༡༤. ཁ་ནྡྷ་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ

པ་ཉྙཱ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༤༢༡. ས་བྦཱ་ཀཱ་རེ་ནཱཏི ཨུ་པ་ཙཱ་རཱ་ཀཱ་རོ, ཨ་པྤ་ནཱ་ཀཱ་རོ, ཝ་སཱི་བྷཱ་ཝཱ་ཀཱ་རོ, ཝི་ཏ་ཀྐཱ་དི་ས་མ་ཏི་ཀྐ་མཱ་ཀཱ་རོ, རཱུ་པཱ་དཱི་ཧི ཝི་ར་ཛྫ་ནཱ་ཀཱ་རོ, ཙུ་དྡ་ས་དྷཱ ཙི་ཏྟ་སྶ པ་རི་ད་མ་ནཱ་ཀཱ་རོ, པ་ཉྩ་ཝི་དྷ་ཨཱ་ནི་སཾ་སཱ་དྷི་ག་མཱ་ཀཱ་རོ་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ནཱ ས་བྦེ་ན བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན.

ཏ་ད་ན་ནྟ་རཱཏི ‘‘ཙི་ཏྟཾ པ་ཉྙ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ དེ་ས་ནཱ་ཀྐ་མེ་ན, པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཀྐ་མེ་ན ཙ ཏ་སྶ ས་མཱ་དྷི་སྶ ཨ་ན་ནྟ་རཱ. པ་ཉྙཱ བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦཱ ས་མཱ་དྷི་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘པ་ཉྙ་ཉྩ བྷཱ་ཝ་ཡ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ ཨ་ཏི་ས་ངྑེ་པ་དེ་སི་ཏ་ཏྟཱ, གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ ཝཱ ‘‘ས་མཱ་དྷི་སི་ལཱ་ཡཾ སུ་ནི་སི་ཏཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པ་ཉྙཱ་ས་ཏྠ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ས་ངྑེ་པེ་ན བྷཱ་སི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ཡཾ སཱ པ་ཉྙཱ་ཏི ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝི་ཉྙཱ་ཏུ་མྤི ཏཱ་ཝ ན སུ་ཀ་རཱ. བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝི་དྷཱ་ན་སྶ པ་ན ཨ་ད་སྶི་ཏ་ཏྟཱ པ་གེ་ཝ བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ན སུ་ཀ་རཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. པུ་ཙྪ་ན་ཊྛེ་ན པ་ཉྷཱ, ཀ་མྨཾ ཀི་རི་ཡཱ ཀ་ར་ཎཾ, པ་ཉྷཱ་ཝ ཀ་མྨཾ པ་ཉྷཱ་ཀ་མྨཾ, པུ་ཙྪ་ན་པ་ཡོ་གོ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ཀཱ པ་ཉྙཱཏི ས་རཱུ་པ་པུ་ཙྪཱ. ཀེ་ན་ཊྛེ་ན པ་ཉྙཱཏི ཀེ་ན ཨ་ཏྠེ་ན པ་ཉྙཱ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ‘‘པ་ཉྙཱ’’ཏི པ་དཾ ཀཾ ཨ་བྷི་དྷེ་ཡྻ་ཏྠཾ ནི་སྶཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. སཱ པ་ནཱ་ཡཾ པ་ཉྙཱ ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཀི་ཙྩ་ཏོ, ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནཱ་ཀཱ་ར་ཏོ, ཨཱ་ས་ནྣ་ཀཱ་ར་ཎ་ཏོ ཙ ཀ་ཐཾ ཛཱ་ནི་ཏ་བྦཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀཱ་ན་སྶཱ ལ་ཀྑ་ཎ་ར་ས་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ན་པ་ད་ཊྛཱ་ནཱ་ནཱི’’ཏི. ཀ་ཏི་ཝི་དྷཱཏི པ་བྷེ་ད་པུ་ཙྪཱ. ཀ་སྨཱ པ་ནེ་ཏྠ སཾ་ཀི་ལེ་ས་ཝོ་དཱ་ན་པུ་ཙྪཱ ན ག་ཧི་ཏཱ་ཏི? ཝུ་ཙྩ་ཏེ – ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ་ཡ ཏཱ་ཝ པ་ཉྙཱ་ཡ ན་ཏྠེ་ཝ སཾ་ཀི་ལེ་སོ. ཨ་ས་ཏི ཙ ཏ་སྨིཾ ཀུ་ཏོ ཝོ་དཱ་ན་པུ་ཙྪཱ་ཏི ཏ་དུ་བྷ་ཡཾ ན ག་ཧི་ཏཾ. ལོ་ཀི་ཡཱ་ཡ པ་ན ཏཱ་ནི བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝི་དྷཱ་ནེ ཨེ་ཝ ཨ་ནྟོ་ག་དྷཱ་ནཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝི་སུཾ ན ག་ཧི་ཏཱ་ནི མ་གྒཱ་མ་གྒ་ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ན་ཝི་སུ་དྡྷི་ཨ་ནྟོ་ག་དྷ་ཏྟཱ, ས་མཱ་དྷི་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡཾ ཝཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ནཱི་ཏི ན ག་ཧི་ཏཱ་ནི. པ་ཊི་པ་ཏྟི ནཱ་མ དི་ཊྛཱ་ནི་སཾ་སེ ཨེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཉྙཱ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཀོ ཨཱ་ནི་སཾ་སོ’’ཏི.

༤༢༢. ཏ་ཏྲཱཏི ཏ་སྨིཾ, ཏ་སྶ ཝཱ པ་ཉྷཱ་ཀ་མྨ་སྶ. ཝི་སྶ་ཛྫ་ནནྟི ཝི་ཝ་ར་ཎཾ. པུ་ཙྪི་ཏོ ཧི ཨ་ཏྠོ ཨ་ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏ་ཏྟཱ ནི་གཱུ་ལ༹ྷོ མུ་ཊྛི་ཡཾ ཀ་ཏོ ཝི་ཡ ཏི་ཊྛ་ཏི, ཏ་སྶ ཝི་ཝ་ར་ཎཾ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ ཝི་བྷཱུ་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ. ཀཱ པ་ཉྙཱཏི ཀཱ་མ་ཉྩཱ་ཡཾ ས་རཱུ་པ་པུ་ཙྪཱ, ཝི་བྷཱ་ག་ཝ་ནྟཱ་ནཾ པ་ན ས་བྷཱ་ཝ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཾ ཝི་བྷཱ་ག་ད་སྶ་ན་མུ་ཁེ་ནེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝི་བྷཱ་གོ ཏཱ་ཝ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ ད་སྶེ་ཏ་བྦོ. ཏཾ་ད་སྶ་ནེ་ན ཙ ཨ་ཡ་མཱ་དཱི་ན་ཝོ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘པ་ཉྙཱ བ་ཧུ་ཝི་དྷཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ བ་ཧུ་ཝི་དྷཱཏི ཀུ་ས་ལཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་ནེ་ཀ་ཝི་དྷཱ. ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རཱཏི ཨ་ཏྠ་ཛཱ་པི་ཀཱ་དི་བྷེ་དེ་ན, སུ་ཏ་མ་ཡ་ཉཱ་ཎཱ་དི་བྷེ་དེ་ན ཙ ནཱ་ནཱ་ཝི་དྷཱ. ཏཾ ས་བྦནྟི ཏཾ ཨ་ན་ཝ་སེ་སཾ པ་ཉྙཱ་ཝི་བྷཱ་གཾ. ན སཱ་དྷེ་ཡྻཱཏི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ས་དྡྷིཾ མ་གྒ་བྷཱ་ཝ་ནཱ ཨི་དྷ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྠོ. ཏཱ་ཡ ཧི ཏ་ཎྷཱ་ཛ་ཊཱ་ཝི་ཛ་ཊ་ནཾ, ཏ་ཉྩ ན སཱ་དྷེ་ཡྻ. ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ ཧི པ་ཉྙཱ་པ་བྷེ་དེ ཝི་སྶ་ཛྫི་ཡ་མཱ་ནེ ‘‘ཨེ་ཀ་ཝི་དྷེ་ན ཉཱ་ཎ་ཝ་ཏྠཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀོ (ཝི་བྷ. ༧༥༡) ས་བྦོ ཉཱ་ཎ་ཝ་ཏྠུ ཝི་བྷ་ངྒེ, སུ་ཏྟ་ནྟེ་སུ ཙ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཨཱ་ག་ཏོ པ་ཉྙཱ་པ་བྷེ་དོ. ས་ཀ་ལོ་པི ཝཱ ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ན་ཡོ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏ་བྦོ བྷ་ཝེ་ཡྻ, ཏ་ཐཱ ཙ ས་ཏི ཡྭཱ་ཡཾ ཨི་དྷ པ་ཉྙཱ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝི་དྷི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ, ཏ་སྶ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཱ་ཡ ཨོ་ཀཱ་སོ་ཝ ན བྷ་ཝེ་ཡྻ. ཀི་ཉྩ ཡྭཱ་ཡཾ ཋཱ་ནཱ་ཋཱ་ན་ཀ་མྨ་ནྟ་ར་ཝི་པཱ་ཀ་ནྟ་རཱ་དི་ཝི་ས་ཡེ པ་ཉྙཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟི་བྷེ་དོ, སོ་པི ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ས་དྡྷིཾ ཕ་ལཱ་ཕ་ལ་བྷེ་དེ་ན ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏ་བྦོ སི་ཡཱ. སོ ཙ པ་ན ཝི་སྶ་ཛྫི་ཡ་མཱ་ནོ ཨ་ཉྙ་ད་ཏྠུ ཝི་ཀྑེ་པཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟེ་ཡྻ, ཡ་ཐཱ ཏཾ ཨ་ཝི་ས་ཡེ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨུ་ཏྟ་རི ཙ ཝི་ཀྑེ་པཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟེ་ཡྻཱ’’ཏི. ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཉཱ་ཎནྟི ཨེ་ཏྠ ཀུ་ས་ལ-གྒ་ཧ་ཎེ་ན དུ་ཝི་དྷ་མྤི ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏཾ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏི, ཏ་ཐཱ ‘‘ཨ་ཏྠི སཾ་ཀི་ལི་ཊྛ་པ་ཉྙཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟཾ མི་ཙྪཱ་ཝཱ་དཾ པ་ཊི་སེ་དྷེ་ཏི. ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཉཱ་ཎ-གྒ་ཧ་ཎེ་ན སེ་ས་ཀུ་ས་ལ་པ་ཉྙཱ.

༤༢༣. ས་ཉྫཱ་ན་ན་ཝི་ཛཱ་ན་ནཱ་ཀཱ་ར་ཝི་སི་ཊྛནྟི ས་ཉྫཱ་ན་ནཱ་ཀཱ་ར་ཝི་ཛཱ་ན་ནཱ་ཀཱ་རེ་ཧི སཱ་ཏི་ས་ཡཾ. ཡ་ཏོ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་ར་ཏོ ཛཱ་ན་ནཾ ཛཱ་ན་ན་བྷཱ་ཝོ ཝི་ས་ཡ་གྒ་ཧ་ཎཱ་ཀཱ་རོ. སོ ཧི ནེ་སཾ ས་མཱ་ནོ, ན ས་ཉྫཱ་ན་ནཱ་དི་ཨཱ་ཀཱ་རོ. པཱི་ཏ་ཀ་ནྟཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨི་ཏི-ས་དྡོ ཨཱ་དི་ཨ་ཏྠོ, ཏེ་ན ‘‘ལོ་ཧི་ཏ་ཀཾ ཨོ་དཱ་ཏཾ དཱི་གྷཾ ར་སྶ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཀེ ས་ཉྙཱ་ཡ ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ་ཀཱ་རེ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ས་ཉྫཱ་ན་ན་མ་ཏྟ་མེ་ཝཱཏི ཨེ་ཏྠ ས་ཉྫཱ་ན་ནཾ ནཱ་མ ‘‘ནཱི་ལཾ པཱི་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཀཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཾ ཝཱ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཾ ཝཱ ས་ཉྙཱ་ནི་མི་ཏྟཾ ཀ་ཏྭཱ ཛཱ་ན་ནཾ. ཏ་ཐཱ ཧེ་སཱ པུ་ན ས་ཉྫཱ་ན་ན་པ་ཙྩ་ཡ་ནི་མི་ཏྟ་ཀ་ར་ཎ་ར་སཱ. མ་ཏྟ-ས་དྡེ་ན ཝི་སེ་ས་ནི་ཝ་ཏྟི་ཨ་ཏྠེ་ན ཝི་ཛཱ་ན་ན་པ་ཛཱ་ན་ནཱ་ཀཱ་རེ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏི, ཨེ་ཝ-ས་དྡེ་ན ཀ་དཱ་ཙི་པི ཨི་མི་སྶཱ ཏེ ཝི་སེ་སཱ ན་ཏྠེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཝ་དྷཱ་རེ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནི་ཙྩཾ དུ་ཀྑ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀི་ཙྩ་མྤི ཀཱ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟཱི ས་ཉྙཱ ཀུ་ཏོ པ་ཉྙཱ་ཀི་ཙྩཾ ཀ་རེ་ཡྻཱ་ཏི ‘‘ལ་ཀྑ་ཎ་པ་ཊི་ཝེ་དྷཾ པཱ་པེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི’’ཙྩེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ, ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘མ་གྒ་པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝ’’ནྟི. ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཾ ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ན ཏ་ཏྠ ས་ཉྙཱ ཝི་ཡ ནཱི་ལ་པཱི་ཏཱ་དི་ཀ་སྶ ས་ཉྫཱ་ན་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཨ་ཐ ཁོ ཏ་ཏྠ ཨ་ཉྙ་ཉྩ ཝི་སེ་སཾ ཛཱ་ན་ནྟ་མེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་ཉྙཱ་ཎ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཀ་ཐཾ པ་ན ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ལ་ཀྑ་ཎ་པ་ཊི་ཝེ་དྷཾ པཱ་པེ་ཏཱི་ཏི? པ་ཉྙཱ་ཡ ད་སྶི་ཏ་མ་གྒེ་ན. ལ་ཀྑ་ཎཱ་ར་མྨ་ཎི་ཀ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཧི ཨ་ནེ་ཀ་ཝཱ་རཾ ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནི པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ་ཡ པ་གུ་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་རི་ཙ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཉཱ་ཎ་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟ་ཙི་ཏྟེ་ན་པི ཝི་པ་སྶ་ནཱ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, ཡ་ཐཱ ཏཾ པ་གུ་ཎ་སྶ ག་ནྠ་སྶ ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ནེ ཉཱ་ཡཱ་ག་ཏཱ་པི ཝཱ་རཱ ན ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ནྟི. ལ་ཀྑ་ཎ་པ་ཊི་ཝེ་དྷནྟི ཙ ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་མ་ཏྟཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ན པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ནཾ. ཨུ་སྶ་ཀྐི་ཏྭཱཏི ཨུ་ད་ཡ་བྦ་ཡ་ཉཱ་ཎ་པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ཨཱ་ཡཱུ་ཧི་ཏྭཱ. མ་གྒ་པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝཾ པཱ་པེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི ཨ་ས་མྦོ་དྷ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ. ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཝི་ཉྙཱ་ཎེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཉྩ ཛཱ་ནཱ་ཏི, ལ་ཀྑ་ཎ་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ཉྩ པཱ་པེ་ཏི. ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ན ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎེ་ན ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་སྶ་ཀྐི་ཏྭཱ མ་གྒ་པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་ཉྩ པཱ་པེ་ཏི.

ཨི་དཱ་ནི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ཨུ་པ་མཱ་ཡ པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་ཐཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨ་ཛཱ་ཏ་བུ་དྡྷཱིཏི ཨ་ས་ཉྫཱ་ཏ་བྱ་ཝ་ཧཱ་ར་བུ་དྡྷི. ཨུ་པ་བྷོ་ག་པ་རི་བྷོ་གནྟི ཨུ་པ་བྷོ་ག་པ་རི་བྷོ་གཱ་ར་ཧཾ, ཨུ་པ་བྷོ་ག་པ་རི་བྷོ་ག་ཝ་ཏྠཱུ་ནཾ པ་ཊི་ལཱ་བྷ་ཡོ་གྱ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཚེ་ཀོཏི མ་ཧཱ་སཱ་རོ. ཀཱུ་ཊོཏི ཀ་ཧཱ་པ་ཎ་པ་ཏི་རཱུ་པ་ཀོ ཏ་མྦ་ཀཾ་སཱ་དི་མ་ཡོ. ཨ་དྡྷ་སཱ་རོཏི ཨུ་པ་ཌྜྷ་གྒྷ་ན་ཀོ. ཨི་ཏི-ས་དྡོ ཨཱ་དི་ཨ་ཏྠོ, ཏེ་ན པཱ་ད་སཱ་ར ས་མ་སཱ་ར་པ་རོ་པཱ་ད་སཱ་རཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ. ཏེ པ་ཀཱ་རེཏི ཨི་ནྡ་ཛཱ་ལཱ་ཛཱ་ཏི་པུ་པྥཱ་དི་པྤ་ཀཱ་རེ ཙེ་ཝ ཚེ་ཀཱ་དི་པྤ་ཀཱ་རེ ཙ.

ས་ཉྙཱ ཧཱིཏི་ཨཱ་དི ཨུ་པ་མཱ་སཾ་ས་ནྡ་ནཾ. ས་ཉྙཱ ཝི་བྷཱ་གཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ པི་ཎྜ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ ག་ཧ་ཎ་ཏོ དཱ་ར་ཀ་སྶ ཀ་ཧཱ་པ་ཎ་ད་སྶ་ན་ས་དི་སཱི ཝུ་ཏྟཱ. ཏ་ཐཱ ཧི སཱ ‘‘ཡ་ཐཱ་ཨུ་པ་ཊྛི་ཏ་ཝི་ས་ཡ་པ་ད་ཊྛཱ་ནཱ’’ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཨེ་ཀ་ཙྩ་ཝི་སེ་ས་ག་ཧ་ཎ་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཡ གཱ་མི་ཀ་པུ་རི་ས་སྶ ཀ་ཧཱ་པ་ཎ་ད་སྶ་ན་ས་དི་སཾ ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཉྙཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཝི་སེ་སཱ་ཝ་བོ་དྷ་ཏོ ཧེ་ར་ཉྙི་ཀ་སྶ ཀ་ཧཱ་པ་ཎ་ད་སྶ་ན་ས་དི་སཱི ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ‘‘ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་ར་ཏོ ཛཱ་ན་ན’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ཉེ་ཡྻ་དྷ་མྨཱ པ་ཙྩེ་ཀཾ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རཱ་ཏི ཏེ་སཾ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཝ་བོ་དྷོ པ་ཉྙཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་བྦེ དྷ་མྨཱ ས་བྦཱ་ཀཱ་རེ་ན བུ་དྡྷ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཉཱ་ཎ་མུ་ཁེ ཨཱ་པཱ་ཐ་མཱ་ག་ཙྪ་ནྟཱི’’ཏི (མ་ཧཱ་ནི. ༡༥༦; ཙཱུ་ལ༹་ནི. མོ་གྷ་རཱ་ཛ་མཱ་ཎ་ཝ་པུ་ཙྪཱ་ནི་དྡེ་ས ༨༥).

ཡ་ཏྠཱཏི ཡ་སྨིཾ ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དེ. ན ཏ་ཏྠ ཨེ་ཀཾ་སེ་ན ཧོ་ཏཱིཏི ཏ་སྨིཾ ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དེ པ་ཉྙཱ ཨེ་ཀ་ནྟེ་ན ན ཧོ་ཏི. ན ཧི དུ་ཧེ་ཏུ་ཀ་ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དེ་སུ པ་ཉྙཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. ཨ་ཝི་ནི་བྦྷུ་ཏྟཱཏི ཨ་ཝི་ཡུ་ཏྟཱ. ཏེ་ཧཱིཏི ས་ཉྙཱ་ཝི་ཉྙཱ་ཎེ་ཧི. ཡ་ཐཱ ཧི སུ་ཁཾ པཱི་ཏི་ཡཱ ན ནི་ཡ་མ་ཏོ ཨ་ཝི་ཡུ་ཏྟཾ, ཨེ་ཝཾ ས་ཉྙཱ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་ནི པ་ཉྙཱ་ཡ ན ནི་ཡ་མ་ཏོ ཨ་ཝི་ཡུ་ཏྟཱ་ཏི. ཡ་ཐཱ པ་ན པཱི་ཏི སུ་ཁེ་ན ནི་ཡ་མ་ཏོ ཨ་ཝི་ཡུ་ཏྟཱ, ཨེ་ཝཾ པ་ཉྙཱ ས་ཉྙཱ་ཝི་ཉྙཱ་ཎེ་ཧི ནི་ཡ་མ་ཏོ ཨ་ཝི་ཡུ་ཏྟཱ. ཏ་སྨཱ ཨེ་ཝཾ ཨ་ཝི་ནི་བྦྷུ་ཏྟེ་སུ ཨི་མེ་སུ ཏཱི་སུ དྷ་མྨེ་སུ ཏེ་སཾ ཝི་ནི་བྦྷོ་གོ དུ་ཀྐ་རོ་ཏི ཏི་ཎྞཾ ཛ་ནཱ་ནཾ ཀ་ཧཱ་པ་ཎ་ད་སྶ་ནཾ ནི་ད་སྶི་ཏ་ནྟི. ཏེ་སཾ དུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་ནཱ་ན་ཏྟ་ཏཾ་ཡེ་ཝ ཝ་ཙ་ན་ནྟ་རེ་ན་པི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏེ་ནཱ་ཧཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ རཱུ་པ་དྷ་མྨེ་སུ་པི ཏཱ་ཝ ནཱ་ནཱ་ན་དཱི་ནཾ ཨུ་ད་ཀ་སྶ, ནཱ་ནཱ་ཏེ་ལ་སྶ ཝཱ ཨེ་ཀ་སྨིཾ བྷཱ་ཛ་ནེ པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ མ་ཐི་ཏ་སྶ ‘‘ཨི་དཾ ཨ་སུ་ཀཱ་ཡ ན་དི་ཡཱ ཨུ་ད་ཀཾ, ཨི་དཾ ཨ་སུ་ཀ་ཏེ་ལ’’ནྟི ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏྭཱ ས་རཱུ་པ་ཏོ ད་སྶ་ནཾ དུ་ཀྐ་རཾ, ཀི་མ་ངྒཾ པ་ན ཨ་རཱུ་པ་དྷ་མྨེ་སཱུ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཡཾ ཨ་རཱུ་པཱི་ནཾ ཙི་ཏྟ་ཙེ་ཏ་སི་ཀཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.

༤༢༤. དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་ཀོ བྷཱ་ཝོ, ས་མཱ་ནོ ཙ བྷཱ་ཝོ དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ཝོ. ཏ་ཏྠ པ་ཋ་མེ་ན ཀ་ཀྑ་ལ༹་ཕུ་ས་ནཱ་དི་ས་ལ་ཀྑ་ཎཾ ག་ཧི་ཏཾ, དུ་ཏི་ཡེ་ན ཨ་ནི་ཙྩ་དུ་ཀྑ་ཏཱ་དི་སཱ་མ་ཉྙ་ལ་ཀྑ་ཎཾ. ཏ་དུ་བྷ་ཡ་སྶ ཙ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཱ པ་ཉྙཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ཝ་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ལ་ཀྑ་ཎཱ པ་ཉྙཱ’’ཏི. གྷ་ཊ་པ་ཊཱ་དི་པ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ཀ་སྶ བཱ་ཧི་ར་ནྡྷ་ཀཱ་ར་སྶ དཱི་པཱ་ལོ་ཀཱ་དི ཝི་ཡ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ཝ་པ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ཀ་སྶ མོ་ཧ་ནྡྷ་ཀཱ་ར་སྶ ཝི་དྡྷཾ་ས་ན་ར་སཱ. ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནོ ཨེ་ཝ ཧི པ་ཉྙཱ་ལོ་ཀོ ཧ་ད་ཡ་ནྡྷ་ཀཱ་རཾ ཝི་དྷ་མེ་ནྟོ ཨེ་ཝཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ཝེ་སུ ཨ་ས་མྨུ་ཡ྄ཧ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན པ་ཙྩུ་པ་ཏི་ཊྛ་ཏཱི་ཏི ཨ་ས་མྨོ་ཧ་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནཱ. ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ ཝཱ ས་ཡཾ ཕ་ལ་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ས་མྨོ་ཧཾ པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་པེ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མྤི ཨ་ས་མྨོ་ཧ་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནཱ. ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པ་ཉྙཱ་ཡ ཨི་དྷ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ས་མཱ་དྷི ཏ་སྶཱ པ་ད་ཊྛཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ‘‘ས་མཱ་ཧི་ཏོ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི སུ་ཏྟ་པ་དཾ ནི་བ་ནྡྷ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཨཱ་ག་ཏཾ (སཾ. ནི. ༣.༥, ༩༩; སཾ. ནི. ༥.༡༠༧༡; ནེ་ཏྟི. ༤༠; མི. པ. ༢.༡.༡༤).

པ་ཉྙཱ་པ་བྷེ་ད་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༤༢༥. དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ཝ་པ་ཊི་ཝེ་དྷོ ནཱ་མ པ་ཉྙཱ་ཡ ཨཱ་ཝེ་ཎི་ཀོ ས་བྷཱ་ཝོ, ན ཏེ་ན་སྶཱ ཀོ་ཙི ཝི་བྷཱ་གོ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ཝ་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན ཏཱ་ཝ ཨེ་ཀ་ཝི་དྷཱ’’ཏི. ལུ་ཛྫ་ན་པ་ལུ་ཛྫ་ན་ཊྛེ་ན ལོ་ཀོ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཝ་ཊྚཾ, ཏ་པྤ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏཱ་ཡ ལོ་ཀེ ནི་ཡུ་ཏྟཱ, ཏ་ཏྠ ཝཱ ཝི་དི་ཏཱ་ཏི ལོ་ཀི་ཡཱ. ཏ་ཏྠ ཨ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏཱ་ཡ ལོ་ཀ་ཏོ ཨུ་ཏྟ་རཱ ཨུ་ཏྟི་ཎྞཱ་ཏི ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ. ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ་པི ཧི མ་གྒ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦཱ. ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ་པི ཏ་སྶཱ ལ་བྦྷ་ཏེ་ཝཱ་ཏི ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར-གྒ་ཧ་ཎཾ ན ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི. ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟེ་ཧི ས་ཧ ཨཱ་ས་ཝེ་ཧཱི་ཏི སཱ་ས་ཝཱ, ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན་པི ན་ཏྠི ཨེ་ཏི་སྶཱ ཨཱ་ས་ཝཱ་ཏི ཨ་ནཱ་ས་ཝཱ. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཨཱ་ས་ཝ་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟ་སཱ་ས་ཝ་དུ་ཀཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ. ནཱ་མ་རཱུ་པ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ན་ཝ་སེ་ནཱཏི ནཱ་མ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ན་ཝ་སེ་ན, རཱུ་པ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཙ. པ་ཋ་མཾ ནི་བྦཱ་ན་ད་སྶ་ན་ཏོ ད་སྶ་ན་ཉྩ, ནི་སྶ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ དྷ་མྨཱ བྷ་ཝ་ནྟི ཨེ་ཏྠ, ས་ཡ་མྤི ཝཱ བྷ་ཝ་ཏི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ན ནི་བྦཱ་ནཾ ཝི་ཡ ཨ་པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་ནྟི བྷཱུ་མི ཙཱ་ཏི ད་སྶ་ན་བྷཱུ་མི, པ་ཋ་མ་མ་གྒོ. སེ་ས་མ་གྒ་ཏྟ་ཡཾ པ་ན ཡ་སྨཱ པ་ཋ་མ་མ་གྒེ་ན དི་ཊྛ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ དྷ་མྨེ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ན ཨ་དི་ཊྛ་པུ་བྦཾ ཀི་ཉྩི པ་སྶ་ཏི, ཏ་སྨཱ བྷཱ་ཝ་ནཱ ཙ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ན་ཏྠེ་ན བྷཱུ་མི ཙཱ་ཏི བྷཱ་ཝ་ནཱ་བྷཱུ་མི. ཏ་ཏྠ པ་ཉྙཱ ད་སྶ་ན་བྷཱུ་མི་བྷཱ་ཝ་ནཱ་བྷཱུ་མི་ཝ་སེ་ན དུ་ཝི་དྷཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཱ. སུ་ཏཱ་དི་ནི་ར་པེ་ཀྑཱ་ཡ ཙི་ནྟཱ་ཡ ནི་བྦ་ཏྟཱ ཙི་ནྟཱ་མ་ཡཱ. ཨེ་ཝཾ སུ་ཏ་མ་ཡཱ, བྷཱ་ཝ་ནཱ་མ་ཡཱ ཙ. མ་ཡ་ས་དྡོ པ་ཙྩེ་ཀཾ ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་བྦོ. ཨཱ་ཡེ ཝ་ཌྜྷི་ཡཾ ཀོ་ས་ལླཾ ཨཱ་ཡ་ཀོ་ས་ལླཾ, ཨ་པཱ་ཡེ ཨ་ཝ་ཌྜྷི་ཡཾ ཀོ་ས་ལླཾ ཨ་པཱ་ཡ་ཀོ་ས་ལླཾ, ཨུ་པཱ་ཡེ ཏ་སྶ ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ནི་བྦ་ཏྟི་ཀཱ་ར་ཎེ ཀོ་ས་ལླཾ ཨུ་པཱ་ཡ་ཀོ་ས་ལླནྟི ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ ཀོ་ས་ལླ་པ་དཾ ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་སོ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ནཾ ཨེ་ཏི་སྶཱ་ཏི ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སཱ. ཨེ་ཝཾ བ་ཧི་དྡྷཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སཱ, ཨུ་བྷ་ཡཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སཱ ཙ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.

༤༢༦. ལོ་ཀི་ཡ་མ་གྒ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱཏི ལོ་ཀི་ཡ་ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དེ་སུ མ་གྒ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ, ཝི་སེ་ས་ཏོ དི་ཊྛི་ཝི་སུ་དྡྷི་ཨཱ་དི་ཝི་སུ་དྡྷི་ཙ་ཏུ་ཀྐ་ས་ངྒ་ཧི་ཏ་མ་གྒ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ. ས་མུ་དཱ་ཡེ་སུ པ་ཝ་ཏྟཱ ས་མ་ཉྙཱ ཏ་དེ་ཀ་དེ་སེ་སུ་པི ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘མ་གྒ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ’’ཏི, པ་ཙྩེ་ཀ་མྤི ཝཱ ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཨཱ་དཱི་ནཾ མ་གྒ་ས་མ་ཉྙཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ.

དྷ་མྨ་ནཱ་ན་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝེ་པི པ་ད་ཏྠ་ནཱ་ན་ཏྟ་མ་ཏྟེ་ན དུ་ཀྐ་ར་ཝ་ཙ་ནཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ཏྠ་ཏོ པ་ནེ་སཱ ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ་ཝཱ’’ཏི. ཨཱ་ས་ཝ་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟ་སཱ་ས་ཝ་དུ་ཀཱ་དཱི་སུ་པི ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟ་ཏཱ་དི་གྒ་ཧ་ཎ་མེ་ཝ ཝི་སེ་སོ, ཨ་ཏྠ་ཏོ ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ་ཝ པ་ཉྙཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ’’ཏི. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཨོ་གྷ་ནཱི་ཡ་ཨོ་གྷ་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟ་ཨོ་གྷ་ནཱི་ཡཱ་དི་དུ་ཀཱ་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ. པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནི་ཀཱ་ནི ཙ་ཏྟཱ་རི མ་གྒ་ཙི་ཏྟཱ་ནི, ཏ་ཐཱ དུ་ཏི་ཡཱ་དི་ཛ྄ཛྷཱ་ནི་ཀཱ་ནི ཙཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ སོ་ལ༹་ས་སུ མ་གྒ་ཙི་ཏྟེ་སུ. ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པ་ཉྙཱ་ཡ ཨི་དྷ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ མ་ཧ་གྒ་ཏ་པ་ཉྙཱ ན ག་ཧི་ཏཱ.

༤༢༧. ཨ་ཏྟ་ནོ ཙི་ནྟཱ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཏ་སྶ ཏ་སྶ ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ སཱ་དྷ་ནེ པ་རོ་པ་དེ་སེ་ན ཝི་ནཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨུ་པཱ་ཡ་ཙི་ནྟཱ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ. སུ་ཏ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཡ་ཐཱ་སུ་ཏ་སྶ པ་རོ་པ་དེ་ས་སྶ ཝ་སེ་ན. ཡ་ཐཱ ཏ་ཐཱ ཝཱཏི པ་ར་ཏོ ཨུ་པ་དེ་སཾ སུ་ཏྭཱ ཝཱ ཨ་སུ་ཏྭཱ ཝཱ ས་ཡ་མེ་ཝ བྷཱ་ཝ་ནཾ ཨ་ནུ་ཡུ་ཉྫ་ནྟ་སྶ. ‘‘ཨ་པྤ་ནཱ་པྤ་ཏྟཱ’’ཏི ཨི་དཾ སི་ཁཱ་པྤ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་མ་ཡཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ, ན པ་ན ‘‘ཨ་པྤ་ནཱ་པྤ་ཏྟཱ་ཝ བྷཱ་ཝ་ནཱ་མ་ཡཱ’’ཏི.

ཡོ་ག་ཝི་ཧི་ཏེ་སཱུཏི པ་ཉྙཱ་ཝི་ཧི་ཏེ་སུ པ་ཉྙཱ་པ་རི་ཎཱ་མི་ཏེ་སུ ཨུ་པཱ་ཡ་ས་མྤཱ་དི་ཏེ་སུ. ཀ་མྨཱ་ཡ་ཏ་ནེ་སཱུཏི ཨེ་ཏྠ ཀ་མྨ་མེ་ཝ ཀ་མྨཱ་ཡ་ཏ་ནཾ, ཀ་མྨ་ཉྩ ཏཾ ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ཉྩ ཨཱ་ཛཱི་ཝཱ་ན་ནྟི ཝཱ ཀ་མྨཱ་ཡ་ཏ་ནཾ. ཨེ་ས ན་ཡོ སི་པྤཱ་ཡ་ཏ་ནེ་སུ་པི. ཏ་ཏྠ དུ་ཝི་དྷཾ ཀ་མྨཾ ཧཱི་ན་ཉྩ ཝ་ཌྜྷ་ཀཱི་ཀ་མྨཱ་དི, ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་ཉྩ ཀ་སི་ཝཱ་ཎི་ཛཱ་དི. སི་པྤ་མྤི དུ་ཝི་དྷཾ ཧཱི་ན་ཉྩ ན་ལ༹་ཀཱ་ར་སི་པྤཱ་དི, ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་ཉྩ མུ་དྡཱ་ག་ཎ་ནཱ་དི. ཝི་ཛྫཱ་ཝ ཝི་ཛྫཱ་ཊྛཱ་ནཾ. ཏཾ དྷ་མྨི་ཀ་མེ་ཝ ནཱ་ག་མ་ཎྜ་ལ་པ་རི་ཏྟ་ཕུ་དྷ་མ་ན་ཀ་མ་ནྟ་ས་དི་སཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏཱ་ནི པ་ནེ་ཏཱ་ནི ཨེ་ཀ་ཙྩེ པ་ཎྜི་ཏཱ བོ་དྷི་ས་ཏྟ་ས་དི་སཱ མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཕཱ་སུ་ཝི་ཧཱ་རཾ ཨཱ་ཀ་ངྑ་ནྟཱ ནེ་ཝ ཨ་ཉྙེ་ཧི ཀ་རི་ཡ་མཱ་ནཱ་ནི པ་སྶ་ནྟི, ན ཝཱ ཀ་ཏཱ་ནི ཨུ་གྒ་ཎྷ་ནྟི, ན ཀ་ཐེ་ནྟཱ་ནཾ སུ་ཎ་ནྟི. ཨ་ཐ ཁོ ཨ་ཏྟ་ནོ དྷ་མྨ་ཏཱ་ཡ ཙི་ནྟཱ་ཡ ཀ་རོ་ནྟི, པ་ཉྙ་ཝ་ནྟེ་ཧི ཨ་ཏྟ་ནོ དྷ་མྨ་ཏཱ་ཡ ཙི་ནྟཱ་ཡ ཀ་ཏཱ་ནི་པི ཨ་ཉྙེ་ཧི ཨུ་གྒ་ཎྷི་ཏྭཱ ཀ་རོ་ནྟེ་ཧི ཀ་ཏ་ས་དི་སཱ་ནེ་ཝ ཧོ་ནྟི.

ཀ་མྨ་སྶ་ཀ་ཏནྟི ‘‘ཨི་དཾ ཀ་མྨཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ ས་ཀཾ, ཨི་དཾ ནོ ས་ཀ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ ཛཱ་ན་ན་ཉཱ་ཎཾ. ས་ཙྩཱ་ནུ་ལོ་མི་ཀནྟི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཉཱ་ཎཾ. ཏཾ ཧི ས་ཙྩ་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་སྶ ཨ་ནུ་ལོ་མ་ན་ཏོ ‘‘ས་ཙྩཱ་ནུ་ལོ་མི་ཀ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨི་དཱ་ནི་སྶ པ་ཝ་ཏྟ་ནཱ་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘རཱུ་པཾ ཨ་ནི་ཙྩ་ནྟི ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཝཱ-ས་དྡེ་ན ཨ་ནི་ཡ་མ་ཏྠེ་ན དུ་ཀྑཱ་ན་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནི་པི ག་ཧི་ཏཱ་ནེ་ཝཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ ནཱ་ན་ནྟ་རི་ཡ་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཡཾ ཧི ཨ་ནི་ཙྩཾ, ཏཾ དུ་ཀྑཾ. ཡཾ དུ་ཀྑཾ, ཏ་ད་ན་ཏྟཱ་ཏི. ཡཾ ཨེ་ཝ་རཱུ་པིནྟི ཡཾ ཨེ་ཝཾ ཧེ་ཊྛཱ ནི་དྡི་ཊྛ་ས་བྷཱ་ཝཾ. ཨ་ནུ་ལོ་མི་ཀཾ ཁ་ནྟིནྟི་ཨཱ་དཱི་ནི པ་ཉྙཱ་ཝེ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནི. སཱ ཧི ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟཱ་ནཾ ཀ་མྨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དཱི་ནཾ ཨ་པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་ད་སྶ་ནེ་ན ཨ་ནུ་ལོ་མ་ན་ཏོ, ཏ་ཐཱ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཧི་ཏ་ཙ་རི་ཡཱ་ཡ མ་གྒ་ས་ཙྩ་སྶ, པ་ར་མ་ཏྠ་ས་ཙྩ་སྶ, ནི་བྦཱ་ན་སྶ ཙ ཨ་ཝི་ལོ་མ་ན་ཏོ ཨ་ནུ་ལོ་མེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ནུ་ལོ་མི་ཀཱ. ས་བྦཱ་ནི་པི ཨེ་ཏཱ་ནི ཀཱ་ར་ཎཱ་ནི ཁ་མ་ཏི ད་ཊྛུཾ ས་ཀྐོ་ཏཱི་ཏི ཁ་ནྟི. པ་སྶ་ཏཱི་ཏི དི་ཊྛི. རོ་ཙེ་ཏཱི་ཏི རུ་ཙི. མུ་ནཱ་ཏཱི་ཏི མུ་ཏི. པེ་ཀྑ་ཏཱི་ཏི པེ་ཀྑཱ. ཏེ ཙ ཀ་མྨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ད་ཡོ དྷ་མྨཱ ཨེ་ཏཱ་ཡ ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་མཱ་ནཱ ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ཁ་མ་ནྟཱི་ཏི དྷ་མྨ་ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཁ་ནྟི. པ་ར་ཏོ ཨ་སུ་ཏྭཱ པ་ཊི་ལ་བྷ་ཏཱིཏི ཨ་ཉྙ་སྶ ཨུ་པ་དེ་ས་ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་སུ་ཏྭཱ ས་ཡ་མེ་ཝ ཙི་ནྟེ་ནྟོ པ་ཊི་ལ་བྷ་ཏི. ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏཱིཏི ཨ་ཡཾ ཙི་ནྟཱ་མ་ཡཱ པ་ཉྙཱ ནཱ་མ ཝུ་ཙྩ་ཏི. སཱ པ་ནེ་སཱ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཏཱ་ནཾ བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. ཏ་ཏྠཱ་པི ས་ཙྩཱ་ནུ་ལོ་མི་ཀ་ཉཱ་ཎཾ དྭི་ནྣཾ་ཡེ་ཝ བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ནྟི་མ་བྷ་ཝི་ཀཱ་ནཾ, སེ་ས་པ་ཉྙཱ ས་བྦེ་ས་མྤི པཱུ་རི་ཏ་པཱ་ར་མཱི་ནཾ མ་ཧཱ་པ་ཉྙཱ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. པ་ར་ཏོ སུ་ཏྭཱ པ་ཊི་ལ་བྷ་ཏཱིཏི ཀ་མྨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དཱི་ནི པ་རེ་ན ཀ་རི་ཡ་མཱ་ནཱ་ནི ཝཱ ཀ་ཏཱ་ནི ཝཱ དི་སྭཱ་པི པ་ར་སྶ ཀ་ཐ་ཡ་མཱ་ན་སྶ ཝ་ཙ་ནཾ སུ་ཏྭཱ་པི ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ས་ནྟི་ཀེ ཨུ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ་པི པ་ཊི་ལ་དྡྷཱ ས་བྦཱ པ་ར་ཏོ སུ་ཏྭཱ་ཝ པ་ཊི་ལ་དྡྷཱ ནཱ་མཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ས་མཱ་པ་ནྣ་སྶཱཏི ས་མཱ་པ་ཏྟི་ས་མ་ངྒི་སྶ, ནི་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟ་ཉྩེ་ཏཾ. ཝི་པ་སྶ་ནཱ་མ་གྒ་པ་ཉྙཱ ཨི་དྷ ‘‘བྷཱ་ཝ་ནཱ་མ་ཡཱ པ་ཉྙཱ’’ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ.

སཱཏི ‘‘པ་རི་ཏྟཱ་ར་མྨ་ཎཱ མ་ཧ་གྒ་ཏཱ་ར་མྨ་ཎཱ’’ཏི (ཝི་བྷ. ༧༥༣) ཝུ་ཏྟ་པ་ཉྙཱ. ལོ་ཀི་ཡ་ཝི་པ་སྶ་ནཱཏི ལོ་ཀི་ཡ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པ་ཉྙཱ. སཱ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ཝི་པ་སྶ་ནཱཏི ཡཱ ནི་བྦཱ་ནཾ ཨཱ་ར་བྦྷ པ་ཝ་ཏྟཱ ཨ་པྤ་མཱ་ཎཱ་ར་མྨ་ཎཱ པ་ཉྙཱ ཝུ་ཏྟཱ, སཱ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཏི མ་གྒ་པ་ཉྙཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. སཱ ཧི ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཱ་དིཾ ཨ་ག་ཎྷ་ནྟཱི་པི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཀི་ཙྩ་པཱ་རི་པཱུ་རི་ཡཱ, ནི་བྦཱ་ན་སྶ ཝཱ ཏ་ཐ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཝི་སེ་ས་ཏོ པ་སྶ་ཏཱི་ཏི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. གོ་ཏྲ་བྷུ་ཉཱ་ཎཾ པ་ན ཀི་ཉྩཱ་པི ཨ་པྤ་མཱ་ཎཱ་ར་མྨ་ཎཾ, མ་གྒ་སྶ པ་ན ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ན་ཊྛཱ་ནི་ཡ་ཏྟཱ ན ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཝོ་ཧཱ་རཾ ལ་བྷ་ཏི.

ཨ་ཡ་ནྟི ཨེ་ཏཱ་ཡ ས་མྤ་ཏྟི་ཡོ་ཏི ཨཱ་ཡོ, ཝུ་དྡྷི. ཏ་ཏྠ ཀོ་ས་ལླནྟི ཏ་སྨིཾ ཨ་ན་ཏྠ་ཧཱ་ནི་ཨ་ཏྠུ་པྤ་ཏྟི་ལ་ཀྑ་ཎེ ཨཱ་ཡེ ཀོ་ས་ལླཾ ཀུ་ས་ལ་ཏཱ ནི་པུ་ཎ་ཏཱ.

ཏཾ པ་ན ཨེ་ཀ་ནྟི་ཀཾ ཨཱ་ཡ་ཀོ་ས་ལླཾ པཱ་ལི༹་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨི་མེ དྷ་མྨེ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨི་དཾ ཝུ་ཙྩ་ཏཱིཏི ཡཱ ཨི་མེ་སཾ ཨ་ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟི་པ་ཧཱ་ནེ་སུ, ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨཱ་ན་ཉྩ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཊྛི་ཏཱི་སུ པ་ཉྙཱ, ཨི་དཾ ཨཱ་ཡ་ཀོ་ས་ལླཾ ནཱ་མཱ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི.

