩༡, ༡༢༤), ཨ་པུ་ཏྟོ’’ཏི ཏ་ཐཱ ས་མྦྷཱ་ཝ་ནཱི་ཡ་གུ་ཎ་ནི་ཝ་ཏྟི་ཡཾ. ག་ར་ཧཱ ཧི ཨེ་ཏྠ ཉཱ་ཡ་ཏི. ‘‘ཀ་ཙྩི བྷོ་ཏོ ཨ་ནཱ་མ་ཡཾ (ཛཱ. ༡.༡༥.༡༤༦; ༢.༢༠.༡༢༩), ཨ་ནུ་ད་རཱ ཀ་ཉྙཱ’’ཏི ཏ་ད་ན་པྤ་བྷཱ་ཝ་ནི་ཝ་ཏྟི་ཡཾ. ‘‘ཨ་ནུ་པྤ་ནྣཱ དྷ་མྨཱ’’ཏི (དྷ. ས. ཏི་ཀ་མཱ་ཏི་ཀཱ ༡༧) ཏཾ་ས་དི་ས་བྷཱ་ཝ་ནི་ཝ་ཏྟི་ཡཾ. ཨ་ཏཱི་ཏཱ་ན་ཉྷི ཨུ་པྤ་ནྣ་པུ་བྦ་ཏྟཱ, ཨུ་པྤཱ་དི་དྷ་མྨཱ་ན་ཉྩ པ་ཙྩ་ཡེ་ཀ་དེ་ས་ནི་བྦ་ཏྟི་ཡཱ ཨཱ་ར་དྡྷུ་པྤཱ་ད་བྷཱ་ཝཱ, ཀཱ་ལ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟ་སྶ ཙ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏྟཱ ཨུ་པྤ་ནྣཱ་ནུ་ཀཱུ་ལ་ཏཱ, པ་གེ་ཝ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཱ་ན་ནྟི ཏ་བྦི་དྷུ་ར་བྷཱ་ཝོ ཨེ་ཏྠ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ‘‘ཨ་སེ་ཀྑཱ དྷ་མྨཱ’’ཏི (དྷ. ས. ཏི་ཀ་མཱ་ཏི་ཀཱ ༡༡) ཏ་ད་པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ནི་ཝ་ཏྟི་ཡཾ. ཏ་ནྣི་ཊྛཱ་ན་ཉྷེ་ཏྠ པ་ཀཱ་སཱི་ཡ་ཏི. ཨི་མེ་སཾ པ་ན ཨ་ཏྠཱ་ནཾ ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ པཱ་རི་སེ་སེ་ན ཡ་ཐཱ ཀུ་ས་ལ་པ་ཊི་པ་ཀྑཱ དྷ་མྨཱ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ, ཨེ་ཝཾ ཝི་ཛྫཱ་པ་ཊི་པ་ཀྑཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཉཱ་ཎ་པ་ཊི་པ་ཀྑོ དྷ་མྨོ ཨ་ཉྙཱ་ཎ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

སུ་ཁ་ས་ཉྙཱ་ཡ ག་ཧེ་ཏྭཱ དུ་ཀྑ་དུ་ཀྑ་ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་དུ་ཀྑ་ས་ངྑཱ་ར་དུ་ཀྑ་ཏཱ་ཧི ཝི་ཉྙཱུ་ཧི དུ་ཀྑ་ནྟྭེ་ཝ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ སཾ་སཱ་ར་དུ་ཀྑཾ སུ་ཁ་ནྟི ས་ཉྙཱ་ཡ ཨ་བྷི་ནི་ཝི་སི་ཏྭཱ, ཨེ་ཏེ་ན ཏ་ཏྠ ཏ་ཎྷཱ་པ་ཝ་ཏྟིཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨཱ་ར་བྷ་ཏཱིཏི ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏི. ཏ་ཎྷཱ་པ་རི་ཀྑཱ་རེཏི ཏ་ཎྷཱ་ཡ ‘‘སུ་ཁཾ སུ་བྷ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་ངྑ་ཏེ པ་རི་ཀྑ་ཏེ, ཨ་ལ་ངྐ་ཏེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཎྷཱ ཧི དུ་ཀྑ་སྶ ས་མུ་ད་ཡོ་ཏི ཨ་ཛཱ་ན་ནྟོ བཱ་ལོ ‘‘ཨ་ཧོ ཝ་ཏཱ་ཧཾ ཀཱ་ཡ་སྶ བྷེ་དཱ པ་རཾ མ་ར་ཎཱ ཁ་ཏྟི་ཡ་མ་ཧཱ་སཱ་ལཱ་ནཾ ས་ཧ་བྱ་ཏཾ ཨུ་པ་པ་ཛྫེ་ཡྻ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ. ནི. ༡.༤༤༢) པ་རི་ཏ་སྶ་ནྟོ ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་རེ པ་རི་ཀྑ་རོ་ཏི. ཏ་ཎྷཱ་པ་རི་ཀྑཱ་རེཏི ཝཱ ཏ་ཎྷཱ་ཡ པ་རི་ཝཱ་ར་བྷཱུ་ཏེ. ཏ་ཎྷཱ་ཝ་ཏྠུཾ ཧི ཙ་ཀྑཱ་དིཾ, རཱུ་པཱ་དི་ཉྩ ཨ་བྷི་ས་ངྑ་རི་ཏྭཱ ཏཾ་ས་མ་ངྒཱི་ནཾ དེ་ནྟཱ ས་ངྑ་རཱ ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཨུ་པ་ནེ་ནྟཱ ཏ་སྶཱ པ་རི་ཝཱ་རཱ ཝི་ཡ ཧོ་ནྟཱི་ཏི. ག་ཏི་ཝི་སེ་སེ བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀཱ་དི་ཀེ. ཨ་ནེ་ཀ་ས་ཏ་པ་སུ་བ་དྡྷ་བྷིཾ་ས་ནོ ཝཱ་ཛ་པེ་ཡྻཱ་དི་ཀོ ཡ་ཉྙོ. ཨ་མ་ར་ཎ་ཏྠཱ་ཏི ག་ཧི་ཏཱ དུ་ཀྐ་ར་ཀི་རི་ཡཱ ཨ་མ་ར་ཏ་པོ. ཨ་མ་རོ ཝཱ དེ་ཝོ ཝཱ བྷ་ཝེ་ཡྻཾ, དེ་ཝ་ཉྙ་ཏ་རོ ཝཱ་ཏི པ་ཝ་ཏྟི་ཏཱ ཝ་ཏ་ཙ་རི་ཡཱ ཨ་མ་ར་ཏ་པོ. དུ་ཀྑ་ཏྟཱ ཝཱ མ་རོ མཱ་ར་ཀོ ཏ་པོ ཨ་མ་ར་ཏ་པོ. དི་ཊྛེ ཨ་དི་ཊྛ་ས་དྡོ ཝི་ཡ མ་རེ ཨ་མ་ར་ས་དྡོ ད་ཊྛ་བྦོ.

ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དི་པ་པཱ་ཏ་དུ་ཀྑ་ཛ་ན་ན་ཏོ མ་རུ་པྤ་པཱ་ཏ་ས་དི་ས་ཏཱ པུ་ཉྙཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་སྶ ཝུ་ཏྟཱ. ‘‘མ་ཧཱ་པ་རི་ལཱ༹་ཧ་ཛ་ནི་ཀ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ནུ་ད་ཧ་ན་ཊྛེ་ན ཏི་ཎུ་ཀྐཱ་ས་དི་ས་ཏཾ པུ་ཉྙ་ཕ་ལ་སྶ ད་སྶེ་ཏི. ཨ་པྤ་སྶཱ་ད་ཏ་ཉྩཱཏི ཙ-ས་དྡེ་ན ཨ་དྷི་ཀུ་ཊྚ་ན་ཝི་ནི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཨ་ངྒ་པ་ཙྩ་ངྒ་པ་ལི་བྷ་ཉྫ་ནཱ་དིཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཏ་པྤ་ཙྩ་ཡནྟི ཏ་སྶ ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་དུ་ཀྑ་ས་བྷཱ་ཝ་སྶ སུ་ག་ཏི་ཕ་ལ་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏཾ. ར་མ་ཎཱི་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན ཙ ཨ་སྶཱ་ད་བྷཱ་ཝེ་ན ཙ ག་ཡ྄ཧ་མཱ་ནཾ པུ་ཉྙ་ཕ་ལཾ དཱི་པ་སི་ཁཱ་མ་དྷུ་ལི་ཏྟ་ས་ཏྠ་དྷཱ་རཱ་ས་དི་སཾ. ཏ་ད་ཏྠོ ཙ པུ་ཉྙཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་རོ ཏཾ་ནི་པཱ་ཏ་ལེ་ཧ་ན་ས་དི་སོ ཝུ་ཏྟོ. ‘‘སུ་ཁོ ཨི་མི་སྶཱ པ་རི་བྦཱ་ཛི་ཀཱ་ཡ ཏ་རུ་ཎཱ་ཡ མུ་དུ་ཀཱ་ཡ ལོ་མ་སཱ་ཡ བཱ་ཧཱ་ཡ ས་མྥ་སྶོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ. ནི. ༡.༤༦༩) སུ་ཁ་ས་ཉྙཱ་ཡ ཨ་སུ་བྷ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨ་ས་ལླ་ཀྑ་ཎེ་ནེ་ཝ ཨེ་ཀ་ཙྩ་ཀཱ་མ་པ་རི་བྷོ་གོ་ཏི བཱ་ལོ ཝི་ཡ གཱུ་ཐ་ཀཱི་ལ༹་ནཾ, ཀི་ལེ་སཱ་བྷི་བྷཱུ་ཏ་ཏཱ་ཡ ཀོ་དྷཱ་ར་ཏི་ཨ་བྷི་བྷཱུ་ཏོ ཨ་ས་ཝ་སོ མ་རི་ཏུ་ཀཱ་མོ ཝི་ཡ ཝི་ས་ཁཱ་ད་ནཾ ས་མྤ་ཏི ཀི་རི་ཡཱ་ཁ་ཎེ, ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ཕ་ལ་ཀྑ་ཎེ ཙ ཛི་གུ་ཙྪ་ནཱི་ཡཾ, དུ་ཀྑ་ཉྩ ཨ་པུ་ཉྙཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་རཾ ཨཱ་ར་བྷ་ཏི. ལོ་བྷ་ས་ཧ་ག་ཏ་སྶ ཝཱ གཱུ་ཐ་ཀཱི་ལ༹་ན་ས་དི་ས་ཏཱ, དོ་ས་ས་ཧ་ག་ཏ་སྶ ཝི་ས་ཁཱ་ད་ན་ས་དི་ས་ཏཱ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཱ. ས་བྷ་ཡ་སྶཱ་པི པི་སཱ་ཙ་ན་ག་ར་སྶ ཀཱ་མ་གུ་ཎ་ས་མི་དྡྷི་ཡཱ སུ་ཁ་ཝི་པ་ལླཱ་ས་ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝོ ཝི་ཡ ཨཱ་རུ་པྤ་ཝི་པཱ་ཀཱ་ནཾ ནི་ར་ནྟ་ར་ཏཱ་ཡ, ཨ་ནུ་པ་ལ་ཀྑི་ཡ་མཱ་ན་ཨུ་པྤཱ་ད་ཝ་ཡཱ་ནཾ དཱི་གྷ་ས་ནྟཱ་ན་ཏཱ་ཡ ཨ་ག་ཡ྄ཧ་མཱ་ན་ཝི་པ་རི་ཎཱ་མཱ་ནཾ ས་ངྑཱ་ར་ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་དུ་ཀྑ་བྷཱུ་ཏཱ་ན་མྤི ནི་ཙྩཱ་དི་ཝི་པ་ལླཱ་ས་ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝོ་ཏི, ཏེ་སཾ པི་སཱ་ཙ་ན་ག་ར་ས་དི་ས་ཏཱ, ཏ་ད་བྷི་མུ་ཁ་ག་མ་ན་ས་དི་ས་ཏཱ ཙ ཨཱ་ནེ་ཉྫཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་སྶ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཱ.

ཨ་ཝི་ཛྫཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཝ ས་ངྑཱ་ར་བྷཱ་ཝོ, ན ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝེ ས་ངྑེ་པེ་ན ཨ་ནྭ་ཡ་ཏོ, བྱ་ཏི་རེ་ཀ་ཏོ ཙ ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ སུ་ཏྟེ་ན ས་མ་ཏྠེ་ཏུཾ ‘‘ཝུ་ཏྟ་མྤི ཙེ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ སུ་ཏྟ་པ་དཾ ཨཱ་བྷ་ཏཾ. ཏ་ཏྠ ཨ་ཝི་དྭཱཏི ཨ་ཝི་དྡ་སུ. ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ག་ཏོཏི ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ, ཨ་པྤ་ཧཱི་ནཱ་ཝི་ཛྫོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.