ཝུ་དྡྷི་ལ་ཀྑ་ཎཱ ཨཱ་ཡ་ཏོ ཨ་པེ་ཏ་ཏྟཱ ཨ་པཱ་ཡོ, ཨ་ཝུ་དྡྷི. ཏ་ཏྠ ཀོ་ས་ལླནྟི ཏ་སྨིཾ ཨ་ཏྠ་ཧཱ་ནི་ཨ་ན་ཏྠུ་པྤ་ཏྟི་ལ་ཀྑ་ཎེ ཨ་པཱ་ཡེ ཀོ་ས་ལླཾ ཀུ་ས་ལ་ཏཱ ཨ་པཱ་ཡ་ཀོ་ས་ལླཾ. ཏ་མྤི པཱ་ལི༹་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨི་མེ དྷ་མྨེ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨི་དཾ ཝུ་ཙྩ་ཏཱིཏི ཡཱ ཨི་མེ་སཾ ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ནུ་པྤ་ཛྫ་ན་ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ནེ་སུ, ཨ་ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཝཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཊྛི་ཏཱི་སུ པ་ཉྙཱ, ཨི་དཾ ཨ་པཱ་ཡ་ཀོ་ས་ལླཾ ནཱ་མཱ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨཱ་ཡ་ཀོ་ས་ལླཾ ཏཱ་ཝ པ་ཉྙཱ ཧོ་ཏུ, ཨ་པཱ་ཡ་ཀོ་ས་ལླཾ ཀ་ཐཾ པ་ཉྙཱ ནཱ་མ ཛཱ་ཏཱ་ཏི? ཨེ་ཝཾ མ་ཉྙ་ཏི ‘‘ཨ་པཱ་ཡུ་པྤཱ་ད་ན་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ ཨ་པཱ་ཡ་ཀོ་ས་ལླཾ ནཱ་མ སི་ཡཱ’’ཏི, ཏཾ པ་ན ཏ་སྶ མ་ཏི་མ་ཏྟཾ. ཀ་སྨཱ? པ་ཉྙ་ཝཱ ཨེ་ཝ ཧི ‘‘མ་ཡ྄ཧཾ ཨེ་ཝཾ མ་ན་སི ཀ་རོ་ཏོ ཨ་ནུ་པྤ་ནྣཱ ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ ནུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི, ཨུ་པྤ་ནྣཱ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟི. ཨ་ནུ་པྤ་ནྣཱ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི, ཨུ་པྤ་ནྣཱ པ་ཝ་ཌྜྷ་ནྟཱི’’ཏི པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི, སོ ཨེ་ཝཾ ཉ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་པྤ་ནྣེ ཨ་ཀུ་ས་ལེ ན ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏི, ཨུ་པྤ་ནྣེ པ་ཛ་ཧ་ཏི. ཨ་ནུ་པྤ་ནྣེ ཀུ་ས་ལེ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏི, ཨུ་པྤ་ནྣེ བྷཱ་ཝ་ནཱ་པཱ་རི་པཱུ་རིཾ པཱ་པེ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཨ་པཱ་ཡ་ཀོ་ས་ལླ་མྤི པ་ཉྙཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི.

ས་བྦ་ཏྠཱཏི ས་བྦེ་སུ. ཏེ་སཾ ཏེ་སཾ དྷ་མྨཱ་ནནྟི ས་ཏྟཱ་ནཾ ཏཾ་ཏཾ་ཧི་ཏ་སུ་ཁ་དྷ་མྨཱ་ནཾ. ཏ་ངྑ་ཎ་པྤ་ཝ་ཏྟནྟི ཨ་ཙྩཱ་ཡི་ཀེ ཀི་ཙྩེ ཝཱ བྷ་ཡེ ཝཱ ཨུ་པྤ་ནྣེ ཏ་སྶ ཏི་ཀི་ཙྪ་ན་ཏྠཾ ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཁ་ཎེ པ་ཝ་ཏྟཾ. ཋཱ་ནེ་ན ཨུ་པྤ་ཏྟི ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཋཱ་ནུ་པྤ་ཏྟི་ཀཾ, ཋཱ་ན་སོ ཨེ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀཾ. ཏ་ཏྲུ་པཱ་ཡཱཏི ཏ་ཏྲ ཏ་ཏྲ ཀ་ར་ཎཱི་ཡེ ཨུ་པཱ་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ.

ག་ཧེ་ཏྭཱཏི ‘‘ཨི་དཾ རཱུ་པཾ, ཨེ་ཏྟ་ཀཾ རཱུ་པ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་རི་གྒ་ཎྷ་ན་ཝ་སེ་ན ག་ཧེ་ཏྭཱ. ཨུ་བྷ་ཡཾ ག་ཧེ་ཏྭཱཏི ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ བ་ཧི་དྡྷཱ’’ཏི ཨུ་བྷ་ཡཾ ཨ་ནུ་པུ་བྦ་ཏོ པ་རི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ. ཨ་ཐ ཝཱ ‘‘ཡཾ ཀི་ཉྩི ས་མུ་ད་ཡ་དྷ་མྨཾ, ས་བྦཾ ཏཾ ནི་རོ་དྷ་དྷ་མྨ’’ནྟི ཨེ་ཀ་པྤ་ཧཱ་རེ་ནེ་ཝ ས་བྦེ་པི པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷེ ཨ་ཝི་བྷཱ་གེ་ན པ་རི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ. ཨ་ཡཾ པ་ན ཏི་ཀྑ་ཝི་པ་སྶ་ཀ་སྶ མ་ཧཱ་པུ་ཉྙ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སོ.

༤༢༨. དུ་ཀྑ་ས་ཙྩཾ ཨཱ་ར་བྦྷཱཏི དུ་ཀྑ་ས་ཙྩཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ, ཏ་པྤ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ཀ་ས་མྨོ་ཧ་ཝི་དྷཾ་ས་ན་ཝ་སེ་ན ཙ པ་ཝ་ཏྟཾ ཉཱ་ཎཾ དུ་ཀྑེ ཉཱ་ཎཾ. དུ་ཀྑ་ས་མུ་ད་ཡཾ་ཨཱ་ར་བྦྷཱཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཏ་ཐཱ སེ་ས་པ་ད་དྭ་ཡེ་པི. པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཉཱ་ཎཾ ཧི ཙ་ཏུ་ས་ཙྩཾ ཨཱ་ར་བྦྷ པ་ཝ་ཏྟ་ཉཱ་ཎཾ ནཱ་མ, ཏ་ཏི་ཡཾ པ་ན མ་གྒ་ཉཱ་ཎཾ, ཨི་ཏ་ར་ས་ཙྩཱ་ནི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཉཱ་ཎ་ནྟི པཱ་ཀ་ཊ་མེ་ཝ.

‘‘ཨ་ཏྠཱ་དཱི་སུ པ་བྷེ་ད་ག་ཏཱ་ནི ཉཱ་ཎཱ་ནཱི’’ཏི ས་ངྑེ་པེ་ན ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ པཱ་ལི༹་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཝི་ཝ་རི་ཏུཾ ‘‘ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨ་ཏྠེ ཉཱ་ཎཾ ཨ་ཏྠ་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱཏི ཡཾ ཨ་ཏྠ་པྤ་བྷེ་ད་སྶ ས་ལླ་ཀྑ་ཎ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ན་ཀ་ར་ཎ་ས་མ་ཏྠཾ ཨ་ཏྠེ པ་བྷེ་ད་ག་ཏཾ ཉཱ་ཎཾ, ཨ་ཡཾ ཨ་ཏྠ་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ ནཱ་མ. སེ་ས་པ་དེ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. དྷ་མྨ་པྤ་བྷེ་ད་སྶ ཧི ས་ལླ་ཀྑ་ཎ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ན་ཀ་ར་ཎ་ས་མ་ཏྠཾ དྷ་མྨེ པ་བྷེ་ད་ག་ཏཾ ཉཱ་ཎཾ དྷ་མྨ་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ. ནི་རུ་ཏྟི་པྤ་བྷེ་ད་སྶ ས་ལླ་ཀྑ་ཎ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ན་ཀ་ར་ཎ་ས་མ་ཏྠཾ ནི་རུ་ཏྟཱ་བྷི་ལཱ་པེ པ་བྷེ་ད་ག་ཏཾ ཉཱ་ཎཾ ནི་རུ་ཏྟི་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ. པ་ཊི་བྷཱ་ན་པྤ་བྷེ་ད་སྶ ས་ལླ་ཀྑ་ཎ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ན་ཀ་ར་ཎ་ས་མ་ཏྠཾ པ་ཊི་བྷཱ་ནེ པ་བྷེ་ད་ག་ཏཾ ཉཱ་ཎཾ པ་ཊི་བྷཱ་ན་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ. ནི་རུ་ཏྟི་པ་ཊི་བྷཱ་ན་པྤ་བྷེ་དཱ ཏ་བྦི་ས་ཡཱ་ནཾ ཨ་ཏྠཱ་དཱི་ནཾ པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ་ཏཱ་དི་བྷེ་དེ་ཧི བྷི་ནྡི་ཏྭཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.

ནི་བྦཱ་ན་མྤི ས་མྤཱ་པ་ཀ་ཧེ་ཏུ་ཨ་ནུ་སཱ་རེ་ན ཨ་རཱི་ཡ་ཏི, ཨ་དྷི་ག་མྨ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཡཾ ཀི་ཉྩི པ་ཙྩ་ཡ་ས་མྦྷཱུ་ཏ’’ནྟི ཨེ་ཏེ་ན ས་ཙྩ་ཧེ་ཏུ་དྷ་མྨ་པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་ར་ཝཱ་རེ་སུ ཨཱ་ག་ཏཱ་ནི དུ་ཀྑཱ་དཱི་ནི ག་ཧི་ཏཱ་ནི. ས་ཙྩ་པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་ར་ཝཱ་རེ་སུ ནི་བྦཱ་ནཾ, པ་རི་ཡ་ཏྟི་ཝཱ་རེ བྷཱ་སི་ཏ་ཏྠོ, ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡེ ཝི་པཱ་ཀོ, ཀི་རི་ཡཱ ཙཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཝུ་ཏྟཱ་ནཾ ཨེ་ཝ ཝ་སེ་ན པ་ཉྩ ཨ་ཏྠཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ད་ཧ་ཏཱིཏི ཝི་ད་ཧ་ཏི, ནི་བྦ་ཏྟ་ཀ་ཧེ་ཏུ་ཨཱ་དཱི་ནཾ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་མེ་ཏཾ ནི་བྦ་ཙ་ནཾ. ཏ་ད་ཏྠཾ པ་ན ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘པ་ཝ་ཏྟེ་ཏི ཝཱ ས་མྤཱ་པུ་ཎི་ཏུཾ ཝཱ དེ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་སུ པུ་རི་མོ ཨ་ཏྠོ མ་གྒ་ཝ་ཛྫེ་སུ ད་ཊྛ་བྦོ. བྷཱ་སི་ཏ་མྤི ཧི ཨ་ཝ་བོ་དྷ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏི, མ་གྒོ པ་ན ནི་བྦཱ་ནཾ པཱ་པེ་ཏཱི་ཏི ཏ་སྨིཾ པ་ཙྪི་མོ ཨ་ཏྠོ. ནི་བྦཱ་ནཾ ཧི པ་ཏྟ་བྦོ ཨ་ཏྠོ, བྷཱ་སི་ཏ་ཏྠོ ཉཱ་པེ་ཏ་བྦོ ཨ་ཏྠོ, ཨི་ཏ་རོ ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏ་བྦོ ཨ་ཏྠོ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཏི་ཝི་དྷོ ཧོ་ཏི.

‘‘ཡོ ཀོ་ཙི ཕ་ལ་ནི་བྦ་ཏྟ་ཀོ ཧེ་ཏཱུ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ས་ཙྩ་ཧེ་ཏུ་དྷ་མྨ་པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་ར་ཝཱ་རེ་སུ ཨཱ་ག་ཏཱ་ནི ས་མུ་ད་ཡཱ་དཱི་ནི ག་ཧི་ཏཱ་ནི, ས་ཙྩ་པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་ར་ཝཱ་རེ་སུ མ་གྒོ, པ་རི་ཡ་ཏྟི་ཝཱ་རེ བྷཱ་སི་ཏཾ, ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡེ ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལ་ནྟི ཨེ་ཝཾ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཝུ་ཏྟཱ་ནཾ ཨེ་ཝ ཝ་སེ་ན པ་ཉྩ དྷ་མྨཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཏ་ཏྠ མ་གྒོ ས་མྤཱ་པ་ཀོ, བྷཱ་སི་ཏཾ ཉཱ་པ་ཀོ, ཨི་ཏ་རཾ ནི་བྦ་ཏྟ་ཀོ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཏི་ཝི་དྷོ ཧེ་ཏུ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཀི་རི་ཡཱ་ནཾ ཨ་ཝི་པཱ་ཀ་ཏཱ་ཡ དྷ་མྨ་བྷཱ་ཝོ ན ཝུ་ཏྟོ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཝི་པཱ་ཀཱ ན ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠ་བྷཱ་ཝོ་པི ན ཝ་ཏྟ་བྦོ? ན, པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལཱ་ན་མྤི ཨ་ཏྠ་བྷཱ་ཝོ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཙེ? ནཱ་ཡཾ དོ་སོ ཨ་པྤ་ཊི་སི་དྡྷ་ཏྟཱ. ཝི་པཱ་ཀ་སྶ པ་ན པ་དྷཱ་ན་ཧེ་ཏུ་ཏཱ་ཡ པཱ་ཀ་ཊ་བྷཱ་ཝ་ཏོ དྷ་མྨ་བྷཱ་ཝོ ཨེ་ཝ ཏེ་སཾ ཝུ་ཏྟོ. ཀི་རི་ཡཱ་ནཾ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ དྷ་མྨ་བྷཱ་ཝོ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཙེ? ནཱ་ཡཾ དོ་སོ ཨ་པྤ་ཊི་སི་དྡྷ་ཏྟཱ. ཀ་མྨ་ཕ་ལ་ས་མྦ་ནྡྷ་སྶ པ་ན ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་སྶཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ དྷ་མྨ་བྷཱ་ཝོ ན ཝུ་ཏྟོ. ཨ་པི་ཙ ‘‘ཨ་ཡཾ ཨི་མ་སྶ པ་ཙྩ་ཡོ, ཨ་ཡཾ པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣོ’’ཏི ཨེ་ཏཾ བྷེ་ད་མ་ཀ་ཏྭཱ ཀེ་ཝ་ལཾ ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལེ, ཝི་པཱ་ཀ་ཀི་རི་ཡཱ་དྷ་མྨེ ཙ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ནྟ་སྶ དྷ་མྨ་ཏྠ་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཏེ་སཾ ཨ་ཏྠ་དྷ་མྨ་ཏཱ ན ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.

ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཧི ཨ་ཏྠོཏི ཡྭཱ་ཡཾ ཨ་ཏྠ་དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ཉྩ་དྷཱ ཝི་བྷ་ཛ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ, ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཨ་བྷི་དྷ་མྨེ ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ད་སྶི་ཏོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ.

‘‘དྷ་མྨ་ནི་རུ་ཏྟཱ་བྷི་ལཱ་པེ’’ཏི ཨེ་ཏྠ དྷ་མྨ-ས་དྡོ ས་བྷཱ་ཝ་ཝཱ་ཙ་ཀོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ས་བྷཱ་ཝ་ནི་རུ་ཏྟཱི’’ཏི, ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ནི་རུ་ཏྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་བྱ་བྷི་ཙཱ་རཱི ཝོ་ཧཱ་རོ’’ཏི, ཏ་སྶ ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ བོ་དྷ་ནེ པ་ཊི་ནི་ཡ་ཏ་ས་མྦ་ནྡྷོ ས་དྡ་ཝོ་ཧཱ་རོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ད་བྷི་ལཱ་པེཏི ཏ་སྶ ས་བྷཱ་ཝ་ནི་རུ་ཏྟི་ས་ཉྙི་ཏ་སྶ ཨ་བྱ་བྷི་ཙཱ་རི་ཝོ་ཧཱ་ར་སྶ ཨ་བྷི་ལཱ་པ་ནེ. སཱ པ་ནཱ་ཡཾ ས་བྷཱ་ཝ་ནི་རུ་ཏྟི མཱ་ག་དྷ་བྷཱ་སཱ. ཨ་ཏྠ་ཏོ ནཱ་མ་པ་ཉྙ་ཏྟཱི་ཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ. ཨ་པ་རེ པ་ན ཡ་དི ས་བྷཱ་ཝ་ནི་རུ་ཏྟི པ་ཉྙ་ཏྟི་ས་བྷཱ་ཝཱ, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི པ་ཉྙ་ཏྟི ཨ་བྷི་ལ་པི་ཏ་བྦཱ, ན ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ན ཙ ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཨ་ཉྙཾ ཨ་བྷི་ལ་པི་ཏ་བྦཾ ཨུ་ཙྩཱ་རེ་ཏ་བྦཾ ཨ་ཏྠི. ཨ་ཐ ཕ་སྶཱ་དི་ཝ་ཙ་ནེ་ཧི བོ་དྷེ་ཏ་བྦཾ ཨ་བྷི་ལ་པི་ཏ་བྦཾ, ཨེ་ཝ་ཉྩ ས་ཏི ཨ་ཏྠ་དྷ་མྨཱ་ན་མྤི བོ་དྷེ་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ཏེ་ས་མྤི ནི་རུ་ཏྟི་བྷཱ་ཝོ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ཕ་སྶོ་ཏི ཙ ས་བྷཱ་ཝ་ནི་རུ་ཏྟི, ཕ་སྶཾ ཕ་སྶཱ་ཏི ན ས་བྷཱ་ཝ་ནི་རུ་ཏྟཱི་ཏི ད་སྶི་ཏོ་ཝཱ་ཡ་མ་ཏྠོ. ན ཙ ཨ་ཝ་ཙ་ནཾ ཨེ་ཝཾ་པ་ཀཱ་རཾ ཨ་ཏྠི. ཏ་སྨཱ ཝ་ཙ་ན་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཏ་སྶཱ ས་བྷཱ་ཝ་ནི་རུ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་བྷི་ལཱ་པེ ཨུ་ཙྩཱ་ར་ཎེ་ཏི ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ.

ཏཾ ས་བྷཱ་ཝ་ནི་རུ་ཏྟི་ས་དྡཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ནྟ་སྶ ཏ་སྨིཾ ས་བྷཱ་ཝ་ནི་རུ་ཏྟཱ་བྷི་ལཱ་པེ པ་བྷེ་ད་ག་ཏཾ ཉཱ་ཎཾ ནི་རུ་ཏྟི་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ, ‘‘ཨེ་ཝ་མ་ཡཾ ནི་རུ་ཏྟི་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ ས་དྡཱ་ར་མྨ་ཎཱ ནཱ་མ ཛཱ་ཏཱ, ན པ་ཉྙ་ཏྟི་ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ’’ཏི (ཝི་བྷ. ཨ་ཊྛ. ༧༡༨) ཙ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ནི་རུ་ཏྟི་ས་དྡཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ཡ སོ་ཏ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཝཱི་ཐི་ཡཱ པ་ར་ཏོ མ་ནོ་དྭཱ་རེ ནི་རུ་ཏྟི་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཝ་ད་ནྟི. ‘‘ནི་རུ་ཏྟི་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཱ་ར་མྨ་ཎཱ’’ཏི (ཝི་བྷ. ༧༤༩) ཙ ཝ་ཙ་ན་ས་དྡཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ ཛཱ་ན་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ་ནྟི. ཨེ་ཝཾ པ་ན ཨ་ཉྙ་སྨིཾ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཱ་ར་མྨ་ཎེ ཨ་ཉྙཾ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ཡ་ཐཱ པ་ན དི་བྦ་སོ་ཏ་ཉཱ་ཎཾ མ་ནུ་སྶཱ་དི་ས་དྡ་བྷེ་ད་ནི་ཙྪ་ཡ་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏཾ ཏཾ་ཏཾ་ས་དྡ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ཀཾ, ཨེ་ཝཾ ས་བྷཱ་ཝཱ་ས་བྷཱ་ཝ་ནི་རུ་ཏྟི་ནི་ཙྪ་ཡ་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏཾ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་ས་བྷཱ་ཝ་ནི་རུ་ཏྟི་ས་དྡཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཏཾ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ཀཾ ཉཱ་ཎཾ ནི་རུ་ཏྟི་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཏི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནེ ན ཀོ་ཙི པཱ་ལི༹་ཝི་རོ་དྷོ. ‘‘ཏཾ ས་བྷཱ་ཝ་ནི་རུ་ཏྟི་ས་དྡཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ནྟ་སྶཱ’’ཏི ཙ ‘‘པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་ས་དྡཱ་ར་མྨ་ཎཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ནྟ་སྶཱ’’ཏི ན ན་ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུཾ. ཏ་ཉྷི ཉཱ་ཎཾ ས་བྷཱ་ཝ་ནི་རུ་ཏྟིཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ནྟ་མེ་ཝ ཏཾ་ཏཾ་ས་དྡ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ་ན་ནྟ་རཾ ཏཾ་ཏཾ་པ་བྷེ་ད་ནི་ཙྪ་ཡ་ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ནི་རུ་ཏྟིཾ བྷི་ནྡ་ནྟཾ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ནྟ་མེ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི པ་བྷེ་ད་ག་ཏ་མྤི ཧོ་ཏཱི་ཏི.

ས་བྦ་ཏྠ ཉཱ་ཎནྟི ས་བྦ་སྨིཾ ཝི་ས་ཡེ ཉཱ་ཎཾ, ས་བྦ་མྤི ཉཱ་ཎ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཉཱ་ཎཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཉཱ་ཎ’’ནྟི. ས་བྦ་ཏྠཱཏི ཝཱ ས་བྦེ་སུ ཨ་ཏྠཱ་དཱི་སུ, ཏཱི་སུ, ཙ་ཏཱུ་སུ་པི ཝཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཏྟཱ, ཀུ་ས་ལ་ཀི་རི་ཡཱ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ པ་ཊི་བྷཱ་ན་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཡ དྷ་མྨ་ཏྠ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཏཱི་སུ ཨེ་ཝ ཝཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘ས་བྦ་ཏྠ ཉཱ་ཎ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་སུ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ས་གོ་ཙ་ར་ཀི་ཙྩཱ་དི་ཝ་སེ་ནཱཏི ས་གོ་ཙ་ར་སྶ, ཀི་ཙྩཱ་དི་ཀ་སྶ ཙ ཝ་སེ་ན ‘‘ཨི་དཾ ཉཱ་ཎཾ ཨི་དཾ ནཱ་མ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟཾ ཨི་མི་ནཱ ནཱ་མ ཀི་ཙྩེ་ནཱ’’ཏི ཛཱ་ན་ནཾ. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ལ་ཀྑ་ཎ་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ན་པ་ད་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་མི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཨི་མཱ་ནི ཉཱ་ཎཱ་ནི ཨི་ད་མ་ཏྠ་ཛོ་ཏ་ཀཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི.

༤༢༩. པ་བྷེ་དཾ ག་ཙྪ་ནྟཱིཏི ཨ་ནེ་ཀ་བྷེ་ད་བྷི་ནྣེ་སུ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ་སུ ཏེ་སཾ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཏཾ་ཏཾ་པ་བྷེ་དཱ་ཝ་བོ་དྷ་ན་ས་མ་ཏྠ་ཏཾ ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ནྟི.

མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཀཱ་ན་ཉྩ ཨ་སེ་ཀྑ་བྷཱུ་མི་ཡཾ པ་བྷེ་དཾ ག་ཏཱ་ཏི སཱ་མ་ཉྙ་ཝི་དྷི་ནཱ ད་སྶི་ཏ་མ་ཏྠཾ ཨ་པ་ཝཱ་དེ་ན ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏུཾ ཨཱ་ན་ནྡ་ཏྠེ་ར-གྒ་ཧ་ཎཾ ཀ་ཏཾ.

ཨེ་ཏཱ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ. སེ་ཀྑ་བྷཱུ་མི་ཡཾ པ་བྷེ་ད་ག་མ་ནཾ ཨ་པྤ་ཝི་ས་ཡཾ, ཨ་སེ་ཀྑ་བྷཱུ་མི་ཡཾ བ་ཧུ་ཝི་ས་ཡ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་དྷི་ག་མོ ནཱ་མ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་པྤ་ཏྟཱི’’ཏི, སཱ་ཏི་ས་ཡཾ ཝཱ ཨ་དྷི་ག་མཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ. སེ་ཀྑེ་ན པ་ཏྟཱ་ན་མྤི ཧི ཨི་མཱ་སཾ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཝི་ས་ད་བྷཱ་ཝཱ་དྷི་ག་མོ་ཏི. པུ་བྦ་ཡོ་གོ ཝི་ཡ པ་ན ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་པྤ་ཏྟི ཨ་ར་ཧ་ཏོ་པི པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཝི་ས་ད་ཏཱ་ཡ པ་ཙྩ་ཡོ ན ན ཧོ་ཏཱི་ཏི པ་ཉྩ་ནྣ་མྤི ཡ་ཐཱ་ཡོ་གཾ སེ་ཀྑཱ་སེ་ཀྑ་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཝི་ས་ད་ཏཱ་ཡ ཀཱ་ར་ཎ་ཏཱ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཱ. ཨ་ཏྠ་དྷ་མྨཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ས་ངྒ་ཎྷ་ན་ཏོ བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ན་ཝི་ས་ཡཱ ཨེ་ཝ པ་རི་ཡ་ཏྟི་ཨཱ་ད་ཡོ ད་སྶི་ཏཱ. པཱ་ལི༹་ཡཱ ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡོ པ་རི་ཡཱ་པུ་ཎ་ནཾ, ཏ་ད་ཏྠ་ས་ཝ་ནཾ ས་ཝ་ནཾ, པ་རི་ཏོ ས་བྦ་སོ ཉཱ་ཏུཾ ཨི་ཙྪཱ པ་རི་པུ་ཙྪཱཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པཱ་ལི༹་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་དཱི་སུ ག་ཎྛི་པ་ད་ཨ་ཏྠ་པ་ད་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཀ་ཐཱ’’ཏི, པ་ད་ཏྠ་ཏོ, ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཏོ ཙ དུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་ཊྛཱ་ནཾ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན་ཀ་ཐཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡ་སྶ ཧི པ་ད་སྶ ཨ་ཏྠོ དུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻོ, ཏཾ ག་ཎྛི་པ་དཾ, ཡ་སྶ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ དུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻོ, ཏཾ ཨ་ཏྠ་པ་དཾ. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཁ་ནྡྷཱ་དི་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟེ ཀ་ཐཱ་མ་གྒེ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. བྷཱ་ཝ་ནཱ་ནུ་ཡོ་ག་ས་ཧི་ཏཾ ག་ཏཾ, པ་ཙྩཱ་ག་ཏ་ཉྩ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ག་ཏ་པ་ཙྩཱ་ག་ཏི་ཀོ, ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ, ཏེ་ན ག་ཏ་པ་ཙྩཱ་ག་ཏི་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན. ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ན་ཏོ ཡཱ་ཝ གོ་ཙ་ར་གཱ་མོ, ཏ་ཏོ ཙ ཡཱ་ཝ ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ནཾ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཱ་ནུ་ཡུ་ཏྟོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡཱ་ཝ ཨ་ནུ་ལོ་མ་གོ་ཏྲ་བྷུ་ས་མཱི་པནྟི ས་ངྑཱ་རུ་པེ་ཀྑཱ་ཉཱ་ཎ་མཱ་ཧ. ཏ་ཉྷི ཏེ་སཾ ས་མཱི་པ་པྤ་ཝ་ཏྟཾ.

ས་ཏྠེ་སཱུཏི ཨ་ན་ཝ་ཛྫེ་སུ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཧི་ཏ་སུ་ཁཱ་ཝ་ཧེ་སུ ག་ནྠེ་སུ. ཏ་ཐཱ སི་པྤཱ་ཡ་ཏ་ནེ་སཱུཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི. པུ་བྦ་ཀཱ་ལེ ཨེ་ཀ་ས་ཏ་རཱ་ཛཱུ་ནཾ དེ་ས་བྷཱ་སཱ ཨེ་ཀ་ས་ཏ་ཝོ་ཧཱ་རཱ. དྷ་མྨ་པ་དེ (དྷ. པ. ༡ ཨཱ་ད་ཡོ) ཡ་མ་ཀ་ཝ་གྒོ ཨོ་པ་མྨ་ཝ་གྒོཏི ཝ་ད་ནྟི, མཱུ་ལ་པ་ཎྞཱ་སེ (མ. ནི. ༡.༣༢༥ ཨཱ་ད་ཡོ; ༤༣༩ ཨཱ་ད་ཡོ) ཡ་མ་ཀ་ཝ་གྒོ ཨོ་པ་མྨ་ཝ་གྒོ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨ་པ་རེ. སུ་ཏ་པ་ཊི་བྷཱ་ན་བ་ཧུ་ལཱ་ནནྟི བ་ཧུ་སྶུ་ཏཱ་ནཾ པ་ཊི་བྷཱ་ན་ཝ་ནྟཱ་ནཾ.

ས་བྦཱ་ནཱིཏི པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟཱ་ནི པ་ཉྩ, པ་ཙྪཱ ཝུ་ཏྟཱ་ནི ཨ་ཊྛ་པི ཝཱ. སེ་ཀྑ་ཕ་ལ་ཝི་མོ་ཀྑ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ བྷ་ཝཱ སེ་ཀྑ་ཕ་ལ་ཝི་མོ་ཀྑ་ནྟི་ཀཱ. ཋཱ་ནཱ་ཋཱ་ན་ཉཱ་ཎ་བ་ལཱ་དཱི་ནི ས་བྦ་བུ་དྡྷ་གུ་ཎེ་སུ ས་ཀི་ཙྩ་ཏོ པཱ་ཀ་ཊ་ཏ་རཱ་ནཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ད་ས བ་ལཱ་ནི ཝི་ཡཱ’’ཏི, ཨ་ཉྙེ ཝཱ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎཱ་ད་ཡོ་པི ས་བྦེ བྷ་ག་ཝ་ཏོ གུ་ཎ་ཝི་སེ་སཱ ཨ་སེ་ཀྑ་ཕ་ལ་ཝི་མོ་ཀྑ་ནྟི་ཀཱ ཨེ་ཝ.

པ་ཉྙཱ་བྷཱུ་མི-མཱུ་ལ-ས་རཱི་ར་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ན་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༤༣༠. ཨི་མཱ་ཡ པ་ཉྙཱ་ཡཱཏི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པ་ཉྙཱ་ཡ. བྷཱུ་མི ས་ལླ་ཀྑ་ཎཱ་དི་གྒ་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཨཱ་ཧཱ་རཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཀ་སྨཱ པ་ནེ་ཏེ ཨེ་ཝཾ བ་ཧུ་དྷ་མྨཱ བྷཱུ་མི་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཡ྄ཧ་ནྟི, ན་ནུ ཁ་ནྡྷཱ་དཱི་སུ ཨེ་ཀེ་ནཱ་པི ཨ་ཏྠ་སི་དྡྷི ཧོ་ཏཱི་ཏི? ན, ཏི་ཝི་དྷ་ས་ཏྟཱ་ནུ་གྒ་ཧ་ཏྠཾ ཁ་ནྡྷཱ་དི་ཏྟ་ཡ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཀ་ཏྟ་བྦཾ, ཨ་ཉྙ་ཐཱ ས་བྦ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎོ ཨ་ནུ་གྒ་ཧོ ན ཀ་ཏོ སི་ཡཱ. ཏི་ཝི་དྷཱ ཧི ས་ཏྟཱ རཱུ་པ་ས་མྨཱུ་ལ༹ྷཱ ཨ་རཱུ་པ་ས་མྨཱུ་ལ༹ྷཱ ཨུ་བྷ་ཡ་ས་མྨཱུ་ལ༹ྷཱ་ཏི. ཏེ་སུ ཡེ ཨ་རཱུ་པ་ས་མྨཱུ་ལ༹ྷཱ, ཏ་ད་ཏྠཾ ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ ག་ཧ་ཎཾ ཨ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཙ་ཏུ་དྷཱ ཝི་བྷ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཡེ རཱུ་པ་ས་མྨཱུ་ལ༹ྷཱ, ཏ་ད་ཏྠཾ ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནཾ རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་དྡྷེ་ཀཱ་ད་ས་དྷཱ ཝི་བྷ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཡེ པ་ན ཨུ་བྷ་ཡ་ས་མྨཱུ་ལ༹ྷཱ, ཏ་ད་ཏྠཾ དྷཱ་ཏཱུ་ནཾ ཨུ་བྷ་ཡེ་ས་མྤི ཝི་བྷ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཏ་ཐཱ ཨི་ནྡྲི་ཡ་བྷེ་དེ་ན ཏི་ཀྑི་ནྡྲི་ཡཱ མ་ཛ྄ཛྷི་མི་ནྡྲི་ཡཱ མུ་དི་ནྡྲི་ཡཱ, སཾ་ཁི་ཏྟ་རུ་ཙཱི མ་ཛ྄ཛྷི་མ་རུ་ཙཱི ཝི་ཏྠཱ་ར་རུ་ཙཱི་ཏི ཙ ཏི་ཝི་དྷཱ ས་ཏྟཱ, ཏེ་ས་མྤི ཨ་ཏྠཱ་ཡ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ ཁ་ནྡྷཱ་དི་གྒ་ཧ་ཎཾ ཀ་ཏ་ནྟི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཨི་ནྡྲི་ཡ་གྒ་ཧ་ཎཾ པ་ན ཀཱ་མཾ ཨེ་ཏེ དྷ་མྨཱ ཨི་སྶ་རཱ ཝི་ཡ ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་དྷ་མྨེ་སུ ཨི་སྶ་རི་ཡཾ ཨཱ་དྷི་པ་ཙྩཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ནྟི, ཏཾ པ་ན ནེ་སཾ དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ཝ་སི་དྡྷཾ, ན ཨེ་ཏྠ ཀ་སྶ་ཙི ཝ་སཱི་བྷཱ་ཝོ ‘‘སུ་ཉྙཱ ཨེ་ཏེ ཨ་ཝ་ས་ཝ་ཏྟི་ནོ’’ཏི ཨ་ན་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎ་སྶ སུ་ཁ་གྒ་ཧ་ཎ་ཏྠཾ. ཏཾ པ་ནེ་ཏཾ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་མྤི པ་ཝ་ཏྟི་ནི་ཝ་ཏྟི་ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ཧེ་ཏུ་ཝ་སེ་ན དི་ཊྛ་མེ་ཝ ཨུ་པ་ཀཱ་རཱ་ཝ་ཧཾ, ན ཨ་ཉྙ་ཐཱ་ཏི ས་ཙྩཱ་དི་དྭ་ཡཾ ག་ཧི་ཏཾ. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ག་ཧི་ཏ་དྷ་མྨེ་སུ་པི ཨ་ཡཾ ན་ཡོ ནེ་ཏ་བྦོ. མཱུ་ལཾ པ་ཏི་ཊྛཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ས་ཏི ཧི སཱི་ལ་ཝི་སུ་དྡྷི་ཡཾ, ཙི་ཏྟ་ཝི་སུ་དྡྷི་ཡ་ཉྩ ཨ་ཡཾ པ་ཉྙཱ མཱུ་ལ་ཛཱ་ཏཱ ཧོ་ཏི, ནཱ་ས་ཏཱི་ཏི. ས་རཱི་རཾ པ་རི་བྲཱུ་ཧེ་ཏ་བྦ་ཏོ. ཨི་མི་སྶཱ ཧི པ་ཉྙཱ་ཡ ས་ནྟཱ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ་ཡ པཱ་ད་པཱ་ཎི་སཱི་ས་ཊྛཱ་ནི་ཡཱ དི་ཊྛི་ཝི་སུ་དྡྷི་ཨཱ་དི་ཀཱ ཨི་མཱ པ་ཉྩ ཝི་སུ་དྡྷི་ཡོ ཨ་ཝ་ཡ་ཝེ་ན ས་མུ་དཱ་ཡཱུ་པ་ལ་ཀྑ་ཎ་ན་ཡེ་ན ‘‘ས་རཱི་ར’’ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.

༤༣༡. པ་ཉྩ ཁ་ནྡྷཱཏི ཨེ་ཏྠ པ་ཉྩཱཏི ག་ཎ་ན་པ་རི་ཙྪེ་དོ, ཏེ་ན ན ཏ་ཏོ ཧེ་ཊྛཱ, ན ཨུ་དྡྷ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. ཁ་ནྡྷཱཏི པ་རི་ཙྪི་ནྣ་དྷ་མྨ་ནི་ད་སྶ་ནཾ. ཡ་སྨཱ ཙེ་ཏྠ ཁ་ནྡྷ-ས་དྡོ རཱ་ས་ཊྛོ ‘‘མ་ཧཱ་ཨུ་ད་ཀ་ཀྑ་ནྡྷོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཨ. ནི. ༤.༥༡; ༦.༣༧) ཝི་ཡ, ཏ་སྨཱ ཨ་ཏཱི་ཏཱ་དི་ཝི་བྷཱ་ག་བྷི་ནྣཾ ས་བྦཾ རཱུ་པཾ རཱ་སི་ཝ་སེ་ན བུ་དྡྷི་ཡཱ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘རཱུ་པ་མེ་ཝ ཁ་ནྡྷོ རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷོ’’ཏི ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ས་མཱ་སོ ད་ཊྛ་བྦོ. ‘‘ཏཱི་ཧི ཁ་ནྡྷེ་ཧི ཨི་ཎཾ ད་སྶཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ ཀོ་ཊྛཱ་ས་ཊྛེ པ་ན ཁ་ནྡྷ-ས་དྡེ ནི་བྦཱ་ན་སྶཱ་པི ཁ་ནྡྷ་ནྟ་ར་བྷཱ་ཝོ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི? ནཱ་པ་ཛྫ་ཏི ཨ་ཏཱི་ཏཱ་དི་ཝི་བྷཱ་གཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ན ཧི ཨེ་ཀ་སྶ ནི་ཙྩ་སྶ ས་ཏོ ནི་བྦཱ་ན་སྶ ཨ་ཏཱི་ཏཱ་དི་ཝི་བྷཱ་གོ ཨ་ཏྠཱི་ཏི. པ་ཋ་མེ་ན་ཏྠེ་ན རཱུ་པ་རཱ་སཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ, དུ་ཏི་ཡེ་ན རཱུ་པ་ཀོ་ཊྛཱ་སོ་ཏི. ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷོཏི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཀ་སྨཱ པ་ནེ་ཏེ ཁ་ནྡྷཱ པ་ཉྩེ་ཝ ཝུ་ཏྟཱ ཨི་མི་ནཱ ཨེ་ཝ ཙ ཀ་མེ་ནཱ་ཏི? བྷཱ་ཛ་ན་བྷོ་ཛ་ན་བྱ་ཉྫ་ན་བྷ་ཏྟ་ཀཱ་ར་ཀ་བྷུ་ཉྫ་ཀ་ཝི་ཀ་པྤ་ད་སྶ་ན་ཏོ, ཡ་ཐོ་ལཱ༹་རི་ཀ་ཡ་ཐཱ་སཾ་ཀི་ལེ་སཱུ་པ་དེ་ས་ཏོ ཙཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཝི་ཝཱ་ད་མཱུ་ལ་ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝཾ སཾ་སཱ་ར་ཧེ་ཏུ་ཏཾ, ཀ་མྨ་ཧེ་ཏུ་ཏ་ཉྩ ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ཝེ་ད་ནཱ་ས་ཉྙཱ ས་ངྑཱ་ར་ཀྑ་ནྡྷ་ཏོ ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱ ཝི་སུཾ ཁ་ནྡྷ་བྷཱ་ཝེ་ན དེ་སི་ཏཱ.

རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༤༣༢. ཏ་ཏྠཱཏི ཏེ་སུ པ་ཉྩ་སུ ཁ་ནྡྷེ་སུ. ཡཾ ཀི་ཉྩཱིཏི ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་པ་རི་ཡཱ་དཱ་ནཾ. རུ་པྤ་ན་ལ་ཀྑ་ཎནྟི ཨ་ཏི་པྤ་ས་ངྒ་ནི་ཡ་མ་ནཾ. ཡཾ-ས་དྡེ་ན ཧི ས་ནི་པཱ་ཏེ་ན ཀིཾ-ས་དྡེ་ན ཙ ག་ཧི་ཏེ་ན ཨ་ནི་ཡ་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཏི་པྤ་ས་ངྒེ ཨཱ་པ་ནྣེ ཏཾ རུ་པྤ་ན་ས་དྡོ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏི, ཏེ་ན རཱུ་པ་སྶ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་པ་རི་གྒ་ཧོ ཀ་ཏོ ཧོ་ཏི. སཱི་ཏཱ་དཱི་ཧཱིཏི སཱི་ཏུ་ཎྷ་ཛི་གྷ་ཙྪཱ་པི་པཱ་སཱ་དཱི་ཧི. ཧེ་ཏུ་ཨ་ཏྠེ ཙེ་ཏཾ ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ. རུ་པྤ་ནཾ ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི རུ་པྤ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཾ. དྷ་མྨོ ཨེ་ཝ དྷ་མྨ་ཛཱ་ཏཾ. རུ་པྤ་ན་ཉྩེ་ཏྠ སཱི་ཏཱ་དི་ཝི་རོ་དྷི་པ་ཙྩ་ཡ་ས་ནྣི་པཱ་ཏེ ཝི་ས་དི་སུ་པྤ་ཏྟི. ན་ནུ ཙ ཨ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ན་མྤི ཝི་རོ་དྷི་པ་ཙྩ་ཡ་ས་མཱ་ག་མེ ཝི་ས་དི་སུ་པྤ་ཏྟི ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི? ས་ཙྩཾ ལ་བྦྷ་ཏི, ན པ་ན ཝི་བྷཱུ་ཏ་ཏ་རཾ. ཝི་བྷཱུ་ཏ་ཏ་རཾ ཧེ་ཏྠ རུ་པྤ་ནཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ སཱི་ཏཱ་དི་གྒ་ཧ་ཎ་ཏོ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ, ཀ་ཐཾ བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀེ རཱུ་པ་ས་མ་ཉྙཱ? ཏ་ཏྠཱ་པི ཏཾ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ན་ཏི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ ཧོ་ཏི་ཡེ་ཝ རཱུ་པ་ས་མ་ཉྙཱ, ཨ་ནུ་གྒཱ་ཧ་ཀ་པ་ཙྩ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཝཱ. ཝི་རོ་དྷི་པ་ཙྩ་ཡ་ས་ནྣི་པཱ་ཏེ ཡོ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟཱ་ནེ བྷི་ནྣེ བྷི་ཛྫ་མཱ་ན་སྶེ་ཝ ཝི་ས་དི་སུ་པྤ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝོ, ཏཾ རུ་པྤ་ན་ནྟི ཨ་ཉྙེ. ཨི་མ་སྨིཾ པ་ཀྑེ རཱུ་པ་ཡ་ཏི ཝི་ཀཱ་རཾ ཨཱ་པཱ་དེ་ཏཱི་ཏི རཱུ་པཾ, པུ་རི་མ་པ་ཀྑེ པ་ན རུ་པྤ་ཏཱི་ཏི. ས་ངྒྷ་ཊྚ་ནེ་ན ཝི་ཀཱ་རཱ་པ་ཏྟི་ཡཾ རུ་པྤ་ན་ས་དྡོ ནི་རུ་ལ༹ྷོ་ཏི ཀེ་ཙི. ཨི་མ་སྨིཾ པ་ཀྑེ ཨ་རཱུ་པ་དྷ་མྨེ་སུ རཱུ་པ་ས་མ་ཉྙཱ་ཡ པ་ས་ངྒོ ཨེ་ཝ ན་ཏྠི ས་ངྒྷ་ཊྚ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. པ་ཊི་གྷཱ་ཏོ རུ་པྤ་ན་ནྟི ཨ་པ་རེ. ས་བྦཾ ཏཾ ཨེ་ཀ་ཏོ ཀ་ཏྭཱཏི རཱ་ས་ཊྛཾ ཧ་ད་ཡེ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཝ་ད་ཏི.

བྷཱུ་ཏོ་པཱ་དཱ་ཡ་བྷེ་ད་ཏོཏི ཨེ་ཏྠ ཏ་ད་དྷཱི་ན་ཝུ་ཏྟི་ཏཱ་ཡ བྷ་ཝ་ཏི ཨེ་ཏྠ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ་རཱུ་པ་ནྟི བྷཱུ་ཏཾ. བྷཱུ་ཏཱ་ནི ཨུ་པཱ་དི་ཡ་ཏེ་ཝ, ན པ་ན ས་ཡཾ ཏེ་ཧི, ཨ་ཉྙེ་ཧི ཝཱ ཨུ་པཱ་དཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨུ་པཱ་དཱ་ཡཾ.

ཀཱ་མཾ ཙ་ཏུ་དྷཱ་ཏུ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནེ ཝ་ཙ་ན་ཏྠཱ་དི་ཏོ་པི བྷཱུ་ཏཱ་ནི ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏཱ་ནེ་ཝ, ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ན ལ་ཀྑ་ཎཱ་དི་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ལ་ཀྑ་ཎ་ར་ས་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནཱ་ནི ཙ་ཏུ་དྷཱ་ཏུ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནེ ཝུ་ཏྟཱ་ནཱི’’ཏི. ཏ་ཏྠ པ་ད་ཊྛཱ་ན་སྶ ཨ་ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ད་ཊྛཱ་ན་ཏོ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ཝ་ཙ་ན་ཉྩ ཏ་སྶ ཏ་སྶ་ཏྠ་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་ཏོ་ཏི ཨེ་ཏྠ པ་ཀཱ་ར་ནྟ་རེ་ན ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏ་ཏྟཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ས་བྦཱ་པཱིཏི ཙ་ཏ་སྶོ་པི དྷཱ་ཏུ་ཡོ. ཨཱ་པོ་ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ་ཡ ཏེ་ཛོ་ནུ་པཱ་ལི་ཏཱ་ཡ ཝཱ་ཡོ་ཝི་ཏྠ་མྦྷི་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝ པ་ཐ་ཝཱི་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ པ་ཝ་ཏྟི, ན ཨ་ཉྙ་ཐཱ་ཏི སཱ སེ་ས་བྷཱུ་ཏ་ཏྟ་ཡ་པ་ད་ཊྛཱ་ནཱ, ཨེ་ཝ་མི་ཏ་རཱ་པཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཝ་སེ་ས་དྷཱ་ཏུ་ཏྟ་ཡ་པ་ད་ཊྛཱ་ནཱ’’ཏི.

ཙ་ཏུ་ཝཱི་ས་ཏི་ཝི་དྷནྟི ག་ཎ་ན་པ་རི་ཙྪེ་དོ བ་ལ་རཱུ་པཱ་དཱི་ནཾ པ་ཊི་སེ་དྷ་ན་ཏྠོ. ཏ་ཏྠ ཡཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏཾ པ་ར་ཏོ ཨཱ་ཝི བྷ་ཝི་སྶ་ཏི. ཙ་ཀྑ་ཏཱི་ཏི ཙ་ཀྑུ, ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་དྷི་ཊྛི་ཏཾ རཱུ་པཾ ཨ་སྶཱ་དེ་ནྟཾ ཝི་ཡ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཙ་ཀྑ་ཏཱིཏི ཧི ཨ་ཡཾ ཙ་ཀྑ་ཏི-ས་དྡོ ‘‘མ་དྷུཾ ཙ་ཀྑ་ཏི, བྱ་ཉྫ་ནཾ ཙ་ཀྑ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ ཨ་སྶཱ་ད་ན་ཏྠོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ‘‘ཙ་ཀྑུཾ ཁོ, མཱ་ག་ཎྜི་ཡ, རཱུ་པཱ་རཱ་མཾ རཱུ་པ་ར་ཏཾ རཱུ་པ་ས་མུ་དི་ཏ’’ནྟི (མ. ནི. ༢.༢༠༩). ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ་མྤི ཝུ་ཙྩ་ཏི ‘‘རཱུ་པེ་སུ ཨཱ་ཝི་ཉྪ་ན་ར་ས’’ནྟི (ཝི་སུ་དྡྷི. ༢.༤༣༣; དྷ. ས. ཨ་ཊྛ. ༦༠༠). ས་ཏི་པི སོ་ཏཱ་དཱི་ནཾ ས་དྡཱ་ར་མྨ་ཎཱ་དི་བྷཱ་ཝེ ནི་རུ་ལ༹ྷ་ཏྟཱ ད་སྶ་ནེ ཨེ་ཝ ཙ་ཀྑུ-ས་དྡོ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི པ་དུ་མཱ་དཱི་སུ པ་ངྐ་ཛཱ་དི་ས་དྡཱ ཝི་ཡཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨ་ཐ ཝཱ ཙ་ཀྑ་ཏཱིཏི ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་དྷི་ཊྛི་ཏཾ ས་མ་ཝི་ས་མཾ ཨཱ་ཙི་ཀྑ་ནྟཾ ཝི་ཡ ཨ་བྷི་བྱ་ཏྟཾ ཝ་ད་ནྟཾ ཝི་ཡ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ‘‘ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏི ཙཱ’’ཏི (མ་ཧཱ་ནི. ཨ་ཊྛ. ༡༣; ཝི་བྷ. ཨ་ཊྛ. ༡༥༤) ཝུ་ཏྟཾ. ཏཾ ཨ་ནེ་ཀ་ཏྠ་ཏྟཱ དྷཱ་ཏཱུ་ནཾ ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཏྠ་ཏཱ་པི ཙ་ཀྑ་ཏི-ས་དྡ་སྶ ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. སུ་ཎཱ་ཏི ཨེ་ཏེ་ན, ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་དྷི་ཊྛི་ཏཾ ས་ཡཾ ཝཱ སུ་ཎཱ་ཏཱི་ཏི སོ་ཏཾ. གྷཱ་ཡ་ཏི ཨེ་ཏེ་ན, ས་ཡཾ ཝཱ གྷཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི གྷཱ་ནཾ. ར་ས་གྒ་ཧ་ཎ་མཱུ་ལ་ཀ་ཏྟཱ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཧ་ར་ཎ་སྶ ཛཱི་ཝི་ཏ་ནི་མི་ཏྟཾ ཨཱ་ཧཱ་ར་ར་སོ ཛཱི་ཝི་ཏཾ, ཏ་སྨིཾ ནི་ནྣ་ཏཱ་ཡ ཏཾ ཨ་ཝ྄ཧཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཛི་ཝ྄ཧཱ ནི་རུ་ཏྟི་ན་ཡེ་ན. ཀུ་ཙྪི་ཏཱ་ནཾ སཱ་ས་ཝ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨཱ་ཡོ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་ནྟི ཀཱ་ཡོ ཨ་ནུ་ཏྟ་རི་ཡ་ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝཾ ཨ་ནཱ་ག་ཙྪ་ནྟེ་སུ ཀཱ་མ་རཱ་ག་ནི་དཱ་ན་ཀ་མྨ་ཛ་ནི་ཏེ་སུ, ཀཱ་མ་རཱ་ག་སྶ ཙ ཝི་སེ་ས་པ་ཙྩ་ཡེ་སུ གྷཱ་ན་ཛི་ཝ྄ཧཱ་ཀཱ་ཡེ་སུ ཀཱ་ཡ་སྶ ཝི་སེ་ས་ཏོ སཱ་ས་ཝ་པ་ཙྩ་ཡ་ཏྟཱ. ཏེ་ན ཧི ཕོ་ཊྛ་བྦ་སུ་ཁཾ ཨ་སྶཱ་དེ་ནྟཱ ས་ཏྟཱ མེ་ཐུ་ན་མྤི སེ་ཝ་ནྟི. ཀཱ་ཡི་ནྡྲི་ཡ་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ ཝཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཁ་ནྡྷཱ བ་ལ་ཝ་ཀཱ་མཱ་ས་ཝཱ་དི་ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝི་སེ་སེ་ན སཱ་ས་ཝཱ་ཏི ཀུ་ཙྪི་ཏཱ་ནཾ སཱ་ས་ཝ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨཱ་ཡོ་ཏི ཀཱ་ཡོ ཝུ་ཏྟོ. ཝ་ཎྞ་ཝི་ཀཱ་རཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་མཱ་ནཾ ཧ་ད་ཡ་ངྒ་ཏ་བྷཱ་ཝཾ རཱུ་པ་ཡ་ཏཱི་ཏི རཱུ་པཾ, རཱུ་པ་མི་ཝ པ་ཀཱ་སཾ ཀ་རོ་ཏི ས་ཝི་གྒ་ཧ་མི་ཝ ད་སྶེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ནེ་ཀ་ཏྠ་ཏྟཱ ཝཱ དྷཱ་ཏཱུ་ནཾ པ་ཀཱ་ས་ན་ཏྠོ ཨེ་ཝ རཱུ་པ་ས་དྡོ ད་ཊྛ་བྦོ. ས་པྤ་ཏཱི་ཏི ས་དྡོ, ཨུ་དཱ་ཧ་རཱི་ཡ་ཏི, ས་ཀེ་ཧི ཝཱ པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ས་པྤཱི་ཡ་ཏི སོ་ཏ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་བྷཱ་ཝཾ ཨུ་པ་ནཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ག་ནྡྷ་ཡ་ཏཱི་ཏི ག་ནྡྷོ, ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་ཏྠུཾ སཱུ་ཙ་ཡ་ཏི ཨ་པཱ་ཀ་ཊཾ ‘‘ཨི་དཾ སུ་ག་ནྡྷཾ, དུ་གྒ་ནྡྷ’’ནྟི པ་ཀཱ་སེ་ཏི, པ་ཊི་ཙྪ་ནྣཾ ཝཱ པུ་པྥ་ཕ་ལཱ་དིཾ ‘‘ཨི་ད་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠཱི’’ཏི པེ་སུ་ཉྙཾ ཀ་རོ་ནྟཾ ཝི་ཡ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ར་ས་ནྟི ཏཾ ས་ཏྟཱ་ཏི ར་སོ, ཨ་སཱ་དེ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ཨི་ཏྠི་ཡཱ་ཝ ཨི་ནྡྲི་ཡཾ ཨི་ཏྠི་ནྡྲི་ཡཾ, ཏ་ཐཱ པུ་རི་སི་ནྡྲི་ཡཾ. ཛཱི་ཝ་ནྟི ཏེ་ན ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་དྷ་མྨཱ་ཏི ཛཱི་ཝི་ཏཾ, ཏ་དེ་ཝ ཨི་ནྡྲི་ཡཾ ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡཾ. ཧ་ད་ཡ་ཉྩ ཏཾ ཝ་ཏྠུ ཙ, ཧ་ད་ཡ་སྶ ཝཱ མ་ནོ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ ཝ་ཏྠུ ཧ་ད་ཡ་ཝ་ཏྠུ. ཙོ་པ་ན་ཀཱ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཀཱ་ཡོ ཙ སོ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཝི་ཉྙཱ་པ་ན་ཏོ ཝི་ཉྙ་ཏྟི ཙཱ་ཏི ཀཱ་ཡ་ཝི་ཉྙ་ཏྟི. ཙོ་པ་ན་ཝཱ་ཙཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཝི་ཉྙཱ་པ་ན་ཏོ ཙ ཝ་ཙཱི ཙ སཱ ཝི་ཉྙ་ཏྟི ཙཱ་ཏི ཝ་ཙཱི་ཝི་ཉྙ་ཏྟི. ཝི་གྒ་ཧཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ན ཀ་སྶ་ཏི, ཀ་སི་ཏུཾ ཚི་ནྡི་ཏུཾ ན ས་ཀྐཱ, ན ཝཱ ཀཱ་ས་ཏི དི་བྦ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཀཱ་སཾ, ཨ་ཀཱ་ས་མེ་ཝ ཨཱ་ཀཱ་སཾ, ཏ་དེ་ཝ ནི་སྶ་ཏྟ་ནི་ཛྫཱི་ཝ་ཊྛེ་ན ཨཱ་ཀཱ་ས་དྷཱ་ཏུ. རཱུ་པ་སྶཱཏི ནི་པྥ་ནྣ་རཱུ་པ་སྶ. ལ་ཧུ་བྷཱ་ཝོ ལ་ཧུ་ཏཱ. ས་ཡཾ ཨ་ནི་པྥ་ནྣ་ཏཱ་ཡ ‘‘རཱུ་པ་སྶཱ’’ཏི ཝི་སེ་སི་ཏཾ. ཨེ་ས ན་ཡོ སེ་སེ་སུ་པི. ཨ་ཡཾ པ་ན ཝི་སེ་སོ – ཀ་མྨ་ནི སཱ་དྷུ ཀ་མྨ་ཉྙཾ, ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ ཀ་མྨ་ཉྙ་ཏཱ. པ་ཋ་མཾ, ཨུ་པ་རི ཙ ཙ་ཡོ པ་ཝ་ཏྟི ཨུ་པ་ཙ་ཡོ. པུ་བྦཱ་པ་ར་ཝ་སེ་ན ས་མྦ་ནྡྷཱ ཏ་ཏི པ་ཝ་ཏྟི ས་ནྟ་ཏི. ཨ་ནི་ཙྩ་སྶ ཝི་ནཱ་སི་ནོ བྷཱ་ཝོ ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཱ. ཀ་བ་ལཾ ཀ་རཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཀ་བ་ལཱི༹་ཀཱ་རོ. ཨཱ་ཧ་ར་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧཱ་རོ. ཨེ་ཝཾ ཏཱ་ཝ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ་རཱུ་པཾ ས་དྡ་ཏྠ་ཏོ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

ཀ་མ་ཏོ པ་ན ས་བྦེ་སཾ རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ནི་སྶ་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན མཱུ་ལ་བྷཱུ་ཏ་ཏྟཱ པ་ཋ་མཾ བྷཱུ་ཏ་རཱུ་པཱ་ནི ཨུ་དྡི་ཊྛཱ་ནི. ཨི་ཏ་རེ་སུ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ས་མ་ཉྙཱ་ཡ མཱུ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ་ཀྑཱ་དཱི་ནི པ་ཉྩ ཨཱ་དི་ཏོ ཨུ་དྡི་ཊྛཱ་ནི. ཏེ་སཾ ཝི་ས་ཡཱི་ནཾ ཨི་མེ ཝི་ས་ཡཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ རཱུ་པཱ་དཱི་ནི ཙ་ཏྟཱ་རི ཨུ་དྡི་ཊྛཱ་ནི. ཕོ་ཊྛ་བྦཾ པ་ན ཨ་ནུ་པཱ་དཱ་རཱུ་པ་ཏྟཱ, བྷཱུ་ཏ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཙ ཨི་དྷ ན ག་ཧི་ཏཾ. སྭཱ་ཡཾ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ ཨི་མེ་ཧི ‘‘ཨི་ཏྠཱི’’ཏི ཝཱ ‘‘པུ་རི་སོ’’ཏི ཝཱ ས་ངྑཾ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཏ་ད་ན་ནྟ་རཾ ཨི་ཏྠི་པུ་རི་སི་ནྡྲི་ཡ་དྭ་ཡཾ ཨུ་དྡི་ཊྛཾ. ‘‘ཨི་མི་ནཱ ཛཱི་ཝ་ཏཱི’’ཏི ཝོ་ཧཱ་རཾ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཏ་ཏོ ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡཾ. ཏ་སྶ ཨི་མཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཾ ཨ་ཏྟ་ཧི་ཏཱ་དི་སི་དྡྷཱི་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཧ་ད་ཡ་ཝ་ཏྠུ. ཏ་སྶ ཨི་མཱ་སཾ ཝ་སེ་ན ས་བྦེ ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་པ་ཡོ་གཱ་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝི་ཉྙ་ཏྟི་དྭ་ཡཾ. ཨི་མཱ་ཡ རཱུ་པ་ཀཱ་ཡ་སྶ པ་རི་ཙྪེ་དོ, ཨ་ཉྫ་སོ ཙཱ་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཨཱ་ཀཱ་ས་དྷཱ་ཏུ. ཨི་མེ་ཧི་སྶ སུ་ཁ་པྤ་ཝ་ཏྟི, ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཨཱ་ད་ཡོ ཙཱ་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ལ་ཧུ་ཏཱ་ད་ཡོ. ས་བྦོ ཙཱ་ཡཾ ཙ་ཏུ་ས་ནྟ་ཏི་རཱུ་པ་ས་ནྟཱ་ནོ ཨི་མི་ནཱ ཨུ་པ་ཏྠ་མྦྷཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཨ་ནྟེ ཀ་བ་ལཱི༹་ཀཱ་རོ ཨཱ་ཧཱ་རོ ཨུ་དྡི་ཊྛོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

༤༣༣. ཨི་དཱ་ནི ཡ་ཐཱ་ཨུ་དྡི་ཊྛཱ་ནི ཨུ་པཱ་དཱ་རཱུ་པཱ་ནི ལ་ཀྑ་ཎཱ་དི་ཏོ ནི་དྡི་སི་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཏྠ རཱུ་པཱ་བྷི་གྷཱ་ཏཱ་ར་ཧ་བྷཱུ་ཏ་པྤ་སཱ་ད་ལ་ཀྑ་ཎ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠཱཏི ཏེ་སུ ཨུ་པཱ་དཱ་རཱུ་པེ་སུ. རཱུ་པེ, རཱུ་པ་སྶ ཝཱ ཨ་བྷི་གྷཱ་ཏོ རཱུ་པཱ་བྷི་གྷཱ་ཏོ, ཏཾ ཨ་ར་ཧ་ཏཱི་ཏི རཱུ་པཱ་བྷི་གྷཱ་ཏཱ་ར་ཧོ, རཱུ་པཱ་བྷི་གྷཱ་ཏོ ཧོ་ཏུ ཝཱ མཱ ཝཱ ཨེ་ཝཾ་ས་བྷཱ་ཝོ ཙ་ཏུ་ནྣཾ བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ པ་སཱ་དོ རཱུ་པཱ་བྷི་གྷཱ་ཏཱ་ར་ཧ་བྷཱུ་ཏ་པྤ་སཱ་དོ, ཨེ་ཝཾ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཙ་ཀྑཱུ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡ་སྨཱ པ་ཙྩ་ཡ་ནྟ་ར་ས་ཧི་ཏོ ཨེ་ཝ ཙ་ཀྑུ་པ་སཱ་དོ རཱུ་པཱ་བྷི་ཧ་ན་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ན ཀེ་ཝ་ལོ. ཏ་སྨཱ ཏཾ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ཝ པ་མཱ་ཎཾ, ན རཱུ་པཱ་བྷི་གྷཱ་ཏོ་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ རཱུ་པཱ་བྷི་གྷཱ་ཏཱ་ར་ཧ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ ཡ་ཐཱ ཝི་པཱ་ཀཱ་ར་ཧཾ ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལ་ནྟི. ཨ་བྷི་གྷཱ་ཏོ ཙ ཝི་ས་ཡ་ཝི་ས་ཡཱི་ནཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཨ་བྷི་མུ་ཁཱི་བྷཱ་ཝོ ཡོ་གྱ་དེ་སཱ་ཝ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་བྷི་གྷཱ་ཏོ ཝི་ཡཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ. སོ རཱུ་པེ ཙ་ཀྑུ་སྶ, རཱུ་པ་སྶ ཝཱ ཙ་ཀྑུ་མྷི ཧོ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡཾ ཙ་ཀྑུ ཨ་ནི་ད་སྶ་ནཾ ས་པྤ་ཊི་གྷཾ རཱུ་པ་མྷི ས་ནི་ད་སྶ་ན་མྷི ས་པྤ་ཊི་གྷ་མྷི པ་ཊི་ཧ་ཉྙི ཝཱ’’ཏི, ‘‘ཡ་མྷི ཙ་ཀྑུ་མྷི ཨ་ནི་ད་སྶ་ན་མྷི ས་པྤ་ཊི་གྷ་མྷི རཱུ་པཾ ས་ནི་ད་སྶ་ནཾ ས་པྤ་ཊི་གྷཾ པ་ཊི་ཧ་ཉྙི ཝཱ པ་ཊི་ཧ་ཉྙ་ཏི ཝཱ’’ཏི (དྷ. ས. ༥༩༧) ཙ ཨཱ་དི. པ་རི་པུ་ཎྞཱ་པ་རི་པུ་ཎྞཱ་ཡ་ཏ་ན་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ནི་བྦ་ཏྟ་ཀ་སྶ ཀ་མྨ་སྶ ནི་དཱ་ན་བྷཱུ་ཏཱ ཀཱ་མ་ཏ་ཎྷཱ, རཱུ་པ་ཏ་ཎྷཱ ཙ ཏ་དཱ་ཡ་ཏ་ནི་ཀ་བྷ་ཝ་པ་ཏྠ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ད་ཊྛུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་དི་ཝོ་ཧཱ་རཾ ཨ་ར་ཧ་ཏཱི་ཏི དུ་ཏི་ཡ་ན་ཡོ ས་བྦ་ཏྠ ཝུ་ཏྟོ. ཏ་ཏྠ ད་ཊྛུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ནི་དཱ་ན་ཀ་མྨཾ ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ད་ཊྛུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ནི་དཱ་ན་ཀ་མྨ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ་ནི. ཨེ་ཝཾ་ཝི་དྷཱ་ནཾ བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ པ་སཱ་དོ ད་ཊྛུ་ཀཱ་མ་ཏཱ…པེ… པ་སཱ་དོ, ཨེ་ཝཾ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཙ་ཀྑུ. ཏ་སྶ ཏ་སྶ ཧི བྷ་ཝ་སྶ མཱུ་ལ་ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ ཏ་ཎྷཱ ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ བྷ་ཝེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནཱ་ར་ཧཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝི་ས་ཡཱ་པི ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཀཱ་མ་ཏ་ཎྷཱ་དཱི་ནཾ ད་ཊྛུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་དི་ཝོ་ཧཱ་རཱ་ར་ཧ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ.

ད་ཊྛུ་ཀཱ་མ་ཏཱཏི ཧི ད་ཊྛུ་མི་ཙྪཱ, རཱུ་པ་ཏ་ཎྷཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏྠ ཙ ད་ཊྛུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ, སེ་སཱ་ན་ཉྩ ཏཾ་ཏཾ་ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ནི་བྦ་ཏྟ་ཀ་ཀ་མྨཱ་ཡཱུ་ཧ་ན་ཀྑ་ཎ་ཏོ ས་ཏི པུ་རི་མ་ནི་བྦ་ཏྟི་ཡཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ ན་ཏྠི, ཨ་ས་ཏི པ་ན མ་གྒེ་ན ཨ་ས་མུ་གྒྷཱ་ཏི་ཏ་བྷཱ་ཝོ་ཡེ་ཝ ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཡ་ཏོ མ་གྒེ་ན ཨ་ས་མུ་ཙྪི་ནྣཾ ཀཱ་ར་ཎ་ལཱ་བྷེ ས་ཏི ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཕ་ལ་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝཱུ་པ་ག་མ་ན་ཏོ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་མེ་ཝཱ་ཏི ཨུ་པྤ་ནྣ་ཏཱ ཨ་ཏྠི་ཏཱ པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ཧི ཝུ་ཙྩ་ཏི ‘‘ཨ་རི་ཡཾ ཨ་ཊྛ་ངྒི་ཀཾ མ་གྒཾ བྷཱ་ཝེ་ནྟོ ཨ་རི་ཡཾ ཨ་ཊྛ་ངྒི་ཀཾ མ་གྒཾ བ་ཧུ་ལཱི་ཀ་རོ་ནྟོ ཨུ་པྤ་ནྣུ་པྤ་ནྣེ པཱ་པ་ཀེ ཨ་ཀུ་ས་ལེ དྷ་མྨེ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡེ་ཝ ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་པེ་ཏཱི’’ཏི (སཾ. ནི. ༥.༡༥༦), ‘‘ས་ནྟཾ ཝཱ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡཾ ‘ཨ་ཏྠི མེ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡོ’ཏི པ་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ༢.༣༨༢; མ. ནི. ༡.༡༡༥) ཙ ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ.

རཱུ་པེ་སུ པུ་གྒ་ལ་སྶ, ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ ཝཱ ཨཱ་ཝི་ཉྪ་ན་ར་སཾ. ཨཱ་དྷཱ་ར་བྷཱ་ཝ་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ ནི་སྶ་ཡ་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ད་ཊྛུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ནི་དཱ་ན་ཀ་མྨ་ཛ་བྷཱུ་ཏ་པ་ད་ཊྛཱ་ནཾ ཡེ་སཾ བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ པ་སཱ་དོ, ཏེ་ཝ་སྶ ཨཱ་ས་ནྣ་ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ཀ་ཏྭཱ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཏཾ་ཏཾ་ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ནི་པྥཱ་ད་ཀ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཀ་མྨ་ཝ་སེ་ན པུ་རི་མཾ ཙ་ཀྑུ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཝུ་ཏྟཾ ཀཱ་ར་ཎ་ཝི་སེ་ས་སྶ ཨ་ནཱ་མ་ཊྛ་ཏྟཱ. ‘‘ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ནཱ་མ མེ ཙ་ཀྑུ ཧོ་ཏཱུ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏ་ཨཱ་ཝེ་ཎི་ཀ་ཀ་མྨ་ཝ་སེ་ན དུ་ཏི་ཡ་ནྟི ཝ་ད་ནྟི. ས་ཏི་པི པ་ན པ་ཉྩ་ནྣཾ པ་སཱ་ད་བྷཱ་ཝ་སཱ་མ་ཉྙེ ས་ཝི་ས་ཡཱ་ཝ་བྷཱ་ས་ན་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ པ་སཱ་ད་བྱཱ་པཱ་ར་སྶ ཝ་སེ་ན པུ་རི་མཾ ཝུ་ཏྟཾ. པ་སཱ་ད་ཀཱ་ར་ཎ་སྶ ས་ཏི་པི ཀ་མྨ་བྷཱ་ཝ་སཱ་མ་ཉྙེ, ཨེ་ཀ་ཏྟེ ཝཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀཱ་ར་ཎ་བྷེ་དེ་ན བྷེ་ད་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན དུ་ཏི་ཡ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. སོ་ཏཱ་དཱི་ནཾ ལ་ཀྑ་ཎཱ་དཱི་སུ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

ཨེ་ཏྠཱ་ཧ – ཙ་ཀྑཱ་དཱི་ནཾ ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཾ ཀིཾ ཨེ་ཀ་ཀ་མྨུ་ནཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི, ཨུ་དཱ་ཧུ ནཱ་ནཱ་ཀ་མྨུ་ནཱ་ཏི? ཨུ་བྷ་ཡ་ཐཱ་པཱི་ཏི པོ་རཱ་ཎཱ. ཏ་ཏྠ ནཱ་ནཱ་ཀ་མྨུ་ནཱ ཏཱ་ཝ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཡཾ ཙ་ཀྑཱ་དཱི་ནཾ ཝི་སེ་སེ ཝ་ཏྟ་བྦཾ ན་ཏྠི ཀཱ་ར་ཎ་སྶ བྷི་ནྣ་ཏྟཱ. ཨེ་ཀ་ཀ་མྨུ་ནཱ པ་ན ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཡཾ ཀ་ཐཾ ནེ་སཾ ཝི་སེ་སོ་ཏི? ཀཱ་ར་ཎ་སྶ བྷི་ནྣ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ. ཏཾ་ཏཾ་བྷ་ཝ་པ་ཏྠ་ནཱ་བྷཱུ་ཏཱ ཧི ཏ་ཎྷཱ ཏཾ་ཏཾ་བྷ་ཝ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་བྷི་ལཱ་ས་ཏཱ་ཡ ས་ཡཾ ཝི་ཙི་ཏྟ་རཱུ་པཱ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན ཏཾ་ཏཾ་བྷ་ཝ་ནི་བྦ་ཏྟ་ཀ་ཀ་མྨ་སྶ ཝི་ཙི་ཏྟ་བྷེ་ད་ཏཾ ཝི་ད་ཧ་ཏི. ཡ་ཏོ ཏ་དཱ་ཧི་ཏ་ཝི་སེ་སཾ ཏཾ ཏ་ཐཱ་རཱུ་པ་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཡོ་གེ་ནཱ་ནེ་ཀ་རཱུ་པཱ་པ་ནྣཾ ཝི་ཡ ཨ་ནེ་ཀཾ ཝི་སི་ཊྛ་ས་བྷཱ་ཝཾ ཕ་ལཾ ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏི. ན ཙེ་ཏྠ ས་མ་ཏྠ་ཏཱ ས་མ་ཏྠ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཉྙཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ ཀཱ་ར་ཎ་ཝི་སེ་སེ་ན ཨཱ་ཧི་ཏ་ཝི་སེ་ས་སྶ ཝི་སི་ཊྛ་ཕ་ལ་ནི་པྥཱ་ད་ན་ཡོ་གྱ་ཏཱ་མ་ཏྟ་ཏོ. ཨ་ཡ་ཉྩ ཨེ་ཀ་སྶ་པི ཀ་མྨ་སྶ ཨ་ནེ་ཀི་ནྡྲི་ཡ་ཧེ་ཏུ་ཏཱ་ཝི་སེ་ས་ཡོ་གོ ཡུ་ཏྟི་ཏོ, ཨཱ་ག་མ་ན་ཏོ ཙ པ་ར་ཏོ ཨཱ་ག་མི་སྶ་ཏི. ཨ་པི་ཙ ཨེ་ཀ་སྶེ་ཝ ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟ་སྶ སོ་ལ༹་སཱ་དི་ཝི་པཱ་ཀ་ཙི་ཏྟ་ནི་བྦ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་ཏཱ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ལོ་ཀེ་པི ཨེ་ཀ་སྶེ་ཝ སཱ་ལི་བཱི་ཛ་སྶ པ་རི་པུ་ཎྞཱ་པ་རི་པུ་ཎྞ་ཏ་ཎྜུ་ལ་ཨཱ་ཏ་ཎྜུ་ལ་ཕ་ལ་ནི་བྦ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་ཏཱ དི་སྶ་ཏེ་ཝ, ཀིཾ ཝཱ ཨེ་ཏཱ་ཡ ཡུ་ཏྟི་ཙི་ནྟཱ་ཡ. ཡ་ཏོ ཀ་མྨ་ཕ་ལཾ ཙ་ཀྑཱ་དཱི་ནི, ཀ་མྨ་ཝི་པཱ་ཀོ ཙ ས་བྦ་སོ བུ་དྡྷཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ཉཱ་ཎ་སྶ ཝི་ས་ཡོ་ཏི.

༤༣༤. ཀེ་ཙཱིཏི མ་ཧཱ་ས་ངྒྷི་ཀེ་སུ ཨེ་ཀ་ཙྩེ. ཏེ་སུ ཧི ཝ་སུ་དྷ་མྨོ ཨེ་ཝཾ ཝ་ད་ཏི ‘‘ཙ་ཀྑུ་མྷི ཏེ་ཛོ ཨ་དྷི་ཀཾ, སོ་ཏེ ཝཱ་ཡུ, གྷཱ་ནེ པ་ཐ་ཝཱི, ཛི་ཝ྄ཧཱ་ཡ ཨཱ་པོ, ཀཱ་ཡེ ས་བྦེ་པི ས་མཱ’’ཏི. ཙ་ཀྑཱ་དཱི་སུ ཏེ་ཛཱ་དི་ཨ་དྷི་ཀ་ཏཱ ནཱ་མ ཏ་ནྣི་སྶ་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ ཏ་ད་དྷི་ཀ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏེ་ཛཱ་དྷི་ཀཱ་ནཾ བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ པ་སཱ་དོ ཙ་ཀྑཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཀཱ་ཡོ ས་བྦེ་སནྟི ཀོ ཨེ་ཏྠ ཝི་སེ་སོ, ན་ནུ ཏེ་ཛཱ་དི་ཨ་དྷི་ཀཱ་ན་ཉྩ བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ པ་སཱ་དཱ ས་བྦེ་སཾ་ཡེ་ཝཱ་ཏི? ས་ཙྩ་མེ་ཏཾ, ཨི་དཾ པ་ན ‘‘ས་བྦེ་ས’’ནྟི ཝ་ཙ་ནཾ ས་མཱ་ནཱ་ན་ནྟི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ དཱི་པེ་ཏི ཨ་ནུ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་སྶ ཨེ་ཀ་དེ་སཱ་དྷི་ཀ་བྷཱ་ཝ་སྶ ནི་ཝཱ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཏེ་ཛཱ་དཱི་ནཾ ཧི པ་ཙྩེ་ཀཾ ཨ་དྷི་ཀ་བྷཱ་ཝེ ཝི་ཡ དྭི་ནྣཾ, ཏི་ཎྞཾ ཝཱ ཨ་དྷི་ཀ་བྷཱ་ཝེ་པི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ་དྷི་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ ཨེ་ཀ་ཀཱ་དི་ཝ་སེ་ན ལ་བྦྷ་མཱ་ནཱ་ཡ ཨོ་མ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ་པི ཀཱ་ཡ་པྤ་སཱ་དོ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི པཱ་ཀ་ཊོ་ཡ་མ་ཏྠོ. ཏ་སྨཱ ཙ་ཏུ་ནྣ་མྤི བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ ས་མ་བྷཱ་ཝེ་ན ཀཱ་ཡ་པྤ་སཱ་དོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ས་བྦ་ས་དྡོ ཨི་དྷ ས་མ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ཀོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཏེ་ཛཱ་དཱི་ནནྟི པ་དཱི་པ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ཏེ་ཛ་སྶ ཨོ་བྷཱ་ས་རཱུ་པེ་ན, ཝཱ་ཡུ་སྶ ས་དྡེ་ན, པ་ཐ་ཝི་ཡཱ ག་ནྡྷེ་ན, ཁེ་ལ༹་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ཨུ་ད་ཀ་སྶ ར་སེ་ནཱ་ཏི པུ་རི་མ་ཝཱ་དེ, པ་ཙྪི་མ་ཝཱ་དེ ཙ ཡ་ཐཱ་ཡོ་གཾ ཏཾ་ཏཾ་བྷཱུ་ཏ་གུ་ཎེ་ཧི ཨ་ནུ་གྒ་ཡ྄ཧ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, རཱུ་པཱ་དཱི་ནཾ ག་ཧ་ཎེ ཨུ་པ་ཀཱ་རི་ཏ་བྦ་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨཱ་ལོ་ཀཱ་དི་ས་ཧ་ཀཱ་རཱི་ཀཱ་ར་ཎ་ས་ཧི་ཏཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ཙ་ཀྑཱ་དཱི་ནཾ རཱུ་པཱ་དི་ཨ་ཝ་བྷཱ་ས་ན་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ, ཝི་ཝ་ར་སྶ ཙ སོ་ཏ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་བྷཱ་ཝོ གུ་ཎོ་ཏི ཏེ་སཾ ལ་དྡྷི. ཏེ་ཛཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ཡ པ་ན ཝི་ཝ་ར་སྶ བྷཱུ་ཏ་བྷཱ་ཝཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཡ་ཐཱ་ཡོ་ག-གྒ་ཧ་ཎཾ. ཨ་ཐ ཝཱ རཱུ་པཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ ཝི་ཝ་ར་མྤི བྷཱུ་ཏ་གུ་ཎོ་ཏི པ་རཱ་དྷི་པྤཱ་ཡེ ཏེ་ཛ་སྶ ཨཱ་ལོ་ཀ་རཱུ་པེ་ན, ཨཱ་ཀཱ་ས་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ཝི་ཝ་ར་སྶ ས་དྡེ་ན, ཝཱ་ཡུ་སྶ ག་ནྡྷེ་ན, ཨུ་ད་ཀ་སྶ ར་སེ་ན, པ་ཐ་ཝི་ཡཱ ཕོ་ཊྛ་བྦེ་ནཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཡ་ཐཱ་ཡོ་གཾ ཏཾ་ཏཾ་བྷཱུ་ཏ་གུ་ཎེ་ཧཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.

རཱུ་པཱ་དཱི་ནཾ ཨ་དྷི་ཀ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏོཏི ཨ་གྒི་མྷི རཱུ་པ་སྶ པ་བྷ་སྶ་ར་སྶ, ཝཱ་ཡུ་མྷི ས་དྡ་སྶ ས་བྷཱ་ཝེ་ན སུ་ཡྻ་མཱ་ན་སྶ, པ་ཐ་ཝི་ཡཱ སུ་ར་བྷི་ཨཱ་དི་ནོ ག་ནྡྷ་སྶ, ཨཱ་པེ ཙ ར་ས་སྶ མ་དྷུ་ར་སྶཱ་ཏི ཨི་མེ་སཾ ཝི་སེ་ས་ཡུ་ཏྟཱ་ནཾ ད་སྶ་ན་ཏོ ‘‘རཱུ་པཱ་ད་ཡོ ཏེ་སཾ གུ་ཎཱ’’ཏི པ་ཋ་མ་ཝཱ་དཱི ཨཱ་ཧཱ་ཏི. ཏ་སྶེ་ཝ ‘‘ཨི་ཙྪེ་ཡྻཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨུ་ཏྟ་ར་མཱ་ཧ. ཨི་མི་ནཱ་ཝ ཨུ་པཱ་ཡེ་ན དུ་ཏི་ཡ་ཝཱ་དི་ནོ་པི ནི་གྒ་ཧོ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ རཱུ་པཱ་དི་ཝི་སེ་ས་གུ་ཎེ་ཧི ཏེ་ཛ་ཨཱ་ཀཱ་ས་པ་ཐ་ཝཱི་ཨཱ་པ་ཝཱ་ཡཱུ་ཧི ཙ་ཀྑཱ་དཱི་ནི ཀ་ཏཱ་ནཱི་ཏི ཝ་ད་ནྟ་སྶ ཀ་ཎཱ་ད་སྶ ཝཱ་དཾ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ ཏཾ ནི་གྒ་ཧེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཐཱ་པི ཝ་དེ་ཡྻུ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨཱ་ས་ཝེ ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་མཱ་ནོ་པི ག་ནྡྷོ པ་ཐ་ཝི་ཡཱ ཨཱ་པོ་སཾ་ཡུ་ཏྟཱ་ཡ ཀ་པྤཱ་ས་ཏོ ཝི་ས་དི་སཱ་ཡཱ་ཏི ན ཀ་པྤཱ་ས་ག་ནྡྷ་སྶ ཨ་དྷི་ཀ་བྷཱ་ཝཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི ཙེ? ན, ཨ་ན་བྷི་བྷཱུ་ཏ་ཏྟཱ. ཨཱ་ས་ཝེ ཧི ཨུ་ད་ཀ་སཾ་ཡུ་ཏྟཱ པ་ཐ་ཝཱི ཨུ་ད་ཀེ་ན ཨ་བྷི་བྷཱུ་ཏཱ, ན ཀ་པྤཱ་ས་པ་ཐ་ཝཱི་ཏི ཏ་སྶ ཨེ་ཝ ག་ནྡྷེ་ན ཨ་དྷི་ཀེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ. ཨུ་ཎྷོ་ད་ཀ་སཾ་ཡུ་ཏྟོ ཙ ཨ་གྒི ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་ནཱི་ཡོ མ་ཧ་ནྟོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཕ་སྶོ ཝི་ཡ ཝ་ཎྞོ་པི པ་བྷ་སྶ་རོ ཨུ་པ་ལ་བྦྷེ་ཡྻཱ་ཏི ཨུ་ཎྷོ་ད་ཀེ ཝ་ཎྞ་ཏོ ཨ་གྒི་ནཱ ཨ་ན་བྷི་ས་མྦ་ནྡྷ་སྶ སཱི་ཏོ་ད་ཀ་སྶ ཝ་ཎྞོ པ་རི་ཧཱ་ཡེ་ཐ. ཏ་སྨཱཏི ཨེ་ཏ་སྶ ཨུ་བྷ་ཡ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝཱ. ཏ་ད་བྷཱ་ཝེ་ན ཧི རཱུ་པཱ་དཱི་ནཾ ཏེ་ཛཱ་དི་ཝི་སེ་ས་གུ་ཎ་ཏཱ ནི་ཝ་ཏྟི་ཏཱ. ཏ་ནྣི་ཝ་ཏྟ་ནེ་ན ‘‘ཏེ་ཛཱ་དཱི་ནཾ གུ་ཎེ་ཧི རཱུ་པཱ་དཱི་ཧི ཨ་ནུ་གྒ་ཡ྄ཧ་བྷཱ་ཝ་ཏོ’’ཏི ཨི་དཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ནི་ཝ་ཏྟི་ཏ་ནྟི ཨེ་ཝཾ པ་ར་མྤ་རཱ་ཡ ཨུ་བྷ་ཡཱ་བྷཱ་ཝོ ཝི་སེ་ས་པ་རི་ཀ་པྤ་ན་པ་ཧཱ་ན་སྶ ཀཱ་ར་ཎཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྨཱ པ་ཧཱ་ཡེ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཀ་ཀ་ལཱ་པེ་པི རཱུ་པ་ར་སཱ་ད་ཡོ ཝི་ས་དི་སཱ, ཀོ པ་ན ཝཱ་དོ ནཱ་ནཱ་ཀ་ལཱ་པེ ཙ་ཀྑཱ་ད་ཡོ བྷཱུ་ཏ་ཝི་སེ་སཱ་བྷཱ་ཝེ་པཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ རཱུ་པ་ར་སཱ་དི་ནི་ད་སྶ་ནཾ ཝུ་ཏྟཾ.

ཡ་དི བྷཱུ་ཏ་ཝི་སེ་སོ ན་ཏྠི, ཀིཾ པ་ན ཙ་ཀྑཱ་དི་ཝི་སེ་ས་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཀ་མྤི ཀ་མྨཾ པ་ཉྩཱ་ཡ་ཏ་ནི་ཀ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་བྷ་ཝ་པྤ་ཏྠ་ནཱ་ནི་པྥ་ནྣཾ ཙ་ཀྑཱ་དི་ཝི་སེ་ས་ཧེ་ཏུ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་སྶ ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ནྟི ཙ ཀ་མྨ་ཝི་སེ་སོ་ཏི ཙ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ན ཧི ཏཾ ཡེ་ན ཝི་སེ་སེ་ན ཙ་ཀྑུ་སྶ པ་ཙྩ་ཡོ, ཏེ་ནེ་ཝ སོ་ཏ་སྶ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི ཨི་ནྡྲི་ཡ་ནྟ་རཱ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟི་ཏོ. ‘‘པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀྑ་ཎེ མ་ཧ་གྒ་ཏཱ ཙེ་ཏ་ནཱ ཀ་ཊ་ཏྟཱ་རཱུ་པཱ་ནཾ ཀ་མྨ་པ་ཙྩ་ཡེ་ན པ་ཙྩ་ཡོ’’ཏི (པ་ཊྛཱ. ༢.༡༢.༧༨) ཝ་ཙ་ནེ་ན པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀྑ་ཎེ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཱ་ནཾ ས་བྦེ་སཾ ཀ་ཊ་ཏྟཱ་རཱུ་པཱ་ནཾ ཨེ་ཀཱ ཙེ་ཏ་ནཱ ཀ་མྨ་པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ནཱ་ནཱ་ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡ ཧི ཏ་དཱ ཨི་ནྡྲི་ཡུ་པྤ་ཏྟི་ཡཾ ས་ཏི པ་རི་ཏྟེ་ན ཙ མ་ཧ་གྒ་ཏེ་ན ཙ ཀ་མྨུ་ནཱ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏཾ ཀ་ཊ་ཏྟཱ་རཱུ་པཾ ཨཱ་པ་ཛྫེ་ཡྻཱ་ཏི. ན ཙེ་ཀཱ པ་ཊི་ས་ནྡྷི ཨ་ནེ་ཀ་ཀ་མྨ་ནི་བྦ་ཏྟཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི སི་དྡྷ་མེ་ཀེ་ན ཀ་མྨེ་ན ཨ་ནེ་ཀི་ནྡྲི་ཡུ་པྤ་ཏྟི ཧོ་ཏཱི་ཏི.

༤༣༥. ཨ་ན་ལླཱི་ནོ ནི་སྶ་ཡོ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཨ་ན་ལླཱི་ན་ནི་སྶ་ཡོ, རཱུ་པ་ས་དྡ་ས་ངྑཱ་ཏོ ཝི་ས་ཡོ. ག་ནྡྷ་ར་སཱ་ནཾ ནི་སྶ་ཡཱ གྷཱ་ན་ཛི་ཝ྄ཧཱ་ནཾ ནི་སྶ་ཡེ ཨ་ལླཱི་ཡ་ནྟཱི་ཏི ཏེ ནི་སྶ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཨ་ལླཱི་ནཱ. ཕོ་ཊྛ་བྦཾ ས་ཡཾ ཀཱ་ཡ་ནི་སྶ་ཡ་ཨ་ལླཱི་ནཾ བྷཱུ་ཏ་ཏྟཱ. ཨ་པ་རོ ན་ཡོ – ཙ་ཀྑུ་སོ་ཏཱ་ནི ཨ་པྤ་ཏྟ་ཝི་ས་ཡ་གྒཱ་ཧ་ཀཱ་ནི སཱ་ནྟ་རེ, ཨ་དྷི་ཀེ ཙ ཝི་ས་ཡེ ཝི་ཉྙཱ་ཎུ་པྤ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. སོ་ཏ་མྤི ས་མྤ་ཏྟ་ཝི་ས་ཡ་གྒཱ་ཧཱི་ཏི ཀེ་ཙི. ཡ་དི སོ་ཏཾ ས་མྤ་ཏྟ་གྒཱ་ཧི, ཙི་ཏྟ་ཛོ ས་དྡོ སོ་ཏ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ན སི་ཡཱ. ན ཧི བ་ཧི་དྡྷཱ ཙི་ཏྟ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི ཨ་ཏྠི. པཱ་ལི༹་ཡཉྩ ཨ་ཝི་སེ་སེ་ན ས་དྡཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ སོ་ཏ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱ་ཝོ ཝུ་ཏྟོ. ཀི་ཉྩ དི་སཱ་དེ་ས་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ན་ཉྩ ས་དྡ་སྶ ན སི་ཡཱ, ཨ་ཏྟ་ནོ ཝི་ས་ཡི་པ་དེ་ས་སྶ ཨེ་ཝ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ཏོ ག་ནྡྷོ ཝི་ཡ. ཏ་སྨཱ ཡ་ཏྠ ཨུ་པྤ་ནྣོ ས་དྡོ, ཏ་ཏྠེ་ཝ ཋི་ཏོ. ས་ཙེ སོ་ཏ་པ་ཐེ ཨཱ་པཱ་ཐ་མཱ་ག་ཙྪ་ཏི, ན་ནུ དཱུ་རེ ཋི་ཏེ་ཧི ར་ཛ་ཀཱ་དི་ས་དྡཱ ཙི་རེ་ན སུ་ཡྻ་ནྟཱི་ཏི? ན དཱུ་རཱ་ས་ནྣཱ་ནཾ ཡ་ཐཱ་པཱ་ཀ་ཊེ ས་དྡེ ག་ཧ་ཎ་ཝི་སེ་ས་ཏོ. ཡ་ཐཱ ཧི དཱུ་རཱ་ས་ནྣཱ་ནཾ ཝ་ཙ་ན་ས་དྡེ ཡ་ཐཱ་པཱ་ཀ་ཊེ ག་ཧ་ཎ་ཝི་སེ་ས་ཏོ ཨཱ་ཀཱ་ར་ཝི་སེ་སཱ་ནཾ ཨ་གྒ་ཧ་ཎཾ, ག་ཧ་ཎ་ཉྩ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ར་ཛ་ཀཱ་དི་ས་དྡེ་པི ཨཱ་ས་ནྣ་སྶ ཨཱ་དི་ཏོ པ་བྷུ་ཏི ཡཱ་ཝ ཨ་ཝ་སཱ་ནཱ ཀ་མེ་ན པཱ་ཀ་ཊཱི་བྷཱུ་ཏེ, དཱུ་ར་སྶ ཙ ཨ་ཝ་སཱ་ནེ, མ་ཛ྄ཛྷེ ཝཱ པི་ཎྜ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་པཱ་ཀ་ཊཱི་བྷཱུ་ཏེ ནི་ཙྪ་ཡ་གྒ་ཧ་ཎཱ་ནཾ སོ་ཏ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཝཱི་ཐི་ཡཱ པ་ར་ཏོ པ་ཝ་ཏྟཱ་ནཾ ཝི་སེ་ས་ཏོ ལ་ཧུ་ཀཾ སུ་ཏོ ‘‘ཙི་རེ་ན སུ་ཏོ’’ཏི ཨ་དྷི་མཱ་ནོ ཧོ་ཏི. སོ པ་ན ས་དྡོ ཡ་ཏྠ ཨུ་པྤ་ནྣོ, ཏ་ནྣི་སྶི་ཏོ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཀྑ་ཎེ སོ་ཏ་སྶ ཨཱ་པཱ་ཐ་མཱ་ག་ཙྪ་ཏི. ཡ་དི ས་དྡ་སྶ བྷཱུ་ཏ་པ་ར་མྤ་རཱ་ཡ ས་མ་ནྟ་ཏོ པ་ཝ་ཏྟི ན་ཏྠི, ཀ་ཐཾ པ་ཊི་གྷོ་སུ་པྤ་ཏྟཱི་ཏི? དཱུ་རེ ཋི་ཏོ་པི ས་དྡོ ཨ་ཉྙ་ཏྠ པ་ཊི་གྷོ་སུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ, བྷཱ་ཛ་ནཱ་དི་ཙ་ལ་ན་སྶ ཙ ཨ་ཡོ་ཀ་ནྟོ ཝི་ཡ ཨ་ཡོ་ཙ་ལ་ན་སྶ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.