པ་ཊྛཱ་ན་པ་ཙྩ་ཡ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༥༩༤. ཏཱ་ཝཱཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟ་རཱ་པེ་ཀྑོ ནི་པཱ་ཏོ, ཏེ་ན ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ པ་ཙྩ་ཡོ’’ཏི ཨི་དཾ ཏཱ་ཝ སི་དྡྷཾ, ཨི་དཾ པ་ན ཨ་པ་རཾ ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. ‘‘ཨི་དཾ པ་ན ཝ་ཏྟ་བྦ’’ནྟི ཡ་མ་ཏྠཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ པ་ཙྩ་ཡ་དྷ་མྨཱ ནཱ་མ ཡེ་སཾ པ་ཙྩ་ཡཱ ཧོ་ནྟི, ཡ་ཐཱ ཝཱ པ་ཙྩ་ཡཱ ཧོ་ནྟི, ཏ་དུ་བྷ་ཡེ་སཾ བ་ཧུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ནེ་ཀ་དྷཱ་ཝ པ་ཙྩ་ཡཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ་པི ཏཾ ཨཱ་ས་ངྐ་ནྟོ པུ་ཙྪི ‘‘ཀ་ཏ་མེ་སཾ ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ཀ་ཐཾ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི, པུ་ཉྙཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་རཱ་ད་ཡོ བ་ཧཱུ ས་ངྑཱ་རཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཨ་ཝི་ཛྫཱ ཙ ཏེ་སཾ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི, ན ས་བྦེ་སཾ ཨེ་ཀ་དྷཱ་ཝ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨི་མེ་སཾ ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ཨེ་ཝཾ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨི་དཾ ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏྲཱཏི ཏ་སྨིཾ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝེ. ཡ་དི་པི ‘‘ཀ་ཏ་མེ་སཾ ས་ངྑཱ་རཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏོ པུ་ཙྪཱ ཨཱ་ར་དྡྷཱ, ཨེ་ཀ་དེ་སེ་ན པ་ན ས་མུ་དཱ་ཡོ་པ་ལ་ཀྑ་ཎ་མེ་ཏ་ནྟི དྭཱ་ད་ས་ནྣཾ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་ངྒཱ་ནཾ ཡ་ཐཱ་ས་ཀཾ པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣཱ་ནཾ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝོ ཝ་ཏྟ་བྦོ་ཏི ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ, ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ཝཱ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝེ པུ་ཙྪི་ཏེ ཏ་པྤ་ས་ངྒེ་ན ས་བྦེ་ས་མྤི པ་ཙྩ་ཡ་དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝཾ ཝི་ས་ཛྫེ་ཏུ་ཀཱ་མོ པ་ཙྩ་ཡེ ཏཱ་ཝ པཱ་ལི༹་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཏ་ཏྠ ཙ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཙ་ཏུ་ཝཱི་ས་ཏི པ་ཙྩ་ཡཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏེ་སཾ ཝ་སེ་ན ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དཱི་ནཾ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.

‘‘ཧེ་ཏུ ཙ སོ པ་ཙྩ་ཡོ ཙཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཝ་ཙ་ནེ་ན ཧེ་ཏུ་ནོ, ཨ་དྷི་པ་ཏི་པ་ཙྩ་ཡཱ་དི་བྷཱུ་ཏ་སྶ ཙ ག་ཧ་ཎཾ སི་ཡཱ་ཏི ཏཾ ནི་ཝཱ་རེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཧེ་ཏུ ཧུ་ཏྭཱ པ་ཙྩ་ཡོ’’ཏི. ཨེ་ཝ་མྤི སོ ཨེ་ཝ དོ་སོ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི པུ་ན ཨཱ་ཧ ‘‘ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཙྩ་ཡོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཏེ་ན ན ཨི་དྷ ཧེ་ཏུ་ས་དྡེ་ན དྷ་མྨ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཀ་ཏཾ, ཨ་ཐ ཁོ དྷ་མྨ་སྶ ས་ཏྟི་ཝི་སེ་སོ ག་ཧི་ཏོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཏ་སྶ ཧི པ་ཙྩ་ཡ་ས་དྡ་སྶ ཙ ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཧེ་ཏུ ཙ སོ པ་ཙྩ་ཡོ ཙ, ཧེ་ཏུ ཧུ་ཏྭཱ པ་ཙྩ་ཡོ’’ཏི ཙ ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ པ་ར་ཏོ པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘ཧེ་ཏཱུ ཧེ་ཏུ…པེ… ཧེ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡེ་ན པ་ཙྩ་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (པ་ཊྛཱ. ༡.༡.༡) ཏེ་ན ཏེ་ན ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝཱ་དི་ཨུ་པ་ཀཱ་རེ་ན ཏ་སྶ ཏ་སྶ དྷ་མྨ་སྶ ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཀ་ཏྟཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ‘‘ཡོ ཧི དྷ་མྨོ ཡཾ དྷ་མྨཾ ཨ་པྤ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཡ ཏི་ཊྛ་ཏི ཝཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཝཱ, སོ ཏ་སྶ པ་ཙྩ་ཡོ’’ཏི (པ་ཊྛཱ. ཨ་ཊྛ. པ་ཙྩ་ཡུ་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ), ‘‘མཱུ་ལ་ཊྛེ་ན ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཀོ དྷ་མྨོ ཧེ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡོ’’ཏི (པ་ཊྛཱ. ཨ་ཊྛ. པ་ཙྩ་ཡུ་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ཙ ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ནཱ དྷ་མྨ་པ་ཊྛཱ་ན་ནི་དྡེ་སེ་ན དྷ་མྨ་ཏོ ཨ་ཉྙཱ དྷ་མྨ་ས་ཏྟི ནཱ་མ ན་ཏྠཱི་ཏི དྷ་མྨེ་ཧེ་ཝ དྷ་མྨ་ས་ཏྟི་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཾ ཀ་ཏ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨི་དྷཱ་པི ཝཱ ‘‘ཧེ་ཏུ ཙ སོ པ་ཙྩ་ཡོ ཙཱ’’ཏི དྷ་མྨེ་ནེ་ཝ དྷ་མྨ་ས་ཏྟིཾ ད་སྶེ་ཏི. ན ཧི ‘‘ཧེ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀོ ཨུ་དྡེ་སོ ཀུ་ས་ལཱ་དི་ཨུ་དྡེ་སོ ཝི་ཡ དྷ་མྨ་པྤ་དྷཱ་ནོ, ཨ་ཐ ཁོ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཀ་བྷཱ་ཝ་པྤ་དྷཱ་ནོ་ཏི.

‘‘ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཏ་བྦྷཱ་ཝེ་ན པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་དཱི་སུ ཨ་ཏི་དི་ས་ཏི ‘‘ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཉྩ ཏཾ པ་ཙྩ་ཡོ ཙཱ་ཏི ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་པ་ཙྩ་ཡོ, ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཧུ་ཏྭཱ པ་ཙྩ་ཡོ, ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཙྩ་ཡོ་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི, ན ཀ་མྨ་དྷཱ་ར་ཡ་མ་ཏྟཾ.

༥༩༥. ཝ་ཙ་ནཱ་ཝ་ཡ་ཝོཏི སཱ་དྷ་ནཱ་ཝ་ཡ་ཝཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. ཝ་ཙ་ན་ས་བྷཱ་ཝ་ཉྷི སཱ་དྷ་ནཾ པ་རེ་སཾ ཨ་ཝི་དི་ཏ་ཏྠ་ཉཱ་པ་ན་ཏོ ལོ་ཀེ སཱ་དྷ་ན་ནྟི པཱ་ཀ་ཊཾ པ་ཉྙཱ་ཏཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ནཾ ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་ལ་ཀྑ་ཎཾ, ཝ་ཙ་ན་ས་བྷཱ་ཝ་ཉྩ སཱ་དྷ་ནཾ, ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་པ་ཀྑཱ་དཱི་ནི ཝ་ཙ་ནཱ་ནི སཱ་དྷ་ན་ནྟི ཙ ཉཱ་ཡ་ཝཱ་དི་ནོ ཝ་ད་ནྟི. པ་ཊི་ཉྙཱ, ཧེ་ཏཱུ་ཏི་ཨཱ་དཱི་སཱུཏི པ་ཊི་ཉྙཱ, ཧེ་ཏུ, ཨུ་དཱ་ཧ་ར་ཎ, ཨུ་པ་ན་ཡ, ནི་ག་མ་ནཱ་ནི. ཨུ་དཱ་ཧ་ར་ཎ་སཱ་དྷ་མྨི་ཡཱ སཱ་དྷྱ་སཱ་དྷ་ནཾ ཧེ་ཏུ. ཝི་རཱུ་པོ ཧེ་ཏཱུ་ཏི ཙ ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ ཀཱ་ར་ཎཾ ཡཾ ཀི་ཉྩི ཀཱ་ར་ཎ་ལ་ཀྑ་ཎཾ, ས་མྤཱ་པ་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎ་མྤི ཝཱ. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཏ་སྶཱ་པི ས་ངྒ་ཧེ་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཡ, ཉཱ་པ་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎཾ པ་ན ཝ་ཙ་ནཱ་ཝ་ཡ་ཝ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ག་ཧི་ཏཾ. ཀཱ་མཾ མཱུ་ལ་མྤི ཀཱ་ར་ཎ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཀཱ་ར་ཎ་མེ་ཝ, ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི པ་ནེ་ཏྠ པ་ཙྩ་ཡ་ཧེ་ཏུ ག་ཧི་ཏོ. མཱུ་ལ་ནྟི ཧེ་ཏུ་ཧེ་ཏཱུ་ཏི ཀཱ་ར་ཎ་ཝི་སེ་ས་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ མཱུ་ལ་སྶ ཝི་སུཾ ག་ཧ་ཎཾ. ཨེ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་ཝ་ཙ་ནཾ ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི, ཏ་ཉྩ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཊྛི་ཏཱི་ནཾ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཏི་ཊྛ་ཏི ཝཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཝཱ’’ཏི. ཨེ་ཀ་ཙྩོ ཧི པ་ཙྩ་ཡོ ཋི་ཏི་ཡཱ ཨེ་ཝ ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཀོ ཧོ་ཏི ཡ་ཐཱ པ་ཙྪཱ་ཛཱ་ཏ་པ་ཙྩ་ཡོ, ཨེ་ཀ་ཙྩོ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨེ་ཝ ཡ་ཐཱ ཨ་ན་ནྟ་རཱ་དི་ཀོ, ཨེ་ཀ་ཙྩོ ཨུ་བྷ་ཡ་སྶ ཡ་ཐཱ ཧེ་ཏུ་ཨཱ་ད་ཡོ.

ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎོཏི ཙ དྷ་མྨེ་ན དྷ་མྨ་ས་ཏྟིཾ ཨུ་པ་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཧི་ནོ་ཏི པ་ཏི་ཊྛཱ་ཏི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཧེ་ཏུ, ཨ་ནེ་ཀ་ཏྠ་ཏྟཱ དྷཱ་ཏུ་ས་དྡཱ་ནཾ ཧི-ས་དྡོ མཱུ་ལ་ས་དྡོ ཝི་ཡ པ་ཏི་ཊྛ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཧི་ནོ་ཏི ཝཱ ཨེ་ཏེ་ན ཀ་མྨ་ནི་དཱ་ན་བྷཱུ་ཏེ་ན ཨུ་དྡྷཾ ཨོ་ཛཾ ཨ་ཏི་ཧ་ར་ནྟེ་ན མཱུ་ལེ་ན ཝི་ཡ པཱ་ད་པོ ཏ་པྤ་ཙྩ་ཡཾ ཕ་ལཾ ག་ཙྪ་ཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཏི ཝུ་དྡྷིཾ ཝི་རུ་ལ༹ྷིཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཧེ་ཏུ. ཨ་ཏྟ་ནོ ཕ་ལཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཀཱ་ར་ཎཾ. ནི་ད་དཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟཾ ཝི་ཡ ཧོ་ཏཱི་ཏི ནི་དཱ་ནཾ. ས་མྦྷ་ཝ་ཏི ཏཾ ཨེ་ཏ་སྨཱ་ཏི ས་མྦྷ་ཝོ. པ་བྷ་ཝ་ཏི ཨེ་ཏ་སྨཱ་ཏི པ་བྷ་ཝོཏི པ་ཙྩ་ཡ་ཧེ་ཏུ་ས་དྡེ་ཧི ཨི་ཏ་རེ་ས་མྤི ས་མཱ་ན་ཏྠ་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ་པི ཀཱ་ར་ཎ་ཝི་སེ་ས་ཝི་ས་ཡོ ཧེ་ཏུ་ས་དྡོ, ཀཱ་ར་ཎ་སཱ་མ་ཉྙ་ཝི་ས་ཡོ པ་ཙྩ་ཡ་ས་དྡོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘མཱུ་ལ་ཊྛེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཧེ་ཏུ་ཨ་ཏྠོ, པ་ཙྩ་ཡ་ཊྛོ ཙ ཧེ་ཊྛཱ པ་པ་ཉྩ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཏཾ ས་ངྑི་པྤཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ངྑེ་པ་ཏོ…པེ… ཧེ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡོ’’ཏི.