༤༣༦. པུ་བྦེ ལ་ཀྑ་ཎཱ་དི་ནཱ ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏ་མྤི ཙ་ཀྑུཾ ཋི་ཏ་ཊྛཱ་ནཱ་དི་ཏོ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘ཙ་ཀྑུ ཙེ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཏ་ཏྠ ཙ་ཀྑུ སཱ་དྷ་ཡ་མཱ་ནཾ ཏི་ཊྛ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཙ-ཀཱ་རོ བྱ་ཏི་རེ་ཀ་ཏྠོ, ཏེ་ན་སྶ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ན་མེ་ཝ ཝི་སེ་སཾ ཛོ་ཏེ་ཏི. ཨེ་ཏྠཱཏི ཨེ་ཏེ་སུ ཡ་ཐཱ་ནི་དྡི་ཊྛེ་སུ པ་ཉྩ་སུ ཨུ་པཱ་དཱ་རཱུ་པེ་སུ. ‘‘ས་རཱི་ར་ས་ཎྛཱ་ནུ་པྤ་ཏྟི་དེ་སེ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ཨ་ཝ་སེ་སཾ ཀ་ཎྷ་མ་ཎྜ་ལཾ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི. སྣེ་ཧ་མི་ཝ ས་ཏྟ ཨ་ཀྑི་པ་ཊ་ལཱ་ནི བྱཱ་པེ་ཏྭཱ ཋི་ཏཱ་ཧེ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནོ ནི་སྶ་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ་ཧི ཙ་ཏཱུ་ཧི དྷཱ་ཏཱུ་ཧི ཀ་ཏཱུ་པ་ཀཱ་རཾ ཏ་ནྣི་སྶི་ཏེ་ཧེ་ཝ ཨཱ་ཡུ་ཝ་ཎྞཱ་དཱི་ཧི ཨ་ནུ་པཱ་ལི་ཏཾ པ་རི་ཝཱ་རི་ཏཾ ཏི་ས་ནྟ་ཏི་རཱུ་པ་ས་མུ་ཊྛཱ་པ་ཀེ་ཧི ཨུ་ཏུ་ཙི་ཏྟཱ་ཧཱ་རེ་ཧི ཨུ་པ་ཏྠ་མྦྷི་ཡ་མཱ་ནཾ ཏི་ཊྛ་ཏི. ས་ཏྟ་ཨ་ཀྑི་པ་ཊ་ལ་བྱཱ་པ་ན་ཝ་ཙ་ནེ་ནེ་ཝ ཙ་ཀྑུ་སྶ ཨ་ནེ་ཀ་ཀ་ལཱ་པ་ག་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི. པ་མཱ་ཎ་ཏོ ཨཱུ་ཀཱ་སི་ར་མ་ཏྟནྟི ཨཱུ་ཀཱ་སི་ར་མ་ཏྟེ པ་དེ་སེ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ. ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ ཝ་ཏྠུ་བྷཱ་ཝཾ ནི་སྶ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ན་ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ནཱ་དཱི་ནཾ ཏ་དཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ཝ་སཱ་ནཱ་ནཾ དྭཱ་ར་བྷཱ་ཝཾ ས་མ་ཝ་ས་ར་ཊྛཱ་ན་ཏོ. ཏཾ པ་ནེ་ཏཾ ཙ་ཀྑུ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་བྷེ་ད་ཏོ, ཏ་ཏྠཱ་པི པ་ཙྩེ་ཀཾ ཨ་ནེ་ཀ་ཀ་ལཱ་པ་ག་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ནེ་ཀ་མྤི ས་མཱ་ནཾ སཱ་མ་ཉྙ་ནི་དྡེ་སེ་ན ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ནཱ་ཡ ཨེ་ཀ་ཏྟཱ, ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཁ་ཎེ ཨེ་ཀ་སྶེ་ཝ ཙ ཀི་ཙྩ་ཀ་ར་ཏྟཱ ཨེ་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཝ་མྤི བ་ཧཱུ་སུ ཀ་ཐ་མེ་ཀ་སྶེ་ཝ ཀི་ཙྩ་ཀ་ར་ཏྟཾ. ཡཾ ཏ་ཏྠ ཝི་ས་དཾ ཧུ་ཏྭཱ རཱུ་པཱ་བྷི་གྷཱ་ཏཱ་ར་ཧཾ, ཏཾ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ ནི་སྶ་ཡོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ཕོ་ཊྛ་བྦ་ཝི་སེ་སོ ཝི་ཡ ཀཱ་ཡ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱ་ཝེ.

མ་ནུ་པ་སྶ་ཏཱིཏི མ-ཀཱ་རོ པ་ད་ས་ནྡྷི་ཀ་རོ, ཨ་ཐ ཝཱ མ་ནཱུཏི མ་ཙྩོ.

ཨ་ངྒུ་ལི་ཝེ་དྷ་ཀཾ ཨ་ངྒུ་ལཱི་ཡ་ཀཾ.

ཝི་ས་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཏཱ་ཡ ཙ་ཀྑུ ཝ་མྨི་ཀ་ཚི་དྡཱ་བྷི་ར་ཏ་ས་པྤོ ཝི་ཡ, བི་ལ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཏཱ་ཡ སོ་ཏཾ ཨུ་ད་ཀ་བི་ལཱ་བྷི་ར་ཏ་ཀུ་མྦྷཱི་ལོ ཝི་ཡ, ཨཱ་ཀཱ་ས་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཏཱ་ཡ གྷཱ་ནཾ ཨ་ཛ་ཊཱ་ཀཱ་སཱ་བྷི་ར་ཏ་པ་ཀྑཱི ཝི་ཡ, གཱ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཏཱ་ཡ ཛི་ཝ྄ཧཱ གཱ་མཱ་བྷི་ར་ཏ་ཀུ་ཀྐུ་རོ ཝི་ཡ, ཨུ་པཱ་དི་ནྣ་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཏཱ་ཡ ཀཱ་ཡོ ཨཱ་མ་ཀ་སུ་སཱ་ནཱ་བྷི་ར་ཏ་སི་ངྒཱ་ལོ ཝི་ཡ པ་སྶི་ཏ་བྦོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཝ་མྨི…པེ… ད་ཊྛ་བྦཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཝི་ས་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཏཱ ཙ ཙ་ཀྑུ་སྶ ཝི་ས་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཾ ཝི་ཡ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཱ, ཙ་ཀྑུ་མ་ཏོ ཝཱ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཝ་སེ་ན ཙ་ཀྑུ ཝི་ས་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨེ་ས ན་ཡོ སེ་སེ་སུ་པི. ས་བྦོ་པི ཙ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟོ པ་པ་ཉྩོ སོ་ཏཱ་དཱི་སུ་པི ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

༤༣༧. ཙ་ཀྑུ་མྷི, ཙ་ཀྑུ་སྶ ཝཱ པ་ཊི་ཧ་ན་ནཾ ཙ་ཀྑུ་པ་ཊི་ཧ་ན་ནཾ, ཏཾ ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཙ་ཀྑུ་པ་ཊི་ཧ་ན་ན་ལ་ཀྑ་ཎཾ. པ་ཊི་ཧ་ན་ན་ཉྩེ་ཏྠ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟོ ཨ་བྷི་གྷཱ་ཏོ་ཝ. ཝི་ས་ཡ་བྷཱ་ཝོ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་པ་ཙྩ་ཡ་ཏཱ. ཀཱ་མཾ སཱ ཨེ་ཝ གོ་ཙ་ར་ཏཱ, ཏ་ཐཱ་པི ཝི་ས་ཡ་གོ་ཙ་རཱ་ནཾ ཨ་ཡཾ ཝི་སེ་སོ – ཨ་ན་ཉྙ་ཏྠ་བྷཱ་ཝོ, ཏ་བྦ་ཧུ་ལ་ཙཱ་རི་ཏཱ ཙ ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ. ཝི་ས་ཡ་བྷཱ་ཝེ ཙ་སྶ ཡཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏཾ པ་ར་ཏོ ཨཱ་ཝི བྷ་ཝི་སྶ་ཏི. ཡ་ཏྠ པ་ན ཀཱ་ཡ་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཨཱ་དི་ཀེ.

༤༣༨. ཨི་ཏྠི་ཡཱ བྷཱ་ཝོ, ‘‘ཨི་ཏྠཱི’’ཏི ཝཱ བྷ་ཝ་ཏི ཨེ་ཏེ་ན ཙི་ཏྟཾ, ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་ཉྩཱ་ཏི ཨི་ཏྠི་བྷཱ་ཝོ, ཏཾ ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཨི་ཏྠི་བྷཱ་ཝ་ལ་ཀྑ་ཎཾ. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ‘‘ཨི་ཏྠཱི’’ཏི ཏཾ་ས་ཧི་ཏཾ ས་ནྟཱ་ནཾ པ་ཀཱ་སེ་ནྟཾ ཝི་ཡ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨི་ཏྠཱི་ཏི པ་ཀཱ་ས་ན་ར་ས’’ནྟི. ཝ་ཊྚཾ་ས་ཏཱ ཨ་ཝི་ས་ད་ཧ་ཏྠ་པཱ་དཱ་དི་ཏཱ ཙ ཨི་ཏྠི་ལི་ངྒཾ. ཐ་ན་མཾ་སཱ་ཝི་ས་ད་ཏཱ, ནི་མྨ་སྶུ་དཱ་ཋི་ཏཱ, ཀེ་ས་བ་ནྡྷ་ནཾ, ཝ་ཏྠ་གྒ་ཧ་ཎ་ཉྩ ‘‘ཨི་ཏྠཱི’’ཏི ས་ཉྫཱ་ན་ན་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨི་ཏྠི་ནི་མི་ཏྟཾ. ད་ཧ་ར་ཀཱ་ལེ་པི སུ་པྤ་ཀ་མུ་ས་ལ་ཀཱ་དཱི་ཧི ཀཱི་ལཱ༹, མ་ཏྟི་ཀ་ཏ་ཀྐེ་ན སུ་ཏྟ་ཀ་ནྟ་ནཱ་དི ཙ ཨི་ཏྠི་ཀུ་ཏྟཾ, ཨི་ཏྠི་ཀི་རི་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཝི་ས་ད་ཊྛཱ་ན་ག་མ་ནཱ་དི་ཀོ ཨཱ་ཀཱ་རོ ཨི་ཏྠཱ་ཀ་པྤོ. ཨ་པ་རོ ན་ཡོ – ཨི་ཏྠཱི་ནཾ མུ་ཏྟ་ཀ་ར་ཎཾ ཨི་ཏྠི་ལི་ངྒཾ. ས་རཱ་དྷི་པྤཱ་ཡཱ ཨི་ཏྠི་ནི་མི་ཏྟཾ. ཨ་ཝི་ས་ད་ཊྛཱ་ན་ག་མ་ན་ནི་ས་ཛྫཱ་ཁཱ་ད་ན་བྷོ་ཛ་ནཱ་དི་ཀཱ ཨི་ཏྠི་ཀུ་ཏྟཾ. ཨི་ཏྠི་ས་ཎྛཱ་ནཾ ཨི་ཏྠཱ་ཀ་པྤོ. ཨི་མཱ་ནི ཙ ཨི་ཏྠི་ལི་ངྒཱ་དཱི་ནི ཡ་ཐཱ་ས་ཀཾ ཀ་མྨཱ་དི་ནཱ པ་ཙྩ་ཡེ་ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཱ་ནི་པི ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཨི་ཏྠི་ནྡྲི་ཡ་ས་ཧི་ཏེ ཨེ་ཝ ས་ནྟཱ་ནེ ཏཾ་ཏ་དཱ་ཀཱ་རཱ་ནི ཧུ་ཏྭཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟཱི་ཏི ཨི་ཏྠི་ནྡྲི་ཡཾ ཏེ་སཾ ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨི་ཏྠི་ལི་ངྒ་ནི་མི་ཏྟ་ཀུ་ཏྟཱ་ཀ་པྤཱ་ནཾ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ན’’ནྟི. ཨི་ཏྠི་ལི་ངྒཱ་དཱི་སུ ཨེ་ཝ ཙ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ཨ་དྷི་པ་ཏི་བྷཱ་ཝེ་ན ཏ་སྶ ཨི་ནྡྲི་ཡ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ, ཨི་ནྡྲི་ཡ་ས་ཧི་ཏེ ས་ནྟཱ་ནེ ཨི་ཏྠི་ལི་ངྒཱ་དི་ཨཱ་ཀཱ་ར་རཱུ་པ་པ་ཙྩ་ཡཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་ན་ཏོ, ཨི་ཏྠི་གྒ་ཧ་ཎ་སྶ ཙ ཏེ་སཾ རཱུ་པཱ་ནཾ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ.

ཡ་སྨཱ པ་ན བྷཱ་ཝ་ད་ས་ཀེ་པི རཱུ་པཱ་ནཾ ཨི་ཏྠི་ནྡྲི་ཡཾ ན ཛ་ན་ཀཾ, ནཱ་པི ཨ་ནུ་པཱ་ལ་ཀཾ, ཨུ་པ་ཏྠ་མྦྷ་ཀཾ ཝཱ, ན ཙ ཨ་ཉྙེ་སཾ ཀ་ལཱ་པ་རཱུ་པཱ་ནཾ, ཏ་སྨཱ ཏཾ ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡཾ ཝི་ཡ ས་ཀ་ལཱ་པ་རཱུ་པཱ་ནཾ, ཨཱ་ཧཱ་རོ ཝི་ཡ ཝཱ ཀ་ལཱ་པ་ནྟ་ར་རཱུ་པཱ་ན་ཉྩ ‘‘ཨི་ནྡྲི་ཡ་ཨ་ཏྠི་ཨ་ཝི་ག་ཏ་པ་ཙྩ་ཡོ’’ཏི པཱ་ལི༹་ཡཾ ན ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་སྨཱ ཙ པ་ཙྩ་ཡ་ནྟ་རཱ་དྷཱི་ནཱ་ནི ལི་ངྒཱ་དཱི་ནི, ཏ་སྨཱ ཡ་ཏྠ་སྶ ཨཱ་དྷི་པ་ཙྩཾ, ཏཾ་ས་དི་སེ་སུ མ་ཏ་ཙི་ཏྟ་ཀ་ཏ་རཱུ་པེ་སུ་པི ཏཾ་ས་ཎྛཱ་ན་ཏཱ དི་སྶ་ཏི. ཨེ་ས ན་ཡོ པུ་རི་སི་ནྡྲི་ཡེ་པི. ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཝི་ས་དི་སཾ, ཏཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཡི་དཾ དྭ་ཡཾ ཡ་སྨཱ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ས་ནྟཱ་ནེ ས་ཧ ན པ་ཝ་ཏྟ་ཏི ‘‘ཡ་སྶ ཨི་ཏྠི་ནྡྲི་ཡཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྶ པུ་རི་སི་ནྡྲི་ཡཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི? ནོ’’ཏི་ཨཱ་དི (ཡ་མ. ༣.ཨི་ནྡྲི་ཡ་ཡ་མ་ཀ.༡༨༨) ཝ་ཙ་ན་ཏོ, ཏ་སྨཱ ཨུ་བྷ་ཏོ་བྱ་ཉྫ་ན་ཀ་སྶཱ་པི ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཁ་ཎེ ཨེ་ཀ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཡེ པ་ན ‘‘ས་རཱི་རེ་ཀ་དེ་ས་ཝུ་ཏྟི བྷཱ་ཝ་རཱུ་པ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི, ཏེ་ས་མྤི ཏཾ མི་ཙྪཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་དུ་བྷ་ཡ་མྤི…པེ… བྱཱ་པ་ཀ་མེ་ཝཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཀཱ་ཡ་པྤ་སཱ་དེ་ན ས་ངྐ་རོ སི་ཡཱ་ཏི ཨཱ་ས་ངྐཾ ནི་ཝ་ཏྟེ་ནྟོ ‘‘ན ཙ ཀཱ་ཡ་པྤ་སཱ་དེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་སྶ་ཏྠོ – ཡ་དི་པི ས་ཀ་ལ་ས་རཱི་ར་བྱཱ་པི་ཏཱ་ཡ ཀཱ་ཡ་པྤ་སཱ་དེ་ན ཨ་ཊྛི་ཏོ་ཀཱ་སེ ཋི་ཏ་ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཾ ནཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ཏེ་ན པ་ན བྷི་ནྣ་ནི་སྶ་ཡ་ཏྟཱ ཋི་ཏོ་ཀཱ་སེ ཋི་ཏ་ནྟི་པི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཾ ནཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཙེ་ཏྠ ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་ཀ་ཐཱ. ‘‘རཱུ་པ་ར་སཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡཱ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ས་མཱ་ན་ནི་སྶ་ཡེ་སུ་པི ནཱ་མ ས་ངྐ་རོ ན་ཏྠི ལ་ཀྑ་ཎ་བྷེ་ད་ཏོ, ཀི་མ་ངྒཾ པ་ན བྷི་ནྣ་ནི་སྶ་ཡ་ས་བྷཱ་ཝེ་སཱུ་ཏི ད་སྶེ་ཏི.

༤༣༩. ས་ཧ་ཛ་རཱུ་པཱ་ནུ་པཱ་ལ་ན་ལ་ཀྑ་ཎནྟི ཨ་ཏྟ་ནཱ ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་རཱུ་པཱ་ནཾ ཨ་ནུ་པཱ་ལ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཾ. ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡ་སྶ ཨེ་ཀ་ནྟ་ཀ་མྨ་ཛ་ཏྟཱ ས་ཧ་ཛ-གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ ཨ་ནུ་པཱ་ལེ་ཏ་བྦཱ་ན་མྤི ཀ་མྨ་ཛ་བྷཱ་ཝོ སི་དྡྷོ་ཏི ཀ་མྨ་ཛ-གྒ་ཧ་ཎཾ ན ཀ་ཏཾ. ཡ་ཐཱ་ས་ཀཾ ཁ་ཎ་མ་ཏྟ་ཊྛཱ་ཡི་ནོ་པི ཀ་མྨ་ཛ་རཱུ་པ་སྶ པ་ཝ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཏཾ ཨ་ནུ་པཱ་ལ་ཀཾ, ཏ་སྨཱ ས་ཧ་ཛ་རཱུ་པཱ་ནུ་པཱ་ལ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཾ. ན ཧི ཀ་མྨ་ཛཱ་ནཾ ཀ་མྨཾ་ཡེ་ཝ ཋི་ཏི་ཧེ་ཏུ བྷ་ཝི་ཏུཾ ཨ་ར་ཧ་ཏི ཨཱ་ཧཱ་ར་ཛཱ་དཱི་ནཾ ཨཱ་ཧཱ་རཱ་དི ཝི་ཡ. ཀིཾ ཀཱ་ར་ཎཱ? ཏ་ངྑ་ཎཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏེ་སནྟི ས་ཧ་ཛ་རཱུ་པཱ་ནཾ. པ་ཝ་ཏྟ་ནཾ ཡཱ་པ་ནཾ. ཋ་པ་ནཾ ཋི་ཏི་ཧེ་ཏུ་ཏཱ. ཨ་ཏྟ་ནཱ ཨ་ནུ་པཱ་ལ་ན་ཝ་སེ་ན ཡཱ་པེ་ཏ་བྦཱ་ནི པ་ཝ་ཏྟེ་ཏ་བྦཱ་ནི བྷཱུ་ཏཱ་ནི ཨེ་ཏ་སྶ པ་ད་ཊྛཱ་ན་ནྟི ཡཱ་པ་ཡི་ཏ་བྦ་བྷཱུ་ཏ་པ་ད་ཊྛཱ་ནཾ. ཨ་ནུ་པཱ་ལ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཱ་དི་མྷཱིཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ན་ར་སཱ་དི་མེ་ཝ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཨ་ཏྠི་ཀྑ་ཎེ་ཡེ་ཝཱཏི ཨ་ནུ་པཱ་ལེ་ཏ་བྦཱ་ནཾ ཨ་ཏྠི་ཀྑ་ཎེ་ཡེ་ཝ. ཨ་ས་ཏི ཨ་ནུ་པཱ་ལེ་ཏ་བྦེ ཨུ་པྤ་ལཱ་དི་མྷི ཀིཾ ཨུ་ད་ཀཾ ཨ་ནུ་པཱ་ལེ་ཡྻ. ཡ་དི ཀ་མྨ་ཛཱ་ནཾ ཋི་ཏི་ཧེ་ཏུ་མ་ནྟ་རེ་ན ཋི་ཏི ན ཧོ་ཏི, ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡ་སྶ ཀོ ཋི་ཏི་ཧེ་ཏཱུ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཡ་དི ཀ་མྨ་ཛཱ་ནཾ ཋཱ་ནཾ ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡ་པ་ཊི་བ་དྡྷཾ, ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ ས་བྦ་ཀཱ་ལཾ ན ཋ་པེ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ན བྷ་ངྒ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་སྶ ཏ་སྶ ཨ་ནུ་པཱ་ལ་ནཱ་དི་ཀ་སྶ སཱ་དྷ་ན་ཏོ. ཏཾ སཱ་དྷ་ན་ཉྩ ཛཱི་ཝ་མཱ་ན་ཏཱ་ཝི་སེ་ས་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨི་ནྡྲི་ཡ་བ་དྡྷ་རཱུ་པ་སྶ ཧི མ་ཏ་རཱུ་པ་ཏོ ཀ་མྨ་ཛ་སྶ, ཏ་ད་ནུ་བ་ནྡྷ་བྷཱུ་ཏ་སྶ ཙ ཨུ་ཏུ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ་དི་ཏོ ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡ་ཀ་ཏོ ཝི་སེ་སོ, ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཁ་ཎ་ཊྛི་ཏི་ཡཱ ཨེ་ཝ, པ་བ་ནྡྷཱ་ནུ་པ་ཙྪེ་ད་སྶཱ་པི ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡཾ ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ, ཨི་ཏ་ར་ཐཱ ཨཱ་ཡུ་ཀྑ་ཡ་ཏོ མ་ར་ཎཾ ན ཡུ་ཛྫེ་ཡྻཱ་ཏི.

༤༤༠. མ་ནོ་དྷཱ་ཏུ་མ་ནོ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏཱུ་ནཾ ནི་སྶ་ཡ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཧ་ད་ཡ་ཝ་ཏྠཱུཏི ཀ་ཐ་མེ་ཏཾ ཝི་ཉྙཱ་ཏ་བྦ་ནྟི? ཨཱ་ག་མ་ཏོ, ཡུ་ཏྟི་ཏོ ཙ. ‘‘ཡཾ རཱུ་པཾ ནི་སྶཱ་ཡ མ་ནོ་དྷཱ་ཏུ ཙ མ་ནོ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏུ ཙ པ་ཝ་ཏྟ་ནྟི, ཏཾ རཱུ་པཾ མ་ནོ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཙ མ་ནོ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཙ ཏཾ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཀཱ་ན་ཉྩ དྷ་མྨཱ་ནཾ ནི་སྶ་ཡ་པ་ཙྩ་ཡེ་ན པ་ཙྩ་ཡོ’’ཏི (པ་ཊྛཱ. ༡.༡.༨) ཨེ་ཝ་མཱ་དི ཨཱ་ག་མོ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ, ཀ་སྨཱ རཱུ་པ་ཀ་ཎྜེ ཏཾ ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི? ཏ་ཏྠ ཨ་ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཀཱ་ར་ཎཾ. ཀིཾ པ་ན ཏ་ནྟི? དེ་ས་ནཱ་བྷེ་དོ. ཡ་ཐཱ ཧི ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་དཱི་ནི ཨེ་ཀ་ནྟ་ཏོ ཙ་ཀྑཱ་དི་ནི་སྶ་ཡཱ་ནི, ན ཨེ་ཝཾ མ་ནོ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཨེ་ཀ་ནྟེ་ན ཧ་ད་ཡ་ཝ་ཏྠུ་ནི་སྶ་ཡཾ. ནི་སྶི་ཏ་ཝ་སེ་ན ཙ ཝ་ཏྠུ་དུ་ཀཱ་དི་དེ་ས་ནཱ པ་ཝ་ཏྟཱ ‘‘ཨ་ཏྠི རཱུ་པཾ ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ ཝ་ཏྠུ, ཨ་ཏྠི རཱུ་པཾ ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ ན ཝ་ཏྠཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དྷ. ས. ༥༨༤). ཡ་མྤི ཨེ་ཀ་ནྟ་ཏོ ཧ་ད་ཡ་ཝ་ཏྠུ་ནི་སྶ་ཡཾ, ཏ་སྶ ཝ་སེ་ན ‘‘ཨ་ཏྠི རཱུ་པཾ མ་ནོ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ ཝ་ཏྠཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ དུ་ཀཱ་དཱི་སུ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནེ་སུ་པི ན ཏ་ད་ནུ་གུ་ཎཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་དུ་ཀཱ་ད་ཡོ ས་མྦྷ་ཝ་ནྟི. ན ཧི ‘‘ཨ་ཏྠི རཱུ་པཾ མ་ནོ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ, ཨ་ཏྠི རཱུ་པཾ ན མ་ནོ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ’’ནྟི ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུ་ནྟི ཝ་ཏྠཱ་ར་མྨ་ཎ་དུ་ཀཱ བྷི་ནྣ་ག་ཏི་ཀཱ སི་ཡུ་ནྟི ཨེ་ཀ་ར་སཱ དེ་ས་ནཱ ན བྷ་ཝེ་ཡྻ. ཨེ་ཀ་ར་ས་ཉྩ དེ་ས་ནཾ དེ་སེ་ཏུཾ ཨི་དྷ ས་ཏྠུ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ. ཏ་སྨཱ ཏ་ཏྠ ཧ་ད་ཡ་ཝ་ཏྠུ ན ཝུ་ཏྟཾ, ན ཨ་ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ཏྟཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.

ཡུ་ཏྟི པ་ན ཨེ་ཝཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ – ནི་པྥ་ནྣ་ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ་རཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡཾ དྷཱ་ཏུ་དྭ་ཡཾ པ་ཉྩ་ཝོ་ཀཱ་ར་བྷ་ཝེ. ཏ་ཏྠ རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དཱི་ནཾ, ཨོ་ཛཱ་ཡ ཙ ཨི་ནྡྲི་ཡ་བ་དྡྷ་ཏོ བ་ཧི་པི པ་ཝ་ཏྟི་ད་སྶ་ན་ཏོ ན ཏཾ་ནི་སྶ་ཡ་ཏཱ ཡུ་ཛྫ་ཏི, ཨི་ཏྠི་པུ་རི་སི་ནྡྲི་ཡཱ་ན་མྤི ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ར་ཧི་ཏེ་པི ས་ནྟཱ་ནེ དྷཱ་ཏུ་དྭ་ཡ་ད་སྶ་ན་ཏོ ན ཏཾ་ནི་སྶ་ཡ་ཏཱ ཡུ་ཛྫ་ཏི, ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡ་སྶཱ་པི ཨ་ཉྙ་ཀི་ཙྩཾ ཝི་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ན ཏཾ་ནི་སྶ་ཡ་ཏཱ ཡུ་ཛྫ་ཏི ཨེ་ཝཱ་ཏི པཱ་རི་སེ་ས་ཏོ ཧ་ད་ཡ་ཝ་ཏྠུ, ཏེ་སཾ ནི་སྶ་ཡོ་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ས་ཀྐཱ ཧི ཝ་ཏྟུཾ ནི་པྥ་ནྣ་ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ་རཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡཾ དྷཱ་ཏུ་དྭ་ཡཾ པ་ཉྩ་ཝོ་ཀཱ་ར་བྷ་ཝེ རཱུ་པ་པ་ཊི་བ་དྡྷ་ཝུ་ཏྟི་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཡཾ ཡ་ཉྷི རཱུ་པ་པ་ཊི་བ་དྡྷ་ཝུ་ཏྟི, ཏཾ ཏཾ ནི་པྥ་ནྣ་ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ་རཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡཾ དི་ཊྛཾ ཡ་ཐཱ ‘‘ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏཱུ’’ཏི. ‘‘པ་ཉྩ་ཝོ་ཀཱ་ར་བྷ་ཝེ’’ཏི ཙ ཝི་སེ་ས་ནཾ མ་ནོ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏུ་ཝ་སེ་ན ཀ་ཏཾ. མ་ནོ་དྷཱ་ཏུ པ་ན ཙ་ཏུ་ཝོ་ཀཱ་ར་བྷ་ཝེ ན་ཏྠེ་ཝ. ན་ནུ ཙ ཨི་ནྡྲི་ཡ་ནི་སྶ་ཡ་ཏཱ་ཡ་པི སཱ་དྷ་ན་ཏོ ཝི་རུ་དྡྷོ ཧེ་ཏུ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི? ན དི་ཊྛ་བཱ་དྷ་ན་ཏོ. དི་ཊྛཾ ཧེ་ཏཾ ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ ཝི་ཡ དྷཱ་ཏུ་དྭ་ཡ་སྶ ཝ་ཏྠུ་ནོ མ་ནྡ་ཏི་ཀྑཱ་དི་ཨ་ན་ནུ་ཝི་དྷཱ་ནཾ. ཏ་ཐཱ ཧི་སྶ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨི་ནྡྲི་ཡ་པ་ཙྩ་ཡ་ཏཱ ན ཝུ་ཏྟཱ. ཏེ་ན ཏ་ད་ནུ་ཝི་དྷཱ་ན་ས་ངྑཱ་ཏཱ ཨི་ནྡྲི་ཡ་ནི་སྶ་ཡ་ཏཱ བཱ་དྷཱི་ཡ་ཏི. ཧོ་ཏུ དྷཱ་ཏུ་དྭ་ཡ་ནི་སྶ་ཡོ ཧ་ད་ཡ་ཝ་ཏྠུ, ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ་རཱུ་པ་ཉྩ, ཨེ་ཏཾ པ་ན ཀ་མྨ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ, པ་ཊི་ནི་ཡ་ཏ་ཀི་ཙྩཾ, ཧ་ད་ཡ་པ་དེ་སེ ཋི་ཏ་མེ་ཝཱ་ཏི ཀ་ཐཾ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི? ཝུ་ཙྩ་ཏེ – ཝ་ཏྠུ་རཱུ་པ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཀ་མྨ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ ཙ་ཀྑུ ཝི་ཡ, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ པ་ཊི་ནི་ཡ་ཏ་ཀི་ཙྩཾ, ཝ་ཏྠུ་རཱུ་པ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཙ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ནི་སྶ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཊྛིཾ ཀ་ཏྭཱ མ་ན་སི ཀ་ཏྭཱ ས་བྦ་ཙེ་ཏ་སཱ ས་མ་ནྣཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཀི་ཉྩི ཙི་ནྟེ་ནྟ་སྶ ཧ་ད་ཡ་སྶ ཁི་ཛྫ་ན་ཏོ ཏ་ཏྠེ་ཏ་མ་ཝ་ཊྛི་ཏ་ནྟི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ཏཱ་ས་ཉྙེ་ཝ དྷཱ་ཏཱུ་ནནྟི མ་ནོ་དྷཱ་ཏུ་མ་ནོ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏཱུ་ནཾ་ཡེ་ཝ. ནི་སྶ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨུ་པ་རི ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ ཝ་ཧ་ནྟཾ ཝི་ཡ པ་ཙྩུ་པ་ཏི་ཊྛ་ཏཱི་ཏི ཨུ་བྦ་ཧ་ན་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ. སེ་སཾ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ.

༤༤༡. ཨ་བྷི་ཀྐ་མོ ཨཱ་དི ཡེ་སཾ ཏེ ཨ་བྷི་ཀྐ་མཱ་དཱི. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན པ་ཊི་ཀྐ་མ་ས་མི་ཉྫ་ན་པ་སཱ་ར་ཎ་ཨུ་ཀྑེ་པ་ན་ཨ་ཝེ་ཀྑེ་པ་ནཱ་དི་ཀཱ ས་བྦཱ ཀི་རི་ཡཱ པ་རི་གྒ་ཡ྄ཧ་ཏི. ཏེ་སཾ ཨ་བྷི་ཀྐ་མཱ་དཱི་ནཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཀཾ ཙི་ཏྟཾ ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ ཡ་སྶཱ སཱ ཨ་བྷི་ཀྐ་མཱ་དི་པྤ་ཝ་ཏྟ་ཀ་ཙི་ཏྟ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ, ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏུ. ཏ་སྶཱ ཡཾ ས་ཧ་ཛ་རཱུ་པ་ཀཱ་ཡ་སྶ ཐ་མྦྷ་ན་ས་ནྡྷཱ་ར་ཎ་ཙ་ལ་ན་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཀི་ཙྩཾ, ཏ་སྶ ས་ཧ་ཀཱ་རཱི་ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏོ ཨཱ་ཀཱ་ར་ཝི་སེ་སོ ཀཱ་ཡ་ཝི་ཉྙ་ཏྟི ནཱ་མཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་བྷི་ཀྐ་མཱ་དི…པེ… ཀཱ་ཡ་ཝི་ཉྙ་ཏྟཱི’’ཏི.

ཀ་སྶ པ་ན ཨཱ་ཀཱ་ར་ཝི་ཀཱ་རོ་ཏི? སཱ་མ་ཏྠི་ཡ་ཏོ ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏུ་ཨ་དྷི་ཀཱ་ནཾ ཙི་ཏྟ་ཛ་མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ. ཀིཾ ཏཾ སཱ་མ་ཏྠི་ཡཾ? ཙི་ཏྟ་ཛ་ཏཱ, ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ་རཱུ་པ་ཏཱ ཙ. ཨ་ཐ ཝཱ ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨཱ་ཀཱ་ར་ཝི་ཀཱ་རོ ས་ཧ་ཛ…པེ… པ་ཙྩ་ཡོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་བྦཾ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ་རཱུ་པ་བྷཱ་ཝོ ན ཡུ་ཛྫ་ཏི. ན ཧི ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ་རཱུ་པཾ ཨེ་ཀ་བྷཱུ་ཏ་ས་ནྣི་སྶ་ཡཾ ཨ་ཏྠི. ‘‘ཙ་ཏུ་ནྣཾ མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ་རཱུ་པ’’ནྟི ཧི ཝུ་ཏྟཾ, ནཱ་ཡཾ དོ་སོ ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཝི་ཀཱ་རོ ཙ་ཏཱུ་སུ ཨེ་ཀ་སྶཱ་པི ཧོ་ཏི ཙ་ཏུ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་དྷ་ནཾ ཝི་ཡ. ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏུ་ཨ་དྷི་ཀ་ཏཱ་ཡ ཙ ཀ་ལཱ་པ་སྶ ‘‘ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ ན ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཨ་དྷི་ཀ་ཏཱ ཙ སཱ་མ་ཏྠི་ཡ་ཏོ, ན པ་མཱ་ཎ་ཏོ. ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཧི ཨ་ཝི་ནི་བྦྷོ་ག་ཝུ་ཏྟི་ཏཱ ན ཡུ་ཛྫེ་ཡྻ. ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཀེ་ཙི. ཏེ་སཾ མ་ཏེ་ན ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ་རཱུ་པ་ཏཱ དུ་རུ་པ་པཱ་དཱ. ན ཧི ཨེ་ཀ་སྶ ཝི་ཀཱ་རོ ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཧོ་ཏི. སཱ པ་ནཱ་ཡཾ ཧ་ཏྠ་ཙ་ལ་ནཱ་དཱི་སུ ཕ་ནྡ་མཱ་ན་ཝ་ཎྞ་གྒ་ཧ་ཎཱ་ན་ནྟ་ར་མ་ཝི་ཉྙཱ་ཡ་མཱ་ན་ནྟ་རེ་ན མ་ནོ་དྭཱ་ར་ཛ་ཝ་ནེ་ན ག་ཡ྄ཧ་ཏི. ཕ་ནྡ་མཱ་ན་ཝ་ཎྞ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟོ ཀོ་ཙི ཝི་ཀཱ་རོ ཨ་ཏྠི. ཏ་སྶ ཙ ཏ་གྒ་ཧ་ཎཱ་ན་ནྟ་རཾ ག་ཧ་ཎཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཐ་མེ་ཏཾ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡ་གྒ་ཧ་ཎ་ཏོ. ན ཧི ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཝི་ཀཱ་ར་ར་ཧི་ཏེ་སུ རུ་ཀྑ་ཙ་ལ་ནཱ་དཱི་སུ ‘‘ཨི་ད་མེ་ས ཀཱ་རེ་ཏི མ་ཉྙེ’’ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡ་གྒ་ཧ་ཎཾ དི་ཊྛཾ, ཧ་ཏྠ་ཙ་ལ་ནཱ་དཱི་སུ པ་ན དི་ཊྛཾ. ཏ་སྨཱ ཕ་ནྡ་མཱ་ན་ཝ་ཎྞ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟོ ཀོ་ཙི ཝི་ཀཱ་རོ ཨ་ཏྠི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡ་སྶ ཉཱ་པ་ཀོ་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ཉཱ་པ་ཀོ ཙ ཧེ་ཏུ ཉཱ་པེ་ཏ་བྦ་མ་ཏྠཾ ས་ཡཾ ག་ཧི་ཏོ ཨེ་ཝ ཉཱ་པེ་ཏི, ན ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏཱ་མ་ཏྟེ་ནཱ་ཏི ཝ་ཎྞ་གྒ་ཧ་ཎཱ་ན་ནྟ་རཾ ཝི་ཀཱ་ར་གྒ་ཧ་ཎ་མྤི ཨ་ནུ་མཱ་ན་ཏོ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི ཝ་ད་ནྟི –

‘‘ཝི་ས་ཡ་ཏྟ་མ་ནཱ་པ་ནྣཱ, ས་དྡཱ ནེ་ཝ་ཏྠ་བོ་དྷ་ཀཱ;

ན ས་ཏྟཱ་མ་ཏྟ་ཏོ ཨ་ཏྠེ, ཏེ ཨ་ཉྙཱ་ཏཱ པ་ཀཱ་ས་ཀཱ’’ཏི.

ཡ་དི ཝི་ཀཱ་ར་གྒ་ཧ་ཎ་མེ་ཝ ཀཱ་ར་ཎཾ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡ་གྒ་ཧ་ཎ་སྶ, ཀ་སྨཱ ཨ་གྒ་ཧི་ཏ་ས་ངྐེ་ཏཱ་ནཾ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡ་གྒ་ཧ་ཎཾ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི? ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཝི་ཀཱ་ར་གྒ་ཧ་ཎ་མེ་ཝ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡ་གྒ་ཧ་ཎ་སྶ ཀཱ་ར་ཎཾ, ཨ་ཐ ཁོ པུ་རི་མ་སི་དྡྷ་ས་མྦ་ནྡྷ་གྒ་ཧ་ཎ་ཉྩ ཨི་མ་སྶ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཐ་མྦྷ་ན་ས་ནྡྷཱ་ར་ཎ་ཙ་ལ་ནཱ་ནི ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཝི་ཀཱ་ར་ས་ཧི་ཏཱ་ཡ ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཀིཾ ས་བྦཱ་ཝ ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏཱུ ས་བྦཱ་ནི ཏཱ་ནི ཀ་རོ་ནྟཱི་ཏི? ན་ཡི་ད་མེ་ཝཾ. ས་ཏྟ་མ་ཛ་ཝ་ན་ས་མྦྷཱུ་ཏཱ ཧི ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏུ པུ་རི་མ་ཛ་ཝ་ན་ས་མྦྷཱུ་ཏཱ ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏུ་ཡོ ཨུ་པ་ཐ་མྦྷ་ཀ་པ་ཙྩ་ཡེ ལ་བྷི་ཏྭཱ དེ་ས་ནྟ་རུ་པྤ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཙ་ལ་ཡ་ཏི ཙི་ཏྟ་ཛ་རཱུ་པཾ, ན ཨི་ཏ་རཱ. ཨི་ཏ་རཱ པ་ན ས་ནྠ་མྦྷ་ན་ས་ནྡྷཱ་ར་ཎ་མ་ཏྟཾ ཀ་རོ་ནྟི་ཡོ ཏ་སྶཱ ཨུ་པ་ཀཱ་རཱ་ཡ ཧོ་ནྟི. དེ་ས་ནྟ་རུ་པྤ་ཏྟི ཨེ་ཝ ཙ་ལ་ན་ནྟི ནི་མི་ཏྟེ ཙ ཀ་ཏྟུ་བྷཱ་ཝོ ས་མཱ་རོ་པི་ཏོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨ་ཉྙ་ཐཱ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་བྱཱ་པཱ་ར་ཏཱ, ཁ་ཎི་ཀ་ཏཱ ཙ ན སི་ཡཱ. ས་ཏྟ་ཧི ཡུ་གེ་ཧི ཨཱ་ཀ་ཌྜྷི་ཏ་བྦ་ས་ཀ་ཊ་མེ་ཏྠ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ནི་ད་སྶི་ཏཾ. ཙི་ཏྟ་ཛ་རཱུ་པེ པ་ན ཙ་ལ་ནྟེ ཏཾ་ས་མྦ་ནྡྷ་ཏཱ་ཡ ཨུ་ཏུ་ཀ་མྨཱ་ཧཱ་ར་ཛ་རཱུ་པ་མྤི ཙ་ལ་ཏི ན་དཱི་སོ་ཏེ པ་ཀྑི་ཏྟ་སུ་ཀྑ་གོ་མ་ཡ་པི་ཎྜཾ ཝི་ཡ ཕ་ནྡ་མཱ་ན་ཝ་ཎྞ་གྒ་ཧ་ཎཱ་ན་ནྟ་རཾ ཝི་ཉྙ་ཏྟི་གྒ་ཧ་ཎ་སྶ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཀིཾ ཙ་ལ་ན་ཀ་རཱ ཨེ་ཝ ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏུ ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཝི་ཀཱ་ར་ས་ཧི་ཏཱ་ཏི? ན་ཡི་ད་མེ་ཝཾ, ཏ་ཐཱ ཙ་ལ་ཡི་ཏུ་མ་ས་ཀྐུ་ཎ་ནྟི་ཡོ་པི ཐ་མྦྷ་ན་ས་ནྡྷཱ་ར་ཎ་མ་ཏྟ་ཀ་རཱ པ་ཋ་མ་ཛ་ཝ་ནཱ་དི་ས་མྦྷཱུ་ཏཱ་པི ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏུ་ཡོ ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཝི་ཀཱ་ར་ས་ཧི་ཏཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ཡེ་ན དི་སཱ་བྷཱ་གེ་ནཱ་ཡཾ ཨ་བྷི་ཀྐ་མཱ་དིཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏུ་ཀཱ་མོ, ཏ་ད་བྷི་མུ་ཁ་ཝི་ཀཱ་ར་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ས་ཧ་བྷཱ་ཝཱི ཧི ཝི་ཀཱ་རོ ཝི་ཉྙ་ཏྟི. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ མ་ནོ་དྭཱ་རཱ་ཝ་ཛྫ་ན་སྶཱ་པི ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ས་མུ་ཊྛཱ་པ་ཀ་ཝ་ཙ་ནཾ སུ་ཊྛུ ཡུ་ཛྫ་ཏི. ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཝི་ཀཱ་ར་གྒ་ཧ་ཎ་མུ་ཁེ་ན ཏཾ་ས་མ་ངྒི་ནོ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡ་པྤ་ཀཱ་ས་ན་ར་སཱ’’ཏི.

ཀཱ་ཡ་ཝི་པྥ་ནྡ་ན་སྶ ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཝི་ཀཱ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཝི་ཉྙ་ཏྟི ཀཱ་ཡ་ཝི་པྥ་ནྡ་ན་ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཙི་ཏྟ་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏུ་པ་ད་ཊྛཱ་ནཱཏི ཙ ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཀི་ཙྩཱ་དྷི་ཀ་ཏཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཀཱ་ཡ་ཝི་པྥ་ནྡ་ནེ་ན ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཝི་ཉྙཱ་པ་ན་ཧེ་ཏུ་ཏྟཱཏི ཀཱ་ཡ་ཝི་པྥ་ནྡ་ནེ་ན ཀ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏེ་ན ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡ་སྶ ཝི་ཉྙཱ་པ་ན་ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཀཱ་ཡ་ཝི་ཉྙ་ཏྟཱི་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨ་ཡ་ཉྷེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ – ཝི་ཉྙཱ་པེ་ཏཱི་ཏི ཝི་ཉྙ་ཏྟི. ཀིཾ ཝི་ཉྙཱ་པེ་ཏི? ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡཾ. ཀེ་ན? ཀཱ་ཡེ་ན. ཀཱི་དི་སེ་ན? ཝི་པྥ་ནྡ་མཱ་ནེ་ནཱ་ཏི. དུ་ཏི་ཡ་ན་ཡེ པ་ན ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ན ཀཱ་ཡེ་ན ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཀཱ་ཡ་ཝི་ཉྙ་ཏྟི. སེ་སཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ.

ཨ་ཏྠཱ་ཝ་བོ་དྷ་ན་ས་མ་ཏྠོ ཝ་ཙཱི་ཝི་སེ་སོ ཝ་ཙཱི་བྷེ་དོ. ཏེ་ན ཝཱ་ཡུ་ཝ་ན་པྤ་ཏི་ན་དཱི་གྷོ་སཱ་དིཾ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏི. ཏ་སྶ པ་ཝ་ཏྟ་ཀཾ ཙི་ཏྟཾ ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ ཡ་སྶཱ སཱ ཝ་ཙཱི་བྷེ་ད་པྤ་ཝ་ཏྟ་ཀ་ཙི་ཏྟ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ, པ་ཐ་ཝཱི་དྷཱ་ཏུ. ཏ་སྶཱ ཡཾ ཨུ་པཱ་དི་ནྣ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ཨ་ཀྑ་རུ་པྤ་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་སྶ གྷ་ཊྚ་ན་ས་ཉྙི་ཏཾ ཀི་ཙྩཾ, ཏ་སྶ ས་ཧ་ཀཱ་རཱི་ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏོ ཨཱ་ཀཱ་ར་ཝི་སེ་སོ ཝ་ཙཱི་ཝི་ཉྙ་ཏྟི ནཱ་མཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཝ་ཙཱི་བྷེ…པེ… ཝ་ཙཱི་ཝི་ཉྙ་ཏྟཱི’’ཏི.

ཨི་དཱ་ནི ‘‘ཀ་སྶ པ་ན ཨཱ་ཀཱ་ར་ཝི་ཀཱ་རོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཀཱ་ཡ་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཡཾ པ་ན ཝི་སེ་སོ – ཡ་ཐཱ ཏ་ཏྠ ‘‘ཕ་ནྡ་མཱ་ན་ཝ་ཎྞ་གྒ་ཧ་ཎཱ་ན་ནྟ་ར’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ཨེ་ཝ་མི་དྷ ‘‘སུ་ཡྻ་མཱ་ན་ས་དྡ་ས་ཝ་ནཱ་ན་ནྟ་ར’’ནྟི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཨི་དྷ ཙ ཐ་མྦྷ་ནཱ་དཱི་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘ས་ཏྟ་མ་ཛ་ཝ་ན་ས་མྦྷཱུ་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ན་ཡོ ན ལ་བྦྷ་ཏི. གྷ་ཊྚ་ནེ་ན ཧི ས་དྡྷིཾ ས་དྡོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. གྷ་ཊྚ་ན་ཉྩ པ་ཋ་མ་ཛ་ཝ་ནཱ་དཱི་སུ་པི ལ་བྦྷ་ཏེ་ཝ. གྷ་ཊྚ་ནཾ པ་ཙྩ་ཡ་ཝ་སེ་ན བྷཱུ་ཏ་ཀ་ལཱ་པཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཨཱ་ས་ནྣ་ཏ་རུ་པྤཱ་དོ. ཙ་ལ་ནཾ ཨེ་ཀ་སྶཱ་པི དེ་ས་ནྟ་རུ་པྤཱ་ད་པ་ར་མྤ་ར་ཏཱ་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏེ་སཾ ཝི་སེ་སོ. ཡ་ཐཱ ཙ ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཙ་ལ་ནཾ ཀི་ཙྩཾ, ཨེ་ཝཾ པ་ཐ་ཝཱི་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ གྷ་ཊྚ་ནཾ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘པ་ཐ་ཝཱི་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨུ་པཱ་དི་ནྣ་གྷ་ཊྚ་ན་སྶ པ་ཙྩ་ཡོ’’ཏི. སེ་སཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ. ཡ་ཐཱ ཧཱིཏི་ཨཱ་དི ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་ཝི་ཉྙ་ཏྟཱི་ནཾ ཨ་ནུ་མཱ་ན་ཝ་སེ་ན ག་ཧེ་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཾ. ཡ་ཐཱ ཧི ཨུ་སྶཱ་པེ་ཏྭཱ བ་དྡྷ་གོ་སཱི་སཱ་དིརཱུ་པཱ་ནི དི་སྭཱ ཏ་ད་ན་ནྟ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟཱ་ཡ ཨ་ཝི་ཉྙཱ་ཡ་མཱ་ན་ནྟ་རཱ་ཡ མ་ནོ་དྭཱ་ར་ཝཱི་ཐི་ཡཱ གོ་སཱི་སཱ་དཱི་ནཾ ཨུ་ད་ཀ་ས་ཧ་ཙཱ་རི་པྤ་ཀཱ་ར་ས་ཉྙཱ་ཎཱ་ཀཱ་རཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨུ་ད་ཀ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཝི་པྥ་ནྡ་མཱ་ན་ས་མུ་ཙྩཱ་རི་ཡ་མཱ་ན་ཝ་ཎྞ་ས་དྡེ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཏ་ད་ན་ནྟ་ར་པ་ཝ་ཏྟཱ་ཡ ཨ་ཝི་ཉྙཱ་ཡ་མཱ་ན་ནྟ་རཱ་ཡ མ་ནོ་དྭཱ་ར་ཝཱི་ཐི་ཡཱ པུ་རི་མ་སི་དྡྷ་ས་མྦ་ནྡྷ་ག་ཧ་ཎཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ས་ཧི་ཏཱ་ཡ སཱ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཝི་ཀཱ་ར་གྒ་ཧ་ཎཾ ཧོ་ཏི.

༤༤༢. རཱུ་པཱ་ནི པ་རི་ཙྪི་ནྡ་ཏི, ས་ཡཾ ཝཱ ཏེ་ཧི པ་རི་ཙྪི་ཛྫ་ཏི, རཱུ་པཱ་ནཾ ཝཱ པ་རི་ཙྪེ་ད་མ་ཏྟཾ རཱུ་པ་པ་རི་ཙྪེ་དོ, ཏཾ ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨེ་ཏི་སྶཱ་ཏི རཱུ་པ་པ་རི་ཙྪེ་ད་ལ་ཀྑ་ཎཱ. ཨ་ཡཾ ཧི ཨཱ་ཀཱ་ས་དྷཱ་ཏུ ཏཾ ཏཾ རཱུ་པ་ཀ་ལཱ་པཾ པ་རི་ཙྪི་ནྡ་ནྟཱི ཝི་ཡ ཧོ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘རཱུ་པ་པ་རི་ཡ་ནྟ་པྤ་ཀཱ་ས་ན་ར་སཱ’’ཏི. ཨ་ཏྠ་ཏོ པ་ན ཡ་སྨཱ རཱུ་པཱ་ནཾ པ་རི་ཙྪེ་ད་མ་ཏྟཾ ཧུ་ཏྭཱ ག་ཡ྄ཧ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘རཱུ་པ་མ་རི་ཡཱ་ད་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནཱ’’ཏི. ཡ་སྨིཾ ཀ་ལཱ་པེ བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ པ་རི་ཙྪེ་དོ, ཏེ་ཧེ་ཝ ཨ་ས་མྥུ་ཊྛ་བྷཱ་ཝ་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནཱ. ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ་པི ཧི ཀ་ལཱ་པ་ནྟ་ར་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ ཀ་ལཱ་པ་ནྟ་ར་བྷཱུ་ཏེ་ཧི ས་མྥུ་ཊྛ་བྷཱ་ཝེ ཏཾ་ཏཾ་བྷཱུ་ཏ་ཝི་ཝི་ཏྟ་ཏཱ རཱུ་པ་པ་རི་ཡ་ནྟོ ཨཱ་ཀཱ་སོ་ཏི ཡེ་སཾ སོ པ་རི་ཙྪེ་དོ, ཏེ་ཧི སོ ཨ་ས་མྥུ་ཊྛོ་ཝ. ཨ་ཉྙ་ཐཱ པ་རི་ཙྪི་ནྣ་ཏཱ ན སི་ཡཱ ཏེ་སཾ བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ བྱཱ་པི་བྷཱ་ཝཱ་པ་ཏྟི་ཏོ. ཨ་བྱཱ་པི་ཏཱ ཧི ཨ་ས་མྥུ་ཊྛ་ཏཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ཨ་ས་མྥུ་ཊྛཾ ཙ་ཏཱུ་ཧི མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏེ་ཧཱི’’ཏི (དྷ. ས. ༦༣༧, ༧༢༤). ཀ་ཎྞ་ཙྪི་དྡ་མུ་ཁ་ཝི་ཝ་རཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཙ ཚི་དྡ་ཝི་ཝ་ར་བྷཱ་ཝ་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནཱ ཝཱ. ཡེ་སཾ རཱུ་པཱ་ནཾ པ་རི་ཙྪེ་དོ, ཏ་ཏྠེ་ཝ ཏེ་སཾ པ་རི་ཙྪེ་ད་བྷཱ་ཝེ་ན ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པ་རི་ཙྪི་ནྣ་རཱུ་པ་པ་ད་ཊྛཱ་ནཱ’’ཏི. ‘‘ཡཱ་ཡ པ་རི་ཙྪི་ནྣེ་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨཱ་ཀཱ་ས་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཏཾ་ཏཾ་ཀ་ལཱ་པཱ་ནཾ ཀ་ལཱ་པ་ནྟ་རེ་ཧི ཨ་ས་ངྐ་ར་ཀཱ་ར་ཎ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི.

༤༤༣. ཨ་ད་ནྡྷ་ཏཱཏི ཨ་ག་རུ་ཏཱ. ཝི་ནོ་ད་ནཾ ཝི་ཀྑི་པ་ནཾ, ཨ་པ་ན་ཡ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཐ་དྡྷ་ཏཱཏི ཨ་ཀ་ཐི་ན་ཏཱ. ཨ་ཏྟ་ནོ མུ་དུ་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ ས་བྦ་ཀི་རི་ཡཱ་སུ ཨ་ཝི་རོ་དྷི་ཏཱ. མུ་དུ ཧི ཀ་ཏྠ་ཙི ན ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི. ཏཱི་སུ་པི ཋཱ་ནེ་སུ པ་ཊི་པ་ཀྑེ ཨ-ཀཱ་རོ ད་ནྡྷ་ཏཱ་དི་ཧེ་ཏཱུ་ནཾ པ་ཊི་པ་ཀྑ་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་ཏྟཱ ལ་ཧུ་ཏཱ་དཱི་ན་ནྟི ཀེ་ཙི. ཨ་པ་རེ པ་ན ‘‘ས་ཏྟཱ་པ་ཊི་སེ་དྷེ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ས་རཱི་རེ་ན ཀ་ཏྟ་བྦ་ཀི་རི་ཡཱ་ནཾ ཨ་ནུ་ཀཱུ་ལ་ཏཱ་ས་ངྑཱ་ཏ་ཀ་མྨ་ཉྙ་བྷཱ་ཝོ ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨེ་ཏི་སྶཱ་ཏི ས་རཱི་ར་ཀི་རི་ཡཱ་ནུ་ཀཱུ་ལ་ཀ་མྨ་ཉྙ་བྷཱ་ཝ་ལ་ཀྑ་ཎཱ. ཨ་ཀ་མྨ་ཉྙཾ དུ་བྦ་ལཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཀ་མྨ་ཉྙ་ཏཱ ཨ་དུ་བྦ་ལ་བྷཱ་ཝ་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནཱ ཝུ་ཏྟཱ.

ལ་ཧུ་ཏཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཱ་ཝི་ཛ་ཧ་ནེ་ན དུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་ནཱ་ན་ཏྟ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཏཾ་ཏཾ་ཝི་ཀཱ་རཱ་དྷི་ཀ་རཱུ་པེ་ཧི ཏཾ་ནཱ་ན་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་ས་ན་ཏྠཾ ‘‘ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ་པཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. དྷཱ་ཏུ་ཀྑོ་བྷོ ཝཱ་ཏ་པི་ཏྟ་སེ་མྷ་པ་ཀོ་པོ, ར་སཱ་དི་དྷཱ་ཏཱུ་ནཾ ཝཱ ཝི་ཀཱ་རཱ་ཝ་ཏྠཱ. དྭི་དྷཱ ཝུ་ཏྟོ་པི ཨ་ཏྠ་ཏོ པ་ཐ་ཝཱི་དྷཱ་ཏུ་ཨཱ་དཱི་ནཾ དྷཱ་ཏཱུ་ནཾ་ཡེ་ཝ ཝི་ཀཱ་རོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦོ. པ་ཊི་པ་ཀྑ་པ་ཙྩ་ཡཱ ས་པྤཱ་ཡ་ཨུ་ཏུ་ཨཱ་ཧཱ་རཱ་ཝི་ཀྑི་ཏྟ་ཙི་ཏྟ་ཏཱ. ཏེ ཙ ཏཾ་ཏཾ་ཝི་ཀཱ་ར་སྶ ཝི་སེ་ས་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝུ་ཏྟཱ, ཨ་ཝི་སེ་སེ་ན པ་ན ས་བྦེ ས་བྦེ་སཾ པ་ཙྩ་ཡཱ. ཡ་ཏོ ནེ་སཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཱ་ཝི་ཛ་ཧ་ནཾ, ཨི་དྡྷི་ཝ་ལ༹་ཉྫ་ནཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ ཝ་ས་ཝ་ཏྟ་ནཾ མ་དྡ་ཝ་པྤ་ཀཱ་རོ. སུ་པ་རི་མ་དྡི་ཏ་ཙ་མྨ་སུ་དྷ་ནྟ་སུ་ཝ་ཎྞག་ཧ་ཎ་ཉྩེ་ཏྠ མུ་དུ་ཀ་མྨ་ཉྙ་ས་དི་ས་རཱུ་པ་ནི་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟཾ, ན ཏཾ ཨི་དྷ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ མུ་དུ་ཏཱ་ཀ་མྨ་ཉྙ་ཏཱ་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ. ན ཧི ཨ་ནི་ནྡྲི་ཡ་བ་དྡྷ་རཱུ་པ་ས་ནྟཱ་ནེ ལ་ཧུ་ཏཱ་དཱི་ནི ས་མྦྷ་ཝ་ནྟི, ཨི་ནྡྲི་ཡ་བ་དྡྷེ་པི རཱུ་པ་བྷ་ཝེ ན ས་ནྟི ད་ནྡྷ་ཏྟ་ཀ་རཱ་དི་དྷཱ་ཏུ་ཀྑོ་བྷཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ས་ཏི ཧི ཏཱ་དི་སེ དྷཱ་ཏུ་ཀྑོ་བྷེ ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑ་པ་ཙྩ་ཡ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ་ཧི ལ་ཧུ་ཏཱ་དཱི་ཧི བྷ་ཝི་ཏ་བྦ་ནྟི ཀེ་ཙི, ཏཾ ཨ་ཀཱ་ར་ཎཾ. ན ཧི ཝཱུ་པ་ས་མེ་ཏ་བྦ་པ་ཙྩ་ནཱི་ཀཱ་པེ་ཀྑོ ཏ་བྦི་རོ་དྷི་དྷ་མྨ་ས་མུ་པྤཱ་དོ, ཏ་ཐཱ ས་ཏི ས་ཧེ་ཏུ་ཀ་ཀི་རི་ཡ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དེ་སུ ཀཱ་ཡ་ལ་ཧུ་ཏཱ་དཱི་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝོ་ཝ སི་ཡཱ. ཀ་སྨཱ པ་ན ཀ་མྨ་ཛ་རཱུ་པེ་སུ ལ་ཧུ་ཏཱ་ད་ཡོ ན ཧོ་ནྟཱི་ཏི? པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་པ་ཙྩ་ཡཱ་པེ་ཀྑ་ཏྟཱ. ཨ་ཉྙ་ཐཱ ས་བྦ་དཱ་བྷཱ་ཝཱི་ཧི ལ་ཧུ་ཏཱ་དཱི་ཧི བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ སི་ཡཱ་ཏི.

༤༤༤. ཨཱ་དི ཙ་ཡོ, ཨཱི་སཾ ཝཱ ཙ་ཡོ་ཏི ཨཱ་ཙ་ཡོ, ཡ་ཐཱ་པ་ཙྩ་ཡཾ ཏ་ཏོ ཏ་ཏོ ཨཱ་ག་ཏ་སྶ ཝི་ཡ ཙ་ཡོ་ཏི ཝཱ ཨཱ་ཙ་ཡོ, ཏ་དུ་བྷ་ཡཾ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨཱ་ཙ་ཡོ ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཨཱ་ཙ་ཡ་ལ་ཀྑ་ཎོ. རཱུ་པ་སྶ ཨུ་པ་ཙ་ཡོ པ་ཋ་མུ་པྤཱ་དོ, ཝ་ཌྜྷི ཙ ‘‘ཨུ་པ་ཉྙ་ཏྟཾ ཨུ་པ་སི་ཏྟ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ ཨུ་པ-ས་དྡ་སྶ པ་ཋ་མཱུ་པ་རི་ཨ་ཏྠ་སྶ ནི་ད་སྶ་ན་ཏོ. པུ་བྦ་ནྟ་ཏོཏི པུ་བྦ་ཀོ་ཊྛཱ་ས་ཏོ, ཨ་ནཱ་ག་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནེ རཱུ་པ་དྷ་མྨེ ཨུ་པྤཱ་དོ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཀྑ་ཎ་ཏོ ཨུ་མྨུ་ཛྫཱ་པེ་ནྟོ ཝི་ཡ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨུ་མྨུ་ཛྫཱ་པ་ན་ར་སོ’’ཏི. ཏ་ཐཱ སོ ‘‘ཨི་མེ རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ’’ཏི ནི་ཡྻཱ་ཏེ་ནྟོ ཝི་ཡ ག་ཡ྄ཧ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ནི་ཡྻཱ་ཏ་ན་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནོ’’ཏི. པ་རི་པུ་ཎྞ་བྷཱ་ཝ་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ན་ཏཱ ‘‘ཨུ་པ་རི་ཙ་ཡོ ཨུ་པ་ཙ་ཡོ’’ཏི ཨི་མ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ཝ་སེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. པ་ཝ་ཏྟི་ལ་ཀྑ་ཎཱཏི རཱུ་པཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ནྟི ལ་ཀྑི་ཏ་བྦཱ. ཨ་ནུ་པྤ་བ་ནྡྷ་ན་ར་སཱཏི པུ་བྦཱ་པ་ར་ཝ་སེ་ན ཨ་ནུ ཨ་ནུ པ་བ་ནྡྷ་ན་ཀི་ཙྩཱ. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཨ་ནུ་པ་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ཏོ ཨ་ནུ་པ་ཙྪེ་ད་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནཱ.

ཨུ་བྷ་ཡ་མྤཱིཏི ཨུ་པ་ཙ་ཡོ ས་ནྟ་ཏཱི་ཏི ཨུ་བྷ་ཡ་མྤི. ཛཱ་ཏི་རཱུ་པ་སྶེ་ཝཱཏི རཱུ་པུ་པྤཱ་ད་སྶེ་ཝ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཀ་སྨཱ ཝི་བྷ་ཛྫ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ཀཱ་ར་ནཱ་ན་ཏྟ་ཏོ’’ཏི, ཛཱ་ཏི་རཱུ་པ་སྶ པ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་ཀཱ་ར་བྷེ་ད་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝེ་ནེ་ཡྻ་ཝ་སེ་ན ཝི་བྷ་ཛྫ་ཀ་ཐ་ནེ ཀཱ་ར་ཎཾ པ་ར་ཏོ ཨཱ་ཝི བྷ་ཝི་སྶ་ཏི. ཀ་ཐཾ པ་ནེ་ཏཾ ཝི་ཉྙཱ་ཏ་བྦཾ, པ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་ཀཱ་ར་ནཱ་ན་ཏྟ་ཏོ ཛཱ་ཏི་རཱུ་པ་སྶ བྷེ་དོ, ན ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི? ནི་དྡེ་ས་ཏོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཡ་སྨཱ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཡོ ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནནྟི ཡོ ཨ་ཌྜྷེ་ཀཱ་ད་ས་ནྣཾ རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནཾ ཨཱ་དི་ཙ་ཡ་ཏྟཱ ‘‘ཨཱ་ཙ་ཡོ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ. སོ ཨེ་ཝ ཨུ་པ་ཙ་ཡོ པ་ཋ་མུ་པྤཱ་ད་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨུ་པ-ས་དྡོ པ་ཋ་མ་ཏྠོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ. ཡོ པ་ན ཏ་ཏྠེ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཱ་ནཾ ཨུ་པ་རི ཙ་ཡ་ཏྟཱ ཨུ་པ་ཙ་ཡོ, སཱ ཨེ་ཝ ས་ནྟ་ཏི ཨ་ནུ་པ་བ་ནྡྷ་ཝ་སེ་ན ཨུ་པྤ་ཏྟི་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཡོ ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནཾ ཨཱ་ཙ་ཡོ པ་ཋ་མ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་པ་ལ་ཀྑི་ཏོ ཨུ་པྤཱ་དོ, སོ པ་ན ཏ་ཏྠེ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཱ་ནཾ ཨུ་པ་རི ཙ་ཡ་ཏྟཱ ཨུ་པ་ཙ་ཡོ, ཝ་ཌྜྷཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨུ་པ་ཙ་ཡོ ཝ་ཌྜྷི་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་པ་ལ་ཀྑི་ཏོ ཨུ་པྤཱ་དོ, སཱ ཨེ་ཝ ས་ནྟ་ཏི པ་བ་ནྡྷཱ་ཀཱ་རེ་ན ཨུ་པྤ་ཏྟི་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ་མྤཱི’’ཏི་ཨཱ་དི.

ཏ་ཏྠ ཨེ་ཝཾ ཀིཾ ཀ་ཐི་ཏནྟི ‘‘ཡོ ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནཾ ཨཱ་ཙ་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དྷ. ས. ༦༤༡) ནི་དྡེ་སེ་ན ཀིཾ ཨ་ཏྠ་ཛཱ་ཏཾ ཀ་ཐི་ཏཾ ཧོ་ཏི? ཨཱ་ཡ་ཏ་ནེ་ན ཨཱ་ཙ་ཡོ ཀ་ཐི་ཏོ. ཨཱ་ཙ་ཡུ་པ་ཙ་ཡ་ས་ནྟ་ཏི་ཡོ ཧི ནི་བྦ་ཏྟི་བྷཱ་ཝེ་ན ཨཱ་ཙ་ཡོ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཡ་ཏ་ནེ་ཧི ཨཱ་ཙ་ཡཱ་དཱི་ནཾ པ་ཀཱ་སི་ཏ་ཏྟཱ ཏེ་ཧི ཨཱ་ཙ་ཡོ ཀ་ཐི་ཏོ. ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནཾ ཨཱ་ཙ་ཡཱ་དི་ཝ་ཙ་ནེ་ནེ་ཝ ཨཱ་ཙ་ཡ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ནི ཨུ་པྤཱ་ད་དྷ་མྨཱ་ནི ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནཱི་ཏི ཨཱ་ཙ་ཡེ་ན ཏཾ་པ་ཀ་ཏི་ཀཾ ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཀ་ཐི་ཏཾ. ལ་ཀྑ་ཎ་ཉྷི ཨུ་པྤཱ་དོ, ན རཱུ་པ་རཱུ་པ་ནྟི.

རཱུ་པ་པ་རི་པཱ་ཀོ རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཛི་ཎྞ་ཏཱ. ཨུ་པ་ན་ཡ་ན་ར་སཱཏི བྷ་ངྒུ་པ་ན་ཡ་ན་ཀི་ཙྩཱ. ས་བྷཱ་ཝཱ་ན་པ་ག་མེ་པཱིཏི ཀ་ཀྑ་ལ༹་ཏཱ་དི་ས་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨ་ཝི་ག་མེ་པི. ཋི་ཏི་ཀྑ་ཎེ ཧི ཛ་རཱ, ན ཙ ཏ་དཱ དྷ་མྨོ ས་བྷཱ་ཝཾ ཝི་ཛ་ཧ་ཏི ནཱ་མ. ན་ཝ་བྷཱ་ཝོ ཨུ་པྤཱ་དཱ་ཝ་ཏྠཱ, ཏ་སྶ ཨ་པ་ག་མ་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཡ྄ཧ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ན་ཝ་བྷཱ་ཝཱ་པ་ག་མ་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནཱ’’ཏི. ‘‘ཨ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ན’’ནྟི ཨི་དཾ ཏེ་སཾ ཛ་རཱ་ཡ སུ་ཊྛུ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣ་ཏཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ན་མྤི ཧི ཁ་ཎི་ཀ་ཛ་རཱ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣཱ ཨེ་ཝ, ཡཱ ཨ་ཝཱི་ཙི་ཛ་རཱ་ཏི་པི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨེ་ས ཝི་ཀཱ་རོཏི ཁ་ཎྜི་ཙྩཱ་དི་ཝི་ཀཱ་ར་མཱ་ཧ. སོ ཧི ཨ་རཱུ་པ་དྷ་མྨེ་སུ ན ལ་བྦྷ་ཏི. ཡཱ ཨ་ཝཱི་ཙི་ཛ་རཱ ནཱ་མ, ཏ་སྶཱ་པི ཨེ་ས ཝི་ཀཱ་རོ ན་ཏྠཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་བྦཾ. ན་ཏྠི ཨེ་ཏི་སྶཱ ཛ་རཱ་ཡ ཝཱི་ཙཱི་ཏི ཨ་ཝཱི་ཙི་ཛ་རཱ, ན་ཝ་བྷཱ་ཝ་ཏོ དུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་ནྟ་ར་ཛ་རཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

པ་རི་ཏོ ས་བྦ་སོ ‘‘བྷི་ཛྫ་ན’’ནྟི ལ་ཀྑི་ཏ་བྦཱ་ཏི པ་རི་བྷེ་ད་ལ་ཀྑ་ཎཱ. ནི་ཙྩཾ ནཱ་མ དྷུ་ཝཾ, རཱུ་པཾ པ་ན ཁ་ཎ་བྷ་ངྒི་ཏཱ་ཡ ཡེ་ན བྷ་ངྒེ་ན ན ནི་ཙྩ་ནྟི ཨ་ནི་ཙྩཾ, སོ ཨ་ནི་ཙྩ་སྶ བྷཱ་ཝོ་ཏི ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཱ. སཱ པ་ན ཡ་སྨཱ ཋི་ཏི་པྤ་ཏྟཾ རཱུ་པཾ ཝི་ནཱ་ས་བྷཱ་ཝེ་ན སཾ་སཱི་ད་ནྟཱི ཝི་ཡ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘སཾ་སཱི་ད་ན་ར་སཱ’’ཏི. ཡ་སྨཱ ཙ སཱ རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ བྷ་ངྒ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཁ་ཡ་ཝ་ཡཱ་ཀཱ་རེ་ནེ་ཝ ག་ཡ྄ཧ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཁ་ཡ་ཝ་ཡ་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནཱ’’ཏི.

༤༤༥. ཨོ་ཛཱ་ལ་ཀྑ་ཎོཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ངྒ་མ་ངྒཱ་ནུ་སཱ་རི་ནོ ར་ས་སྶ སཱ་རོ ཨུ་པ་ཐ་མྦྷ་བ་ལ་ཀ་རོ བྷཱུ་ཏ་ནི་སྶི་ཏོ ཨེ་ཀོ ཝི་སེ་སོ ཨོ་ཛཱ. ཀ་བ་ལ༹ཾ ཀ་རཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཀ་བ་ལཱི༹་ཀཱ་རོ. ཨཱ་ཧ་རཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧཱ་རོ, ཀ་བ་ལ༹ཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཧ་རཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་དཾ པ་ན ས་ཝ་ཏྠུ་ཀཾ ཨོ་ཛཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ. བཱ་ཧི་རཾ ཨཱ་ཧཱ་རཾ པ་ཙྩ་ཡཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ ཨེ་ཝ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀཱ་ཧཱ་རོ རཱུ་པཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏི, སོ པ་ན རཱུ་པཾ ཨཱ་ཧ་ར་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧཱ་རོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘རཱུ་པཱ་ཧ་ར་ཎ་ར་སོ’’ཏི. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཨོ་ཛ་ཊྛ་མ་ཀ་རཱུ་པུ་པྤཱ་ད་ནེ་ན ཨི་མ་སྶ ཀཱ་ཡ་སྶ ཨུ་པ་ཐ་མྦྷ་ན་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནོ. ཨོ་ཛཱ་ཡ རཱུ་པཱ་ཧ་ར་ཎ་ཀི་ཙྩཾ བཱ་ཧི་རཱ་དྷཱི་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ཧ་རི་ཏ་བྦ་ཝ་ཏྠུ་པ་ད་ཊྛཱ་ནོ’’ཏི.

༤༤༦. བ་ལ་རཱུ་པནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨི་མ་སྨིཾ ཀཱ་ཡེ བ་ལཾ ནཱ་མ ཨ་ཏྠི, ས་མྦྷ་ཝོ ནཱ་མ ཨ་ཏྠི, རོ་གོ ནཱ་མ ཨ་ཏྠི, ‘‘ཛཱ་ཏི ས་ཉྫཱ་ཏཱི’’ཏི (ཝི་བྷ. ༡༩༡) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཛཱ་ཏི ནཱ་མ ཨ་ཏྠི, ཏེ་ཧི་པི ཙ་ཏཱུ་ཧི མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏེ་ཧི ཝི་ནཱ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ་རཱུ་པེ་ཧི བྷ་ཝི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨེ་ཀ་ཙྩཱ་ནནྟི ཨ་བྷ་ཡ་གི་རི་ཝཱ་སཱི་ནཾ. པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟནྟི ཨེ་ཏྠ ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་ཀྑེ་པོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ – མི་དྡྷཾ རཱུ་པ་མེ་ཝ ན ཧོ་ཏི ནཱི་ཝ་ར་ཎེ་སུ དེ་སི་ཏ་ཏྟཱ. ཡ་སྶ ཧི ནཱི་ཝ་ར་ཎེ་སུ དེ་ས་ནཱ, ཏཾ ན རཱུ་པཾ ཡ་ཐཱ ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡོ. སི་ཡཱ པ་ནེ་ཏཾ དུ་ཝི་དྷཾ མི་དྡྷཾ རཱུ་པཾ, ཨ་རཱུ་པ་ཉྩཱ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཡཾ ཨ་རཱུ་པཾ, ཏཾ ནཱི་ཝ་ར་ཎེ་སུ དེ་སི་ཏཾ ‘‘ན རཱུ་པ’’ནྟི? ཏཾ ན, ཝི་སེ་ས་ཝ་ཙ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ན ཧི ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ མི་དྡྷཾ ནཱི་ཝ་ར་ཎེ་སུ དེ་སི་ཏཾ, ཏ་སྨཱ མི་དྡྷ་སྶ དུ་ཝི་དྷ་ཏཾ པ་རི་ཀ་པྤེ་ཏྭཱ་པི ན ས་ཀྐཱ ནཱི་ཝ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝཾ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏུཾ. ས་ཀྐཱ ཧི ཝ་ཏྟུཾ ‘‘ཡཾ ཏཾ ཨ་རཱུ་པ་ཏོ ཨ་ཉྙཾ མི་དྡྷཾ པ་རི་ཀ་པྤི་ཏཾ, ཏ་མྤི ནཱི་ཝ་ར་ཎཾ མི་དྡྷ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ ཨི་ཏ་རཾ མི་དྡྷཾ ཝི་ཡཱ’’ཏི.

བྷ་ཝ་ཏུ ནཱི་ཝ་ར་ཎཾ, ཀོ ཝི་རོ་དྷོ་ཏི ཙེ? ནཱི་ཝ་ར་ཎ་ཉྩ པ་ཧཱ་ཏ་བྦཾ. པ་ཉྩ ནཱི་ཝ་ར་ཎེ པ་ཧཱ་ཡ ‘‘ཨ་དྡྷཱ མུ་ནཱི་སི ས་མྦུ་དྡྷོ, ན་ཏྠི ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ ཏ་ཝཱ’’ཏི (སུ. ནི. ༥༤༦) ཝ་ཙ་ན་ཏོ. ཨ་པྤ་ཧཱ་ཏ་བྦ་ཉྩ རཱུ་པཾ ‘‘ཀ་ཏ་མེ དྷ་མྨཱ ནེ་ཝ ད་སྶ་ནེ་ན ན བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ? ཙ་ཏཱུ་སུ བྷཱུ་མཱི་སུ ཀུ་ས་ལཾ, ཙ་ཏཱུ་སུ བྷཱུ་མཱི་སུ ཝི་པཱ་ཀོ, ཏཱི་སུ བྷཱུ་མཱི་སུ ཀི་རི་ཡཱ་བྱཱ་ཀ་ཏཾ, རཱུ་པ་ཉྩ ནི་བྦཱ་ན་ཉྩ. ཨི་མེ དྷ་མྨཱ ནེ་ཝ ད་སྶ་ནེ་ན ན བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ’’ཏི (དྷ. ས. ༡༤༠༧) ཝ་ཙ་ན་ཏོ. ན ཙེ་ཏྠ ཏ་དཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀི་ལེ་ས་པྤ་ཧཱ་ནཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ ‘‘རཱུ་པཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ན ཏུ་མྷཱ་ཀཾ, ཏཾ པ་ཛ་ཧ་ཐཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (སཾ. ནི. ༣.༣༤) ཝི་ཡ ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡཱ་དཱི་ནཾ ཏ་ཐཱ པ་ཧཱ་ན་སྶ ཨ་ན་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ. ཏ་སྨཱ ན མི་དྡྷཾ རཱུ་པཾ. ཡ་དི མི་དྡྷ་སྶ རཱུ་པ་བྷཱ་ཝཾ ན ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ཐ, ཀ་ཐཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ནི་དྡཱ. མི་དྡྷ་ཉྷི ‘‘ནི་དྡཱ་པ་ཙ་ལཱ་ཡི་ཀཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝི་བྷ་ངྒེ ཝི་བྷ་ཏྟ་ཏྟཱ ནི་དྡཱ་ཏི? ན མི་དྡྷཾ ནི་དྡཱ, ནི་དྡཱ་ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་ན ཏཾ ‘‘ནི་དྡཱ’’ཏི ཝི་བྷ་ཏྟཾ ཡ་ཐཱ ཨི་ཏྠི་ལི་ངྒཱ་དི. ཨེ་ཝ་མྤི ནི་དྡཱ་ཧེ་ཏུ་ནོ མི་དྡྷ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཀ་ཐཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ནི་དྡཱ་ཏི? ནི་དྡཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་རཱི་ར་གི་ལཱ་ནི་ཡཱ, ན མི་དྡྷེ་ན. སཱ ཙ ན་ཏྠཱི་ཏི ན ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུཾ ‘‘པི་ཊྛི མེ ཨཱ་གི་ལཱ་ཡ་ཏི, ཏ་མ་ཧཾ ཨཱ་ཡ་མི་སྶཱ་མཱི’’ཏི (མ. ནི. ༢.༢༢) ཝ་ཙ་ན་ཏོ. ན ཙེ་ཏྠ ཨེ་ཝ་མ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎཾ མི་དྡྷ་མེ་ཝ ནི་དྡཱ་ཧེ་ཏཱུ་ཏི, ནི་དྡཱ་ཧེ་ཏུ ཨེ་ཝ མི་དྡྷ་ནྟི ཨེ་ཝ་མ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎཱ. ཏ་སྨཱ ཨ་ཉྙོ་པི ཨ་ཏྠི ནི་དྡཱ་ཧེ་ཏུ, ཀོ པ་ན སོ་ཏི? ས་རཱི་ར་གི་ལཱ་ནི་ཡཱ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ནི་དྡཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་རཱི་ར་གི་ལཱ་ནི་ཡཱ, ན མི་དྡྷེ་ནཱ’’ཏི.

ནི་དྡཱ ཙ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ན་ཏྠཱི་ཏི ན ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུཾ ‘‘ཨ་བྷི་ཛཱ་ནཱ་མི ཁོ པ་ནཱ་ཧཾ ཨ་གྒི་ཝེ་སྶ་ན…པེ… དི་ཝཱ སུ་པི་ཏཱ’’ཏི (མ. ནི. ༡.༣༨༧) ཝ་ཙ་ན་ཏོ. ཨི་ཏོ་པི ན མི་དྡྷཾ རཱུ་པཾ ས་མྤ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ན་ཏོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི ‘‘ཐི་ན་མི་དྡྷ་ནཱི་ཝ་ར་ཎཾ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ནཱི་ཝ་ར་ཎེ་ན ནཱི་ཝ་ར་ཎ་ཉྩེ་ཝ ནཱི་ཝ་ར་ཎ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཉྩཱ’’ཏི་ཨཱ་དི (དྷ. ས. ༡༡༧༦). ན ཙེ་ཏྠ ཡ་ཐཱ་ལཱ་བྷ་བྷ་ཝ་ནཾ? ས་ཀྐཱ པ་ཙྩེ་ཏུཾ ‘‘ས་ཀྑ་ར་ཀ་ཐ་ལི་ཀ་མྤི མ་ཙྪ་གུ་མྦ་མྤི ཙ་ར་ནྟ་མྤི ཏི་ཊྛ་ནྟ་མྤཱི’’ཏི་ཨཱ་དི (དཱི. ནི. ༡.༢༤༩) ཝི་ཡ ཨ་པྤ་སི་དྡྷ་ཏཱ་ཡ རཱུ་པ་བྷཱ་ཝ་སྶ. སི་དྡྷེ ཧི ཏ་སྶ རཱུ་པ་བྷཱ་ཝེ ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ཡ་ཐཱ་ལཱ་བྷ་པ་ཙྩ་ཡོ ཡུ་ཛྫེ་ཡྻཱ་ཏི. ཨི་ཏོ་པི ན རཱུ་པཾ མི་དྡྷཾ ཨཱ་རུ་པྤེ་སུ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཏོ. ཝུ་ཏྟ་མྤི ཙེ་ཏཾ ‘‘ནཱི་ཝ་ར་ཎཾ དྷ་མྨཾ པ་ཊི་ཙྩ ནཱི་ཝ་ར་ཎོ དྷ་མྨོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ན་པུ་རེ་ཛཱ་ཏ་པ་ཙྩ་ཡཱ’’ཏི (པ་ཊྛཱ. ༣.༨.༨) ཨི་མ་སྶ ཝི་བྷ་ངྒེ ‘‘ཨཱ་རུ་པྤེ ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡ་ནཱི་ཝ་ར་ཎཾ པ་ཊི་ཙྩ ཐི་ན་མི་དྡྷ་ནཱི་ཝ་ར་ཎཾ ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ནཱི་ཝ་ར་ཎཾ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ནཱི་ཝ་ར་ཎཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཝི་ཏྠཱ་རོ. ཏ་སྨཱ ‘‘ན མི་དྡྷཾ རཱུ་པ’’ནྟི ཡཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟཾ, ཏཾ སུ་པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟ་མེ་ཝ.

ཨི་ཏ་རེ་སཱུཏི བ་ལ་རཱུ་པཱ་དཱི་སུ. ཀ་མྨ་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་སྶཱ་པི རོ་ག་སྶ ཝི་ས་བྷཱ་ག་པ་ཙྩ་ཡ་ས་མུ་པྤ་ནྣོ དྷཱ་ཏུ་ཀྑོ་བྷོ ཨཱ་ས་ནྣ་ཀཱ་ར་ཎཾ, པ་གེ་ཝ ཨི་ཏ་ར་སྶ. སོ ཙ ཨ་ཏྠ་ཏོ རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཝི་ཀཱ་རཱ་ཝ་ཏྠཱ་ཋི་ཏི་བྷ་ངྒ་ཀྑ་ཎེ་སུ ཨེ་ཝ སི་ཡཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘རོ་ག་རཱུ་པཾ ཛ་ར་ཏཱ་ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཱ་ག་ཧ་ཎེ་ན ག་ཧི་ཏ་མེ་ཝཱ’’ཏི. ཨུ་པ་ཙ་ཡ་ས་ནྟ་ཏི་ག་ཧ་ཎེ་ན ག་ཧི་ཏ་མེ་ཝཱཏི ཏ་བྦི་ནི་མུ་ཏྟ་སྶ རཱུ་པུ་པྤཱ་ད་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨུ་པཱ་དཱ་ཝ་ཏྠཱ་ཡ ཙ ཨ་ཉྙཱ ཛཱ་ཏི ནཱ་མ ན་ཏྠེ་ཝ. ས་མྦྷ་ཝོ ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུ་ཡཾ ཨེ་ཀ་ཙྩི་ཡ་ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨི་ནྡྲི་ཡ་པ་རི་པཱ་ཀ་པ་ཙྩ་ཡོ ཨཱ་པོ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་ཀཱ་ར་ཝི་སེ་སོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་མྦྷ་ཝ་རཱུ་པཾ ཨཱ་པོ་དྷཱ་ཏུ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ག་ཧི་ཏ་མེ་ཝཱ’’ཏི. ཀཱ་ཡ་བ་ལཾ ནཱ་མ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་ཀཱ་ར་ཝི་སེ་སོ ཏ་སྶཱ ཝི་པྥཱ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཡ་ཏོ ནཾ ‘‘པཱ་ཎ་བ་ལ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི, ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘བ་ལ་རཱུ་པཾ ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏུ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ག་ཧི་ཏ་མེ་ཝཱ’’ཏི. ཀ་སྨཱ པ་ན ནེ་སཾ ཨ་ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མ་ཏོ པ་ཊི་ཀྑེ་པོ ཀ་ཏོ་ཏི? ཝི་སུཾ ན་ཏྠཱིཏི ཀ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་པ་ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ཏྟཱ ཨ་ནཱ་ད་ར་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ, མི་དྡྷ་པ་ཊི་ཀྑེ་པོ ཝཱ མ་ཧཱ་པ་ཉྷོ་ཏི པ་ཋ་མཾ ཀ་ཏོ. ཏ་ད་ནུ་སཱ་རེ་ན པ་ཊི་ལོ་མ་ན་ཡེ་ན ཨི་ཏ་རེ་ས་མྤི ཨ་བྷཱ་ཝོ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

‘‘ཨི་ཏཱི’’ཏི ཨི་དཾ ‘‘ཨ་ཊྛ་ཝཱི་ས་ཏི་ཝི་དྷ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་བྦཾ, ཨི་མི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་ཀྐ་མེ་ན ཨ་ཊྛ་ཝཱི་ས་ཏི་ཝི་དྷཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི. སོ ཙ ཁོ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏ་ན་ཡེ་ནེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ནཱུ་ན་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨ་ན་དྷི་ཀ་བྷཱ་ཝོ པ་ན ད་སྶི་ཏོ ཨེ་ཝ.

༤༤༧. ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨ་རཱ་སི ཧི་ནོ་ཏི ཨེ་ཏེ་ན པ་ཏི་ཊྛ་ཧ་ཏཱི་ཧི ཧེ་ཏུ, མཱུ་ལ་ཊྛེ་ན ལོ་བྷཱ་དི་ཀོ, ཨ་ལོ་བྷཱ་དི་ཀོ ཙ, ཏཱ་དི་སོ ཧེ་ཏུ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ན་ཧེ་ཏུ. ནཱ་སྶ ཧེ་ཏུ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀཾ, ས་ཧེ་ཏུ་ཀ་པ་ཊི་ཡོ་གི་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཧེ་ཏུ་ནཱ ས་ཧ ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀ་མེ་ཝ ཧེ་ཏུ་ནཱ ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཧེ་ཏུ་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟཾ. དྷ་མྨ་ནཱ་ན་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝེ་པི ཧི ས་དྡ་ཏྠ་ནཱ་ན་ཏྟེ་ན ཝེ་ནེ་ཡྻ་ཝ་སེ་ན དུ་ཀ་ནྟ་ར་དེ་ས་ནཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི དུ་ཀ་པ་ད་ཝ་སེ་ན ཙེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཙྩ་ཡཱ་དྷཱི་ན་ཝུ་ཏྟི་ཏཱ་ཡ ས་ཧ པ་ཙྩ་ཡེ་ནཱ་ཏི ས་པྤ་ཙྩ་ཡཾ. ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ལོ་ཀེ ནི་ཡུ་ཏྟཾ, ཝི་དི་ཏ་ནྟི ཝཱ ལོ་ཀི་ཡཾ. ཨཱ བྷ་ཝ་གྒཾ, ཨཱ གོ་ཏྲ་བྷུཾ ཝཱ ས་ཝ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ས་ཝཱ, ས་ཧ ཨཱ་ས་ཝེ་ཧཱི་ཏི སཱ་ས་ཝཾ, ཨཱ་ས་ཝེ་ཧི ཨཱ་ལ་མྦི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨཱ་དི་ས་དྡེ་ན སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱི་ཡཾ ཨོ་གྷ་ནཱི་ཡཾ ཡོ་ག་ནཱི་ཡཾ ནཱི་ཝ་ར་ཎཱི་ཡཾ སཾ་ཀི་ལེ་སི་ཀཾ པ་རཱ་མ་ཊྛཾ ཨ་ཙེ་ཏ་སི་ཀཾ ཙི་ཏྟ་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟཾ ན་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རཾ ན་ཨ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རཾ ན་ཨ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཾ ཨ་ནི་ཡ་ཏཾ ཨ་ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀཾ ཨ་ནི་ཙྩ་ནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ.