ཡ་ཐཱ སཱ་ལི་ཝཱི་ཧི་བཱི་ཛཱ་དཱི་ནི ཏཾ་ཏཾ་ཨོ་ས་དྷཱི་ནཾ སཱ་ལི་ཝཱི་ཧི་ཨཱ་དི་བྷཱ་ཝ་སྶ སཱ་དྷ་ཀཱ་ནི, མ་ཎི་ཨཱ་དི་པྤ་བྷཱ་ཝ་ཏྠཱུ་ནི ཙ ནཱི་ལཱ་དི་ཝ་ཎྞཱ་ནི ནཱི་ལཱ་དི་པྤ་བྷཱ་སཱ་དྷ་ཀཱ་ནི, ཨེ་ཝཾ ཧེ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡོ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཨ་ཏྟ་ནཱ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཀུ་ས་ལཱ་དི་བྷཱ་ཝ་སྶ སཱ་དྷ་ཀོ་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི ‘‘སོ སཱ་ལི་ཨཱ་དཱི་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ. ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ནནྟི ཙ རེ་ཝ་ཏཱ་ཙ་རི་ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེཏི ཧེ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡོ ཡ་དི ཀུ་ས་ལཱ་དི་བྷཱ་ཝ་སཱ་དྷ་ཀོ, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི. ན ས་མྤ་ཛྫ་ཏི ན སི་ཛ྄ཛྷ་ཏི. ཡ་ཐཱ ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལ་ཧེ་ཏུ ཏཾ་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་རཱུ་པ་སྶ ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལ་བྷཱ་ཝཱ་ཡ ན པ་རི་ཡ་ཏྟོ, ཨེ་ཝཾ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏོ་པི ཧེ་ཏུ ཏཾ་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་རཱུ་པ་སྶ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་བྷཱ་ཝཱ་ཡ. ས་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ ཧི ཏཾ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ན ཧི སོ ཏེ་སཾ ཀུ་ས་ལཱ་དི་བྷཱ་ཝཾ སཱ་དྷེ་ཏཱི’’ཏི. ཧེ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡོ ཙ ཏེ་སཾ ཧོ་ཏི་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ན ཙ པ་ཙྩ་ཡོ ན ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཨི་དཱ་ནི ཏ་མ་ཏྠཾ པཱ་ལི༹་ཡཱ ས་མ་ཏྠེ་ཏུཾ ‘‘ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཝི་ནཱ ཨེ་ཏེ་ནཱཏི ཨེ་ཏེ་ན ཧེ་ཏུ་ནཱ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་བྷཱ་ཝ་སཱ་དྷ་ཀེ་ན ཝི་ནཱ ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀ་ཏྟཱ, ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་བྷཱ་ཝོ སི་དྡྷོ ས་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.

‘‘ཡོ་ནི་སོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, མ་ན་སི ཀ་རོ་ཏོ ཨ་ནུ་པྤ་ནྣཱ ཙེ་ཝ ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི, ཨུ་པྤ་ནྣཱ ཙ ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ ཨ་བྷི་ཝ་ཌྜྷ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི (ཨ. ནི. ༡.༦༧) ཝ་ཙ་ནེ་ཧི ཀུ་ས་ལ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་པྤ་ཊི་བ་དྡྷ་ཏཱ སི་དྡྷཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་པྤ་ཊི་བ་དྡྷོ ཀུ་ས་ལ་བྷཱ་ཝོ’’ཏི. ཨེ་ཏེ་ནེ་ཝ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་བྷཱ་ཝཱ་པི ཀུ་ས་ལ་བྷཱ་ཝོ ཝི་ཡ ན ཧེ་ཏུ་པ་ཊི་བ་དྡྷཱ་ཏི ད་སྶི་ཏཾ ཧོ་ཏི. ཡཾ པ་ནེ་ཀེ མ་ཉྙེ་ཡྻུཾ ‘‘ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀ་ཧེ་ཏུ་སྶ ཨ་ཀུ་ས་ལ་བྷཱ་ཝོ ཝི་ཡ ས་ཧེ་ཏུ་ཀ་ཧེ་ཏཱུ་ན་མྤི ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཝ ཀུ་ས་ལཱ་དི་བྷཱ་ཝོ, ཨ་ཉྙེ་སཾ ཏཾ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ་ནཾ ཧེ་ཏུ་པ་ཊི་བ་དྡྷོ’’ཏི, ཏ་སྶ ཨུ་ཏྟ་རཾ ཝ་ཏྟུཾ ‘‘ཡ་དི ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨ་ལོ་བྷོ ཀུ་ས་ལོ ཝཱ སི་ཡཱ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏོ ཝཱཏི ཡ་དི ཨ་ལོ་བྷོ ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཀུ་ས་ལོ, སོ ཀུ་ས་ལ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏོ ན སི་ཡཱ. ཨ་ཐ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏོ ཏཾ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ ཀུ་ས་ལོ ན སི་ཡཱ ཨ་ལོ་བྷ་ས་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨ་དོ་ས་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝོ ཝི་ཡ. ཡ་སྨཱ པ་ན ཨུ་བྷ་ཡ་ཐཱ་པི ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཡ་ཐཱ ཨུ་བྷ་ཡ་ཐཱ ཧོ་ནྟེ་སུ ས་དྡྷཱ་དཱི་སུ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟེ་སུ ཧེ་ཏུ་པ་ཊི་བ་དྡྷཾ ཀུ་ས་ལཱ་དི་བྷཱ་ཝཾ པ་རི་ཡེ་སེ་ཐ, ན ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཨེ་ཝཾ ཧེ་ཏཱུ་སུ་པི ཀུ་ས་ལཱ་དི་ཏཱ ཨ་ཉྙ་པ་ཊི་བ་དྡྷཱ པ་རི་ཡེ་སི་ཏ་བྦཱ, ན ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཧེ་ཏཱུ་སུ ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཝ ཀུ་ས་ལཱ་དི་བྷཱ་ཝོ’’ཏི, ཏཾ ན ཡུ་ཛྫ་ཏི. སཱ པ་ན པ་རི་ཡེ་སི་ཡ་མཱ་ནཱ ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རཱ་དི་པ་ཊི་བ་དྡྷཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཧེ་ཏཱུ་སུ ཝི་ཡ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟེ་སུ་པི ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རཱ་དི་པ་ཊི་བ་དྡྷོ ཀུ་ས་ལཱ་དི་བྷཱ་ཝོ, ན ཧེ་ཏུ་པ་ཊི་བ་དྡྷོ་ཏི སི་དྡྷཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.

ཝི་རུ་ལ༹ྷ་མཱུ་ལཱ ཝི་ཡཱཏི ཨེ་ཏེ་ན མཱུ་ལཱ་ནི ཝི་ཡ མཱུ་ལཱ་ནཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘སུ་པྤ་ཏི་ཊྛི་ཏ་བྷཱ་ཝ་སཱ་དྷ་ནེ་ནཱ’’ཏི. སྭཱ་ཡཾ ‘‘ཀུ་ས་ལོ དྷ་མྨོ ཀུ་ས་ལ་སྶ, ཀུ་ས་ལོ དྷ་མྨོ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་སྶ, ཀུ་ས་ལོ དྷ་མྨོ ཀུ་ས་ལཱ་བྱཱ་ཀ་ཏ་སྶ, ཨ་ཀུ་ས་ལོ དྷ་མྨོ ཨ་ཀུ་ས་ལ་སྶ, ཨ་ཀུ་ས་ལོ དྷ་མྨོ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་སྶ, ཨ་ཀུ་ས་ལོ དྷ་མྨོ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་བྱཱ་ཀ་ཏ་སྶ, ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏོ དྷ་མྨོ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་སྶཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ས་ཏྟ་དྷཱ པ་ཉྷཱ་ཝཱ་རེ ནི་དྡི་ཊྛོ. ཡཾ པ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཧེ་ཏུ་ཀི་ཙྩཾ ད་སྶེ་ནྟེ་ན ‘‘ཧེ་ཏཱུ ཧེ་ཏུ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཀཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ, ཏཾ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ་ན་ཉྩ རཱུ་པཱ་ནཾ ཧེ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡེ་ན པ་ཙྩ་ཡོ’’ཏི (པ་ཊྛཱ. ༡.༡.༡), ཏ་ཏྠ པ་ཋ་མོ ཧེ་ཏུ་ས་དྡོ པ་ཙྩ་ཏྟ་ནི་དྡི་ཊྛོ པ་ཙྩ་ཡ་དྷ་མྨ་ནི་དྡེ་སོ, ཏེ་ན་སྶ ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཀ་ཏཱ ཧེ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡ་ཏཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. དུ་ཏི་ཡོ པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ་ཝི་སེ་ས་ནཾ, ཏེ་ན ན ཡེ་སཾ ཀེ་ས་ཉྩི ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཀཱ་ནཾ ཧེ་ཏཱུ ཧེ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡེ་ན པ་ཙྩ་ཡོ, ཨ་ཐ ཁོ ཧེ་ཏུ་ནཱ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ན་ནུ ཙ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ས་དྡ་སྶ སཱ་པེ་ཀྑ་ཏྟཱ དུ་ཏི་ཡེ ཧེ་ཏུ་ས་དྡེ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ་པི ཨ་ཉྙ་སྶ ཨ་པེ་ཀྑི་ཏ་བྦ་སྶ ཨ་ནི་དྡི་ཊྛ་ཏྟཱ ཧེ་ཏཱུ ཨ་ཏྟ་ནཱ་ཝ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཀཱ་ནཾ ཧེ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡེ་ན པ་ཙྩ་ཡོ་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི? ནཱ་ཡ་མེ་ཀ་ནྟོ. ཧེ་ཏུ་ས་དྡོ ཧི པ་ཙྩ་ཏྟ་ནི་དྡི་ཊྛོ ‘‘ཧེ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡེ་ན པ་ཙྩ་ཡོ’’ཏི ཨེ་ཏྠེ་ཝ བྱཱ་ཝ་ཊོ ཡ་དཱ ག་ཡ྄ཧ་ཏི, ན ཏ་དཱ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཝི་སེ་ས་ནཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཨ་ཝི་སི་ཊྛཱ ཡེ ཀེ་ཙི ག་ཧི་ཏཱ བྷ་ཝེ་ཡྻུ་ནྟི. ན་ནུ ཙ ཡ་ཐཱ ‘‘ཨ་རཱུ་པི་ནོ ཨཱ་ཧཱ་རཱ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཀཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ, ཨ་རཱུ་པི་ནོ ཨི་ནྡྲི་ཡཱ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཀཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ན’’ནྟི ཙ ཝུ་ཏྟེ དུ་ཏི་ཡེ་ན ཨཱ་ཧཱ་ར་གྒ་ཧ་ཎེ་ན, ཨི་ནྡྲི་ཡ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཙ ཝི་ནཱ་པི ཨཱ་ཧཱ་རི་ནྡྲི་ཡ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཀཱ་ཝ ག་ཡ྄ཧ་ནྟི, ཨེ་ཝ་མི་དྷཱ་པི སི་ཡཱ་ཏི? ན, ཨཱ་ཧཱ་རི་ནྡྲི་ཡཱ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་སྶ ཝ་ཛྫེ་ཏ་བྦ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཝ་ཛྫེ་ཏ་བྦཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཧི ཏ་ཏྠ དུ་ཏི་ཡེ ཨཱ་ཧཱ་རི་ནྡྲི་ཡ་གྒ་ཧ་ཎེ ཨ་ས་ཏི་པི ཏཾ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཀཱ་ཝ ག་ཡ྄ཧ་ནྟཱི་ཏི ཏཾ ན ཀ་ཏཾ, ཨི་དྷ པ་ན ཝ་ཛྫེ་ཏ་བྦཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཀ་ཏྟ་བྦཾ དུ་ཏི་ཡཾ ཧེ་ཏུ་གྒ་ཧ་ཎཾ. ཨེ་ཝ་མྤི ‘‘ཧེ་ཏཱུ ཧེ་ཏུ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཀཱ་ན’’ནྟི ཨེ་ཏྠ ཧེ་ཏུ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཀཱ་ནཾ སོ ཨེ་ཝ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཀ་ཧེ་ཏཱུ་ཏི ཝི་སེ་ས་ན་སྶ ཨ་ཀ་ཏ་ཏྟཱ ཡོ ཀོ་ཙི ཧེ་ཏུ ཡ་སྶ ཀ་སྶ་ཙི ཧེ་ཏུ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་སྶ ཧེ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡེ་ན པ་ཙྩ་ཡོ་ཏི ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི? ནཱ་པ་ཛྫ་ཏི, པ་ཙྩ་ཏྟ་ནི་དྡི་ཊྛ་སྶེ་ཝ ཧེ་ཏུ་ནོ པུ་ན ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཝི་སེ་ས་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཨེ་ཏ་ད་ཏྠ་མེ་ཝ ཧི ཝི་ནཱ་པི དུ་ཏི་ཡེ་ན ཧེ་ཏུ་ས་དྡེ་ན ཧེ་ཏུ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ སི་དྡྷེ་པི ཏ་སྶ ག་ཧ་ཎཾ ཀ་ཏཾ.