ཨཱ་ཧི་ཏོ ཨ་ཧཾ མཱ་ནོ ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཨ་ཏྟཱ, ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ. ཏཾ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་དྷི་ཀི་ཙྩ ཨུ་དྡི་སྶ པ་ཝ་ཏྟཱ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཱ, ཨི་ནྡྲི་ཡ་བ་དྡྷ་དྷ་མྨཱ, ཏེ་སུ བྷ་ཝཾ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀཾ, ཙ་ཀྑཱ་དི. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་མེ་ཝ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀཾ ཡ་ཐཱ ཝེ་ན་ཡི་ཀོ་ཏི (ཨ. ནི. ༨.༡༡; པཱ་རཱ. ༨) ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ཨ་དྷི་ཀི་ཙྩ པ་ཝ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀ’’ནྟི. སེ་སཾ ཏེ་ཝཱི་ས་ཏི་ཝི་དྷཾ. ‘‘ཏ་ཏོ བཱ་ཧི་ར་ཏྟཱ’’ཏི ཨི་དཾ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ. གྷ་ཊྚ་ན་ཝ་སེ་ནཱཏི ཝི་ས་ཡཱི, ཝི་ས་ཡོ ཙ ཧུ་ཏྭཱ ས་ངྒྷ་ཊྚ་ན་ཝ་སེ་ན. སེ་སཾ སོ་ལ༹་ས་ཝི་དྷཾ. ཝི་པ་རཱི་ཏ་ཏྟཱཏི གྷ་ཊྚ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ཏོ. དུ་པྤ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱཏི སུ་ཁུ་མ་བྷཱ་ཝེ་ན དུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ. ཉཱ་ཎ་སྶ ཨཱ་ས་ནྣེ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི དཱུ་རེ. ཏེ་ར་ས ཧ་ད་ཡ་ཝ་ཏྠུ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཱ་ནི. ས་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝཱཏི ‘‘རཱུ་པ་སྶ པ་རི་ཙྪེ་དོ, རཱུ་པ་སྶ ཝི་ཀཱ་རོ, རཱུ་པ་སྶ ཨུ་པ་ཙ་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ ཀ་ཀྑ་ལ༹་ཏྟཱ་དི་ནཱ ཉཱ་ཎེ་ན པ་རི་ཙྪི་ཛྫ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ཏོ. སེ་སཾ ད་ས་ཝི་དྷཾ. ཏ་བྦི་པ་རཱི་ཏ་ཏཱ་ཡཱཏི ས་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏ་བྦ་ཏོ. སོ་ཏཱ་དཱི་ན་མྤི ཙ་ཀྑུ་ནོ ཝི་ཡ པ་ས་ནྣ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ ཡ་ཐཱ་ས་ཀཾ ཝི་ས་ཡ་གྒ་ཧ་ཎ་པ་ཙྩ་ཡ་ཏཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཙ་ཀྑཱ་དི…པེ… པ་སཱ་ད་རཱུ་པ’’ནྟི. ཝི་པ་རཱི་ཏ་ཏྟཱཏི ཏ་བྦི་དྷུ་ར་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ. ཨ་དྷི་པ་ཏི་ཡ་ཊྛེ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ ཙ་ཀྑཱ་དཱི་ནཾ ཏཱ་ཝ པ་ཉྩ་ནྣཾ ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་དཱི་སུ ཨཱ་དྷི་པ་ཏེ་ཡྻཾ ཏེ་སཾ པ་ཊུ་མ་ནྡ་བྷཱ་ཝཱ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ, ཨི་ཏྠི་པུ་རི་སི་ནྡྲི་ཡ་དྭ་ཡ་སྶ ས་ཀི་ཙྩེ ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡ་སྶ ས་ཧ་ཛ་རཱུ་པཱ་ནུ་པཱ་ལ་ནེ. ཏ་དུ་བྷ་ཡཾ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ. ཨུ་པཱ་དི་ནྣ་ཏྟཱཏི ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ. ཀ་མྨ་ནི་བྦ་ཏྟ་ཉྷི ‘‘མ་མེ་ཏཾ ཕ་ལཾ’’ནྟི ཀ་མྨུ་ནཱ ག་ཧི་ཏཾ ཝི་ཡ ཧོ་ཏི ཨ་པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཏོ.

༤༤༨. ས་ནི་ད་སྶ་ན་ཀ་མྨ་ཛཱ་དཱི་ནཾ ཏི་ཀཱ་ནནྟི ས་ནི་ད་སྶ་ན་ཏྟི་ཀ་སྶ, ཀ་མྨ་ཛཱ་དི་ཏྟི་ཀཱ་ན་ཉྩ. ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀེཏི དྭཱ་ད་ས་ཝི་དྷེ ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀ་རཱུ་པེ. རཱུ་པནྟི རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ནཾ. ད་ཊྛ་བྦ་བྷཱ་ཝ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ས་ཧ ནི་ད་སྶ་ནེ་ནཱ་ཏི ས་ནི་ད་སྶ་ནཾ, པ་ཊི་ཧ་ན་ན་བྷཱ་ཝ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ས་ཧ པ་ཊི་གྷེ་ནཱ་ཏི ས་པྤ་ཊི་གྷཾ, ས་ནི་ད་སྶ་ན་ཉྩ ཏཾ ས་པྤ་ཊི་གྷ་ཉྩཱ་ཏི ས་ནི་ད་སྶ་ན་ས་པྤ་ཊི་གྷཾ. ཏ་ཏྠ ཡ་སྶ ད་ཊྛ་བྦ་བྷཱ་ཝོ ཨ་ཏྠི, ཏཾ ས་ནི་ད་སྶ་ནཾ. ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་གོ་ཙ་ར་བྷཱ་ཝོ་ཝ ད་ཊྛ་བྦ་བྷཱ་ཝོ. ཏ་སྶ རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ན་ཏོ ཨ་ན་ཉྙ་ཏྟེ་པི ཨ་ཉྙེ་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཝི་སེ་སེ་ཏུཾ ཨ་ཉྙཾ ཝི་ཡ ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་ཧ ནི་ད་སྶ་ནེ་ན ས་ནི་ད་སྶ་ན’’ནྟི. དྷ་མྨ་བྷཱ་ཝ་སཱ་མ་ཉྙེ་ན ཧི ཨེ་ཀཱི་བྷཱུ་ཏེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ ཡོ ནཱ་ན་ཏྟ་ཀ་རོ ཝི་སེ་སོ, སོ ཨ་ཉྙོ ཝི་ཡ ཀ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ཙ་རི་ཏུཾ ཡུ་ཏྟོ. ཨེ་ཝཾ ཧི ཨ་ཏྠ་ཝི་སེ་སཱ་ཝ་བོ་དྷོ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཡོ ས་ཡཾ, ནི་སྶ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཙ ས་མྤ་ཏྟཱ་ནཾ, ཨ་ས་མྤ་ཏྟཱ་ན་ཉྩ པ་ཊི་མུ་ཁ་བྷཱ་ཝོ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ པ་ཏ་ནཾ, སོ པ་ཊི་ཧ་ན་ན་བྷཱ་ཝོ, ཡེ་ན བྱཱ་པཱ་རཱ་དི་ཝི་ཀཱ་ར་པ་ཙྩ་ཡ་ནྟ་ར་ས་ཧི་ཏེ་སུ ཙ་ཀྑཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ས་ཡེ་སུ ཝི་ཀཱ་རུ་པྤ་ཏྟི. སེ་སཾ ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ཝི་དྷཾ ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀ་རཱུ་པཾ. ཏ་ཉྷི ས་ནི་ད་སྶ་ན་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ནི་ད་སྶ་ནཾ, ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ས་པྤ་ཊི་གྷཾ. ཨུ་བྷ་ཡ་པ་ཊི་ཀྑེ་པེ་ན ཨ་ནི་ད་སྶ་ན་ཨ་པྤ་ཊི་གྷཾ. ཀ་མྨ་ཏོ ཛཱ་ཏནྟི ཨེ་ཏྠ ཡཾ ཨེ་ཀ་ནྟ་ཀ་མྨ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ཊྛི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི, ཧ་ད་ཡ་ཉྩཱ་ཏི ན་ཝ་ཝི་དྷཾ རཱུ་པཾ, ཡ་ཉྩ ན་ཝ་ཝི་དྷེ ཙ་ཏུ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནེ ཀ་མྨ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ ན་ཝ་ཝི་དྷ་མེ་ཝ རཱུ་པ་ནྟི ཨེ་ཝཾ ཨ་ཊྛཱ་ར་ས་ཝི་དྷ་མྤི ཀ་མྨ་ཏོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཏོ ཀ་མྨ་ཛཾ. ཡ་ཉྷི ཛཱ་ཏ་ཉྩ ཡ་ཉྩ ཛཱ་ཡ་ཏི ཡ་ཉྩ ཛཱ་ཡི་སྶ་ཏི, ཏཾ ས་བྦ་མྤི ‘‘ཀ་མྨ་ཛ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི ཡ་ཐཱ དུ་དྡྷ་ནྟི. ཏ་ད་ཉྙ་པ་ཙྩ་ཡ་ཛཱ་ཏནྟི ཀ་མྨ་ཏོ ཨ་ཉྙ་པ་ཙྩ་ཡ་ཏོ ཛཱ་ཏཾ ཨུ་ཏུ་ཙི་ཏྟཱ་ཧཱ་ར་ཛཾ. ན་ཀུ་ཏོ་ཙི་ཛཱ་ཏནྟི ལ་ཀྑ་ཎ་རཱུ་པ་མཱ་ཧ. ཝི་ཉྙ་ཏྟི་དྭ་ཡཾ, ས་དྡོ, ཨཱ་ཀཱ་ས་དྷཱ་ཏུ, ལ་ཧུ་ཏཱ་དི་ཏྟ་ཡཾ ཙི་ཏྟ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ་ནི ཨ་ཝི་ནི་བྦྷོ་ག་རཱུ་པཱ་ནཱི་ཏི ཨེ་ཏཾ པ་ཉྩ་ད་ས་ཝི་དྷཾ རཱུ་པཾ ཙི་ཏྟ་ཛཾ. ཨཱ་ཀཱ་ས་དྷཱ་ཏུ, ལ་ཧུ་ཏཱ་དི་ཏྟ་ཡཾ, ཨཱ་ཧཱ་ར་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ་ནི ཨ་ཝི་ནི་བྦྷོ་ག་རཱུ་པཱ་ནཱི་ཏི ཨེ་ཏཾ དྭཱ་ད་ས་ཝི་དྷཾ རཱུ་པཾ ཨཱ་ཧཱ་ར་ཛཾ. ཨེ་ཏྠ ས་དྡཾ པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཏེ་ར་ས་ཝི་དྷཾ རཱུ་པཾ ཨུ་ཏུ་ཏོ ས་མུ་ཊྛི་ཏཾ ཨུ་ཏུ་ཛཾ. སེ་སཾ ཀ་མྨ་ཛ་ཏི་ཀེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡཱ་ནུ་སཱ་རེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

༤༤༩. དི་ཊྛཱ་དི་ཙ་ཏུ་ཀྐ་ཝ་སེ་ན, རཱུ་པ་རཱུ་པཱ་དི་ཙ་ཏུ་ཀྐ་ཝ་སེ་ན, ཝ་ཏྠཱ་དི་ཙ་ཏུ་ཀྐ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི པཱ་ཊེ་ཀྐཾ ཙ་ཏུ་ཀྐ་ས་དྡོ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ. ཡཾ རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཨ་ད་ཀྑི ཡཾ པ་སྶ་ཏི ཡཾ ད་ཀྑི་སྶ་ཏི ཡཾ པ་སྶེ་ཡྻ, ཏཾ ས་བྦཾ དི་ཊྛཾ ནཱ་མ དི་ཊྛ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ནཱ་ཏི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ ཡ་ཐཱ དུ་དྡྷ་ནྟི. ཨེ་ས ན་ཡོ སེ་སེ་སུ་པི. ད་སྶ་ན་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱཏི ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་ཏྟཱ. ས་ཝ་ན་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱཏི སོ་ཏ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་ཏྟཱ. ག་ནྡྷ་ར་ས་ཕོ་ཊྛ་བྦ་ཏྟ་ཡནྟི ག་ནྡྷོ ར་སོ ཕོ་ཊྛ་བྦ་ནྟི ཨེ་ཏཾ ཏ་ཡཾ. མུ་ཏཾ ནཱ་མ མུ་ཏྭཱ པ་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་མྤ་ཏྟ་གྒཱ་ཧ་ཀ་ཨི་ནྡྲི་ཡ་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ’’ཏི.

ཀི་མི་དཾ ཕོ་ཊྛ་བྦཾ ནཱ་མཱ་ཏི? པ་ཐ་ཝཱི་ཏེ་ཛོ་ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏུ་ཏྟ་ཡཾ. ཀ་སྨཱ པ་ནེ་ཏྠ ཨཱ་པོ་དྷཱ་ཏུ ཨ་གྒ་ཧི་ཏཱ, ན་ནུ སཱི་ཏ་ཏཱ ཕུ་སི་ཏྭཱ ག་ཡ྄ཧ་ཏི, སཱ ཙ ཨཱ་པོ་དྷཱ་ཏཱུ་ཏི? ས་ཙྩཾ ག་ཡ྄ཧ་ཏི, ན པ་ན སཱ ཨཱ་པོ་དྷཱ་ཏུ. ཀི་ཉྩ་ར་ཧཱི་ཏི? ཏེ་ཛོ་དྷཱ་ཏུ ཨེ་ཝ. མ་ནྡེ ཧི ཨུ་ཎྷ་བྷཱ་ཝེ སཱི་ཏ་བུ་དྡྷི. ན ཧི སཱི་ཏཾ ནཱ་མ ཀོ་ཙི གུ་ཎོ ཨ་ཏྠི, ཀེ་ཝ་ལཾ པ་ན ཨུ་ཎྷ་བྷཱ་ཝ་སྶ མ་ནྡ་ཏཱ་ཡ སཱི་ཏ་ཏཱ་བྷི་མཱ་ནོ. ཀ་ཐ་མེ་ཏཾ ཝི་ཉྙཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ཙེ? ཨ་ན་ཝ་ཊྛི་ཏ་ཏྟཱ སཱི་ཏ་བུ་དྡྷི་ཡཱ ཡ་ཐཱ པཱ་རཱ་པཱ་རེ. ཏ་ཐཱ ཧི གྷ་མྨ་ཀཱ་ལེ ཨཱ་ཏ་པེ ཋི་ཏཱ་ནཾ ཚཱ་ཡཾ པ་ཝི་ཊྛཱ་ནཾ སཱི་ཏ་བུ་དྡྷི ཧོ་ཏི, ཏ་ཏྠེ་ཝ པ་ན པ་ཐ་ཝཱི་ག་བྦྷ་ཏོ ཨུ་ཊྛི་ཏཱ་ནཾ ཨུ་ཎྷ་བུ་དྡྷི. ཡ་དི ཧི སཱི་ཏ་ཏཱ ཨཱ་པོ་དྷཱ་ཏུ སི་ཡཱ, ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཀ་ལཱ་པེ ཨུ་ཎྷ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨུ་པ་ལ་བྦྷེ་ཡྻ, ན ཙ ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་ཏི. ཏ་སྨཱ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི ན ཨཱ་པོ་དྷཱ་ཏུ སཱི་ཏ་ཏཱ་ཏི. ཨི་ད་ཉྩ བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ ཨ་ཝི་ནི་བྦྷོ་ག་ཝུ་ཏྟི་ཏཾ ཨི་ཙྪ་ནྟཱ་ནཾ ཨུ་ཏྟ་རཾ, ཨ་ནི་ཙྪ་ནྟཱ་ན་མྤི པ་ན ཙ་ཏུ་ནྣཾ བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཀ་ལཱ་པེ ཀི་ཙྩ་ད་སྶ་ནེ་ན ས་བྷཱ་ག་ཝུ་ཏྟི་ཏཱ་ཡ སཱ་དྷི་ཏཱ་ཡ ཨུ་ཏྟ་ར་མེ་ཝ. ཡེ པ་ན ‘‘ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ལ་ཀྑ་ཎཾ སཱི་ཏ་ཏཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཏེ་ས་མྤི ཨི་ད་མེ་ཝ ཨུ་ཏྟ་རཾ. ཡ་དི ཧི ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏུ སཱི་ཏ་ཏཱ སི་ཡཱ, ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཀ་ལཱ་པེ ཨུ་ཎྷ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་དྡྷིཾ སཱི་ཏ་ཏཱ ཨུ་པ་ལ་བྦྷེ་ཡྻ, ན ཙ ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་ཏི. ཏ་སྨཱ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི ན ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏུ སཱི་ཏ་ཏཱ་ཏི. ཡེ་སཾ པ་ན དྲ་ཝ་ཏཱ ཨཱ་པོ་དྷཱ་ཏུ, སཱ ཙ ཕུ་སི་ཏྭཱ ག་ཡ྄ཧ་ཏཱི་ཏི ད་སྶ་ནཾ. ཏེ ཝ་ཏྟ་བྦཱ ‘‘དྲ་ཝ་བྷཱ་ཝོ་པི ཕུ་སཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟཱ་ནཾ ཨ་དྷི་མཱ་ན་མ་ཏྟཾ ས་ཎྛཱ་ནཾ ཝི་ཡཱ’’ཏི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ པུ་རཱ་ཏ་ནེ་ཧི –

‘‘དྲ་ཝ་ཏཱ ས་ཧ་ཝུ་ཏྟཱི་ནི, ཏཱི་ཎི བྷཱུ་ཏཱ་ནི ས་མྥུ་སཾ;

‘དྲ་ཝ་ཏཾ ས་མྥུ་སཱ་མཱི’ཏི, ལོ་ཀོ་ཡ་མ་བྷི་མ་ཉྙ་ཏི.

‘‘ཕུ་སཾ བྷཱུ་ཏཱ་ནི ས་ཎྛཱ་ནཾ, མ་ན་སཱ ག་ཎྷ་ཏེ ཡ་ཐཱ;

‘པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏོ ཕུ་སཱ་མཱི’ཏི, ཉཱ་ཏ་བྦཱ དྲ་ཝ་ཏཱ ཏ་ཐཱ’’ཏི.

སེ་སནྟི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ རཱུ་པཱ་དི་ས་ཏྟ་ཝི་དྷཾ རཱུ་པཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཝ་སི་ཊྛཾ ཨེ་ཀ་ཝཱི་ས་ཏི་ཝི་དྷཾ རཱུ་པཾ. ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶེ་ཝཱཏི མ་ནོ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶེ་ཝ. ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎེ་ན རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དཱི་ན་མྤི མ་ནོ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་ཏྟེ ནི་ཡ་མཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ན ཝི་ཉྙཱ་ཏ་རཱུ་པ་ཏཱ་ཏི ས་ངྐ་རཱ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི.

ནི་པྥ་ནྣ་རཱུ་པཾ པ་ནེ་ཏྠ རཱུ་པ་རཱུ་པཾ ནཱ་མཱཏི ཡ་དེ་ཏྠ ཨ་ཊྛ་ཝཱི་ས་ཏི་ཝི་དྷེ རཱུ་པེ ‘‘ནི་པྥ་ནྣ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ རཱུ་པཾ, ཏ་དེ་ཝ རཱུ་པ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཡོ་ག་ཏོ རཱུ་པཾ. རུ་པྤ་ནཾ རཱུ་པཾ, ཏཾ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཡ་ཐཱ ཨ་རི་ས་སོ་ཏི, རཱུ་པ་གུ་ཎ་ཡོ་ག་ཏོ ཝཱ ཡ་ཐཱ ནཱི་ལ་གུ་ཎ་ཡོ་ག་ཏོ ནཱི་ལཾ ཝ་ཏྠ་ནྟི. སྭཱ་ཡཾ རཱུ་པ་ས་དྡོ རུ་ལ༹ྷི་ཡཱ ཨ་ཏཾ་ས་བྷཱ་ཝེ་པི པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཨ་པ་རེ་ན རཱུ་པ་ས་དྡེ་ན ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘རཱུ་པ་རཱུ་པ’’ནྟི ཡ་ཐཱ ཏི་ལ་ཏེ་ལཾ, དུ་ཀྑ་དུ་ཀྑ་ནྟི (ཝི་སུ་དྡྷི. ༢.༥༣༩) ཙ, རུ་པྤ་ན་ས་བྷཱ་ཝཾ རཱུ་པ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ, ཨཱ་ཀཱ་ས་དྷཱ་ཏུ་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཀ་ཐཾ རཱུ་པ་བྷཱ་ཝོ་ཏི? ནི་པྥ་ནྣ་རཱུ་པ་སྶ པ་རི་ཙྪེ་ད་ཝི་ཀཱ་ར་ལ་ཀྑ་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཏ་གྒ་ཏི་ཀ་མེ་ཝཱ་ཏི ‘‘རཱུ་པ’’ནྟྭེ་ཝ ཝུ་ཙྩ་ཏི.

ཝ་ས་ནྟི ཨེ་ཏྠ ཙི་ཏྟ་ཙེ་ཏ་སི་ཀཱ པ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི ཝ་ཏྠུ, ཙི་ཏྟ་ཏཾ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ་ནཾ ཨཱ་དྷཱ་ར་བྷཱུ་ཏཾ རཱུ་པཾ. ཏཾ པ་ན ཚ་བྦི་དྷཾ. ཏ་ཏྠ ཧ་ད་ཡ་རཱུ་པཾ ཝ་ཏྠུ ཨེ་ཝ མ་ནོ་དྷཱ་ཏུ་མ་ནོ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏཱུ་ནཾ ནི་སྶ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ན དྭཱ་རཾ ཨ་ཉྙ་ནི་སྶ་ཡཱ་ནཾ ཙ་ཀྑཱ་དི ཝི་ཡ. ཡ་ཐཱ ཧི ཙ་ཀྑཱ་དཱི་ནི ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ནཱ་དཱི་ནཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ དྭཱ་རཾ ཧོ་ནྟི, ན ཨེ་ཝཾ ཧ་ད་ཡ་ཝ་ཏྠུ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཧ་ད་ཡ་རཱུ་པཾ ནཱ་མ, ཏཾ ཝ་ཏྠུ, ན དྭཱ་ར’’ནྟི. ཝི་ཉྙ་ཏྟི་དྭ་ཡཾ དྭཱ་རཾ ཀ་མྨ་དྭཱ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏ་ནྣི་སྶི་ཏ་སྶ ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ན ཝ་ཏྠུ. པ་སཱ་ད་རཱུ་པཾ ཝ་ཏྠུ ཙེ་ཝ ཨ་ཏྟ་ས་ནྣི་སྶི་ཏ་སྶ ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་དི་ཀ་སྶ, དྭཱ་ར་ཉྩ ཨ་ཉྙ་ནི་སྶི་ཏ་སྶ ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ནཱ་དི་ཀ་སྶ. སེ་སཾ ཨེ་ཀ་ཝཱི་ས་ཏི་ཝི་དྷཾ རཱུ་པཾ ཝུ་ཏྟ་ཝི་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ ནེ་ཝ ཝ་ཏྠུ ན ཙ དྭཱ་རཾ.

༤༥༠. ཨེ་ཀ་ཏོ ཨེ་ཝ ཛཱ་ཏཾ ཨེ་ཀ་ཛཾ. ན་ནུ ཙ ཨེ་ཀ་ཏོ ཨེ་ཝ པ་ཙྩ་ཡ་ཏོ པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ་སྶ ཨུ་པྤ་ཏྟི ན་ཏྠཱི་ཏི? ས་ཙྩཾ ན་ཏྠི, རཱུ་པ་ཛ་ན་ཀ་པ་ཙྩ་ཡེ་སུ ཨེ་ཀ་ཏོ་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ན ཧི རཱུ་པུ་པྤ་ཏྟི རཱུ་པ་ཛ་ན་ཀ་ཏོ ཨ་ཉྙཾ པ་ཙྩ་ཡཾ ཨ་པེ་ཀྑ་ཏི. དྭི་ཛནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨི་མེ་སནྟི ཨི་མེ་སཾ པ་བྷེ་དཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན. ཀ་མྨ་ཛ་མེ་ཝཱཏི ཀ་མྨ་ཏོ ཨེ་ཝ ཛཱ་ཏཾ. ཙི་ཏྟ་ཛ་མེ་ཝཱཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཙི་ཏྟ་ཏོ ཙ ཨུ་ཏུ་ཏོ ཙ ཛཱ་ཏནྟི ཀཱ་ལེ་ན ཙི་ཏྟ་ཏོ, ཀཱ་ལེ་ན ཨུ་ཏུ་ཏོ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཙི་ཏྟ་ཏོ ཙ ཨུ་ཏུ་ཏོ ཙ ཛཱ་ཏཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. ཏཾ དྭི་ཛཾ དྭཱི་ཧི ཛཱ་ཏ་ནྟི. པ་ར་ཏོ དྭཱི་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ས་དྡཱ་ཡ་ཏ་ན་མེ་ཝཱཏི ཨེ་ཏྠ ཡཾ ཙི་ཏྟ་ཛཾ ས་དྡཱ་ཡ་ཏ་ནཾ, ཏཾ ས་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཀ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨེ་ཀེ. ཨ་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཀོ་པི ཨ་ཏྠི ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་པྥཱ་ར་ས་དྡོ་ཏི པོ་རཱ་ཎཱ.

ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་པྥཱ་ར་ས་དྡོ ན སོ་ཏ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻོ་ཏི ཧི ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟ་མ་ཧཱ་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝཱ་དཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཙི་ཏྟ་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་སྶ ས་དྡ་སྶ ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ཝི་ནཱ་པི ཨུ་པྤ་ཏྟི ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦཱ. ན ཧི ཝི་ཉྙ་ཏྟི ‘‘ཀཱ་ཡ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཝི་ཉྙ་ཏྟཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཨ་སོ་ཏ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻེ་ན ས་དྡེ་ན ས་ཧ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ ཙི་ཏྟ་ཛེ་ནཱ་པི ས་དྡ་ན་ཝ་ཀེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ. སོ ཙ ཝཱ་དོ ‘‘ས་དྡོ ཙ ཧོ་ཏི, ན སོ་ཏ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻོ ཙཱ’’ཏི ཝི་རུ་དྡྷ་མེ་ཝེ་ཏ་ནྟི མ་ཉྙ་མཱ་ནེ་ཧི ས་ངྒ་ཧ་ཀཱ་རེ་ཧི པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟོ. ཨ་པ་རེ པ་ན མ་ཧཱ་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝཱ་དཾ ཨ་པྤ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡཾ ཝ་ཎྞེ་ནྟི. ཀ་ཐཾ? ‘‘ཛི་ཝ྄ཧཱ་ཏཱ་ལུ་ཙ་ལ་ནཱ་དི་ཀཾ ཝི་ཏ་ཀྐ་ས་མུ་ཊྛི་ཏཾ ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ས་ཧ་ཛ་མེ་ཝ སུ་ཁུ་མ་ས་དྡཾ དི་བྦ་སོ་ཏེ་ན སུ་ཏྭཱ ཨཱ་དི་ས་ཏཱི’’ཏི སུ་ཏྟེ, པ་ཊྛཱ་ནེ ཙ ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀཾ ས་དྡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ སོ་ཏ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝོ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་པྥཱ་ར་ས་དྡ་སྶ ཨ་སོ་ཏ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི. ཏཾ ཙ་ཏུ་ཛཾ. ཨ་ཝ་སེ་སནྟི ཨ་ཝི་ནི་བྦྷོ་ག་རཱུ་པེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨཱ་ཀཱ་ས་དྷཱ་ཏུ་མཱ་ཧ.

ལ་ཀྑ་ཎ་རཱུ་པཾ པ་ན ན་ཀུ་ཏོ་ཙི་ཛཱ་ཏནྟི ཀུ་ཏོ་ཙི་པི པ་ཙྩ་ཡ་ཏོ ན ཛཱ་ཏཾ, ནཱ་པི ས་ཡ་མེ་ཝ ཛཱ་ཏཾ པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ཝི་ནཱ ས་ཡ་མེ་ཝ ཛཱ་ཏ་སྶ ས་བྦེ་ན ས་བྦཾ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཀ་ཐཾ པ་ནེ་ཏཾ ཝི་ཉྙཱ་ཏ་བྦཾ ལ་ཀྑ་ཎ་རཱུ་པཾ ན ཛཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི? ལ་ཀྑ་ཎཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨུ་པྤ་ཏྟི་མ་ནྟཱ་ནཾ ཧི རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དཱི་ནཾ ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནི ཝི་ཛྫ་ནྟི, ན ཨེ་ཝཾ ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་ནཾ. ཏ་སྨཱ ཝི་ཉྙཱ་ཏ་བྦ་མེ་ཏཾ ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ན ཛཱ་ཡ་ནྟཱི་ཏི. སི་ཡཱ པ་ནེ་ཏཾ ‘‘ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནི ཝི་ཛྫ་ནྟཱི’’ཏི? ཏཾ ན, ཀ་སྨཱ? ཏ་ཐཱ ས་ཏི ཨ་ན་ཝ་ཊྛཱ་ནཱ་པ་ཏྟི་ཏོ. ཡ་དི ཧི ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དི་མ་ནྟཱ་ནི སི་ཡུཾ, ཏཱ་ནི་པི ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དི་མ་ནྟཱ་ནི, ཏཱ་ནི་པི ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དི་མ་ནྟཱ་ནཱི་ཏི ཨ་ན་ཝ་ཊྛཱ་ན་མེ་ཝ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ཏ་སྨཱ སུ་ཊྛུ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ན ཛཱ་ཡ་ནྟཱི’’ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ན ཧི ཨུ་པྤཱ་ད་སྶ ཨུ་པྤཱ་དོ ཨ་ཏྠི, ཨུ་པྤ་ནྣ་སྶ ཙ པ་རི་པཱ་ཀ་བྷེ་ད་མ་ཏྟཾ ཨི་ཏ་ར་དྭ་ཡ’’ནྟི, ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་ནྟི ཨ་ཏྠོ.

ཏ་ཏྠ ‘‘ཨུ་པྤཱ་དོ ན་ཏྠཱི’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ཨུ་པྤཱ་ད་སྶ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཱ་བྷཱ་ཝ་མཱ་ཧ. ཨ་ས་ཏི ཨུ་པྤཱ་དེ ཀུ་ཏོ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་ནྟི མ་ཏྟགྒ་ཧ་ཎེ་ན ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་སྶ ཨུ་པྤཱ་དཱ་བྷཱ་ཝ་མྤི. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཛཱ་ཏི་ཡཱ ཀུ་ཏོ་ཙི ཛཱ་ཏ་ཏཱ་ཝ་ཙ་ནཾ ཀ་ཐ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་མྤཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཀི་ཙྩཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ཀྑ་ཎེ དི་ཊྛ་ཏྟཱཏི ཡེ ཏེ ཙི་ཏྟཱ་ད་ཡོ རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དཱི་ནཾ རཱུ་པཱ་ནཾ ཛ་ན་ཀ་པ་ཙྩ་ཡཱ, ཏེ་སཾ ཏ་དུ་པྤཱ་ད་ནཾ པ་ཏི ཨ་ནུ་པ་ར་ཏ་བྱཱ་པཱ་རཱ་ནཾ ཡོ སོ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝཱུ་པ་ལ་ཀྑ་ཎཱི་ཡོ ཀི་ཙྩཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ཀྑ་ཎོ, ཏ་དཱ ཛཱ་ཡ་མཱ་ནཱ་ནཾ རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དཱི་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཝི་ཀཱ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝེ་ནེ་ཡྻ་པུ་གྒ་ལ་ཝ་སེ་ན ཛཱ་ཏི་ཡཱ ཀུ་ཏོ་ཙི པ་ཙྩ་ཡ་ཏོ ཛཱ་ཏ་ཏྟཾ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཾ ཡ་ཐཱ ཏཾ ཙི་ཏྟ་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་ཏཱ་དི ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཨཱ་དཱི་ནཾ. ཨ་ཡ་ཉྷེ་ཏྠ ས་ངྑེ་པ་ཏྠོ – ཡེ་ཧི པ་ཙྩ་ཡ་དྷ་མྨེ་ཧི རཱུ་པཱ་ད་ཡོ ཨུ་པྤ་ཛྫེ་ཡྻུཾ, ཏེ་སཾ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝཱུ་པ་ག་མ་ན་ཀྑ་ཎེ ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་མཱ་ནཱ རཱུ་པཱ་ད་ཡོ ཏ་ཏོ པུ་རེ, པ་ཙྪཱ ཙ ཨ་ནུ་པ་ལ་བྦྷ་མཱ་ནཱ ཏ་ཏོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟཱི་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ཛཱ་ཏི་པི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ ཛཱ་ཏི་ཡཱ ཀུ་ཏོ་ཙི ཛཱ་ཏ་ཏཱ སི་དྡྷཱ, ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ ཝེ་ནེ་ཡྻ་པུ་གྒ་ལ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི? ན་ཡི་ད་མེ་ཝཾ ཛཱ་ཡ་མཱ་ན་དྷ་མྨ་ཝི་ཀཱ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ཏྟཱ. ཡ་དི ཧི དྷ་མྨོ ཝི་ཡ ཨུ་པ་ལ་བྦྷེ་ཡྻ ཛཱ་ཏི, ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡོ་ཝ ཏ་སྶཱ ཀུ་ཏོ་ཙི ཛཱ་ཏ་བྷཱ་ཝོ, ན ཨེ་ཝ་མུ་པ་ལ་བྦྷ་ཏི, ཨ་ཐ ཁོ ཝི་ཀཱ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན. ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཝེ་ནེ་ཡྻ་པུ་གྒ་ལ་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི.

ཏ་དཱ ཀི་ར སོ་ཏཱུ་ནཾ ཨེ་ཝཾ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ‘‘ཨ་ཡཾ ཛཱ་ཏི ས་བྦེ་སཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་བྷ་ཝོ, ས་ཡ་ཉྩ ན ཀུ་ཏོ་ཙི ཛཱ་ཡ་ཏི ཡ་ཐཱ ཏཾ པ་ཀ་ཏི་ཝཱ་དཱི་ནཾ པ་ཀ་ཏཱི’’ཏི, ཏཾ ནེ་སཾ མི་ཙྪཱ་གཱ་ཧཾ ཝི་དྷ་མེ་ནྟོ ས་ཏྠཱ ‘‘ཨུ་པ་ཙ་ཡོ ས་ནྟ་ཏཱི’’ཏི དྭི་དྷཱ བྷི་ནྡི་ཏྭཱ ཀུ་ཏོ་ཙི པ་ཙྩ་ཡ་ཏོ ཛཱ་ཏ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ དེ་སེ་སི, ན པ་ན ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཾ པ་ཙྩ་ཡ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཀི་ཙྩཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ཀྑ་ཎེ ཨ་ད་སྶ་ན་ཏོ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཀ་ཐཾ ‘‘ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཾ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤ་ནྣ’’ནྟི (སཾ. ནི. ༢.༢༠) ཝུ་ཏྟཾ? ཡ་སྨཱ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤ་ནྣཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་རི་པཱ་ཀ་བྷ་ངྒ་ཏཱ་ཡ ཏེ་སུ ས་ནྟེ་སུ ཧོ་ནྟི, ན ཨ་ས་ནྟེ་སུ. ན ཧི ཨ་ཛཱ་ཏཾ པ་རི་པ་ཙྩ་ཏི, བྷི་ཛྫ་ཏི ཝཱ, ཏ་སྨཱ ཏཾ ཛཱ་ཏི་པ་ཙྩ་ཡ་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཾ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤ་ནྣ’’ནྟི (སཾ. ནི. ༢.༢༠) པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན སུ་ཏྟེ་སུ ཝུ་ཏྟཾ. ཡོ པ་ནེ་ཏྠ ཀཱ་མ་བྷ་ཝཱ་དཱི་སུ ཀ་མྨཱ་དི་ནཱ པ་ཙྩ་ཡེ་ན ཡོ་ནི་ཝི་བྷཱ་ག་ཏོ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཡཾ, པ་ཝ་ཏྟི་ཡ་ཉྩ རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟི་བྷེ་དོ ཝ་ཏྟ་བྦོ, སོ པ་ར་ཏོ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཨཱ་ཝི བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི་ཏི ན ཝུ་ཏྟོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦོ.

ཨི་ཏི རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷེ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཀ་ཐཱ་མུ་ཁ་ཝ་ཎྞ་ནཱ.

ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༤༥༡. ཡཾ ཀི་ཉྩཱིཏི ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་པ་རི་ཡཱ་དཱ་ན་དཱི་པ་ཀེ་ན པ་ད་དྭ་ཡེ་ན ཝེ་ད་ཡི་ཏ་སྶ བ་ཧུ་བྷེ་ད་ཏཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཾ རཱ་ས་ཊྛཾ ཨུ་ལླི་ངྒེ་ཏི. ཝེ་ད་ཡི་ཏཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ར་སཱ་ནུ་བྷ་ཝ་ནཾ ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཝེ་ད་ཡི་ཏ་ལ་ཀྑ་ཎཾ. ས་བྦཾ ཏཾ དྷ་མྨ་ཛཱ་ཏ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ, པུ་བྦེ ཝཱ རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ ཨ་དྷི་ཀཱ་ར་ཏོ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཀ་ཏོ ཀ་ཏྭཱཏི ཨ་ཏཱི་ཏཱ་དི་བྷེ་ད་བྷི་ནྣཾ ས་བྦཾ ཏཾ བུ་དྡྷི་ཡཱ ཨེ་ཀ་ཏོ ཀ་ཏྭཱ. ཨེ་ཝ་ཉྷི རཱ་ས་ཊྛ་སྶ ས་མྦྷ་ཝོ. ནཱི་ལཱ་དི་བྷེ་ད་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ ས་ཉྫཱ་ན་ནཾ, ‘‘ནཱི་ལཾ པཱི་ཏཾ དཱི་གྷཾ ར་སྶ’’ནྟི (དྷ. ས. ༦༡༥) ཙ ཨཱ་དི་ནཱ ས་ཉྙུ་པྤཱ་ད་ཝ་སེ་ན ཛཱ་ན་ནཾ ག་ཧ་ཎཾ ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ས་ཉྫཱ་ན་ན་ལ་ཀྑ་ཎཾ. ཨ་བྷི་ས་ངྑ་ར་ཎཾ ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ནཾ བྱཱ་པཱ་རཱ་པ་ཏྟི, ཨ་བྷི་ས་ནྡ་ཧ་ནཾ ཝཱ, ཨུ་བྷ་ཡ་ཐཱ་པི ཙེ་ཏ་ནཱ་པ་དྷཱ་ན་ཏཱ་ཡ ས་ངྑཱ་ར་ཀྑ་ནྡྷ་སྶ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་བྷི་ས་ངྑ་ར་ཎ་ལ་ཀྑ་ཎ’’ནྟི. ཏ་ཐཱ ཧི སུ་ཏྟ་ནྟ་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡེ ས་ངྑཱ་ར་ཀྑ་ནྡྷཾ ཝི་བྷ་ཛ་ནྟེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ‘‘ཙ་ཀྑུ་ས་མྥ་སྶ་ཛཱ ཙེ་ཏ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཝི་བྷ. ༢༡) ཙེ་ཏ་ནཱ་ཝ ཝི་བྷ་ཏྟཱ. མི་ནི་ཏ་བྦ་ཝ་ཏྠུཾ ནཱ་ལི༹་ཡཱ མི་ན་མཱ་ནོ པུ་རི་སོ ཝི་ཡ ཡེ་ན ས་ཉྫཱ་ན་ནཱ་ཀཱ་ར་ཝི་སི་ཊྛེ་ན ཨཱ་ཀཱ་རེ་ན ཝི་ས་ཡཾ ག་ཎྷཱ་ཏི, ཏཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱུ་པ་ལ་དྡྷི་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཝི་ཛཱ་ན་ནཾ ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཝི་ཛཱ་ན་ན་ལ་ཀྑ་ཎཾ. ཨི་ཏ་རེ ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷཱ་ད་ཡོ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཎེ་ན ཨེ་ཀུ་པྤཱ་དཱ་དི་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ས་མཱ་ན་ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ཝི་བྷཱ་ག་ཏོ ཙ.

ཨ་ཏྟ་ནཱ ‘‘ཝི་ཛཱ་ན་ན་ལ་ཀྑ་ཎ’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ སུ་ཏྟེ་ན ས་མ་ཏྠེ་ཏུཾ ‘‘ཡཾ ཀི་ཉྩཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་ཐཱ་པ་ཙྩ་ཡཾ པ་ཝ་ཏྟི་མ་ཏྟ་མེ་ཏཾ, ཡ་དི་དཾ ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨོ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཝི་ཛཱ་ན་ན་ལ་ཀྑ་ཎ’’ནྟི བྷཱ་ཝ་སཱ་དྷ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ཝཱ ཝི་ནི་མུ་ཏྟོ ཀོ་ཙི ཀ་ཏྟཱ ནཱ་མ ན་ཏྠཱི་ཏི ཏ་སྶེ་ཝ ཀ་ཏྟུ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཝི་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཡཾ ཝི་ཛཱ་ན་ན་ཊྛེ་ན ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ, ཏ་དེ་ཝ ཙི་ནྟ་ནཱ་དི་ཨ་ཏྠེ་ན ཙི་ཏྟཾ, མ་ན་ན་ཊྛེ་ན མ་ནོཏི པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ་པི ནཾ བོ་དྷེ་ཏི. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཙ ཁ་ནྡྷ་ཏོ, བྷེ་ད་ཏོ, པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ ཙ ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏཾ ཧོ་ཏི.

ཛཱ་ཡ་ནྟི ཨེ་ཏྠ ཝི་ས་དི་སཱ་པི ས་དི་སཱ་ཀཱ་རཱ་ཏི ཛཱ་ཏི, ས་མཱ་ནཱ་ཀཱ་རོ. སཱ པ་ནཱ་ཡཾ ཛཱ་ཏི ཀཱ་མཾ ཨ་ནེ་ཀ་ཝི་དྷཱ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རཱ, ཏཾ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་མེ་ཝ པ་ན ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཀུ་ས་ལཾ, ཨ་ཀུ་ས་ལཾ, ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་ཉྩཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཀུ་ས་ལ་ཊྛེ་ན ཀུ་ས་ལཾ. ཀོ་ཡཾ ཀུ་ས་ལ་ཊྛོ ནཱ་མ? ཨཱ་རོ་གྱ་ཊྛོ ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་ཊྛོ སུ་ཁ་ཝི་པཱ་ཀ་ཊྛོ. ཨཱ་རོ་གྱ་ཊྛེ་ནཱ་པི ཧི ཀུ་ས་ལཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ‘‘ཀ་ཙྩི ནུ བྷོ་ཏོ ཀུ་ས་ལ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཛཱ. ༡.༡༥.༡༤༦; ༢.༢༠.༡༢༩). ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་ཊྛེ་ནཱ་པི ‘‘ཀ་ཏ་མོ པ་ན, བྷ་ནྟེ, ཀུ་ས་ལོ ཀཱ་ཡ་ས་མཱ་ཙཱ་རོ? ཡོ ཁོ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཨ་ན་ཝ་ཛྫོ ཀཱ་ཡ་ས་མཱ་ཙཱ་རོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༢.༣༦༡). སུ་ཁ་ཝི་པཱ་ཀ་ཊྛེ་ནཱ་པི ‘‘ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་མཱ་དཱ་ན་ཧེ་ཏཱུ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༣.༨༠). ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟ་ཉྷི རཱ་གཱ་དཱི་ནཾ ཙེ་ཏ་སི་ཀ་རོ་གཱ་ནཾ ཨ་ཝ་ཛྫ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ནཾ པ་ཊི་པ་ཀྑ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, སུ་ཁ་ཝི་པཱ་ཀ་ཝི་པ་ཙྩ་ན་ཏོ ཙ ཨ་རོ་གཾ, ཨ་ན་ཝ་ཛྫཾ, སུ་ཁ་ཝི་པཱ་ཀ་ཉྩཱ་ཏི.

ས་དྡ་ཏྠ་ཏོ པ་ན ཀུ་ཙྪི་ཏེ པཱ་པ་དྷ་མྨེ ས་ལ་ཡ་ཏི ཙ་ལ་ཡ་ཏི ཀ་མྨེ་ཏི ཝི་དྡྷཾ་སེ་ཏཱི་ཏི ཀུ་ས་ལཾ. ཀུ་ཙྪི་ཏེ་ན ཝཱ ཨཱ་ཀཱ་རེ་ན ས་ཡ་ནྟཱི་ཏི ཀུ་སཱ, པཱ་པ་དྷ་མྨཱ, ཏེ ཀུ་སེ ལུ་ནཱ་ཏི ཚི་ནྡ་ཏཱི་ཏི ཀུ་ས་ལཾ. ཀུ་ཙྪི་ཏཱ་ནཾ ཝཱ སཱ་ན་ཏོ ཏ་ནུ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ ཉཱ་ཎཾ ཀུ་སཾ ནཱ་མ, ཏེ་ན ལཱ་ཏ་བྦཾ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཀུ་ས་ལཾ. ཡ་ཐཱ ཝཱ ཀུ་སོ ཨུ་བྷ་ཡ་བྷཱ་ག་ག་ཏཾ ཧ་ཏྠ་པ་དེ་སཾ ལུ་ནཱ་ཏི, ཨེ་ཝ་མི་དཾ ཨུ་པྤ་ནྣཱ་ནུ་པྤ་ནྣ་ཝ་སེ་ན ཨུ་བྷ་ཡ་བྷཱ་ག་ག་ཏཾ སཾ་ཀི་ལེ་ས་པ་ཀྑཾ ལུ་ནཱ་ཏི ཚི་ནྡ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཀུ་སོ ཝི་ཡ ལུ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ཀུ་ས་ལཾ. ཀུ་ཙྪི་ཏཱ་ནཾ ཝཱ སཱ་ཝ་ཛྫ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་ལ་ན་ཏོ སཾ་ཝ་ར་ཎ་ཏོ ཀུ་ས་ལཾ. ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ན ཧི ཨ་ཀུ་ས་ལཱ པ་ཝ་ཏྟི་ནི་ཝཱ་ར་ཎེ་ན, ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་བྷཱ་ཝཱ་པཱ་ད་ནེ་ན ཙ མ་ན་ཙྪ་ཊྛེ་སུ དྭཱ་རེ་སུ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ སཾ་ཝུ་ཏཱ པི་ཧི་ཏཱ ཧོ་ནྟི. ཀུ་ཙྪི་ཏེ ཝཱ པཱ་པ་དྷ་མྨེ ས་ལ་ཡ་ཏི ཀ་མྤེ་ཏི ཨ་པ་ནེ་ཏཱི་ཏི ཀུ་ས་ལཾ. ཀུ་ཙྪི་ཏཱ་ནཾ ཝཱ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་དཱི་ནཾ པཱ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ སཱ་ན་ཏོ ནི་སཱ་ན་ཏོ ཏེ་ཛ་ན་ཏོ ཀུ་སཱ, དོ་ས་ལོ་བྷཱ་ད་ཡོ. དོ་སཱ་དཱི་ན་ཉྷི ཝ་སེ་ན ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡ ཏི་ཀྑ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་དཱི་ནཾ མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཛྫ་ཏཱ, ཏེ ཀུ་སེ ལུ་ནཱ་ཏི ཚི་ནྡ་ཏཱི་ཏི ཀུ་ས་ལཾ. ཀུ་ཙྪི་ཏཱ་ནཾ ཝཱ སཱ་ན་ཏོ ཨ་ནྟ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ ཝི་ནཱ་ས་ན་ཏོ ཀུ་སཱ་ནི, པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ་ནི ས་དྡྷཱ་དཱི་ནི ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི, ཏེ་ཧི ལཱ་ཏ་བྦཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཀུ་ས་ལཾ. ‘‘ཀུ’’ ཨི་ཏི ཝཱ བྷཱུ་མི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཏཾ་ས་དི་ས་སྶ ཨ་ཏྟ་ནོ ནི་སྶ་ཡ་བྷཱུ་ཏ་སྶ རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་པྤ་བ་ནྡྷ་སྶ ས་མྤ་ཏི, ཨཱ་ཡ་ཏི་ཉྩ ཨ་ནུ་ད་ཧ་ནེ་ན ཝི་ནཱ་ས་ན་ཏོ ཀུཾ སི་ཡ་ནྟཱི་ཏི ཀུ་སཱ, རཱ་གཱ་ད་ཡོ, ཏེ ཝི་ཡ ཨ་ཏྟ་ནོ ནི་སྶ་ཡ་སྶ ལ་ཝ་ན་ཏོ ཚི་ནྡ་ན་ཏོ ཀུ་ས་ལཾ. པ་ཡོ་ག་ས་མྤཱ་དི་ཏཱ ཧི ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨཱ ཨ་ཙྩ་ནྟ་མེ་ཝ རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་དྷ་མྨེ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཀ་ར་ཎེ་ན ས་མུ་ཙྪི་ནྡ་ནྟཱི་ཏི.