ཨ་ཐ ཝཱ ཨ་ས་ཏི དུ་ཏི་ཡེ ཧེ་ཏུ་ས་དྡེ ཧེ་ཏུ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཀཱ་ནཾ ཧེ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡེ་ན པ་ཙྩ་ཡོ, ན པ་ན ཧེ་ཏཱུ་ན་ནྟི ཨེ་ཝ་མྤི ག་ཧ་ཎཾ སི་ཡཱ་ཏི ཏ་ནྣི་ཝཱ་ར་ཎ་ཏྠཾ སོ ཝུ་ཏྟོ. ཏེ་ན ཧེ་ཏུ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ཡེ ལ་བྷ་ནྟི, ཏེ་སཾ ས་བྦེ་སཾ ཧེ་ཏཱུ་ནཾ, ཨ་ཉྙེ་ས་མྤི ཧེ་ཏཱུ ཧེ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡེ་ན པ་ཙྩ་ཡོ་ཏི ད་སྶི་ཏཾ ཧོ་ཏི. ཡ་སྨཱ པ་ན ཧེ་ཏུ་ཛྷཱ་ན་མ་གྒཱ པ་ཏི་ཊྛཱ་མ་ཏྟཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཉྙ་དྷ་མྨ་ནི་ར་པེ་ཀྑཱ, ན ཨཱ་ཧཱ་རི་ནྡྲི་ཡཱ ཝི་ཡ སཱ་པེ་ཀྑཱ ཨེ་ཝ, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཏེ་སྭེ་ཝ དུ་ཏི་ཡཾ ཧེ་ཏཱ་དི་གྒ་ཧ་ཎཾ ཀ་ཏཾ. ཨཱ་ཧཱ་རི་ནྡྲི་ཡཱ པ་ན ཨཱ་ཧ་རི་ཏ་བྦ་ཨཱི་སི་ཏ་བྦཱ་པེ་ཀྑཱ ཨེ་ཝ, ཏ་སྨཱ ཏེ ཝི་ནཱ་པི དུ་ཏི་ཡེ་ན ཨཱ་ཧཱ་རི་ནྡྲི་ཡ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཨ་ཏྟ་ནཱ ཨེ་ཝ ཨཱ་ཧ་རི་ཏ་བྦེ, ཨཱི་སི་ཏ་བྦེ ཙ ཨཱ་ཧཱ་རི་ནྡྲི་ཡ་བྷཱུ་ཏེ, ཨ་ཉྙེ ཙ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཀེ པ་རི་ཙྪི་ནྡ་ནྟཱི་ཏི ཏཾ ཏ་ཏྠ ན ཀ་ཏཾ. ཨི་དྷ ཙ དུ་ཏི་ཡེ་ན ཧེ་ཏུ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣཱ་ནཾ ཧེ་ཏུ་ནཱ, པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏེ་ནེ་ཝ ཙ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ་ནཾ ཧེ་ཏཱུ་ནཾ, ཨ་ཉྙེ་ས་ཉྩ པ་རི་ཙྪི་ནྣ་ཏྟཱ པུ་ན ཝི་སེ་སེ་ན ཀི་ཙྩཾ ན་ཏྠཱི་ཏི པ་ཉྷཱ་ཝཱ་རེ ‘‘ཀུ་ས་ལཱ ཧེ་ཏཱུ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཀཱ་ནཾ ཁ་ནྡྷཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ དུ་ཏི་ཡཾ ཧེ་ཏུ་གྒ་ཧ་ཎཾ ན ཀ་ཏ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ.

༥༩༦. ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ནཱཏི ཝི་ས་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན, ཨཱ་ལ་མྦི་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨཱ་ར་བྷི་ཏྭཱ་པཱིཏི པི-ས་དྡེ་ན ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི – རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དི་མ་ཏྟེ ཡ་སྨིཾ ཀི་སྨི་ཉྩི ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཨ་ཊྛ་ཏྭཱ ‘‘ཡཾ ཡཾ དྷ་མྨཾ ཨཱ་ར་བྦྷཱ’’ཏི (པ་ཊྛཱ ༡.༡.༢) ཨ་ནི་ཡ་མེ་ན ས་བྦ་རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནཾ…པེ… ས་བྦ་དྷ་མྨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ན་ཉྩ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ རཱུ་པཱ་དི་བྷེ་དེ་ན ཚ་བྦི་དྷེ་སུ ས་ངྑ་ཏཱ་ས་ངྑ་ཏ་པ་ཉྙ་ཏྟི་དྷ་མྨེ་སུ ན ཀོ་ཙི དྷ་མྨོ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་པ་ཙྩ་ཡོ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི. སྭཱ་ཡཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝོ ཧེ་ཊྛཱ ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏོ ཨེ་ཝ. ཨཱ་ལ་མྦི་ཏྭཱཏི ག་ཧེ་ཏྭཱ. ཨེ་ཀ་ནྟ་སཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ནཱ་ར་བྦྷ པ་ཝ་ཏྟི ཨེ་ཝ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ར་བྦྷེ་ཝཱ’’ཏི. སྭཱ་ཡཾ ‘‘ཀུ་ས་ལོ དྷ་མྨོ ཀུ་ས་ལ་སྶ, ཀུ་ས་ལོ དྷ་མྨོ ཨ་ཀུ་ས་ལ་སྶ, ཀུ་ས་ལོ དྷ་མྨོ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་སྶ, ཨ་ཀུ་ས་ལོ དྷ་མྨོ ཨ་ཀུ་ས་ལ་སྶ, ཀུ་ས་ལ་སྶ, ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་སྶ, ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏོ དྷ་མྨོ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་སྶ, ཀུ་ས་ལ་སྶ, ཨ་ཀུ་ས་ལ་སྶཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ན་ཝ་པྤ་ཀཱ་རོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

༥༩༧. ཛེ་ཊྛ་ཀ་ཊྛེ་ནཱཏི པ་མུ་ཁ་བྷཱ་ཝེ་ན. ཨ་ཏྟཱ་དྷཱི་ནཱ་ན་ཉྷི པ་ཏི་བྷཱུ་ཏོ དྷ་མྨོ ཨ་དྷི་པ་ཏི. སོ ཏེ་སཾ པ་མུ་ཁ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ‘‘ཚ་ནྡ་ཝ་ཏོ ཀིཾ ནཱ་མ ན སི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཾ པུ་རི་མཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་རཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནེ ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དེ ཚ་ནྡཱ་ད་ཡོ དྷུ་ར་བྷཱུ་ཏཱ ཛེ་ཊྛ་ཀ་བྷཱུ་ཏཱ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨེ སཱ་དྷ་ཡ་མཱ་ནཱ ཝ་སེ ཝ་ཏྟ་ཡ་མཱ་ནཱ ཧུ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་ནྟི, ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ ཙ ཏེ་སཾ ཝ་སེ་ན ཝ་ཏྟ་ནྟི ཧཱི་ནཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ན ཏ་ད་ནུ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ, ཏེ་ན ཏེ ཨ་དྷི་པ་ཏི་པ་ཙྩ་ཡཱ ཧོ་ནྟི. ག་རུ་ཀཱ་ཏ་བྦ་མྤི ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཏ་ནྣི་ནྣ་པོ་ཎ་པ་བྦྷཱ་རཱ་ནཾ ཨ་སྶཱ་ད་ན་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་མ་གྒ་ཕ་ལཱ་ནཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་སེ ཝ་ཏྟ་ཡ་མཱ་ནཾ ཝི་ཡ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི. ཏ་སྨཱ ཨ་ཡཾ ཨ་ཏྟཱ་དྷཱི་ནཱ་ནཾ པ་ཏི་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཀ་ཏྟཱ ཨ་དྷི་པ་ཏི་པ་ཙྩ་ཡོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦོ. ཚ་ནྡཱ་དྷི་པ་ཏཱིཏི ཚ་ནྡ་ས་ངྑཱ་ཏོ ཨ་དྷི་པ་ཏི, ཚ་ནྡཾ དྷུ་རཾ ཚ་ནྡཾ ཛེ་ཊྛ་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ཙི་ཏྟུ་པྤ་ཏྟི་ཀཱ་ལེ ཨུ་པྤ་ནྣ་སྶ ཀ་ཏྟུ་ཀ་མྱ་ཏཱ་ཚ་ནྡ་སྶེ་ཏཾ ནཱ་མཾ. སེ་སེ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཀ་སྨཱ པ་ན ཡ་ཐཱ ཧེ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡ་ནི་དྡེ་སེ ‘‘ཧེ་ཏཱུ ཧེ་ཏུ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཀཱ་ན’’ནྟི (པ་ཊྛཱ. ༡.༡.༡) ཝུ་ཏྟཾ, ཨེ་ཝ་མི་དྷ ‘‘ཨ་དྷི་པ་ཏཱི ཨ་དྷི་པ་ཏི་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཀཱ་ན’’ནྟི ཨ་ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཚ་ནྡཱ་དྷི་པ་ཏི ཚ་ནྡ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཀཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ (པ་ཊྛཱ. ༡.༡.༣) ན་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི? ཨེ་ཀ་ཀྑ་ཎེ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཧེ་ཏ་ཝོ ཧི དྭེ ཏ་ཡོ་པི ཨེ་ཀ་ཀྑ་ཎེ ཧེ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཧོ་ནྟི, མཱུ་ལ་ཊྛེ་ན ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཀ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨ་ཝི་ཛ་ཧ་ན་ཏོ. ཨ་དྷི་པ་ཏི པ་ན ཛེ་ཊྛ་ཀ་ཊྛེ་ན ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཀོ, ན ཙ ཨེ་ཀ་ཀྑ་ཎེ བ་ཧཱུ ཛེ་ཊྛ་ཀཱ ཧོ་ནྟི. ཏ་སྨཱ ཨེ་ཀ་ཏོ ཨུ་པྤ་ནྣཱ་ན་མྤི ཏེ་སཾ ཨེ་ཀ་ཀྑ་ཎེ ཨ་དྷི་པ་ཏི་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝོ ན་ཏྠཱི་ཏི ‘‘ཨ་དྷི་པ་ཏཱི ཨ་དྷི་པ་ཏི་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཀཱ་ན’’ནྟི ཨ་ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཚ་ནྡཱ་དྷི་པ་ཏི ཚ་ནྡ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཀཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟཾ.

ཡཾ ཡཾ དྷ་མྨནྟི ཡཾ ཡཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་དྷ་མྨཾ. ག་རུཾ ཀ་ཏྭཱཏི ག་རུ་ཀཱ་ར་ཙི་ཏྟཱི་ཀཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཨ་སྶཱ་ད་ན་ཝ་སེ་ན ཝཱ ག་རུ་ཀཱ་རི་ཀཾ ལ་དྡྷ་བྦཾ ཨ་ཝི་ཛ་ཧི་ཏ་བྦཾ ཨ་ན་ཝ་ཉྙཱ་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ. ཏེ ཏེ དྷ་མྨཱཏི ཏེ ཏེ ག་རུ་ཀཱ་ཏ་བྦཱ དྷ་མྨཱ. ཏེ་སཾ ཏེ་སནྟི ཏཾ་ཏཾ་ག་རུ་ཀཱ་ར་ཀ་དྷ་མྨཱ་ནཾ. ཨ་དྷི་པ་ཏི་པ་ཙྩ་ཡེ་ནཱཏི ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་དྷི་པ་ཏི་པ་ཙྩ་ཡེ་ན. སྭཱ་ཡཾ ‘‘ཀུ་ས་ལོ དྷ་མྨོ ཀུ་ས་ལ་སྶ ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ་ར་མྨ་ཎེ་ཧི, ཨ་ཀུ་ས་ལ་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ་ནེ་ཝ, ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་སྶ ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ་ར་མྨ་ཎེ་ཧི, ཀུ་ས་ལཱ་བྱཱ་ཀ་ཏ་སྶ ས་ཧ་ཛཱ་ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཏི ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ, ཨ་ཀུ་ས་ལོ དྷ་མྨོ ཨ་ཀུ་ས་ལ་སྶ ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ་ར་མྨ་ཎེ་ཧི, ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་སྶ ས་ཧ་ཛཱ་ཏེ་ནེ་ཝ, ཏ་ཐཱ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་བྱཱ་ཀ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལཱ ཏ་ཡོ, ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏོ དྷ་མྨོ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་སྶ ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ་ར་མྨ་ཎེ་ཧི, ཀུ་ས་ལ་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ་ནེ་ཝ, ཏ་ཐཱ ཨ་ཀུ་ས་ལ་སྶཱ་ཏི ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་མཱུ་ལཱ ཏ་ཡོ’’ཏི ས་ངྑེ་པ་ཏོ ད་ས་པྤ་ཀཱ་རོ ཨ་དྷི་པ་ཏི་པ་ཙྩ་ཡོ. ཨེ་ཏྠ ཙ ས་ཏྟ་དྷཱ ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ་དྷི་པ་ཏི, ས་ཏྟ་དྷཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་དྷི་པ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

༥༩༨. ཨ་ནྟ་རཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨ་ནྟ་རཾ, བྱ་ཝ་དྷཱ་ཡ་ཀ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ནཱ་སྶ ཨ་ནྟ་རཾ ཝི་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨ་ན་ནྟ་རོ, ཨ་ན་ནྟ་རོ ཙ སོ པ་ཙྩ་ཡོ ཙཱ་ཏི ཨ་ན་ནྟ་ར་པ་ཙྩ་ཡོ. ‘‘ཨ་ཏྠཱ་ན་ནྟ་ར་ཏཱ ཨ་ན་ནྟ་ར་པ་ཙྩ་ཡོ, ཀཱ་ལཱ་ན་ནྟ་ར་ཏཱ ས་མ་ན་ནྟ་ར་པ་ཙྩ་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ བ་ཧུ་དྷཱ པ་པ་ཉྩ་ཡ་ནྟི, ཨ་སཱ་རཾ ག་ནྠ་ཝི་ཏྠཱ་རཾ ཀ་རོ་ནྟི. ཡ་ཐཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཨོ་ཀཱ་ས་དཱ་ན་ཝི་སེ་ས་བྷཱ་ཝེ་ན ན་ཏྠི་ཝི་ག་ཏ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཝུ་ཏྟཱ, ན ཨེ་ཝཾ ཨ་ན་ནྟ་ར་ས་མ་ན་ནྟ་ར་པ་ཙྩ་ཡཱ, ཨེ་ཏེ པ་ན ཙི་ཏྟ་ནི་ཡ་མ་ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཏཾ ཙི་ཏྟ་ནི་ཡ་མ་ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡོ ཧི ཨེ་སཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཏ་ཏྠ མ་ནོ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏཱུ་ཏི་ཨཱ་དི ཙི་ཏྟ་ནི་ཡ་མོཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ས་ནྟཱི་ར་ཎཱ་ན་ནྟ་རཱ ཝོ་ཊྛ་བྦ་ནཾ, ཙུ་ཏི་ཨ་ན་ནྟ་རཱ པ་ཊི་ས་ནྡྷཱི་ཏི ཡ་སྶ ཡ་སྶ ཙི་ཏྟ་སྶ ཨ་ན་ནྟ་རཱ ཡཾ ཡཾ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྶ ཏ་སྶ ཏ་ད་ན་ནྟ་རུ་པྤཱ་ད་ནི་ཡ་མོ ཏཾ་ཏཾ་ས་ཧ་ཀཱ་རི་པ་ཙྩ་ཡ་ཝི་སི་ཊྛ་སྶ པུ་རི་མ་པུ་རི་མ་ཙི་ཏྟ་སྶེ་ཝ ཝ་སེ་ན ཨི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི.