ན ཀུ་ས་ལ་ནྟི ཨ་ཀུ་ས་ལཾ, ཀུ་ས་ལ་པ་ཊི་པ་ཀྑ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ན ཀུ་ས་ལ་ནྟི ཧི ཀུ་ས་ལ་པ་ཊི་ཀྑེ་པེ་ན ཨ་ཀུ་ས་ལ་པ་ད་སྶ ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་བྷེ་དེ་ན ཨ་ཏྠེ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནེ ཡ་ཐཱ ཡཾ དྷ་མྨ་ཛཱ་ཏཾ ན ཨ་རོ་གཾ, ན ཨ་ན་ཝ་ཛྫཾ, ན སུ་ཁ་ཝི་པཱ་ཀཾ, ན ཙ ཀོ་ས་ལླ་ས་མྦྷཱུ་ཏཾ, ཏཾ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ནྟི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ད་སྶི་ཏོ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཡཾ ན ཀུ་ཙྪི་ཏཱ་ནཾ ས་ལ་ན་ས་བྷཱ་ཝཾ, ན ཀུ་སཱ་ནཾ ལ་ཝ་ན་ས་བྷཱ་ཝཾ, ན ཀུ་སེ་ན ཀུ་སེ་ཧི ཝཱ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏ་བྦཾ, ན ཙ ཀུ་སོ ཝི་ཡ ལ་ཝ་ན་ཀཾ, ཏཾ ཨ་ཀུ་ས་ལཾ ནཱ་མཱ་ཏི ཨ་ཡ་མྤི ཨ་ཏྠོ ད་སྶི་ཏོ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ ཡ་སྨཱ ཀུ་ས་ལཾ ཨ་ཀུ་ས་ལ་སྶ ཨུ་ཛུ་ཝི་པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་བྷཱུ་ཏཾ, ཡ་ཏོ ཙེ་ཏ་སི་ཀ་རོ་ག་པ་ཊི་པ་ཀྑཱ་དི་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་རོ་གཱ་དི་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན་པི བོ་དྷི་ཏཾ, ཏ་སྨཱ ཨ་ཀུ་ས་ལཾ པ་ན ཀུ་ས་ལ་སྶ ཨུ་ཛུ་ཝི་པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་བྷཱུ་ཏ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཀུ་ས་ལ་པ་ཊི་པ་ཀྑ་ནྟི ཨ་ཏྠོ’’ཏི. ཏཾ པ་ན ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ པ་ཧཱ་ཡ་ཀ་པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.

ན བྱཱ་ཀ་ཏ་ནྟི ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏཾ, ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཀ་ཐི་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏྠ ཀུ་ས་ལ་བྷཱ་ཝོ ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་སུ་ཁ་ཝི་པཱ་ཀ་ཊྛོ. ཨ་ཀུ་ས་ལ་བྷཱ་ཝོ སཱ་ཝ་ཛྫ་དུ་ཀྑ་ཝི་པཱ་ཀ་ཊྛོ, ཏ་དུ་བྷ་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཏེ་ནེ་ཝ ཨ་རོ་ག་ས་རོ་གཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ན ཙ ཨ་ཝུ་ཏྟ་ཏཱ ཝ་ཎྞི་ཏཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཱ. ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘ཀུ་ས་ལཾ ཨ་ཀུ་ས་ལ’’ནྟི ཙ ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལ་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ ཨ་ཝུ་ཏྟ་ཏཱ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ན པ་ཀཱ་ར་ནྟ་རེ་ན. ཨ་ཝུ་ཏྟ་ཏཱ ཙེ་ཏྠ ན ཏ་ཐཱ ཨ་ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཱ་མ་ཏྟེ་ན, ཨ་ཐ ཁོ ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ཡ ཏེ་སཾ དྷ་མྨཱ་ན་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཏ་ཐཱ ཧེ་ཏཾ ‘‘ཨ་ཝི་པཱ་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི.

༤༥༢. བྷཱུ་མི་བྷེ་ད་ཏོཏི བྷ་ཝ་ནྟི ཨེ་ཏྠ དྷ་མྨཱ་ཏི བྷཱུ་མི, ཋཱ་ནཾ, ཨ་ཝ་ཏྠཱ ཙ. ཨ་ཝ་ཏྠཱ་པི ཧི ཨ་ཝ་ཏྠཱ་ཝ་ནྟཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཊྛཱ་ནཾ ཝི་ཡ ག་ཡ྄ཧ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ནེ་སཾ སུ་ཁ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཏ་ཏྠ ལོ་ཀི་ཡཱ བྷཱུ་མི ཋཱ་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ, ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ ཨ་ཝ་ཏྠཱ་ཝ་སེ་ན. ལོ་ཀི་ཡཱ ཝཱ ཋཱ་ནཱ་ཝ་ཏྠཱ་ཝ་སེ་ན, ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ ཨ་ཝ་ཏྠཱ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ. ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རནྟི ཨེ་ཏྠ ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མོ ཀི་ལེ་ས་ཀཱ་མོ་ཏི དྭེ ཀཱ་མཱ. ཏེ་སུ ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མོ ཝི་སེ་ས་ཏོ པ་ཉྩ ཀཱ་མ་གུ་ཎཱ ཀཱ་མཱི་ཡ་ནྟཱི་ཏི, ཀི་ལེ་ས་ཀཱ་མོ ཏ་ཎྷཱ ཀཱ་མེ་ཏཱི་ཏི. ཏེ དྭེ་པི ས་ཧི་ཏཱ ཧུ་ཏྭཱ ཡ་ཏྠ ཨ་ཝ་ཙ་ར་ནྟི, ཏཾ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཾ. ཀིཾ པ་ན ཏ་ནྟི? ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ཝི་དྷོ ཀཱ་མ་བྷ་ཝོ. ཨི་དཾ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཏ་ཏྠ ཨ་ཝ་ཙ་ར་ཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཾ ཨེ་ཀ་སྶ ཨ་ཝ་ཙ་ར་ས་དྡ་སྶ ལོ་པཾ ཀ་ཏྭཱ. ཨེ་ཝཾ རཱུ་པཱ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རཱ་ནིཔི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ནི རཱུ་པ་ཏ་ཎྷཱ རཱུ་པཾ, ཨ་རཱུ་པ་ཏ་ཎྷཱ ཨ་རཱུ་པ་ནྟི ཀ་ཏྭཱ. ཨ་ཐ ཝཱ ཀཱ་མ་ཏ་ཎྷཱ ཀཱ་མོ ཨུ་ཏྟ་ར་པ་ད་ལོ་པེ་ན, ཨ་ཝ་ཙ་ར་ཏི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཨ་ཝ་ཙ་རཾ, ཀཱ་མ་སྶ ཨ་ཝ་ཙ་རཾ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཾ. ཨེ་ཝཾ རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རཱ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རཱ་ནིཔི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ནི. ལོ་ཀ་ཏོ ཨུ་ཏྟ་ར་ཏཱི་ཏི ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཾ ཀུ་ས་ལ་སྶ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ. ཨི་ཏ་རཾ པ་ན ལོ་ཀ་ཏོ ཨུ་ཏྟི་ཎྞ་ནྟི ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཾ.

སོ་མ་ན་སྶུ་པེ་ཀྑཱ་ཉཱ་ཎ་ས་ངྑཱ་ར་བྷེ་ད་ཏོཏི ཨེ་ཏྠ སོ་མ་ན་སྶུ་པེ་ཀྑཱ་བྷེ་དོ ཏཱ་ཝ ཡུ་ཏྟོ ཏེ་སཾ བྷི་ནྣ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ, ཉཱ་ཎ་ས་ངྑཱ་ར་བྷེ་དོ པ་ན ཀ་ཐ་ནྟི? ནཱ་ཡཾ དོ་སོ ཉཱ་ཎ་ས་ངྑཱ་ར་ཀ་ཏོ བྷེ་དོ་ཉཱ་ཎ་ས་ངྑཱ་ར་བྷེ་དོ, སོ ཙ ཏེ་སཾ བྷཱ་ཝཱ་བྷཱ་ཝ་ཀ་ཏོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ. སོ་བྷ་ནཾ མ་ནོ, སུ་ནྡ་རཾ ཝཱ མ་ནོ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི སུ་མ་ནོ, སུ་མ་ན་སྶ བྷཱ་ཝོ སོ་མ་ན་སྶཾ, མཱ་ན་སི་ཀ་སུ་ཁཱ ཝེ་ད་ནཱ རུ་ལ༹ྷི་ཡཱ, སོ་མ་ན་སྶེ་ན ཨུ་པྤཱ་ད་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ བྷ་ངྒཱ ས་ཧ་ག་ཏཾ པ་ཝ་ཏྟཾ སཾ་ས་ཊྛཾ, ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. སོ་མ་ན་སྶ་ས་ཧ་ག་ཏ་ཏཱ ཙ་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨི་ཊྛཱ་ར་མྨ་ཎེ ཧི ཙི་ཏྟཾ སོ་མ་ན་སྶ་ས་ཧ་ག་ཏཾ ཧོ་ཏི. ན་ནུ ཙ ཨི་ཊྛཱ་ར་མྨ་ཎཾ ལོ་བྷ་སྶ ཝ་ཏྠུ, ཀ་ཐཾ ཏ་ཏྠ ཀུ་ས་ལཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི? ན་ཡི་ད་མེ་ཀ་ནྟི་ཀཾ ཨི་ཊྛེ་པི ཨཱ་བྷོ་གཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཀུ་ས་ལ་སྶ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཏོ. ཡ་སྶ ཧི ཙ་ཏུ་ས་མྤ་ཏྟི་ཙ་ཀྐ་ས་མཱ་ཡོ་གཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཡོ་ནི་སོ་ཝ ཨཱ་བྷོ་གོ ཧོ་ཏི, ཀུ་ས་ལ་མེ་ཝ ཙ མ་ཡཱ ཀ་ཏྟ་བྦ་ནྟི ཀུ་ས་ལ་ཀ་ར་ཎེ ཙི་ཏྟཾ ནི་ཡ་མི་ཏཾ, ཨ་ཀུ་ས་ལ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཏོ ཙ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ ཀུ་ས་ལ་ཀ་ར་ཎེ ཨེ་ཝ པ་རི་ཎཱ་མི་ཏཾ, ཨ་བྷི་ཎྷ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཙ ས་མུ་དཱ་ཙ་རི་ཏཾ, ཏ་སྶ ཨི་ཊྛེ་པི ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཨ་ལོ་བྷཱ་དི་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་མེ་ཝ ཙི་ཏྟཾ ཧོ་ཏི, ན ལོ་བྷཱ་དི་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཾ.

ཉཱ་ཎེ་ན ས་མཾ པ་ཀཱ་རེ་ཧི ཡུ་ཏྟ་ནྟི ཉཱ་ཎ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཀུ་པྤཱ་དཱ་ད་ཡོ ཨེ་ཝ ཙེ་ཏྠ པ་ཀཱ་རཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཏ་ཏྠ ཀ་མྨཱུ་པ་པ་ཏྟི་ཨི་ནྡྲི་ཡ་པ་རི་པཱ་ཀ་ཀི་ལེ་ས་དཱུ་རཱི་བྷཱ་ཝཱ ཉཱ་ཎ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཀཱ་ར་ཎཾ. ཡོ ཧི པ་རེ་སཾ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏི, ཨ་ན་ཝ་ཛྫཱ་ནི སི་པྤཱ་ཡ་ཏ་ན་ཀ་མྨཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝི་ཛྫ་ཊྛཱ་ནཱ་ནི སི་ཀྑཱ་པེ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཀཾ པ་ཉྙཱ་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཡཾ ཀ་རོ་ཏི, ཏ་སྶ ཀ་མྨཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཾ ཉཱ་ཎ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཨ་བྱཱ་པ་ཛྫེ ལོ་ཀེ ཨུ་པྤ་ནྣ་སྶ ཨུ་པ་པ་ཏྟིཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཉཱ་ཎ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ‘‘ཏ་སྶ ཏ་ཏྠ སུ་ཁི་ནོ དྷ་མྨ་པ་དཱ པླ་ཝ་ནྟི, ད་ནྡྷོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་ཏུ་པྤཱ་དོ, ཨ་ཐ ཁོ སོ ས་ཏྟོ ཁི་པྤཾ་ཡེ་ཝ ཝི་སེ་ས་བྷཱ་གཱི (ཨ. ནི. ༤.༡༩༡) ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཏ་ཐཱ པ་ཉྙཱ་ད་ས་ཀ་པ་ཏྟ་སྶ ཨི་ནྡྲི་ཡ་པ་རི་པཱ་ཀཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཀུ་ས་ལཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཾ ཉཱ་ཎ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཡེ་ན པ་ན ཀི་ལེ་སཱ ཝི་ཀྑ་མྦྷི་ཏཱ, ཏ་སྶ ཀི་ལེ་ས་དཱུ་རཱི་བྷཱ་ཝཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཉཱ་ཎ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་མྤི ཙེ་ཏཾ ‘‘ཡོ་གཱ ཝེ ཛཱ་ཡ་ཏེ བྷཱུ་རི, ཨ་ཡོ་གཱ བྷཱུ་རི་ས་ངྑ་ཡོ’’ཏི (དྷ. པ. ༢༨༢). ཨ་ཏྟ་ནོ ཝཱ པ་ར་སྶ ཝཱ ས་མུ་སྶཱ་ཧ་ཛ་ནི་ཏཾ ཙི་ཏྟ་པ་ཡོ་ག་ས་ངྑཱ་ཏཾ ས་ངྑ་ར་ཎཾ ས་ངྑཱ་རོ, སོ ཨེ་ཏ་སྶ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨ་ས་ངྑཱ་རཾ. ཏེ་ན པ་ན ས་ཧ ས་ངྑཱ་རེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ས་ས་ངྑཱ་རཾ. ཉཱ་ཎེ་ན ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟཾ ཝི་ར་ཧི་ཏ་ནྟི ཉཱ་ཎ་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟཾ. ཝི་པྤ་ཡོ་གོཏི ཙེ་ཏྠ ཉཱ་ཎ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝོ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡེ་ཝཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨུ་པེ་ཀྑ་ཏཱི་ཏི ཨུ་པེ་ཀྑཱ, ཝེ་ད་ཡ་མཱ་ནཱ་པི ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པེ་ཀྑ་ཏི མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ཏཱ་ཀཱ་ར་ས་ཎྛི་ཏ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཨུ་པེ་ཏཱ སུ་ཁ་དུ་ཀྑཱ་ནཾ ཨ་ཝི་རུ་དྡྷཱ ཨི་ཀྑཱ ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་ན་ནྟི ཨུ་པེ་ཀྑཱ. ཨ་ཐ ཝཱ ཨི་ཊྛེ ཙ ཨ་ནི་ཊྛེ ཙ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ པ་ཀྑ་པཱ་ཏཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཏོ ཡུ་ཏྟི་ཏོ ཨི་ཀྑ་ཏི ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཨུ་པེ་ཀྑཱ, ཏཱ་ཡ ས་ཧ་ག་ཏ་ནྟི ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ས་ཧ་ག་ཏཾ. སེ་སཾ ས་བྦཾ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ.

ཨེ་ཝཾ ཨ་ཊྛ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟཱ་ནི ཨུ་དྡི་སི་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཏེ་སཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་དཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཏ་ཏྠ པ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀཱ་དི་ས་མྤ་ཏྟིནྟི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན དེ་ས་ཀཱ་ལ་ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟཱ་དི་ས་མྤ་ཏྟིཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཨ་ཉྙཾ ཝཱ སོ་མ་ན་སྶ་ཧེ་ཏུནྟི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཉྙ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ས་དྡྷཱ་བ་ཧུ་ལ་ཏཱ, ཝི་སུ་དྡྷ་དི་ཊྛི་ཏཱ, ཀུ་ས་ལ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཨཱ་ནི་སཾ་ས་ད་སྶཱ་ཝི་ཏཱ, སོ་མ་ན་སྶ་པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀ་ཏཱ, ཨེ་ཀཱ་ད་ས པཱི་ཏི་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒ་ཊྛཱ་ནི་ཡཱ དྷ་མྨཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ. ཨཱ་དི་ན་ཡ་པྤ་ཝ་ཏྟནྟི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ན ཀེ་ཝ་ལཾ ‘‘ཨ་ཏྠི ཡི་ཊྛ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་ནཾ (མ. ནི. ༡.༤༤༡; ༢.༩༥) ན་ཝ་ནྣཾ་ཡེ་ཝ ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཝ་ཏྠཱུ་ནཾ ག་ཧ་ཎཾ, ཨ་ཐ ཁོ དྷ་མྨ་ཝི་ཙ་ཡ་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒ་ཊྛཱ་ནི་ཡཱ་དཱི་ན་མྤི ས་ངྒ་ཧོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. པུ་ར་ཀྑ་ཏྭཱཏི པུ་བྦ་ངྒ་མཾ ཀ་ཏྭཱ. ཏ་ཉྩ ཁོ ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་པུ་བྦ་ངྒ་མ་ཝ་སེ་ན ‘‘མ་ནོ་པུ་བྦ་ངྒ་མཱ དྷ་མྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དྷ. པ. ༡-༢) ཝི་ཡ ས་མྤ་ཡོ་ག་སྶ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ. ཨ་སཾ་སཱི་ད་ནྟོཏི སི་ལོ་ཀ་མ་ཙྪ་རི་ཡཱ་དི་ཝ་སེ་ན པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡཾ སཾ་སཱི་དཾ ས་ངྐོ་ཙཾ ཨ་ནཱ་པ་ཛྫ་ནྟོ, ཏེ་ན མུ་ཏྟ་ཙཱ་ག་ཏཱ་དིཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨ་ནུ་སྶཱ་ཧི་ཏོཏི ཀེ་ན་ཙི་པི ན ཨུ་སྶཱ་ཧི་ཏོ. ས་ར་ས་ཏོ ཧི པུ་ཉྙ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ད་སྶ་ན་མི་དཾ. པ་རེ་ཧཱིཏི པ་ན པཱ་ཀ་ཊུ་སྶཱ་ཧ་ན་ད་སྶ་ནཾ.

དཱ་ནཱ་དཱི་ནཱིཏི དཱ་ནཾ སཱི་ལཾ ཡཱ་ཝ དི་ཊྛི་ཛུ་ཀ་མྨ་ནྟི ཨི་མཱ་ནི དཱ་ནཱ་དཱི་ནི ད་ས པུ་ཉྙཱ་ནི, དཱ་ནཱ་དཱི་ནཱིཏི ཝཱ དཱ་ན་སཱི་ལ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་མ་ཡཱ་ནི ཨི་ཏ་རེ་ས་མྤི ས་ཏྟ་ནྣཾ ཨེ་ཏྠེ་ཝ་ནྟོ་ག་དྷ་ཏྟཱ. ཡ་ཏྠ ས་ཡཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི, ཏཾ ས་ནྟཱ་ནཾ པུ་ན་ནྟི, པུ་ཛྫཾ བྷ་ཝ་ཕ་ལཾ ནི་བྦ་ཏྟེ་ནྟཱི་ཏི ཝཱ པུ་ཉྙཱ་ནི. ཨ་སྶ པུ་ཉྙ་ཙེ་ཏ་ནཱ་ས་མ་ངྒི་ནོ. ཨ་མུ་ཏྟ་ཙཱ་ག་ཏཱ དེ་ཡྻ་དྷ་མྨེ སཱ་པེ་ཀྑ་ཙི་ཏྟ་ཏཱ. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན སཱི་ལ་ས་མཱ་དཱ་ནཱ་དཱི་སུ ཨ་ན་དྷི་མུ་ཏྟ་ཏཱ་དིཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཏ་དེ་ཝཱཏི སོ་མ་ན་སྶ་ས་ཧ་ག་ཏཱ་དི་ནཱ ས་དི་ས་ཏཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ས་དི་ས་མྤི ཧི ‘‘ཏ་དེ་ཝཱ’’ཏི ཝོ་ཧ་རཱི་ཡ་ཏི ཡ་ཐཱ ‘‘སཱ ཨེ་ཝ ཏི་ཏྟི་རཱི, ཏཱ་ནི་ཡེ་ཝ ཨོ་ས་དྷཱ་ནཱི’’ཏི. ཨི་མ་སྨི་ཉྷི ཨ་ཏྠེཏི ལཱི་ན་སྶ ཙི་ཏྟ་སྶ ཨུ་སྶཱ་ཧ་ན་པ་ཡོ་ག་ས་ངྑཱ་ཏེ ཨ་ཏྠེ. ཨེ་ཏནྟི ‘‘ས་ངྑཱ་རོ’’ཏི ཨེ་ཏཾ པ་དཾ. པུ་བྦ་པ་ཡོ་ག་སྶཱཏི པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡཾ ས་ངྐོ་ཙེ ཛཱ་ཡ་མཱ་ནེ ཏ་ཏོ ཝི་ཝེ་ཙེ་ཏྭཱ ས་མུ་སྶཱ་ཧ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་སྶ ཙི་ཏྟ་པ་ཡོ་ག་སྶ, པུ་བྦ་གྒ་ཧ་ཎ་ཉྩེ་ཏྠ ཏ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟ་པུ་བྦཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་ཝ་སེ་ན སོ ས་ངྑཱ་རོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ, ན ཏ་སྶ ས་ངྑཱ་ར་སྶ པུ་བྦ་ཀཱ་ལི་ཀ་ཏྟཱ. ‘‘ཨ་ཏྠི དི་ནྣ’’ནྟི་ཨཱ་དི (མ. ནི. ༡.༤༤༡; ༢.༩༥) ན་ཡ་པྤ་ཝ་ཏྟཱ་ཡ ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཡཱ ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ བཱ་ལ-གྒ་ཧ་ཎཾ. སཾ་སཱི་ད་ནུ་སྶཱ་ཧ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ས་ཧ་སཱ-ག་ཧ་ཎཾ. སོ་མ་ན་སྶ་ར་ཧི་ཏཱ ཧོ་ནྟི པུ་ཉྙཾ ཀ་རོ་ནྟཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. སོ་མ་ན་སྶ་ཧེ་ཏཱུ་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝཾ ཨཱ་ག་མྨཱཏི ཨི་དཾ ནི་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏ་ཐཱ་རཱུ་པ་ཙེ་ཏོ་ས་ངྑཱ་རཱ་ད་ཡོ་པི ཧི ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ས་ཧ་ག་ཏ་ཏཱ་ཡ ཀཱ་ར་ཎཾ ཧོ་ནྟི་ཡེ་ཝཱ་ཏི.

ཨེ་ཝནྟི་ཨཱ་དི ནི་ག་མ་ནཾ. ཏ་ཡི་དཾ ཨ་ཊྛ་ཝི་དྷ་མྤི ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཾ ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟཾ རཱུ་པཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཡཱ་ཝ དྷ་མྨཱ་ར་མྨ་ཎ་ནྟི ཚ་སུ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ་སུ ཡཾ ཝཱ ཏཾ ཝཱ ཨཱ་ལ་མྦི་ཏྭཱ ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ས་ཧ་ག་ཏཱ་ཧེ་ཏུ་ཀ་ཀི་རི་ཡཱ་མ་ནོ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏཱ་ན་ནྟ་རཾ ཀཱ་ཡ་དྭཱ་རཱ་དཱི་ཧི ཏཱི་ཧི དྭཱ་རེ་ཧི ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཏྠ ཉཱ་ཎ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ་ནི ཙ་ཏྟཱ་རི ཡ་དཱ ཏི་ཧེ་ཏུ་ཀ་པ་ཊི་ས་ནྡྷིཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ནྟི, ཏ་དཱ སོ་ལ༹་ས ཝི་པཱ་ཀ་ཙི་ཏྟཱ་ནི ཕ་ལ་ནྟི. ཡ་དཱ པ་ན དུ་ཧེ་ཏུ་ཀཾ, ཏ་དཱ དྭཱ་ད་ས ཏི་ཧེ་ཏུ་ཀ་ཝ་ཛྫཱ་ནི. ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀཾ པ་ན པ་ཊི་ས་ནྡྷིཾ ཏི་ཧེ་ཏུ་ཀཱ་ནི ན ཨུ་པྤཱ་དེ་ནྟེ་ཝ, དུ་ཧེ་ཏུ་ཀཱ་ནི པ་ན དུ་ཧེ་ཏུ་ཀ་པ་ཊི་ས་ནྡྷི་དཱ་ན་ཀཱ་ལེ དྭཱ་ད་ས, ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀ་པ་ཊི་ས་ནྡྷིཾ དཱ་ན་ཀཱ་ལེ ཨ་ཊྛ ཕ་ལ་ནྟི. ཏི་ཧེ་ཏུ་ཀཱ པ་ན པ་ཊི་ས་ནྡྷི དུ་ཧེ་ཏུ་ཀེ་ཧི ན ཧོ་ཏི་ཡེ་ཝ. ‘‘ཨ་ཊྛ ཕ་ལ་ནྟཱི’’ཏི ཙེ་ཏཾ པ་ཊི་ས་ནྡྷིཾ ཛ་ན་ཀ་ཀ་མྨ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཉྙེ་ན པ་ན ཀ་མྨུ་ནཱ ‘‘ས་ཧེ་ཏུ་ཀཾ བྷ་ཝ་ངྒཾ ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀ་སྶ བྷ་ཝ་ངྒ་སྶ ཨ་ན་ནྟ་ར་པ་ཙྩ་ཡེ་ན པ་ཙྩ་ཡོ’’ཏི (པ་ཊྛཱ. ༣.༡.༡༠༢) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ས་ཧེ་ཏུ་ཀ་མྤི ཝི་པཱ་ཀ་ཙི་ཏྟཾ ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀ་པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀ་སྶ ཧོ་ཏི་ཡེ་ཝ. ཨི་མ་སྨིཾ ཙ པ་ཀྑེ བ་ལ་ཝ་ཏཱ པ་ཙྩ་ཡེ་ན ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཨ་ས་ངྑཱ་རཾ, དུ་བྦ་ལེ་ན ས་ས་ངྑཱ་ར་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཡེ པ་ན ཨཱ་ག་མ་ན་ཏོ ཙ ཝི་པཱ་ཀ་སྶ ཨ་ས་ངྑཱ་ར་ས་ས་ངྑཱ་ར་བྷཱ་ཝཾ ཨི་ཙྪ་ནྟི, ཏེ་སཾ མ་ཏེ་ན དྭཱ་ད་ས, ཨ་ཊྛ ཙ ཕ་ལ་ནྟཱི་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཝཾ ཏི་དྷཱ ཕ་ལཾ ད་ད་ནྟ་ཉྩེ་ཏཾ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་སུ་ག་ཏི་ཡཾ ཨུ་པ་པ་ཏྟིཾ, སུ་ག་ཏི་དུ་གྒ་ཏཱི་སུ བྷོ་ག་ས་མྤ་ད་ཉྩ ཀ་རོ་ཏི. ནཱ་ག་སུ་པ་ཎྞཱ་དཱི་ན་མྤི ཧི ཡཾ དེ་ཝ་བྷོ་ག་ས་མྤ་ཏྟི་ས་དི་སཾ བྷོ་ག་ཛཱ་ཏཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏ་མྤི ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་ཀུ་ས་ལ་སྶེ་ཝ ཕ་ལཾ. ན ཧི ཨ་ཀུ་ས་ལ་སྶ ཨི་ཊྛཾ ཕ་ལཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི.

རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རཾ པ་ནཱཏི པ་ན-ས་དྡོ ཝི་སེ་ས་ཏྠ་ཛོ་ཏ་ཀོ. ཏེ་ན ཡ་ཐཱ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཾ ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཏ་ད་ངྒ་པྤ་ཧཱ་ན་མ་ཏྟ་ཀ་རཾ, ན ཨེ་ཝ་མི་དཾ, ཨི་དཾ པ་ན ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་པྤ་ཧཱ་ན་ཀ་རཾ. ཡ་ཐཱ ཝཱ ཏཾ ཝེ་ད་ནཱ་ཉཱ་ཎ་ས་ངྑཱ་ར་བྷེ་ད་ཏོ ཨ་ཊྛ་དྷཱ བྷི་ཛྫ་ཏི, ན ཨེ་ཝ་མི་དཾ, ཨི་དཾ པ་ན ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཝཱ་ཏི ཝ་ཀྑ་མཱ་ནཾ ཝི་སེ་སཾ ཛོ་ཏེ་ཏི. ཏཾ པ་ནེ་ཏཾ ས་ཝ་ཏྠུ་ཀཾ, སཱ་ས་ཝཾ, ཝི་ནཱི་ཝ་ར་ཎ་ཉྩ རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ‘‘ས་ཝ་ཏྠུ་ཀཾ ཨེ་ཝཱ’’ཏི ཧི ཨི་མི་ནཱ ཨ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རཾ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏི, ‘‘སཱ་ས་ཝ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ པ་ཋ་མ་མ་གྒ་ཙི་ཏྟཾ, ‘‘ཝི་ནཱི་ཝ་ར་ཎ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ པ་ཊི་གྷ་ས་ཧི་ཏ་དྭ་ཡཾ. ཀ་ཏྠ་ཙི པ་ཉྩ ཛྷཱ་ན་ངྒཱ་ནི, ཀ་ཏྠ་ཙི ཙ་ཏྟཱ་རི, ཀ་ཏྠ་ཙི ཏཱི་ཎི, ཀ་ཏྠ་ཙི དྭེ, ཀ་ཏྠ་ཙི ཨ་པ་རཱ་ནི དྭེ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཛྷཱ་ན་ངྒ་ཡོ་ག་བྷེ་ད་ཏོ པ་ཉྩ་ཝི་དྷ་ནྟི ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ཝི་ཝ་རི་ཏུཾ ‘‘སེ་ཡྻ་ཐི་ད’’ནྟི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཏ་ཏྠ ཡཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏཾ ཧེ་ཊྛཱ ཛྷཱ་ན་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༧༩ ཨཱ་ད་ཡོ) ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ. ཏ་ཡི་དཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ་མ་ཡ་མེ་ཝ ཧུ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན པ་ཐ་ཝཱི་ཀ་སི་ཎཱ་དི་ཀཾ ཨཱ་ལ་མྦི་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཉཱ་ཎ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཀུ་ས་ལཱ་ན་ནྟ་རཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཧཱི་ནཱ་དི་བྷེ་ད་བྷི་ནྣཾ པ་ནེ་ཏཾ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ བྲ་ཧྨ་པཱ་རི་ས་ཛྫཱ་དཱི་སུ སོ་ལ༹་ས་སུ་པི བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀེ་སུ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ནི་པྥཱ་ད་ཀ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ.

རཱུ་པ་ས་ཉྙཱ་ས་མ་ཏི་ཀྐ་མཱ་དི་ནཱ ས་མ་དྷི་ག་ནྟ་བྦཾ ཨ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རཾ. ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཨ་རཱུ་པཱ་ནནྟི ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ས་མཱ་དྷི་ས་ངྑཱ་ཏེ་ཧི ཙ་ཏཱུ་ཧི ཨ་རཱུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ་ཧི. ཀ་ར་ཎེ ཧི ཨེ་ཏཾ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨ་རཱུ་པཱ་ནཾ ཝཱ ཡོ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་དི་ཀ་ཏོ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨེ་ཧི ཡོ་གོ ཡོ་ག་བྷེ་དོ, ཏ་སྶ ཝ་སེ་ན. ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རེ་ནཱཏི ཧེ་ཊྛཱ ཨཱ་རུ་པྤ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༢༧༥ ཨཱ་ད་ཡོ) ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རེ་ན. པ་ཋ་མནྟི པ་ཋ་མཾ ཨ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟཾ. དུ་ཏི་ཡ་ཏ་ཏི་ཡ་ཙ་ཏུ་ཏྠཱ་ནཱིཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཏཱ་ནི་མཱ་ནི བྷཱ་ཝ་ནཱ་མ་ཡཱ་ནེ་ཝ ཧུ་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ་ནུ་པུ་བྦཾ ཀ་སི་ཎུ་གྒྷཱ་ཊི་མཱ་ཀཱ་སཾ, པ་ཋ་མཱ་རུ་པྤ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ, ན་ཏྠི་བྷཱ་ཝཾ, ཨཱ་ཀི་ཉྩ་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ན་ནྟི ཨི་མཱ་ནི ཨཱ་ལ་མྦི་ཏྭཱ ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ས་ཧ་ག་ཏ་ཉཱ་ཎ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཀུ་ས་ལཱ་ན་ནྟ་རཾ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྭཱ ཙ་ཏཱུ་སུ ཨ་རཱུ་པཱི་བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀེ་སུ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་པ་ཝ་ཏྟི་ཝི་པཱ་ཀ་དཱ་ཡཱི་ནི. སེ་སཾ པ་ནེ་ཏྠ ཡཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏཾ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ. ཚ་ཝི་སུ་དྡྷི་པ་ར་མྤ་རཱ་ཡ ས་མ་དྷི་ག་ནྟ་བྦཾ ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཾ. ཏ་ཏྠ ཝ་ཏྟ་བྦཾ པ་ར་ཏོ ཨཱ་ག་མི་སྶ་ཏི. ཙ་ཏུ་མ་གྒ་ས་མྤ་ཡོ་ག་ཏོཏི སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་མ་གྒོ ཡཱ་ཝ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒོ་ཏི ཨི་མེ་ཧི ཙ་ཏཱུ་ཧི ཨ་རི་ཡ་མ་གྒེ་ཧི ས་མྤ་ཡོ་ག་ཏོ. ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་མྤི ཙེ་ཏཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ་མ་ཡ་མེ་ཝ ཧུ་ཏྭཱ ནི་བྦཱ་ནཾ ཨཱ་ལ་མྦི་ཏྭཱ སུ་ཉྙ་ཏོ ཝི་མོ་ཀྑོ, ཨ་ནི་མི་ཏྟོ ཝི་མོ་ཀྑོ, ཨ་པྤ་ཎི་ཧི་ཏོ ཝི་མོ་ཀྑོ་ཏི ནཱ་མེ་ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ས་ཏྟ་བྷ་ཝཱ་དི་བྷ་ཝཱུ་པ་པ་ཏྟི་ནི་ཝ་ཏྟ་ཀ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨེ་ཀ་ཝཱི་ས་ཏི་ཝི་དྷཾ ཧོ་ཏི ནཱ་ཏི་ས་ངྑེ་པ་ཝི་ཏྠཱ་ར་ན་ཡེ་ནཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.

༤༥༣. ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་མེ་ཝཱཏི ཨེ་ཏྠ ནི་ཀཱ་ཡ་ནྟ་རི་ཡཱ རཱུ་པཱ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་མྤི ཨ་ཀུ་ས་ལཾ ཨི་ཙྪ་ནྟཱི་ཏི ཏེ་སཾ མ་ཏི་ནི་སེ་དྷ་ན་ཏྠཾ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་གྒ་ཧ་ཎཾ. མ་ཧ་གྒ་ཏ་བྷཱུ་མི་ཡཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟ་མྤི ཏ་ཏྠ རཱུ་པ་དྷཱ་ཏུ་ཡཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཝི་པཱ་ཀཾ དེ་ནྟ་མྤི ཨེ་ཀ་ནྟེ་ན ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་མེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎཾ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ, ཀ་སྨཱ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་མེ་ཝཱ་ཏི? ཏ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎཾ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ. ཀ་ཐཾ ཝུ་ཏྟཾ? ‘‘ཀཱ་མ་ཏ་ཎྷཱ ཀཱ་མོ ཨུ་ཏྟ་ར་པ་ད་ལོ་པ་ཏོ, ཨ་ཝ་ཙ་ར་ཏི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཨ་ཝ་ཙ་རཾ, ཀཱ་མ་སྶ ཨ་ཝ་ཙ་རཾ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར’’ནྟི. ཨེ་ཏྠ ཧི ཀཱ་མ་ཏ་ཎྷཱ་ཝི་ས་ཡ་ཏཱ ‘‘ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་བྷཱ་ཝ་སྶ ཀཱ་ར་ཎཾ’’ ཝུ་ཏྟཱ ཡ་ཐཱ རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་ཏ་ཎྷཱ་ཝི་ས་ཡ་ཏཱ ‘‘རཱུ་པཱ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་བྷཱ་ཝ་སྶ’’. ཨེ་ཀཾ་སེ་ན ཙེ་ཏཾ ཨེ་ཝཾ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཉྙ་ཐཱ བྱཱ་པི་ལ་ཀྑ་ཎཾ ན སི་ཡཱ. ཡ་དི ཧི ཨཱ་ལ་མྦི་ཏ་བྦ་དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ན བྷཱུ་མི་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནཾ ཀ་རེ་ཡྻ, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ཨ་ནཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ ན སི་ཡཱ. ཨ་ཐ ཝི་པཱ་ཀ་དཱ་ན་ཝ་སེ་ན, ཨེ་ཝ་མྤི ཨ་ཝི་པཱ་ཀཱ་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ ན སི་ཡཱ. ཏ་སྨཱ ཨཱ་ལ་མྦ་ཎ་དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ན པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ་ནཾ སཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ, ཨ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ་ནཾ པ་ན ལོ་ཀ་ཏོ ཨུ་ཏྟི་ཎྞ་ཏཱ་ཡ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ཏཱ, ཨུ་ཏྟ་རི་ཏ་རཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ནུ་ཏྟ་ར་ཏཱ ཙ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.

པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱཏི ཙ པ་རི་ཙྪེ་ད་ཀཱ་རི་ཀཱ་ཡ ཏ་ཎྷཱ་ཡ པ་རི་ཙྪི་ཛྫ ཨཱ་པ་ནྣཱ, ག་ཧི་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ན་ནུ ཙེ་ཏྠ ཀཱ་མ་ཏ་ཎྷཱ ཀ་ཏ་མཱ? ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་དྷ་མྨཱ་ར་མྨ་ཎཱ ཏ་ཎྷཱ, ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་དྷ་མྨཱ ཀ་ཏ་མེ? ཀཱ་མ་ཏ་ཎྷཱ་ཝི་ས་ཡཱ་ཏི ཨི་ཏ་རེ་ཏ་ར་ས་ནྣི་སྶ་ཡ་ཏཱ་དོ་སོ་ཏི? ན་ཡི་ད་མེ་ཝཾ ཨ་ཝཱི་ཙི་ཨཱ་དི་ཨེ་ཀ་ཨཱ་ད་སོ་ཀཱ་ས་ནི་ནྣ་ཏཱ་ཡ ཀ་ཉྩི ཏ་ཎྷཾ ཀཱ་མ་ཏ་ཎྷཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧེ་ཏྭཱ ཏཾ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ཡ ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཝི་ས་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨུ་པ་ལ་ཀྑི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ. ནི་ཀྑེ་པ་ཀ་ཎྜེཔི (དྷ. ས. ༩༨༥ ཨཱ་ད་ཡོ) ‘‘ཨེ་ཏྠཱ་ཝ་ཙ་རཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ཝཱི་ཙི་པ་ར་ནི་མྨི་ཏ་པ་རི་ཙྪི་ནྣོ་ཀཱ་སཱ་ཡ ཀཱ་མ་ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཝི་ས་ཡ་བྷཱ་ཝཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ཏ་དོ་ཀཱ་ས་ཏཱ ཙ ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཏ་ནྣི་ནྣ་ཏཱ་ཡ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.

མཱུ་ལ་ཏོ ཏི་ཝི་དྷནྟི ཏཱི་ཎི ཨ་ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལཱ་ནི ལོ་བྷཱ་དཱི་ནི, ཏེ་སཾ ཝ་སེ་ན ཏཾ་ས་ཧི་ཏ་མྤི ཏི་ཝི་དྷ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏཱ་ནི ཧི སུ་པྤ་ཏི་ཊྛི་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཀཱ་ར་ཎ་ཏྟཱ མཱུ་ལ་མི་ཝཱ་ཏི མཱུ་ལཱ་ནི, ལོ་བྷོ མཱུ་ལཾ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ལོ་བྷ་མཱུ་ལཾ. ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎེ་ན ནི་དྡེ་སོ ཡ་ཐཱ བྷེ་རི་ས་དྡོ, ཡ་ཝ་ངྐུ་རོ་ཏི. ཏ་ཐཱ དོ་ས་མཱུ་ལཾ. མོ་ཧོ ཨེ་ཝ མཱུ་ལཾ ཨི་མ་སྶ, ནཱ་ཉྙ་ནྟི མོ་ཧ་མཱུ་ལཾ.

སོ་མ་ན་སྶུ་པེ་ཀྑཱ་དི་ཊྛི་ག་ཏ་ས་ངྑཱ་ར་བྷེ་ད་ཏོཏི སོ་མ་ན་སྶུ་པེ་ཀྑཱ་བྷེ་ད་ཏོ དི་ཊྛི་ག་ཏ་བྷེ་ད་ཏོ ས་ངྑཱ་ར་བྷེ་ད་ཏོ་ཏི པ་ཙྩེ་ཀཾ བྷེ་ད་ས་དྡོ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ. ཡ་དེ་ཏྠ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏཾ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ. དི་ཊྛི་ག་ཏ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟནྟི དི་ཊྛི་ཡེ་ཝ དི་ཊྛི་ག་ཏཾ ‘‘གཱུ་ཐ་ག་ཏཾ, མུ་ཏྟ་ག་ཏ’’ནྟི (མ. ནི. ༢.༡༡༩; ཨ. ནི. ༩.༡༡) ཡ་ཐཱ. ཨ་ཐ ཝཱ ཝི་པ་རི་ཡེ་ས་གྒཱ་ཧ་ཏཱ་ཡ དི་ཊྛི་ཡཱ ག་ཏ་མེ་ཝ, ན ཨེ་ཏྠ ག་ནྟ་བྦ་ཝ་ཏྠུ ཏ་ཐཱ ས་བྷཱ་ཝ་ནྟི དི་ཊྛི་ག་ཏཾ. ཏ་ཡི་དཾ ‘‘ཨི་ད་མེ་ཝ ས་ཙྩཾ, མོ་གྷ་མ་ཉྙ’’ནྟི (མ. ནི. ༢.༡༨༧, ༢༠༢, ༢༠༣, ༤༢༧; ༣.༢༧-༢༩) ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ལོ་བྷེ་ནེ་ཝ ས་དྡྷིཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ན དོ་སེ་ན.

ཡ་དཱ་ཧཱིཏི་ཨཱ་དི ལོ་བྷ་མཱུ་ལ་ཙི་ཏྟཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་ཀཱ་ར་ད་སྶ་ནཾ. མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛིནྟི ཨུ་ཙྪེ་ད་དི་ཊྛི་ཨཱ་དི་མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛིཾ. ཏཱ་ཡ ཧི ཝི་པ་ལླ་ཏྠ་ཙི་ཏྟཱ ས་ཏྟཱ ‘‘ཨེ་ཏཱ་ཝ་ཀོ ཛཱི་ཝ་ཝི་ས་ཡོ ཡཱ་ཝ ཨི་ནྡྲི་ཡ་གོ་ཙ་རོ’’ཏི པ་ར་ལོ་ཀཾ པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ‘‘ན་ཏྠི ཀཱ་མེ་སུ ཨཱ་དཱི་ན་ཝོ’’ཏི ཡ་ཐཱ ཏ་ཐཱ ཀཱ་མེ་སུ པཱ་ཏ་བྱ་ཏཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ནྟི. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ‘‘ཨེ་ས པ་ནྠོ པ་གེ་ཝ ཝི་ཧི་ཏོ དེ་ཝ་ཡཱ་ནེ, ཡེ་ན ཡ་ནྟི པུ་ཏྟ་ཝ་ནྟོ ཝི་སོ་ཀཱ. ཏཾ པ་སྶ་ནྟི པ་ས་ཝོ, པ་ཀྑི་ནོ ཙ, ཏེ་ན ཏེ མཱ་ཏ་རི་པི མི་ཐུ་ནཾ ཙ་ར་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན པུ་ཏྟ་མུ་ཁ་ད་སྶ་ནཾ ས་གྒ་མོ་ཀྑ་མ་གྒོ་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཀཾ མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛིཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི.