ཨ་ཏྠཱ་ན་ནྟ་ར་ཏཱ་ཡཱཏི ཨ་ཏྠེ་ན ཀེ་ན་ཙི དྷ་མྨེ་ན ཨ་ན་ནྟ་ར་ཏཱ་ཡ. ཀཱ་ལཱ་ན་ནྟ་ར་ཏཱ་ཡཱཏི ཀཱ་ལ་བྷེ་དེ་ན ཨ་ན་ནྟ་ར་ཏཱ་ཡ. ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ནནྟི ཨི་དྷཱ་པི རེ་ཝ་ཏཱ་ཙ་རི་ཡམེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠཱཏི ཏ་སྨིཾ ཀཱ་ལཱ་ན་ནྟ་ར་ཏཱ་ཡ ས་མ་ན་ནྟ་ར་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝེ, ཏ་སྨིཾ ཝཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཝི་རོ་དྷེ. བྷཱ་ཝ་ནཱ་བ་ལེ་ན པ་ན ཝཱ་རི་ཏ་ཏྟཱཏི ཨེ་ཏྠ ཡ་ཐཱ རུ་ཀྑ་སྶ ཝེ་དྷེ དི་ནྣེ པུ་པྥི་ཏུཾ ས་མ་ཏྠ་སྶེ་ཝ པུ་པྥ་ནཾ ན ཧོ་ཏི, ཝེ་དྷེ པ་ན ཨ་པ་ནཱི་ཏེ ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝ ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཡ པུ་པྥ་ནཾ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝ་མི་དྷཱ་པི བྷཱ་ཝ་ནཱ་བ་ལེ་ན ཝཱ་རི་ཏ་ཏྟཱ ས་མུ་ཊྛཱ་པ་ན་ས་མ་ཏྠ་སྶེ་ཝ ཨ་ས་མུ་ཊྛཱ་པ་ནཾ, ཏ་སྨི་ཉྩ ཨ་པ་ག་ཏེ ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝ ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཡ ས་མུ་ཊྛཱ་པ་ནཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏ་མྤི ཝ་ཙ་ནཾ ཀཱ་ལཱ་ན་ནྟ་ར་ཏཱ ན་ཏྠི ས་ཏྟཱ་ཧཱ་དི་ནཱ ཀཱ་ལེ་ན ཨ་ནྟ་རི་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨེ་ཏ་དེ་ཝ ‘‘ཀཱ་ལ་ནྟ་རི་ཏ་ཏཱ ཨ་ཏྠི’’ ཨི་ཙྩེ་ཝ ཝ་དཱ་མ. ན་ནུ ཙ ཀཱ་ལོ ནཱ་མ ཀོ་ཙི པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ན་ཏྠཱི་ཏི ཝ་དེ་ཡྻཱ་ཏི ཨཱ་ས་ངྐ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཀཱ་ལཱ་ན་ནྟ་ར…པེ… ལ་དྡྷཱི’’ཏི.

བྱ་ཉྫ་ན་མ་ཏྟ་ཏོ་ཝེ་ཏྠ ནཱ་ནཱ་ཀ་ར་ཎཾ པ་ཙྩེ་ཏ་བྦཾ, ན ཨ་ཏྠ་ཏོཏི ཨུ་པ་ཙ་ཡ་ས་ནྟ་ཏི་ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ན་ནི་རུ་ཏྟི་པ་དཱ་ནཾ ཝི་ཡ ས་དྡ་ཏྠ་མ་ཏྟ་ཏོ ནཱ་ནཱ་ཀ་ར་ཎཾ, ན ཝ་ཙ་ནཱི་ཡ་ཏྠ་ཏོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏེ་ནེ་ཝ ས་དྡ་ཏྠ་ཝི་སེ་སཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཀ་ཐ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ པུ་རི་མ་པ་ཙྪི་མཱ་ནཾ ནི་རོ་དྷུ་པྤཱ་ད་ནྟ་རཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ནི་ར་ནྟ་རུ་པྤཱ་ད་ན་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ ཨ་ན་ནྟ་ར་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝོ. རཱུ་པ་ཀ་ལཱ་པཱ་ནཾ ཝི་ཡ ས་ཎྛཱ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, པ་ཙྩ་ཡ་པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣཱ་ནཾ ས་ཧཱ་ཝ་ཊྛཱ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ ‘‘ཨི་ད་མི་ཏོ ཧེ་ཊྛཱ, ཨུ་དྡྷཾ, ཏི་རི་ཡ’’ནྟི ཝི་བྷཱ་གཱ་བྷཱ་ཝཱ ཨ་ཏྟ་ནཱ ཨེ་ཀ་ཏྟ་མི་ཝ ཨུ་པ་ནེ་ཏྭཱ སུ་ཊྛུ ཨ་ན་ནྟ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་པྤཱ་ད་ན་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ ས་མ་ན་ནྟ་ར་པ་ཙྩ་ཡ་ཏཱ. ཨུ་པྤཱ་ད་ན་ས་མ་ཏྠ་ཏཱཏི ཙ ཨ་བྱཱ་པཱ་ར་ཏྟཱ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཡ་སྨིཾ ཡ་དཱ་ཀཱ་རེ ནི་རུ་དྡྷེ, ཝ་ཏྟ་མཱ་ནེ ཝཱ ས་ཏི ཏཾ་ཏཾ་ཝི་སེ་ས་ཝ་ནྟོ དྷ་མྨཱ ཧོ་ནྟི, ཏ་སྶ སོ་ཝ ཨཱ་ཀཱ་རོ ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦོ. དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟི་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ཙ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཀཱ་ལ་ཝོ་ཧཱ་རོ་ཏི ནི་རོ་དྷཱ ཝུ་ཊྛ་ཧ་ནྟ་སྶ ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱ་ནཱ་ས་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ན་ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟཱི་ནཾ ཨ་ས་ཉྙ་བྷ་ཝཱ ཙ་ཝ་ནྟ་སྶ, པུ་རི་མ་ཙུ་ཏི་པ་ཙྪི་མ་པ་ཊི་ས་ནྡྷཱི་ན་ཉྩ ནི་རོ་དྷུ་པྤཱ་ད་ནི་ར་ནྟ་ར་ཏཱ་ཡ ཀཱ་ལ་ནྟ་ར་ཏཱ ན་ཏྠི. ན ཧི ཏེ་སཾ ཨ་ནྟ་རཱ ཨ་རཱུ་པ་དྷ་མྨ་པྤ་ཝ་ཏྟི ཨ་ཏྠི, ཡཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཀཱ་ལ་ནྟ་ར་ཏཱ ཝུ་ཙྩེ་ཡྻ, ན ཙ རཱུ་པ་དྷ་མྨ་པྤ་ཝ་ཏྟི ཨ་རཱུ་པ་དྷ་མྨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ནྟ་རཾ ཀ་རོ་ཏི ཨ་ཉྙ་ས་ནྟཱ་ན་ཏྟཱ. རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་ས་ནྟ་ཏི་ཡོ ཧི དྭེ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཝི་ས་དི་ས་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཱུ་པ་ཀཱ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ་པི ཝི་སུཾ་ཡེ་ཝ ཧོ་ནྟི. ཨེ་ཀ་ས་ནྟ་ཏི་ཡ་ཉྩ པུ་རི་མ་པ་ཙྪི་མཱ་ནཾ མ་ཛ྄ཛྷེ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཾ ཏཾ་ས་ནྟ་ཏི་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏཱ་ཡ ཨ་ནྟ་ར་ཀཱ་ར་ཀཾ ཧོ་ཏི. ཏཱ་དི་ས་ཉྩ ཀི་ཉྩི ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱ་ནཱ་ས་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ན་ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟཱི་ནཾ མ་ཛ྄ཛྷེ ན་ཏྠི, ན ཙ ཨ་བྷཱ་ཝོ ཨ་ནྟ་ར་ཀཱ་ར་ཀོ ཧོ་ཏི ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ. ཏ་སྨཱ ཛ་ཝ་ནཱ་ན་ནྟ་ར་སྶ ཛ་ཝ་ན་སྶ ཝི་ཡ, བྷ་ཝ་ངྒཱ་ན་ནྟ་ར་སྶ བྷ་ཝ་ངྒ་སྶ ཝི་ཡ ཙ ནི་ར་ནྟ་ར་ཏཱ སུ་ཊྛུ ཨ་ན་ནྟ་ར་ཏཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཏ་ཐཱ ཨུ་པྤཱ་ད་ན་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱ་ནཱ་ས་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ན་ཙུ་ཏཱི་ན་མྤི ད་ཊྛ་བྦཱ. ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝོ ཙེ་ཏྠ ཨ་ན་ནྟ་ར་པ་ཙྩ་ཡཱ་དཱི་ནཾ པཱ་ཀ་ཊོ་ཏི ཨུ་པྤཱ་ད་ན་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཝ ཝུ་ཏྟཱ. པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཱ་ནཾ པ་ན དྷ་མྨཱ་ནཾ པུ་བྦ་ནྟཱ་པ་ར་ནྟ་པ་རི་ཙྪེ་དེ་ན ག་ཧི་ཏཱ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ལ་བྷ་ནྟཱ་ནཾ ‘‘ཨ་ཏཱི་ཏོ དྷ་མྨོ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་སྶ དྷ་མྨ་སྶ ཨ་ན་ནྟ་ར་པ་ཙྩ་ཡེ་ན པ་ཙྩ་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (པ་ཊྛཱ. ༢.༡༨.༤) ཨ་ན་ནྟ་རཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝོ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ན སོ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ན ཧི ཀུ་ས་ལཱ་དི་གྒ་ཧ་ཎཾ ཝི་ཡ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཨ་པ་རི་ཙྪེ་དཾ. ཡ་ཏོ ཨུ་པྤ་ཏྟི་མ་ཏྟ་ས་མ་ངྒི་ནོ ཨེ་ཝ ག་ཧ་ཎཾ སི་ཡཱ. ཏེ་ནེ་ཝ ཙ ཨ་ཏཱི་ཏ་ཏྟི་ཀེ པ་ཊི་ཙྩ་ཝཱ་རཱ་ད་ཡོ ན ས་ནྟཱི་ཏི. ཏ་སྶ ‘‘ཀུ་ས་ལོ དྷ་མྨོ ཀུ་ས་ལ་སྶ, ཀུ་ས་ལོ དྷ་མྨོ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་སྶ, ཨ་ཀུ་ས་ལོ དྷ་མྨོ ཨ་ཀུ་ས་ལ་སྶ, ཨ་ཀུ་ས་ལོ དྷ་མྨོ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་སྶ, ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏོ དྷ་མྨོ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་སྶ, ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏོ དྷ་མྨོ ཀུ་ས་ལ་སྶ, ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏོ དྷ་མྨོ ཨ་ཀུ་ས་ལ་སྶཱ’’ཏི ས་ཏྟ་དྷཱ བྷེ་དོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

༥༩༩. ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནོ་ཝ ས་ཧ ཨུ་པྤཱ་ད་ན་བྷཱ་ཝེ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན པཱ་ཀ་ཊེ་ན ཋི་ཏི་ཡཱ་པི པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝཾ ནི་ད་སྶེ་ཏཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ, ཨ་ཉྙ་ཐཱ པ་དཱི་པ་ནི་ད་སྶ་ནཾ ན ཡུ་ཛྫེ་ཡྻ. པ་དཱི་པོ ཧི པ་བྷཱ་ས་སྶ ཋི་ཏི་ཡཱ་པི པ་ཙྩ་ཡོ, ན ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨེ་ཝ. པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣཱ་ནཾ ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཀ་ཏཱ ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་པ་ཙྩ་ཡ་ཏཱ. ཨོ་ཀྐ་ནྟི་ཀྑ་ཎེཏི པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀྑ་ཎེ. ཏ་སྨིཾ ཧི ཁ་ཎེ ནཱ་མ་རཱུ་པཾ ཨོ་ཀྐ་ནྟཾ ཝི་ཡ པ་ར་ལོ་ཀ་ཏོ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཨི་དྷ མཱ་ཏུ་ཀུ་ཙྪི་ཨཱ་དིཾ པ་ཝི་ས་ནྟཾ ཝི་ཡ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྨཱ སོ ཁ་ཎོ ཨོ་ཀྐ་ནྟི་ཀྑ་ཎོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ རཱུ་པནྟི ཧ་ད་ཡ་ཝ་ཏྠུ་ཡེ་ཝ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ. ཏ་ཉྷི ནཱ་མ་སྶ, ནཱ་མ་ཉྩ ཏ་སྶ ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི. ཙི་ཏྟ་ཙེ་ཏ་སི་ཀཱཏི པ་ཝ་ཏྟི་ཡཾ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཁ་ནྡྷཱ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀྑ་ཎེ ཙི་ཏྟ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. རཱུ་པི་ནོ དྷ་མྨཱཏི ཧ་ད་ཡ་ཝ་ཏྠུཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཡ་དི་པི པུ་བྦེ ‘‘ཨོ་ཀྐ་ནྟི་ཀྑ་ཎེ ནཱ་མ་རཱུ་པ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཐཱ་པི ཏེ་ན ཁ་ཎ་ནྟ་རེ ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝོ རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ན ནི་ཝཱ་རི་ཏོ་ཏི ཏ་ནྣི་ཝཱ་ར་ཎ་ཏྠ་མི་དཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ཀི་ཉྩི ཀཱ་ལེཏི ཀེ་ཙི ཀི་སྨི་ཉྩི ཀཱ་ལེ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཏེ་ན རཱུ་པི་ནོ དྷ་མྨཱ ཀེ་ཙི ཝ་ཏྠུ་བྷཱུ་ཏཱ ཀི་སྨི་ཉྩི པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀཱ་ལེ་ཏི ཨ་ཉྙེ་སཾ རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ, ཝ་ཏྠུ་ནོ ཙ པ་ཝ་ཏྟི་ཡཾ ཨ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝཾ པུ་བྦེ ཨ་ནི་ཝཱ་རི་ཏཾ ནི་ཝཱ་རེ་ཏི. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཀི་ཉྩི ཀཱ་ལ’’ནྟི ཝཱ ‘‘ཀི་སྨི་ཉྩི ཀཱ་ལེ’’ཏི ཝཱ ཝ་ཏྟ་བྦེ ཏ་ཐཱ ཨ་ཝ་ཏྭཱ ཝི་བྷ་ཏྟི་ཝི་པ་ལླཱ་སཾ ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ན ཀི་ཉྩཱིཏི ཨུ་པ་ཡོ་གེ་ཀ་ཝ་ཙ་ནཾ. ‘‘རཱུ་པི་ནོ དྷ་མྨཱ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ས་མྦ་ནྡྷེ པ་ཙྩ་ཏྟ་བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ནཾ ཛཱ་ཡ་ཏི. ‘‘ཀཱ་ལེ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ས་མྦ་ནྡྷེ བྷུ་མྨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི དཱི་པི་ཏ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. པུ་རི་མེ་ན ཙ ‘‘ཨེ་ཀོ ཁ་ནྡྷོ, ཝ་ཏྠུ ཙ ཏི་ཎྞ་ནྣཾ ཁ་ནྡྷཱ་ན’’ནྟི (པ་ཊྛཱ. ༡.༡.༤༡༩) ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནེ་ན ནཱ་མ་ས་ཧི་ཏཾ ཨེ་ཝ ཝ་ཏྠུ ནཱ་མ་སྶ པ་ཙྩ་ཡོ་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦེ ཨཱ་པ་ནྣེ ཨི་ཏ་རེ་ན ཀེ་ཝ་ལ་སྶ ཙ ཏ་ཐཱ་ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. སྭཱ་ཡཾ ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་པ་ཙྩ་ཡོ ‘‘ཀུ་ས་ལོ དྷ་མྨོ ཀུ་ས་ལ་སྶ, ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་སྶ, ཀུ་ས་ལཱ་བྱཱ་ཀ་ཏ་སྶ, ཨ་ཀུ་ས་ལོ དྷ་མྨོ ཨ་ཀུ་ས་ལ་སྶ, ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་སྶ, ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་བྱཱ་ཀ་ཏ་སྶ, ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏོ དྷ་མྨོ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་སྶ, ཀུ་ས་ལཱ་བྱཱ་ཀ་ཏོ དྷ་མྨོ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་སྶ, ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་བྱཱ་ཀ་ཏོ དྷ་མྨོ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་སྶཱ’’ཏི (པ་ཊྛཱ. ༡.༡.༤༡༩) ན་ཝ་ཝི་དྷོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

༦༠༠. ཨ་ཏྟ་ནོ ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཀ་སྶ ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཀ་ཏཱ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་པ་ཙྩ་ཡ་ཏཱ. ཏ་ཐཱ ཧི་སྶ ཏི་ད་ཎྜཾ ནི་ད་སྶི་ཏཾ. ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཀ་ཏཱ ཙ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ཏཱ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ད་ཊྛ་བྦཱ, ན ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་ཏཱ་དི་ཝ་སེ་ན. ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ནྟོ་ཡེ་ཝ ཧི ཀོ་ཙི ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་པ་ཙྩ་ཡོ ན ཧོ་ཏི, ན ཙ ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡ་དྷ་མྨེ་ཧི ཝི་ནཱ ཨི་མ་སྶ པ་ཝ་ཏྟི ཨ་ཏྠི. ཏ་ཐཱ ཧི ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡོ ཙ ཧོ་ནྟོ་ཡེ་ཝ ཧི ཀོ་ཙི ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི. ཡ་དི ཙ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཀ་སྶ ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཀ་ཏཱ་མ་ཏྟཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་པ་ཙྩ་ཡོ སི་ཡཱ, པུ་རེ་ཛཱ་ཏ་པ་ཙྪཱ་ཛཱ་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་པ་ཀཱ་ར་སྶ ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཀཱ ཝ་ཏྠུ་ཁ་ནྡྷཱ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་པ་ཙྩ་ཡཱ སི་ཡུཾ, ན ཙ ཏཾ ཨི་ཙྪི་ཏཾ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཀ་ཏཱ ཙ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ད་ཊྛ་བྦཱ’’ཏི. ཨ་ཡ་ཉྩ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ, ཋི་ཏི་ཡཱ ཙ ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཀོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨ་ཡཾ པ་ན ‘‘ཀུ་ས་ལོ དྷ་མྨོ ཀུ་ས་ལ་སྶ, ཨ་ཀུ་ས་ལོ དྷ་མྨོ ཨ་ཀུ་ས་ལ་སྶ, ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏོ དྷ་མྨོ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་སྶཱ’’ཏི ཏི་ཝི་དྷོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

༦༠༡. ཏ་རུ་ཨཱ་དཱི་ནཾ པ་ཐ་ཝཱི ཝི་ཡ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན པ་ཐ་ཝཱི་དྷཱ་ཏུ སེ་ས་དྷཱ་ཏཱུ་ནཾ, ཙ་ཀྑཱ་ད་ཡོ ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་དཱི་ནཾ ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཀཱ ཙི་ཏྟ་ཀ་མྨ་སྶ པ་ཊཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ ནི་སྶ་ཡཱ་ཀཱ་རེ་ན ཁ་ནྡྷཱ་ད་ཡོ ཏཾ་ཏཾ་ནི་སྶ་ཡཱ་ནཾ ཁ་ནྡྷཱ་དཱི་ནཾ. པ་ཐ་ཝཱི་དྷཱ་ཏུ་ཡཾ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཧི སེ་ས་དྷཱ་ཏུ་ཡོ ཨུ་པཱ་དཱ་རཱུ་པཱ་ནི ཝི་ཡ ཡ་ཐཱ་ས་ཀཾ ཀི་ཙྩཾ ཀ་རོ་ནྟི.

ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ནཱཏི ཨཱ་དྷཱ་རཱ་ཀཱ་རེ་ན. ཨཱ་དྷཱ་རཱ་ཀཱ་རོ ཙེ་ཏྠ ཏེ་སཾ སཱ་ཏི་ས་ཡཾ ཏ་ད་དྷཱི་ན་ཝུ་ཏྟི་ཏཱ་ཡ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཡ་ཏོ བྷཱུ་ཏཱ་ནི ཨ་ནི་དྡི་སི་ཏ་བྦ་ཊྛཱ་ནཱ་ནི ཝུ་ཙྩ་ནྟི, ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ཙ་ཀྑཱ་དཱི་ན་མྤི ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཀ་ཏཱ སུ་ཊྛུ ཡུ་ཛྫ་ཏི. ན ཧི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ ཏ་ད་དྷཱི་ན་ཝུ་ཏྟི་ཏཱ་ཝི་སེ་སཾ མུ་ཉྩི་ཏྭཱ ཨ་ཉྙོ ཙ་ཀྑཱ་དཱི་སུ ཨ་དེ་ས་ཀཱ་ནཾ ཨ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ་ཀཱ་རོ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི. ཡ་དི་པི ཡཾ ཡཾ དྷ་མྨཾ པ་ཊི་ཙྩ ཡེ ཡེ དྷ་མྨཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི, ཏེ་སཾ ས་བྦེ་སཾ ཏ་ད་དྷཱི་ན་ཝུ་ཏྟི་བྷཱ་ཝོ. ཡེ་ན པ་ན པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཝི་སེ་སེ་ན ཙ་ཀྑཱ་དཱི་ནཾ པ་ཊུ་མ་ནྡ་བྷཱ་ཝེ་སུ ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་ད་ཡོ ཏ་ད་ནུ་ཝི་དྷཱ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ནེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟ་ནྟི, སྭཱ་ཡ་མི་དྷ ཏེ་སཾ ཏ་ད་དྷཱི་ན་ཝུ་ཏྟི་ཏཱ་སི་དྡྷོ ཝི་སེ་སོ་ཏི. ཨེ་ཝ་ཉྷི པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝ་སཱ་མ་ཉྙེ ས་ཏི་པི ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་པ་ཙྩ་ཡ་ཏོ ནི་སྶ་ཡ་པ་ཙྩ་ཡ་སྶ ཝི་སེ་སོ ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏོ ཧོ་ཏི. སྭཱ་ཡཾ ན་ཡོ ཧེ་ཊྛཱ པ་ཀཱ་སི་ཏོ་ཝ. ཚ་ཊྛོ པ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘རཱུ་པི་ནོ དྷ་མྨཱ ཨ་རཱུ་པཱི་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཀི་སྨི་ཉྩི ཀཱ་ལེ’’ཏི ཨི་དཾ ན ལ་བྦྷ་ཏི. ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ལ་བྦྷ་ཏི ‘‘རཱུ་པི་ནོ དྷ་མྨཱ ཀེ་ཙཱི’’ཏི, ཏ་ཏྠ ཏེ ཨེ་ཝ དྷ་མྨེ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི ནི་དྡི་ཊྛཾ. ཡཾ རཱུ་པནྟི ཧ་ད་ཡ་ཝ་ཏྠུཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཡཾ པ་ན ནི་སྶ་ཡ་པ་ཙྩ་ཡོ ཏེ་ར་ས་ཝི་དྷོ. ཀ་ཐཾ? ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་ཏོ ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལཱ ཏ་ཡོ, ཏ་ཐཱ ཨ་ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལཱ, ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་མཱུ་ལེ་སུ པ་ན པུ་རེ་ཛཱ་ཏཾ ལ་བྦྷ་ཏི. ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་ཉྷི ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་སྶ ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་མྤི པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི, པུ་རེ་ཛཱ་ཏ་མྤི ཀུ་ས་ལ་སྶ པུ་རེ་ཛཱ་ཏ་མེ་ཝ, ཏ་ཐཱ ཨ་ཀུ་ས་ལ་སྶ, ཀུ་ས་ལཱ་བྱཱ་ཀ་ཏཾ ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་པུ་རེ་ཛཱ་ཏ་ཏོ ཀུ་ས་ལ་སྶ, ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་སྶ, ཏ་ཐཱ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་བྱཱ་ཀ་ཏ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ ཏེ་ར་ས.

༦༠༢. ཏ་ད་དྷཱི་ན་ཝུ་ཏྟི་ཏཱ་ཡ ཨ་ཏྟ་ནོ ཕ་ལེ་ན ནི་སྶི་ཏོཏི ཡཾ ཀི་ཉྩི ཀཱ་ར་ཎཾ ནི་སྶ་ཡོ་ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ཡོ བྷུ་སོ ནི་སྶ་ཡོ, ཏཾ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡོཏི ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏི. བ་ལ་ཝ་ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཀོཏི ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཝ་སེ་ན ཨ་ན་ནྟ་རཾ ཨ་ནུ་རཱུ་པ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་ན་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན, ཀེ་ཝ་ལ་ཉྩ བ་ལ་ཝ་ནྟཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ཧུ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཀོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སོ’’ཏི་ཨཱ་དི.

ཏ་ཏྠ དཱ་ནཾ ད་ཏྭཱཏི དེ་ཡྻ་དྷ་མྨཾ ཙ་ཛི་ཏྭཱ. ཡཱ་ཡ ཝཱ ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡ སོ དི་ཡྻ་ཏི, སཱ ཙེ་ཏ་ནཱ དཱ་ནཾ. ད་ཏྭཱཏི ཏཾ ཙེ་ཏ་ནཾ པ་རི་ཡོ་ད་པེ་ཏྭཱ ཝི་སུ་དྡྷཾ ཀ་ཏྭཱ. སཱི་ལཾ ས་མཱ་དི་ཡི་ཏྭཱཏི པ་ཉྩ་ངྒ་ད་ས་ངྒཱ་དི་ཝ་སེ་ན ནི་ཙྩ་སཱི་ལཾ ག་ཎྷི་ཏྭཱ. ཨི་མི་ནཱ ས་མཱ་དཱ་ན་ཝི་ར་ཏི་ཡེ་ཝ ད་སྶི་ཏཱ, ས་མྤ་ཏྟ་ཝི་ར་ཏི་ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཝི་ར་ཏི་ཡོ པ་ན ལོ་ཀེ ‘‘སཱི་ལ’’ནྟི ཨ་པཱ་ཀ་ཊ་ཏྟཱ ན ཝུ་ཏྟཱ. ཀི་ཉྩཱ་པི ན ཝུ་ཏྟཱ, ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་པ་ཙྩ་ཡོ པ་ན ཧོ་ནྟི་ཡེ་ཝ. ཏ་ཏྠ ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཝི་ར་ཏི སེ་ཀྑཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ཀུ་ས་ལ་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཧོ་ཏི, ན ཨི་ཏ་རེ་སཾ. ཨུ་པོ་ས་ཐ་ཀ་མྨནྟི ‘‘པཱ་ཎཾ ན ཧ་ནེ, ན ཙཱ་དི་ནྣ་མཱ་དི་ཡེ’’ཏི (སུ. ནི. ༤༠༢) ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ ཨུ་པོ་ས་ཐ་སཱི་ལཾ. ཏཾ ག་རུཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཏཱིཏི ཏཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ ཀུ་ས་ལཾ སེ་ཀྑོ་པི པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ་པི པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཏི, ཨ་ར་ཧཱ་པི ཏཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཏེ་ཝ. ཨ་ར་ཧ་ཏོ་པི ཧི པུ་བྦེ ཀ་ཏཾ ཀུ་ས་ལཾ ཀུ་ས་ལ་མེ་ཝ. ཡེ་ན པ་ན ཙི་ཏྟེ་ན པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཏི, ཏཾ ཀི་རི་ཡ་ཙི་ཏྟཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ཏ་སྨཱ ‘‘ཀུ་ས་ལོ ཀུ་ས་ལ་སྶཱ’’ཏི ཨི་མ་སྨིཾ ཨ་དྷི་ཀཱ་རེ ན ལ་བྦྷ་ཏི. པུ་བྦེ སུ་ཙི་ཎྞཱ་ནཱིཏི ‘‘ད་ཏྭཱ ཀ་ཏྭཱ’’ཏི ཧི ཨཱ་ས་ནྣ་ཀ་ཏཱ་ནི ཝུ་ཏྟཱ་ནི, ཨི་མི་ནཱ ན ཨཱ་ས་ནྣ་ཀ་ཏཱ་ནཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ནི, དཱ་ནཱ་དཱི་ཧི ཝཱ སེ་སཱ་ནི ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་ཀུ་ས་ལཱ་ནི ད་སྶེ་ཏུཾ ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཛྷཱ་ནཱ ཝུ་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱཏི ཛྷཱ་ནཾ ས་མཱ་པ་ནྣོ ཛྷཱ་ན་ཏོ ཝུ་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ. ‘‘ཛྷཱ་ནཾ ཝུ་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ’’ཏི་པི པཱ་ལི༹. སེ་ཀྑཱ གོ་ཏྲ་བྷུནྟི སོ་ཏཱ་པ་ནྣཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. སོ ཧི གོ་ཏྲ་བྷུཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཏི. ‘‘ཝོ་དཱ་ན’’ནྟི ཨི་དཾ པ་ན ས་ཀ་དཱ་གཱ་མི་ཨ་ནཱ་གཱ་མི་ནོ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ས་ཉྷི ཏཾ ཙི་ཏྟཾ ཝོ་དཱ་ནཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. སེ་ཀྑཱཏི སོ་ཏཱ་པ་ནྣ་ས་ཀ་དཱ་གཱ་མི་ཨ་ནཱ་གཱ་མི་ནོ. མ་གྒཱ ཝུ་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱཏི མ་གྒ་ཕ་ལ་བྷ་ཝ་ངྒཱ་ཏི་ཀྐ་མ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྟ་ནཱ པ་ཊི་ལ་དྡྷ་མ་གྒཱ ཝུ་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ, སུ་དྡྷ་མ་གྒ་ཏོ་ཡེ་ཝ པ་ན ཝུ་ཊྛཱ་ཡ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཾ ནཱ་མ ན་ཏྠི. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ‘‘ཀུ་ས་ལཾ ཨ་ནི་ཙྩ་ཏོ དུ་ཀྑ་ཏོ ཨ་ན་ཏྟ་ཏོ ཝི་པ་སྶ་ནྟཱི’’ཏི (པ་ཊྛཱ. ༡.༡.༤༠༤) ཨེ་ཝ་མཱ་དིཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཡ་དི་པི ནཱ་ན་ཏྟཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ་ཝ ཝི་བྷ་ཏྟོ, ཏ་ཐཱ་པི ཨི་ད་མྤི ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་དྷི་པ་ཏི་ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡཱ་ནཾ ཝི་སེ་སོ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.

ནེ་སཾ ཙི་ཏྟ་ཙེ་ཏ་སི་ཀཱ་ནཾ ཨ་ན་ནྟ་ར་པ་ཙྩ་ཡ་ཨ་ན་ནྟ་རཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡཱ་ནཾ ནི་ཀྑེ་པ་ཝི་སེ་སོ ཨ་ཏྠི. ཡ་སྨཱ པུ་རི་མོ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟོ, ཨི་ཏ་རོ ཀུ་ས་ལཱ་དི་ཝ་སེ་ན་པཱི་ཏི སོ་པི ནི་ཀྑེ་པ་ཝི་སེ་སོ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨེ་ཀཱི་བྷཱ་ཝ་མེ་ཝ ག་ཙྪ་ཏི ས་བྦེ་སུ་པི ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དེ་སུ ཏ་དུ་བྷ་ཡ་སྶ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ. ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ་པཱིཏི་ཨཱ་དི ཨ་ན་ནྟ་ར་ཨ་ན་ནྟ་རཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡཱ་ནཾ ཝི་སེ་ས་ད་སྶ་ནཾ. ཡ་ཐཱ ཧཱིཏི་ཨཱ་དི ཨ་ན་ནྟ་རཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་སྶ ས་མྦྷ་ཝ་ད་སྶ་ནཾ.

པ་ཀ་ཏོཏི ཨེ་ཏྠ པ-ཀཱ་རོ ཨུ་པ་ས་གྒོ, སོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཕ་ལ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ན་ས་མ་ཏྠ་བྷཱ་ཝེ་ན སུ་ཊྛུ་ཀ་ཏ་ཏཾ དཱི་པེ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཙ ཀ་ཏཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟཱ་ནེ ཀ་ཏཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟཱ་ནེ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཀ་ར་ཎ་ཉྩ དུ་ཝི་དྷཾ ནི་པྥཱ་ད་ནཾ, ཨུ་པ་སེ་ཝ་ན་ཉྩཱ་ཏི ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ནི་པྥཱ་དི་ཏོ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ནི་པྥཱ་ད་ནཾ ཧེ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡ་ས་མོ་དྷཱ་ནེ་ན ཕ་ལ་སྶ ནི་བྦ་ཏྟ་ནཾ. ཨུ་པ་སེ་ཝ་ནཾ པ་ན ཀཱ་ཡེ ཨ་ལླཱི་ཡཱ་པ་ན་ཝ་སེ་ན ཨུ་པ་ཡོ་གཱུ་པ་སེ་ཝ་ནཾ, ཝི་ཛཱ་ན་ན་ས་ཉྫཱ་ན་ནཱ་དཱི་ནཾ ཝ་སེ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱུ་པ་སེ་ཝ་ན་ཉྩ. ཏེ་ནེ་ཝ ཨ་ནཱ་ག་ཏཱ་ན་མྤི ཨུ་ཏུ་ས་མྤ་དཱ་དཱི་ནཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱུ་པ་སེ་ཝ་ནེ་ན ཨུ་པ་སེ་ཝི་ཏཱ་ནཾ པ་ཀ་ཏཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ ཧོ་ཏི, པ་གེ་ཝ ཨ་ཏཱི་ཏ་པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཱ་ནཾ. པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་སྶཱ་པི ཧི ‘‘པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཾ ཨུ་ཏུ་བྷོ་ཛ་ནཾ སེ་ནཱ་ས་ནཾ ཨུ་པ་ནི་སྶཱ་ཡ ཛྷཱ་ནཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་ཏོ (པ་ཊྛཱ. ༢.༡༨.༨) པ་ཀ་ཏཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་བྷཱ་ཝོ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི. པ་ཀ་ཏི་ཡཱ ཨེ་ཝཱཏི པ་ཙྩ་ཡ་ནྟ་ར་ས་ངྐ་ར་ར་ཧི་ཏེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ ས་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ. ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡོཏི བ་ལ་ཝ་ཀཱ་ར་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ. ཨ་ནེ་ཀ་པྤ་ཀཱ་ར་ཏོ པ་བྷེ་དོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ པ་ཉྷཱ་ཝཱ་རེ ཨཱ་ག་ཏ་ན་ཡེ་ན. པ་ཙྩ་ཡ་ཝཱ་རེ པ་ན –

‘‘པུ་རི་མཱ པུ་རི་མཱ ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ པ་ཙྪི་མཱ་ནཾ པ་ཙྪི་མཱ་ནཾ ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་པ་ཙྩ་ཡེ་ན པ་ཙྩ་ཡོ, པུ་རི་མཱ པུ་རི་མཱ ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ པ་ཙྪི་མཱ་ནཾ པ་ཙྪི་མཱ་ནཾ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཀེ་ས་ཉྩི, ཀུ་ས་ལཱ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏཱ་ནཾ, ཨ་ཀུ་ས་ལཱ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ, ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ ཀེ་ས་ཉྩི, ཨ་ཀུ་ས་ལཱ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏཱ་ནཾ, ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏཱ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏཱ་ནཾ, ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏཱ ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ, ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏཱ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ, པུ་གྒ་ལོ་པི, སེ་ནཱ་ས་ན་མྤི ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་པ་ཙྩ་ཡེ་ན པ་ཙྩ་ཡོ’’ཏི (པ་ཊྛཱ. ༡.༡.༩).

ཏ་ཏྠ ཡེ པུ་རི་མཱ ཡེ་སཾ པ་ཙྪི་མཱ་ནཾ ཨ་ན་ནྟ་རཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡོ ཧོ་ནྟི, ཏེ ཏེ་སཾ ས་བྦེ་ས་མྤི ཨེ་ཀ་ནྟེ་ནེ་ཝ ཧོ་ནྟི, ན ཀེ་ས་ཉྩི ཀ་དཱ་ཙི. ཏ་སྨཱ ཡེ་སུ པ་དེ་སུ ཨ་ན་ནྟ་རཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡོ ལ་བྦྷ་ཏི, ཏེ་སུ ‘‘ཀེ་ས་ཉྩཱི’’ཏི ན ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུ་ནྟི ན ཝུ་ཏྟཾ. ཡེ པ་ན པུ་རི་མཱ ཡེ་སཾ པ་ཙྪི་མཱ་ནཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡོ ཝཱ པ་ཀ་ཏཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡོ ཝཱ ཧོ་ནྟི, ཏེ ཏེ་སཾ, ན ས་བྦེ་སཾ ཨེ་ཀ་ནྟེ་ན ཧོ་ནྟི. ཡེ་སཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཝི་བ་ནྡྷ་ཀཱ པ་ཙྩ་ཡཱ བ་ལ་ཝ་ནྟོ ཧོ་ནྟི, ཏེ་སཾ ན བྷ་ཝ་ནྟི, ཨི་ཏ་རེ་སཾ བྷ་ཝ་ནྟི. ཏ་སྨཱ ཡེ་སུ པ་དེ་སུ ཨ་ན་ནྟ་ར་པ་ཙྩ་ཡོ ན ལ་བྦྷ་ཏི, ཏེ་སུ ‘‘ཀེ་ས་ཉྩཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. སི་དྡྷཱ་ནཾ པ་ཙྩ་ཡ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཡེ་ཧི པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣེ་ཧི བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ, ཏེ་སཾ ‘‘ཀེ་ས་ཉྩཱི’’ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ.

ཀ་སི་ཎ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཏཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨེ་ཀ་ཙྩཱ་ཡ པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ས་དྡྷིཾ ས་བྦོ དྷ་མྨོ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡོ, ཨ་ན་ནྟ་རཱ་ཏཱི་ཏོ ཙི་ཏྟ་ཙེ་ཏ་སི་ཀ་རཱ་སི ཨ་ན་ནྟ་རཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡོ, ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལ་ཝི་པཱ་ཀ་ཀི་རི་ཡཱ་རཱུ་པ་ཝ་སེ་ན པ་ཉྩ་ཝི་དྷོ པ་ཀ་ཏཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡོ་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ས་ངྑེ་པོ. ཝི་ཏྠཱ་རོ པ་ན པ་ཊྛཱ་ན་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

༦༠༣. པ་ཋ་མ་ཏ་རནྟི པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ་ཏོ པུ་རེ་ཏ་རཾ. ཨ་ཡ་ཉྷི པུ་རེ་ཛཱ་ཏ་པ་ཙྩ་ཡོ རཱུ་པ་དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ལ་བྦྷ་ཏི. པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣོ ཙ ཨ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ཡེ་ཝ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཀོ’’ཏི. ནི་སྶ་ཡཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ཀཱ་རཱ་དཱི་ཧི ཝི་སི་ཊྛཱ པུ་རེ་ཛཱ་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་ནཱ ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཀ་བྷཱ་ཝཾ ཨ་ག་ཙྪ་ནྟཱ་ནཾ ཝ་ཏྠཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ནཾ པུ་རེ་ཛཱ་ཏཱ་ཀཱ་རེ་ན ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཀ་ཏཱ པུ་རེ་ཛཱ་ཏ་པ་ཙྩ་ཡ་ཏཱ. ཨེ་ཝཾ ཝ་ཏྠཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝ་སེ་ན དུ་ཝི་དྷེ པུ་རེ་ཛཱ་ཏ་པ་ཙྩ་ཡེ ‘‘ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝ་ཏྠུ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ‘‘རཱུ་པཱ་ར་མྨ་ཎ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝ་སེ་ན.

ཡཾ རཱུ་པནྟི ཧ་ད་ཡ་ཝ་ཏྠུཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ‘‘ཀི་ཉྩི ཀཱ་ལེ’’ཏི པ་ཝ་ཏྟི་ཀཱ་ལ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཀི་ཉྩི ཀཱ་ལེ་ན’’ ཨི་ཏི པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀཱ་ལ་ཝ་སེ་ན. ཡཱ་ནི ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་པུ་རེ་ཛཱ་ཏེ་ན ཝི་ནཱ ན ཝ་ཏྟ་ནྟི, ཏེ་སཾ ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་དཱི་ནཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་པུ་རེ་ཛཱ་ཏ་ད་སྶ་ནེ་ན མ་ནོ་དྭཱ་རེ་པི ཡཾ ཡཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་པུ་རེ་ཛཱ་ཏེ་ན ཝ་ཏྟ་ཏི, ཏ་སྶ ཏ་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏཾ ས་བྦཾ རཱུ་པ་རཱུ་པཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་པུ་རེ་ཛཱ་ཏ་ནྟི ད་སྶི་ཏ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ པ་ཉྷཱ་ཝཱ་རེ ‘‘ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་པུ་རེ་ཛཱ་ཏཾ སེ་ཀྑཱ ཝཱ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ ཝཱ ཙ་ཀྑུཾ ཨ་ནི་ཙྩ་ཏོ དུ་ཀྑ་ཏོ ཨ་ན་ཏྟ་ཏོ ཝི་པ་སྶ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི (པ་ཊྛཱ. ༡.༡.༤༢༤). ‘‘ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏོ དྷ་མྨོ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་སྶ དྷ་མྨ་སྶ པུ་རེ་ཛཱ་ཏ་པ་ཙྩ་ཡེ་ན པ་ཙྩ་ཡོ, ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏོ དྷ་མྨོ ཀུ་ས་ལ་སྶ དྷ་མྨ་སྶ པུ་རེ་ཛཱ་ཏ་པ་ཙྩ་ཡེ་ན པ་ཙྩ་ཡོ, ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏོ དྷ་མྨོ ཨ་ཀུ་ས་ལ་སྶ དྷ་མྨ་སྶ པུ་རེ་ཛཱ་ཏ་པ་ཙྩ་ཡེ་ན པ་ཙྩ་ཡོ’’ཏི (པ་ཊྛཱ. ༡.༡.༤༢༤) ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་མཱུ་ལ་ཀཱ ཏ་ཡོ་ཝ ཝཱ་རཱ. ཏེ ཙ པ་ཙྩེ་ཀཾ ཝ་ཏྠུ་པུ་རེ་ཛཱ་ཏཾ, ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་པུ་རེ་ཛཱ་ཏ་ནྟི དྭི་དྷཱ ཝི་བྷ་ཏྟཱ.

༦༠༤. པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ་དྷ་མྨ་སྶ པུ་རེ་ཏ་རཾ སི་དྡྷ་བྷཱ་ཝེ ས་ཏི པ་ཙྩ་ཡ་དྷ་མྨ་སྶ པ་ཙྪཱ་ཛཱ་ཏ་ཏཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པུ་རེ་ཛཱ་ཏཱ་ན’’ནྟི. ཨ་ཡ་ཉྩ ན་ཡོ རཱུ་པ་དྷ་མྨེ་སུ ཨེ་ཝ ལ་བྦྷ་ཏི, ན ཨ་རཱུ་པ་དྷ་མྨེ་སཱུ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ན’’ནྟི. ཡ་དི པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ་དྷ་མྨཱ པུ་རེ་ཏ་ར་མེ་ཝ ཛཱ་ཏཱ, ཀ་ཐཾ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་པ་ཐ་མྦྷ་ཀ་ཏྟེ་ནཱ’’ཏི. པ་ཙྪཱ་ཛཱ་ཏེ་ན ཧི ཝི་ནཱ ས་ནྟཱ་ནཱ་ཝི་ཙྪེ་ད་ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝཾ ཨ་ག་ཙྪ་ནྟཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཡེ པ་ཙྪཱ་ཛཱ་ཏཱ་ཀཱ་རེ་ན ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཀཱ, ཏེ་སཾ སཱ ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟཱ་ཀཱ་རཱ་དཱི་ཧི ཝི་སི་ཊྛཱ ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཀ་ཏཱ པ་ཙྪཱ་ཛཱ་ཏ་པ་ཙྩ་ཡ་ཏཱ. ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་པ་ཙྩ་ཡཱ་ནཾ པ་ཙྩ་ཡ་ནྟ་རཱ་ཀཱ་ར་ཝི་སི་ཊྛཱ ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཀ་ཏཱ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཱ. ‘‘གི་ཛ྄ཛྷ་པོ་ཏ་ཀ་ས་རཱི་རཱ་ནཾ ཨཱ་ཧཱ་རཱ་སཱ་ཙེ་ཏ་ནཱ ཝི་ཡཱ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན མ་ནོ་ས་ཉྩེ་ཏ་ནཱ་ཧཱ་ར་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནེ་ཧི ཨ་རཱུ་པ་དྷ་མྨེ་ཧི རཱུ་པ་ཀཱ་ཡ་སྶ ཨུ་པ་ཏྠ་མྦྷི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི. ཏེ་ནེ་ཝ ‘‘ཨཱ་ཧཱ་རཱ་སཱ ཝི་ཡཱ’’ཏི ཨ་ཝ་ཏྭཱ ཙེ་ཏ་ནཱ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཀ་ཏཾ. ཀཱ་ཡ་སྶཱཏི ཙ་ཏུ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནི་ཀ་བྷཱུ་ཏུ་པཱ་དཱ་ཡ་རཱུ་པ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ རཱུ་པ་ཀཱ་ཡ་སྶ. ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཋ་པེ་ཏྭཱ རཱུ་པ་དྷ་མྨེ ཨ་ཝི་སི་ཊྛོ ཨ་རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷོ པ་ཙྪཱ་ཛཱ་ཏ་པ་ཙྩ་ཡོ. སོ ཛཱ་ཏི་ཝ་སེ་ན ཀུ་ས་ལོ, ཨ་ཀུ་ས་ལོ, ཝི་པཱ་ཀོ, ཀི་རི་ཡཱ་ཏི ཙ་ཏུ་བྦི་དྷོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

༦༠༥. ཀུ་ས་ལཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཏྟ་ནཱ ས་དི་ས་སྶ པ་ཡོ་གེ་ན ཀ་ར་ཎཱི་ཡ་སྶ པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཀ་ར་ཎཾ པ་ཝ་ཏྟ་ནཾ ཨཱ་སེ་ཝ་ན་ཊྛོ, ཨ་ཏྟ་ས་དི་ས་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་པཱ་ད་ནཾ ཝཱ་ས་ནཾ ཝཱ. པུ་རི་མ་པུ་རི་མཱ་བྷི་ཡོ་གོ ཝི་ཡཱཏི ཨུ་གྒ་ཧ་ཎ་ས་ཝ་ན་དྷཱ་ར་ཎཱ་དི་པུ་རི་མཱ་པུ་རི་མཱ་སེ་ཝ་ནཱ ཝི་ཡ. ཏཱི་སུ པ་ན ཨེ་ཏེ་སུ པུ་རི་མཱ པུ་རི་མཱཏི ས་མ་ན་ནྟ་རཱ་ཏཱི་ཏཱ ད་ཊྛ་བྦཱ. ཀ་སྨཱ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་ན་ནྟ་ར་པ་ཙྩ་ཡེ ཝི་ཡ ‘‘པུ་རི་མཱ པུ་རི་མཱ ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ པ་ཙྪི་མཱ་ནཾ པ་ཙྪི་མཱ་ནཾ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ བྷི་ནྣ་ཛཱ་ཏི་ཡེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ནི་དྡེ་སོ ན ཀ་ཏོ་ཏི? ཨ་ཏྟ་ནོ ག་ཏིཾ གཱ་ཧེ་ཏུཾ ཨ་ས་མ་ཏྠ་ཏྟཱ. བྷི་ནྣ་ཛཱ་ཏི་ཀཱ ཧི བྷི་ནྣ་ཛཱ་ཏི་ཀཱ་ནཾ ཨཱ་སེ་ཝ་ན་གུ་ཎེ་ན པ་གུ་ཎ་བ་ལ་ཝ་བྷཱ་ཝཾ ས་མྤཱ་དེ་ནྟཱ ཨ་ཏྟ་ནོ་ཝ ཀུ་ས་ལཱ་དི་བྷཱ་ཝ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ག་ཏིཾ གཱ་ཧེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐུ་ཎ་ནྟི. ཏ་སྨཱ ཏེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ནི་དྡེ་སཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ཡེ ཡེ་སཾ ཝཱ་ས་ནཱ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ཨཱ་སེ་ཝ་ན་གུ་ཎེ་ན པ་གུ་ཎ་བ་ལ་ཝ་བྷཱ་ཝ་ཝི་སི་ཊྛཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀུ་ས་ལཱ་དི་བྷཱ་ཝ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ག་ཏིཾ གཱ་ཧེ་ཏུཾ ས་མ་ཏྠཱ, ཏེ་སཾ ཏེ་ཧི ས་མཱ་ན་ཛཱ་ཏི་ཀེ་ཧེ་ཝ ས་དྡྷིཾ ནི་དྡེ་སོ ཀ་ཏོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦོ.

ཨ་ཐ ཝི་པཱ་ཀཱ་བྱཱ་ཀ་ཏཾ ཀ་སྨཱ ན ག་ཧི་ཏཾ? ཨཱ་སེ་ཝ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཝི་པཱ་ཀཱ་བྱཱ་ཀ་ཏ་ཉྷི ཀ་མྨ་ཝ་སེ་ན ཝི་པཱ་ཀ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟཾ ཀ་མྨ་པ་རི་ཎཱ་མི་ཏཾ ཧུ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཾ ནི་རུ་སྶཱ་ཧཾ དུ་བྦ་ལཾ ས་ནྟཾ ཨཱ་སེ་ཝ་ན་གུ་ཎེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ ས་བྷཱ་ཝཾ གཱ་ཧེ་ཏྭཱ པ་རི་བྷཱ་ཝེ་ཏྭཱ ནེ་ཝ ཨ་ཉྙཾ ཝི་པཱ་ཀཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏི, ན ཙ པུ་རི་མ་ཝི་པཱ་ཀཱ་ནུ་བྷཱ་ཝཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཨ་ཐ ཁོ ཀ་མྨ་ཝེ་ག་ཀྑི་ཏྟཾ པ་ཏི་ཏཾ ཝི་ཡ ཧུ་ཏྭཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. ཏ་སྨཱ ས་བྦ་ཐཱ་པི ཝི་པཱ་ཀེ ཨཱ་སེ་ཝ་ནཱ ན་ཏྠཱི་ཏི ན ག་ཧི་ཏཾ. ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལ་ཀི་རི་ཡཱ་ན་ནྟ་རཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ན་མྤི ས་ཀ་མྨ་པ་ཊི་བ་དྡྷ་ཝུ་ཏྟི་ཏཱ་ཡ ཨཱ་སེ་ཝ་ན་གུ་ཎཾ ན ག་ཎྷཱ་ཏཱི་ཏི ཀུ་ས་ལཱ་ད་ཡོ་པི ཏ་སྶ ཨཱ་སེ་ཝ་ན་པ་ཙྩ་ཡོ ན ཧོ་ནྟི. ནཱ་ནཱ་ཛཱ་ཏི་ཀ་ཏྟཱ་པི ཙེ་ཏེ ཏ་སྶ ཨཱ་སེ་ཝ་ནཱ་དྷཱ་ནཾ ན ཀ་རོ་ནྟེ་ཝ. བྷཱུ་མི་ཏོ, པ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏོ ཝཱ ནཱ་ནཱ་ཛཱ་ཏི་ཀ་ཏཱ ནཱ་མ ན་ཏྠཱི་ཏི པ་རི་ཏྟ་ཀུ་ས་ལ་ཀི་རི་ཡཱ མ་ཧ་གྒ་ཏ་ཀུ་ས་ལ་ཀི་རི་ཡཱ་ནཾ, ས་ངྑཱ་རཱ་ར་མྨ་ཎ་ཉྩ ཀུ་ས་ལཾ ནི་བྦཱ་ནཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ ཨཱ་སེ་ཝ་ན་པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི་ཡེ་ཝ. སྭཱ་ཡཾ ‘‘ཀུ་ས་ལོ དྷ་མྨོ ཀུ་ས་ལ་སྶ, ཨ་ཀུ་ས་ལོ དྷ་མྨོ ཨ་ཀུ་ས་ལ་སྶ, ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏོ དྷ་མྨོ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་སྶ ཨཱ་སེ་ཝ་ན་པ་ཙྩ་ཡེ་ན པ་ཙྩ་ཡོ’’ཏི (པ་ཊྛཱ. ༡.༡.༤༢༦) ཏི་དྷཱ་ཝ ཝུ་ཏྟོ. ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ན་ཝ་ཛྫི་ཏཱ ཀི་རི་ཡ་དྷ་མྨཱ ག་ཧི་ཏཱ.