ཀཱ་མེ ཝཱཏི ཨེ་ཏྠ ཝཱ-ས་དྡོ ཨ་ནི་ཡ་མ་ཏྠོ, ཏེ་ན བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་ནཾ སུ་ཝ་ཎྞ་ཧ་ར་ཎ་མེ་ཝ ཨ་དི་ནྣཱ་དཱ་ནེ སཱ་ཝ་ཛྫཾ, ཨི་ཏ་རཾ ཨ་ན་ཝ་ཛྫཾ. ག་རཱུ་ནཾ, གུ་ནྣཾ, ཨ་ཏྟ་ནོ, ཛཱི་ཝི་ཏ་སྶ, ཝི་ཝཱ་ཧ་སྶ ཙ ཨ་ཏྠཱ་ཡ མུ་སཱ་ཝཱ་དོ ཨ་ན་ཝ་ཛྫོ, ཨི་ཏ་རོ སཱ་ཝ་ཛྫོ. ག་རུ་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཏྠཱ་ཡ པེ་སུ་ཉྙ་ཧ་ར་ཎཾ ཨ་ན་ཝ་ཛྫཾ, ཨི་ཏ་རཾ སཱ་ཝ་ཛྫཾ. བྷཱ་ར་ཏ་ཡུ་དྡྷ་སཱི་ཏཱ་ཧ་ར་ཎཱ་དི་ཀ་ཐཱ པཱ་པ་ཝཱུ་པ་ས་མཱ་ཡ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཀེ མི་ཙྪཱ་གཱ་ཧེ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. དི་ཊྛ་མ་ངྒ་ལཱ་དཱི་ནཱིཏི དི་ཊྛ་སུ་ཏ་མུ་ཏ་མ་ངྒ་ལཱ་ནི. ས་བྷཱ་ཝ་ཏི་ཀྑེ་ནཱཏི ལོ་བྷ་སྶ, མི་ཙྪཱ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་སྶ ཝཱ ཝ་སེ་ན ས་ར་སེ་ནེ་ཝ ཏི་ཁི་ཎེ་ན ཀུ་རཱུ་རེ་ན. མ་ནྡེ་ནཱཏི ད་ནྡྷེ་ན ཨ་ཏི་ཁི་ཎེ་ན. ཏཱ་དི་སཾ པ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ, པ་ར་སྶ ཝཱ ས་མུ་སྶཱ་ཧ་ནེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་མུ་སྶཱ་ཧི་ཏེ་ནཱ’’ཏི. པ་ར་བྷ་ཎྜཾ ཝཱ ཧ་ར་ཏཱིཏི ཝཱ-ས་དྡེ་ན ཏ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཀ་མུ་སཱ་ཝཱ་དཱ་དཱི་ན་མྤི ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཀཱ་མཱ་ནཾ ཝཱ ཨ་ནུ་བྷུ་ཡྻ་མཱ་ནཱ་ནཾ. ཝཱ-ས་དྡེ་ན པ་ར་ས་ནྟ་ཀ་སྶ ཝཱ ཨ་ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏཱ་ཡ ཡཾ ལ་དྡྷཾ, ཏཾ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ནྟི ག་ཧ་ཎཱ་དི་ཀཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི.

དུ་ཝི་དྷ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ན བྷེ་དཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ, ཀ་སྨཱ ‘‘དོ་མ་ན་སྶ་ས་ཧ་ག་ཏཾ པ་ཊི་གྷ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ནྟི? ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་དྷ་མྨེ་ཧི ཏ་སྶ ཙི་ཏྟ་སྶ ཨུ་པ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྠཾ. པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་དཱི་སཱུཏི པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏ་ནཱ་དཱི་སུ. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཨ་དི་ནྣཱ་དཱ་ན་མུ་སཱ་ཝཱ་ད་པེ་སུ་ཉྙ་ཕ་རུ་ས་ས་མྥ་པྤ་ལཱ་པ་བྱཱ་པཱ་དེ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ས་བྷཱ་ཝ་ཏི་ཀྑཾ ཧུ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཾ ཙི་ཏྟཾ ཨ་ས་ངྑཱ་ར་མེ་ཝ ཧོ་ཏི, ཨི་ཏ་རཾ ས་ས་ངྑཱ་ར་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏི་ཀྑ་མ་ནྡ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཀཱ་ལེ’’ཏི. མ་ནྡཾ པ་ན ཧུ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཾ ཨེ་ཀཾ་སེ་ན ས་ས་ངྑཱ་ར་མེ་ཝཱ་ཏི ན ས་ཀྐཱ ཝི་ཉྙཱ་ཏུཾ. ཡཾ ས་ས་ངྑཱ་རེ་ན ས་པྤ་ཡོ་གེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཏཾ མ་ནྡ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཏ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ.

མོ་ཧེ་ཀ་ཧེ་ཏུ་ཀཾ ཙི་ཏྟཾ མཱུ་ལ་ནྟ་ར་ཝི་ར་ཧ་ཏོ ཨ་ཏི་མཱུ་ལ༹ྷཾ, ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪུ་དྡྷ་ཙྩ་ཡོ་ག་ཏོ ཙ་ཉྩ་ལ་ཉྩཱ་ཏི ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ས་ཧ་ག་ཏམེ་ཝ ཧོ་ཏི, ན ཏ་སྶ ཀ་དཱ་ཙི་པི ས་བྷཱ་ཝ་ཏི་ཀྑ་ཏཱ ཨ་ཏྠི. ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཧི སཾ་ས་པྤ་ན་ཝ་སེ་ན, ཝི་ཀྑི་པ་ན་ཝ་སེ་ན ཙ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་སྶ ཙི་ཏྟ་དྭ་ཡ་སྶ ཀཱི་དི་སེ ཀི་ཙྩེ ས་བྷཱ་ཝ་ཏི་ཀྑ་ཏཱ་ཡ, ཨུ་སྶཱ་ཧེ་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཡ ཝཱ བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ, ཏ་སྨཱ ན ཏ་ཏྠ ས་ངྑཱ་ར་བྷེ་དོ ཨ་ཏྠི. ཨ་ཉྙེ་སུ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟེ་སུ ལ་བྦྷ་མཱ་ན་མྤི ཨུ་དྡྷ་ཙྩཾ ཝི་སེ་ས་ཏོ ཨེ་ཏྠེ་ཝ བ་ལ་ཝཾ, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨེ་སུ པ་དྷཱ་ནཾ ཧུ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཨི་ད་མེ་ཝ ཨུ་དྡྷ་ཙྩེ་ན ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ’’ནྟི. ཏ་ཐཱ ཧི པཱ་ལི༹་ཡཾ (དྷ. ས. ༤༢༧) ཨི་དྷ ས་རཱུ་པ་ཏོ ཨུ་དྡྷ་ཙྩཾ ཨཱ་ག་ཏཾ, ཨེ་ཝཾ ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་པ་དྷཱ་ན་དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ན མོ་ཧ་མཱུ་ལཾ ‘‘ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཾ, ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ’’ནྟི དུ་ཝི་དྷཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨ་ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནཾ སཾ་ས་ཡོ. ཝི་ཀྑེ་པོ ཨ་ཝཱུ་པ་ས་མོ, བྷ་ནྟ་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ཏ་ཡི་དཾ དྭཱ་ད་ས་ཝི་དྷ་མྤི ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟཾ ཚ་སུ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ་སུ ཡཾ ཝཱ ཏཾ ཝཱ ཨཱ་ལ་མྦི་ཏྭཱ ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ས་ཧ་ག་ཏཱ་ཧེ་ཏུ་ཀ་ཀི་རི་ཡཱ་མ་ནོ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏཱ་ན་ནྟ་རཾ ཀཱ་ཡ་དྭཱ་རཱ་དཱི་ཧི ཏཱི་ཧི དྭཱ་རེ་ཧི ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་དི་ཀ་མྨ་པ་ཐ་ཝ་སེ་ན ཙེ་ཝ ཀ་མྨ་ཝ་སེ་ན ཙ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

ཏ་ཏྠ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ས་ཧ་ག་ཏཾ སེ་སཾ ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ཝི་དྷ་མྤི ཙ་ཏཱུ་སུ་པི ཨ་པཱ་ཡེ་སུ པ་ཊི་ས་ནྡྷིཾ དེ་ཏི, པ་ཝ་ཏྟི་ཝི་པཱ་ཀཾ སུ་ག་ཏི་ཡ་མྤི. ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ས་ཧ་ག་ཏཾ པ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཝི་པཱ་ཀ་མེ་ཝཱ་ཏི. ཨེ་ཏྠཱ་ཧ – ཀིཾ པ་ན ཀཱ་ར་ཎཾ ས་བྦ་དུ་བྦ་ལཾ ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཾ པ་ཊི་ས་ནྡྷིཾ དེ་ཏི, ཨ་དྷི་མོ་ཀྑ་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ ཏ་ཏོ བ་ལ་ཝ་ནྟ་མྤི ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ས་ཧ་ག་ཏཾ ན དེ་ཏཱི་ཏི? ད་སྶ་ནེ་ན པ་ཧཱ་ཏ་བྦེ་སུ ཨ་ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཨི་དཾ ཧི པ་ཊི་ས་ནྡྷིཾ དེ་ནྟཾ ཨ་པཱ་ཡེ་སུ ད་དེ་ཡྻ, ཨ་པཱ་ཡ་ག་མ་ནཱི་ཡ་ཉྩ ད་སྶ་ན་པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ཏ་ཏྠ ཝུ་ཙྩེ་ཡྻ, ན ཙ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་སྨཱ པ་ཊི་ས་ནྡྷིཾ ན དེ་ཏི, པ་ཝ་ཏྟི་ཝི་པཱ་ཀ་དཱ་ནཾ པ་ན་སྶ ན ས་ཀྐཱ པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏུཾ. པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཝི་བྷ་ངྒེ ‘‘ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ས་ཧ་ག་ཏེ ཉཱ་ཎཾ དྷ་མྨ་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ, ཏ་སྶ ཝི་པཱ་ཀེ ཉཱ་ཎཾ ཨ་ཏྠ་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ’’ཏི (ཝི་བྷ. ༧༣༠ ཨ་ཏྠ་ཏོ ས་མཱ་ནཾ) ཝ་ཙ་ན་ཏོ.

ཨ་པ་རེ པ་ནཱ་ཧུ – པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་སྶ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཾ ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ས་ཧ་ག་ཏཾ ད་སྶ་ན་པྤ་ཧཱ་ཏ་བྦ་ས་ཧཱ་ཡ་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ ཨུ་བྷ་ཡ་ཝི་པཱ་ཀ་མྤི དེ་ཏི, ན སེ་ཀྑ་སྶ ཏ་ད་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི. ཨི་ད་མེ་ཏྠ ཝི་ཙཱ་རེ་ཏ་བྦཾ, ཡ་སྶ ཝི་པཱ་ཀ་དཱ་ནཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཀིཾ ཏཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་ཧཱ་ཏ་བྦཾ, ཨུ་དཱ་ཧུ ནོ་ཏི? ཀི་ཉྩེ་ཏྠ – ཡ་དི ཏཱ་ཝ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་ཧཱ་ཏ་བྦཾ, པ་ཊྛཱ་ནེ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་སྶ ནཱ་ནཱ་ཀྑ་ཎི་ཀ་ཀ་མྨ་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝོ ཝ་ཏྟ་བྦོ སི་ཡཱ. ཨ་ཐ ན བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་ཧཱ་ཏ་བྦཾ, ད་སྶ་ནེ་ན་པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་ཏྟི་ཀེ ‘‘ནེ་ཝ་ད་སྶ་ནེ་ན་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ་པ་ཧཱ་ཏ་བྦ’’མི་ཙྩ་སྶ ཝི་བྷ་ངྒེ ཝ་ཏྟ་བྦཾ སི་ཡཱ. ཡ་དི ཏ་བྦི་རུ་དྡྷ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ཡ ཏ་ཏྠ ན ཝུ་ཙྩེ་ཡྻ, ཨེ་ཝ་མྤི ཏ་སྨིཾ ཏི་ཀེ ཏ་སྶ ན་ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཱ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི? ནཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ཀིཾ ཀཱ་ར་ཎཾ? ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་ཀ་ཎྜེ (དྷ. ས. ༣༦༥ ཨཱ་ད་ཡོ) ཨཱ་ག་ཏཱ་ནཾ དྭཱ་ད་ས་ནྣཾ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དཱ་ནཾ དྭཱི་ཧི པ་དེ་ཧི ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏ་བྦ་སྶ ནི་ཡོ་ག་ཏོ ཀ་སྶ་ཙི ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝཱ, ཡ་ཐཱ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཏྟི་ཀེ ཨ་ཏཱི་ཏཱ་དཱི་ནཾ ན་ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཱ ན ཝུ་ཏྟཱ, ཨེ་ཝ་མེ་ཏ་སྶཱ་པི. ཨ་ཐ ཝཱ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་ཧཱ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་སྶཱ་པི ཏ་སྶ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནེ ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་སྶ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་ས་བྷཱ་ཝ་སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ, སཱ་ཝ་ཛྫ་ཏོ ཙ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ཝི་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ན་ཏྠི ན་ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཱ་པ་ས་ངྒ་དོ་སོ. ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཙ ན བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ཏ་སྶ ཝ་སེ་ན ནཱ་ནཱ་ཀྑ་ཎི་ཀ་ཀ་མྨ་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝོ་པི ན ཝུ་ཏྟོ. ད་སྶ་ན་པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་པ་ཙྩ་ཡ་སྶཱ་པི ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ས་ཧ་ག་ཏ་སྶ ས་ཧཱ་ཡ་ཝེ་ཀ་ལླ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ད་སྶ་ནེ་ན ཀ་ཏཾ, ན ཀོ་ཙི་པི བྷཱ་ཝོ ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་དྷ་མྨ་ཏཾ ཏ་སྶ ཨཱ་པཱ་དི་ཏོ་ཏི ཨེ་ཀ་ནྟེ་ན བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཨ་ཐ ཝཱ ཨ་པཱ་ཡ་ག་མ་ནཱི་ཡ་བྷཱ་ཝཱ་པེ་ཀྑཾ ད་སྶ་ན་པྤ་ཧཱ་ཏ་བྦ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཏ་ད་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཏཾ ཝི་བྷ་ཛ་ནཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི.

༤༥༤. ‘‘ཝི་ཉྙཱ་ཎ’’ནྟི པ་དཾ ཨ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ ‘‘ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏཾ ཝི་པཱ་ཀ’’ནྟི ཨཱ་དི་ཀོ ན་པུཾ་ས་ཀ་ནི་དྡེ་སོ, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཨ་དྷི་ཀ་ཏཱ་བྱཱ་ཀ་ཏཱ་པེ་ཀྑཱ་ཡ དུ་ཝི་དྷནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཉྙ་ཐཱ རཱུ་པ་ནི་བྦཱ་ནཱ་ན་མྤི ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཏཾ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦཾ སི་ཡཱ. ཝི་པཱ་ཀ་སྶ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཱ་དི་བྷཱ་ཝོ ཀུ་ས་ལེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀ་ཏཱ ས་ཧེ་ཏུ་ཀ་ཏཱ ཝི་ཡ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཧེ་ཏུ་ཝ་སེ་ན, ན ནི་བྦ་ཏྟ་ཀ་ཧེ་ཏུ་ཝ་སེ་ན. ཝི་པཱ་ཀ་སྶ ཧི ས་ཧེ་ཏུ་ཀ་ཏཱ ས་ཧེ་ཏུ་ཀ་ཀ་མྨ་ཝ་སེ་ན སི་ཛ྄ཛྷ་མཱ་ནཱ་པི ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཧེ་ཏུ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀཱ་ན་མྤི ས་ཧེ་ཏུ་ཀ་ཏཱ ཨཱ་པ་ཛྫེ་ཡྻཱ་ཏི. ཀ་སྨཱ པ་ན ས་ཧེ་ཏུ་ཀ་སྶ ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀོ ཝི་པཱ་ཀོ ཧོ་ཏཱི་ཏི? ཏ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎཾ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ. ཀི་ཉྩ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་བྷི་ནི་པཱ་ཏ་མ་ཏྟེ་སུ པ་ཉྩ་སུ ཝི་ཉྙཱ་ཎེ་སུ ཡ་ཐཱ ཨ་ལོ་བྷཱ་དི་ས་མྤ་ཡོ་གོ ན ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, ཨེ་ཝཾ མ་ནྡ་ཏ་ར་མ་ནྡ་ཀི་ཙྩེ་སུ ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ན་ས་ནྟཱི་ར་ཎེ་སཱུ་ཏི ཧེ་ཏཱུ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ་པི ནེ་སཾ ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀ་ཏཱ ད་ཊྛ་བྦཱ.

མ་ནོ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཏོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཝི་སི་ཊྛ་མ་ན་ན་ཀི་ཙྩཱ་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ མ་ནོ་མ་ཏྟཱ དྷཱ་ཏུ མ་ནོ་དྷཱ་ཏུ.

ཙ་ཀྑུ་ས་ནྣི་སྶི་ཏཾ ཧུ་ཏྭཱ རཱུ་པ་སྶ ཝི་ཛཱ་ན་ནཾ ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཙ་ཀྑུ་ས་ནྣི་སྶི་ཏ་རཱུ་པ་ཝི་ཛཱ་ན་ན་ལ་ཀྑ་ཎཾ. ཏ་ཏྠ ཙ་ཀྑུ་ས་ནྣི་སྶི་ཏ་ཝ་ཙ་ནེ་ན རཱུ་པཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཨ་ཉྙཾ ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏི. ཝི་ཛཱ་ན་ན་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཙ་ཀྑུ་ས་ནྣི་སྶི་ཏེ ཕ་སྶཱ་དི་ཀེ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏི. ཙ་ཀྑུ་རཱུ་པ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ནི་སྶ་ཡ་ཏོ, ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏོ ཙ ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏི ཨུ་བྷ་ཡཱ་དྷཱི་ན་ཝུ་ཏྟི་ཀ་ཏྟཱ. ཡ་དི ཧི ཙ་ཀྑུ ནཱ་མ ན སི་ཡཱ, ཨ་ནྡྷཱ་པི རཱུ་པཾ པ་སྶེ་ཡྻུཾ, ན ཙ པ་སྶ་ནྟི. ཡ་དི ཙ ནཱི་ལཱ་དི་རཱུ་པཾ ནཱ་མ ན སི་ཡཱ, དེ་སཱ་དི་ནི་ཡ་མེ་ན ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ, ཨ་ཏྠེ་ཝ ཙ ནི་ཡ་མོ, ཨེ་ཀ་ནྟ་སཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏཱ ཙ ཙི་ཏྟ་སྶ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ‘‘ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ་ན ཝི་ནཱ ནཱི་ལཱ་དི་ཨཱ་བྷཱ་སཾ ཙི་ཏྟཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟོ ཝཱ་དོ མི་ཙྪཱ་ཝཱ་དོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ཙ་ཀྑུ་ཉྩ པ་ཊི་ཙྩ རཱུ་པེ ཙ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ’’ནྟི་ཨཱ་དི (མ. ནི. ༡.༢༠༤, ༤༠༠; ༣.༤༢༡, ༤༢༥; སཾ. ནི. ༢.༤༤; ༤.༦༠; ཀ་ཐཱ. ༤༦༥).

ཀ་སྨཱ པ་ནེ་ཏྠ ཝ་ཙ་ན་བྷེ་དོ ཀ་ཏོ་ཏི? ཨེ་ཀ་མྤི ཙ་ཀྑུ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི, རཱུ་པཾ པ་ན ཨ་ནེ་ཀ་མེ་ཝ སཾ་ཧ་ཏ་ནྟི ཨི་མ་སྶ ཝི་སེ་ས་སྶ ད་སྶ་ན་ཏྠཾ. ཀིཾ པ་ན ཀཱ་ར་ཎཾ ཨེ་ཀ་མྤི ཙ་ཀྑུ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི, རཱུ་པཾ པ་ན ཨ་ནེ་ཀ་མེ་ཝཱ་ཏི? པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཝི་སེ་ས་ཏོ. ཙ་ཀྑུ ཧི ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ ནི་སྶ་ཡ་པུ་རེ་ཛཱ་ཏ་ཨི་ནྡྲི་ཡ་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟ་པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ནྟཾ ཨ་ཏྠི་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨིཾ ས་ཏི ཏ་སྶ བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཨ་ས་ཏི ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཡ་ཏོ ཏཾ ཨ་ཏྠི་ཨ་ཝི་ག་ཏ་པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི་སྶ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏཾ་ནི་སྶ་ཡ་ཏཱ ཙ་སྶ ན ཨེ་ཀ་དེ་སེ་ན ཨ་ལླཱི་ཡ་ན་ཝ་སེ་ན ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦཱ ཨ་རཱུ་པ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཨ་ཐ ཁོ ག་རུ་རཱ་ཛཱ་དཱི་སུ སི་སྶ་རཱ་ཛ་པུ་རི་སཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ཡ ཏ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷ་ཝུ་ཏྟི་ཏཱ་ཡ. ཨི་ཏ་རེ པ་ན པ་ཙྩ་ཡཱ ཏེ་ན ཏེ་ན ཝི་སེ་སེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. སྭཱ་ཡཾ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝོ ན ཨེ་ཀ་སྨིཾ ན ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཀ་མྤི ཙ་ཀྑུ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ‘‘ཙ་ཀྑུ་ཉྩ པ་ཊི་ཙྩཱ’’ཏི ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ནི་དྡེ་སོ ཀ་ཏོ.

རཱུ་པཾ པ་ན ཡ་དི་པི ཙ་ཀྑུ ཝི་ཡ པུ་རེ་ཛཱ་ཏ་ཨ་ཏྠི་ཨ་ཝི་ག་ཏ་པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི པུ་རེ་ཏ་རཾ ཧུ་ཏྭཱ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཀྑ་ཎེ་ཡེ་ཝ ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཀ་ཏྟཱ, ཏ་ཐཱ་པི ཨ་ནེ་ཀ་མེ་ཝ སཾ་ཧ་ཏཾ ཧུ་ཏྭཱ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཡ་ཉྷི པ་ཙྩ་ཡ་དྷ་མྨཾ ས་བྷཱ་ཝ་བྷཱུ་ཏཾ, པ་རི་ཀ་པྤི་ཏཱ་ཀཱ་ར་མ་ཏྟཾ ཝཱ ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ནྟཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཏ་ད་ཉྙེ་ས་ཉྩ ས་ཏི་པི པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝེ སོ ཏ་སྶ སཱ་ར་མྨ་ཎ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ཡ ཡཾ ཀི་ཉྩི ཨ་ནཱ་ལ་མྦི་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཏུཾ ཨ་ས་མ་ཏྠ་སྶ ཨོ་ལུ་བྦྷ པ་ཝ་ཏྟི་ཀཱ་ར་ཎ་ཏཱ་ཡ ཨཱ་ལ་མྦ་ནཱི་ཡ་ཏོ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ནཱ་མ. ཏ་སྶ ཡ་སྨཱ ཡ་ཐཱ ཏ་ཐཱ ས་བྷཱ་ཝཱུ་པ་ལ་དྡྷི་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་པ་ཙྩ་ཡ་ལཱ་བྷོ, ཏ་སྨཱ ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ རཱུ་པཾ ཨཱ་ར་བྦྷ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཾ ཏ་སྶ ས་བྷཱ་ཝཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ནྟ་མེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. སཱ ཙ་སྶ ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་དྷཱི་ན་ཝུ་ཏྟི་ཀ་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ས་བྷཱ་ཝཱུ་པ་ལ་དྡྷི, ན ཨེ་ཀ་དྭི་ཀ་ལཱ་པ་ག་ཏ་ཝ་ཎྞ་ཝ་སེ་ན ཧོ་ཏི, ནཱ་པི ཀ་ཏི་པ་ཡ་ཀ་ལཱ་པ་ག་ཏ་ཝ་ཎྞ་ཝ་སེ་ན, ཨ་ཐ ཁོ ཨཱ་བྷོ་གཱ་ནུ་རཱུ་པཾ ཨཱ་པཱ་ཐ་ག་ཏ་ཝ་ཎྞ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨ་ནེ་ཀ་མེ་ཝ རཱུ་པཾ སཾ་ཧ་ཙྩ་ཀཱ་རི་ཏཱ་ཡ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘རཱུ་པེ ཙཱ’’ཏི བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ནི་དྡི་སི.

ཡཾ པ་ན ‘‘རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཏཾ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཀཱ་ན་ཉྩ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་པ་ཙྩ་ཡེ་ན པ་ཙྩ་ཡོ’’ཏི (པ་ཊྛཱ. ༡.༡.༢) ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ཀ་ཐ་ནྟི? ཏ་མྤི ཡཱ་དི་སཾ རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་པ་ཙྩ་ཡེ་ན པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི, ཏཱ་དི་ས་མེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཀཱི་དི་སཾ པ་ན ཏ་ནྟི? ས་མུ་དི་ཏ་ནྟི པཱ་ཀ་ཊོ་ཡ་མ་ཏྠོ. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ཡ་དེ་ཀེ ཝ་ད་ནྟི ‘‘ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ས་ལླ་ཀྑ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་ད་ཡོ ས་ལླ་ཀྑ་ཎཱ་ར་མྨ་ཎཱ, ན ད་བྦ་ས་ལླ་ཀྑ་ཎ་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི, ཏ་མྤི ཡུ་ཏྟ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི. ན ཙེ་ཏྠ ས་མུ་དཱ་ཡཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏཱ ཨཱ་ས་ངྐི་ཏ་བྦཱ ས་མུ་དཱ་ཡཱ་བྷོ་ག་སྶེ་ཝཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ས་མུ་དི་ཏཱ པ་ན ཝ་ཎྞ་དྷ་མྨཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཧོ་ནྟི. ཀ་ཐཾ པ་ན པ་ཙྩེ་ཀཾ ཨ་ས་མ་ཏྠཱ ས་མུ་དི་ཏཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ པ་ཙྩ་ཡཱ ཧོ་ནྟི, ན ཧི པ་ཙྩེ་ཀཾ ད་ཊྛུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟཱ ཨ་ནྡྷཱ ས་མུ་དི་ཏཱ པ་སྶ་ནྟཱི་ཏི? ན་ཡི་ད་མེ་ཀ་ནྟི་ཀཾ ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ ཨ་ས་མ་ཏྠཱ་ནཾ སི་ཝི་ཀཱ་ཝ་ཧ་ནཱ་དཱི་སུ ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཡ ད་སྶ་ན་ཏོ. ཀེ་སཱ་དཱི་ན་ཉྩ ཡ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ ཋི་ཏཱ་ནཾ པ་ཙྩེ་ཀཾ ཝ་ཎྞཾ ག་ཧེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐཱ, ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཋཱ་ནེ ས་མུ་དི་ཏཱ་ནཾ ཝ་ཎྞཾ ག་ཧེ་ཏུཾ ས་ཀྐཱ་ཏི བྷི་ཡྻོ་པི ཏེ་སཾ སཾ་ཧ་ཙྩ་ཀཱ་རི་ཏཱ པ་རི་བྱ་ཏྟཱ. ཨེ་ཏེ་ན ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ པ་ར་མཱ་ཎུ་རཱུ་པཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ, ཨུ་དཱ་ཧུ ཏཾ་ས་མུ་དཱ་ཡོ་ཏི་ཨཱ་དི་ཀཱ ཙོ་ད་ནཱ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ‘‘སོ་ཏ་ཉྩ པ་ཊི་ཙྩ ས་དྡེ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི (མ. ནི. ༡.༢༠༤, ༤༠༠; ༣.༤༢༡, ༤༢༥, ༤༢༦) ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨེ་ཝཾ ཨུ་བྷ་ཡཱ་དྷཱི་ན་ཝུ་ཏྟི་ཀ་ཏཱ་ཡ ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ ནི་སྶ་ཡ་ཏོ, ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏོ ཙ ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཾ ཀ་ཏཾ, ཨེ་ཝཾ སོ་ཏ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་དཱི་སུ་པི ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ.

རཱུ་པ་མ་ཏྟཱ་ར་མྨ་ཎ་ར་སནྟི རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ན་མ་ཏྟ་སྶེ་ཝ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་ར་སཾ. མ་ཏྟ་ས་དྡེ་ན ཡ་ཐཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ནྟ་རཾ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏི, ཨེ་ཝཾ རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ནེ་པི ལ་བྦྷ་མཱ་ནེ ཨེ་ཀ་ཙྩེ ཝི་སེ་སེ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏི. ན ཧི ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཝ་ཎྞ་མ་ཏྟ་ཏོ ཨ་ཉྙཾ ཀི་ཉྩི ཝི་སེ་སཾ ཏ་ཏྠ ག་ཧེ་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘པ་ཉྩ་ཧི ཝི་ཉྙཱ་ཎེ་ཧི ན ཀི་ཉྩི དྷ་མྨཾ པ་ཊི་ཝི་ཛཱ་ནཱ་ཏི ཨ་ཉྙ་ཏྲ ཨ་བྷི་ནི་པཱ་ཏ་མ་ཏྟཱ’’ཏི. ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཾ རཱུ་པཱ་ར་མྨ་ཎེ ཨེ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཏོ ཏ་ད་བྷི་མུ་ཁ་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཡ྄ཧ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘རཱུ་པཱ་བྷི་མུ་ཁ་བྷཱ་ཝ་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ན’’ནྟི. ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ན་ནྟ་རཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཱ་ནཾ ཨ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་མ་ན་ནྟ་ར་ཝི་ག་ཏཱ ཨ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཨོ་ཀཱ་ས་དཱ་ནེ་ན ཨ་ན་ནྟ་ར་ས་མ་ན་ནྟ་ར་ན་ཏྠི་ཝི་ག་ཏ་པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཀཱ ནི་སྶ་ཡཱ་ར་མྨ་ཎ་དྷ་མྨཱ ཝི་ཡ ཨཱ་ས་ནྣ་ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘རཱུ་པཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ཡ ཀི་རི་ཡ་མ་ནོ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨ་པ་ག་མ་པ་ད་ཊྛཱ་ན’’ནྟི. སོ་ཏ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་དཱི་སུཔི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་དི་ག་ཧི་ཏཾ རཱུ་པཱ་དི་ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཏ་ད་ན་ནྟ་ར་མེ་ཝ ཨ་པ་རི་པ་ཏ་ནྟཾ ཀ་ཏྭཱ ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ནྟཱི ག་ཎྷ་ནྟཱི ཝི་ཡ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘རཱུ་པཱ་དི་ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ན་ར་སཱ’’ཏི. ཏ་ཐཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཙྩུ་པ་ཏི་ཊྛ་ཏཱི་ཏི ཏ་ཐཱ་བྷཱ་ཝ་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནཱ.

ཚ་སུ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ་སུ ཀ་དཱ་ཙི པ་ཉྩ་ནྣཾ, ཏ་ཏོ ཝཱ ཀ་ཏི་པ་ཡཱ་ནཾ ཝི་ཛཱ་ན་ན་ས་བྷཱ་ཝཱ་པི ཚ་ལཱ༹་ར་མྨ་ཎ་ཝི་ཛཱ་ན་ན་ལ་ཀྑ་ཎཱ ཝུ་ཏྟཱ ཏཾ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ན་ཏི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ, ཚ་སྭེ་ཝ ཝཱ ཨི་ཏ་རེ་སཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ནཾ ཨ་ནྟོ་ག་དྷ་ཏྟཱ. ས་ནྟཱི་ར་ཎཱ་དི་ཀི་ཙྩཱཏི ས་ནྟཱི་ར་ཎ་ཏ་དཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀི་ཙྩཱ ཝཱ, ས་ནྟཱི་ར་ཎ་ཏ་དཱ་ར་མྨ་ཎ་པ་ཊི་ས་ནྡྷི་བྷ་ཝ་ངྒ་ཙུ་ཏི་ཀི་ཙྩཱ ཝཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ‘‘ཧ་ད་ཡ་ཝ་ཏྠུ་པ་ད་ཊྛཱ་ནཱ’’ཏི ཨི་དཾ ཨི་མཱ་སཾ དྭི་ནྣཾ མ་ནོ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏཱུ་ནཾ ཨེ་ཀ་ནྟེ་ནེ་ཝ ཧ་ད་ཡ་ཝ་ཏྠུ་ས་ནྣི་སྶ་ཡ་ཏཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན པ་ན ཏཾ་ཏཾ་ཨ་ན་ནྟ་རཱ་ཏཱི་ཏ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་པ་ག་མ་པ་ད་ཊྛཱ་ནཱ་ཏི་པི ཝ་ཏྟུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི་ཡེ་ཝ. ཏ་སྶཱ བྷེ་དོཏི ཏ་སྶཱ ཝི་པཱ་ཀ་མ་ནོ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ‘‘དུ་ཝི་དྷཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ་ཡ དུ་ཝི་དྷ་ཏཱ་ས་ངྑཱ་ཏོ བྷེ་དོ. ཨེ་ཀ་ནྟ་མི་ཊྛཱ་ར་མྨ་ཎེཏི ཨེ་ཀ་ནྟེ་ནེ་ཝ ཨི་ཊྛེ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ, ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ཨི་ཊྛཱ་ར་མྨ་ཎེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་ཉྩ་དྭཱ་རེ ཙེ་ཝ ཛ་ཝ་ནཱ་ཝ་སཱ་ནེ ཙཱཏི ཨེ་ཏྠ པ་ཉྩ་དྭཱ་རེ ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ན་ཝོ་ཊྛ་བྦ་ནཱ་ནཾ ཨ་ནྟ་རཱ་ལ༹ཾ ཋཱ་ནཾ, ཨི་ཏ་ར་ཏྲ ཛ་ཝ་ན་བྷ་ཝ་ངྒཱ་ན་ནྟི ཨེ་ཝཾ དྭི་ཋཱ་ནཱ ཧོ་ཏི. ཨི་ཏ་རཱ་ཡ་པི ས་ནྟཱི་ར་ཎ་ཏ་དཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀཱ་ལེ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ ཋཱ་ནཾ, པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཨཱ་དི་ཀཱ་ལེ པ་ན ཙུ་ཏི་བྷ་ཝ་ངྒཱ་ནཾ ཨ་ནྟ་རཱ་ལ༹ཾ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཡཱ, པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ནཱ་ནཾ ཏ་དཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ཝ་ཛྫ་ནཱ་ནཾ ཛ་ཝ་ནཱ་ཝ་ཛྫ་ནཱ་ནཾ ཝོ་ཊྛ་བྦ་ནཱ་ཝ་ཛྫ་ནཱ་ན་ཉྩ ཨ་ནྟ་རཱ་ལ༹ཾ བྷ་ཝ་ངྒ་སྶ, ཏ་དཱ་ར་མྨ་ཎ་པ་ཊི་ས་ནྡྷཱི་ནཾ ཛ་ཝ་ན་པ་ཊི་ས་ནྡྷཱི་ནཾ ཝཱ ཨ་ནྟ་རཱ་ལ༹ཾ ཙུ་ཏི་ཡཱ ཋཱ་ན་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

ཚ་སཱུཏི ཨེ་ཏྠ པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝི་བྷཱ་གོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཀཱ་ཡ་སྶ ནི་སྶ་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ ནཱ་ཏི་ཨི་ཊྛ་ཕོ་ཊྛ་བྦ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ པ་ཊི་གྷ་ཊྚ་ནཱ་ནི་གྷཾ་ས་སྶ བ་ལ་ཝ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཀཱ་ཡ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ སུ་ཁ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཾ. ཨུ་པཱ་དཱ་རཱུ་པཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ གྷ་ཊྚ་ནཱ དུ་བྦ་ལཱ་ཏི ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་དཱི་ནི ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ས་ཧ་ག་ཏཱ་ནི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སེ་སཾ ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ཡུ་ཏྟ’’ནྟི. སེ་སཾ ཚ་བྦི་དྷ་མྤི.

ཨ་ལོ་བྷཱ་དོ་སཱ་མོ་ཧཱ ཙེ་ཝ ཨ་ལོ་བྷཱ་དོ་སཱ ཙ ཨ་ལོ་བྷཱ་ད་ཡོ, ཏེ་ཧི ཨ་ལོ་བྷཱ་དཱི་ཧི ཝི་པཱ་ཀ་ཧེ་ཏཱུ་ཧི ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཾ ཨ་ལོ་བྷཱ་དི་ཝི་པཱ་ཀ་ཧེ་ཏུ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཾ. ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་ཀུ་ས་ལཾ ཝི་ཡ སོ་མ་ན་སྶཱ་དི་བྷེ་ད་ཏོཏི ཡ་ཐཱ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཾ ཀུ་ས་ལཾ སོ་མ་ན་སྶུ་པེ་ཀྑཱ་ཉཱ་ཎ་ས་ངྑཱ་ར་བྷེ་ད་ཏོ ཨ་ཊྛ་ཝི་དྷཾ, ཨེ་ཝ་མི་ད་མྤཱི་ཏི ཨ་ཊྛ་ཝི་དྷ་ཏཱ་ཡ ས་དི་ས་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཧཱི་ནཱ་དི་ཏོ, ཡོ་ནཱི་སུ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཏོ ཙ ས་དི་ས་མེ་ཝ, ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨ་ཏོ པ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏོ, པ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་ཀཱ་ར་ཏོ ཙ ཝི་ས་དི་སཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ཀུ་ས་ལཾ ཀ་མྨ་དྭཱ་ར་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ན ཨི་དཾ, ཝི་པཱ་ཀཱ་ནཾ ཨ་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཛ་ན་ཀ་ཏྟཱ. ཨུ་པྤ་ཏྟི་དྭཱ་ར་ཝ་སེ་ན པ་ན ཨི་མ་སྶཱ་པི ཨ་ཏྠེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟི་བྷེ་དོ པ་ཉྩ་དྭཱ་ར་མ་ནོ་དྭཱ་རེ་སུ མ་ཧཱ་ཝི་པཱ་ཀཱ་ནཾ ཏ་དཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. ཡ་ཐཱ པ་ན ཀུ་ས་ལཾ ག་ཏི་ཝ་སེ་ན པ་ཉྩ་ཝི་དྷཾ, ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཊྛི་ཏི་ཝ་སེ་ན ས་ཏྟ་ཝི་དྷ་ཉྩ, ན ཨེ་ཝ་མི་དཾ ཏ་དེ་ཀ་དེ་སེ ཨེ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཏོ. ཏ་ཏྠ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏོ, ཨེ་ཀ་ཙྩ་པ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་ཀཱ་ར་ཏོ ཙ ཝི་ས་དི་ས་ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་ཐཱ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཚ་སུ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ་སཱུཏི པ་རི་ཏྟཱ་དི་ཨ་ཏཱི་ཏཱ་དི་ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཱ་དི་པྤ་བྷེ་དེ་སུ ཚ་སུ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ་སུ.

ཨཱ་ག་མ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨཱ་ག་མ་ན་པ་ཙྩ་ཡ་ཝ་སེ་ན. ཏ་ཏྠ ཨེ་ཀ་ཙྩཱ་ནཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ནཾ མ་ཏེ་ན མུ་ཁེ ཙ་ལི་ཏེ ཨཱ་དཱ་ས་ཏ་ལེ མུ་ཁ་ནི་མི་ཏྟཾ ཙ་ལ་ནཾ ཝི་ཡ ཨ་ས་ངྑཱ་ར་སྶ ཀུ་ས་ལ་སྶ ཝི་པཱ་ཀོ ཨ་ས་ངྑཱ་རོ, ས་ས་ངྑཱ་ར་སྶ ཀུ་ས་ལ་སྶ ཝི་པཱ་ཀོ ས་ས་ངྑཱ་རོ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཨཱ་ག་མ་ན་ཝ་སེ་ན. ཨེ་ཀ་ཙྩཱ་ནཾ པ་ན ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ནཾ མ་ཏེ་ན བ་ལ་ཝ་ནྟེ་ཧི ཝི་བྷཱུ་ཏེ་ཧི པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ཀ་མྨཱ་དཱི་ཧི ཨུ་པྤ་ནྣོ ཨ་ས་ངྑཱ་རོ, དུ་བྦ་ལེ་ཧི ས་ས་ངྑཱ་རོ་ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ཙྩ་ཡ་ཝ་སེ་ན. ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ་ནནྟི པཱ་ལི༹་ཡཾ ས་རཱུ་པ་ཏོ ཨཱ་ག་ཏ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ་ནཾ. ཏེ་སཾ ཧི ཝ་སེ་ན ཀུ་ས་ལ་ཏོ ཝི་པཱ་ཀ་སྶ ཝི་སེ་སཱ་བྷཱ་ཝོ. ནི་རུ་སྶཱ་ཧནྟི ཨེ་ཏྠ ཨུ་སྶཱ་ཧོ ནཱ་མ ཨ་ནུ་པ་ཙྪི་ནྣཱ་ཝི་ཛྫཱ་ཏ་ཎྷཱ་མཱ་ན་ས་ནྟཱ་ནེ ཝི་པཱ་ཀུ་པྤཱ་ད་ན་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ས་ངྑཱ་ཏོ བྱཱ་པཱ་རོ, སོ ཝི་པཱ་ཀེ་སུ ན་ཏྠཱི་ཏི ཏཾ ནི་རུ་སྶཱ་ཧཾ. ཀུ་ས་ལེ་སུ པ་ན ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཝ་ས་པ་ཝ་ཏྟེ་སུ་པི ཨ་ཏྠེ་ཝཱ་ཏི ཏཾ ས་ཨུ་སྶཱ་ཧཾ.

ལོ་བྷཱ་དཱི་ནཾ ཨེ་ཀ་ནྟ་སཱ་ཝ་ཛྫ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ཧེ་ཏུ་ཀཱ་ནཾ ན་ཏྠི ཝི་པཱ་ཀ་བྷཱ་ཝོ, ཨ་ལོ་བྷཱ་དཱི་ན་མྤི ཨེ་ཀ་ནྟ་ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ནཾ ཀཱ་ར་ཎ་སྶ ཏ་བྦི་དྷུ་ར་ཏཱ་ཡ ན་ཏྠེ་ཝ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཝི་པཱ་ཀ་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཝི་པཱ་ཀཾ ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀ་མེ་ཝཱ’’ཏི. ཡ་ཐཱ ཨ་ཏི་ཨི་ཊྛེ, ཨི་ཊྛ་མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟེ ཙ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཝེ་ད་ནཱ་བྷེ་ད་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ ཀུ་ས་ལ་ཝི་པཱ་ཀ་མ་ནོ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏུ དུ་ཝི་དྷཱ ཧོ་ཏི སོ་མ་ན་སྶ་ས་ཧ་ག་ཏཱ, ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ས་ཧ་ག་ཏཱ་ཏི, ན ཨེ་ཝཾ ཨ་ཏི་ཨ་ནི་ཊྛེ, ཨ་ནི་ཊྛ་མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟེ ཙ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཝེ་ད་ནཱ་བྷེ་དོ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཝི་པཱ་ཀ་མ་ནོ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏུ ཨེ་ཀ་མེ་ཝཱ་ཏི ‘‘ས་ཏྟ་ཝི་དྷ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ས་ཏི ཧི ཏ་ཏྠ ཝེ་ད་ནཱ་བྷེ་དེ ཨ་ཏི་ཨ་ནི་ཊྛེ དོ་མ་ན་སྶེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ, ན ཙ པ་ཊི་གྷེ་ན ཝི་ནཱ དོ་མ་ན་སྶཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི.

ཀཱ་ཡ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ དུ་ཀྑ་ས་ཧ་ག་ཏ་ཏཱ ཀུ་ས་ལ་ཝི་པཱ་ཀེ ཝུ་ཏྟ་ཝི་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨུ་པེ་ཀྑཱ ཧཱི་ནཱཏི ཨེ་ཀ་ནྟ་ནི་ཧཱི་ན་སྶ ཨ་ཀུ་ས་ལ་སྶ ཝི་པཱ་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨུ་པེ་ཀྑཱ་པི ས་མཱ་ནཱ ཧཱི་ནཱ ཨེ་ཝ དུ་ཀྑ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘དུ་ཀྑཾ ཝི་ཡ ནཱ་ཏི་ཏི་ཁི་ཎཱ’’ཏི. ཡ་ཐཱ དུ་ཀྑཾ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ཏི་ཁི་ཎཾ ཀ་ཊུ་ཀཾ, ན ཨེ་ཝ་མ་ཡཾ, ཏ་ཐཱ་པི དུ་ཀྑ་ས་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ན ཧི ཨ་ཀུ་ས་ལ་སྶ ཝི་པཱ་ཀོ ཨ་དུ་ཀྑོ ཧོ་ཏི. ཨུ་པེ་ཀྑཱ་བྷཱ་ཝོ ཙ་སྶ བ་ལ་ཝ་ཏཱ བཱ་དྷི་ཡ་མཱ་ན་སྶ པ་ཊི་པྤ་ཧ་རི་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟ་སྶ དུ་བྦ་ལ་སྶ པུ་རི་ས་སྶ ཏེ་ན ཀ་རི་ཡ་མཱ་ན་བཱ་དྷཱ་ཡ ཨུ་པེ་ཀྑ་ནཱ ཝི་ཡཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦོ. ཨི་ཏ་རེ་སཱུཏི ཀུ་ས་ལ་ཝི་པཱ་ཀེ་སུ.

རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རནྟི རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཝི་པཱ་ཀ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ. ཝི་པཱ་ཀ་ཀ་ཐཱ ཧེ་སཱ་ཏི. ཀུ་ས་ལཾ ཝི་ཡཱཏི རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཀུ་ས་ལཾ ཝི་ཡ. ན ཧི རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཝི་པཱ་ཀོ ཏ་ད་ཉྙ་ཀུ་ས་ལ་ས་དི་སོ. ཨ་པི་ཙ ས་མྦ་ནྡྷི་ས་དྡཱ ཨེ་ཏེ, ཡ་དི་དཾ ‘‘ཀུ་ས་ལཾ, ཝི་པཱ་ཀོ’’ཏི ཙ. ཏ་སྨཱ ཡ་ཐཱ ‘‘མཱ་ཏ་རཾ པ་ཡི་རུ་པཱ་ས་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཨ་ཏྟ་ནོ མཱ་ཏ་ར་ནྟི ཨ་ཝུ་ཏྟ་མྤི སི་དྡྷ་མེ་ཝེ་ཏཾ, ཨེ་ཝཾ ཨི་དྷཱ་པཱི་ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཀུ་ས་ལཾ ཝི་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀུ་ས་ལ་ས་དི་ས་ཏཱ ཙེ་ཏྠ དྷ་མྨ་ཏོ, ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏོ ཙ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཏ་ཐཱ ཧི ཡེ ཕ་སྶཱ་ད་ཡོ ཀུ་ས་ལེ ལ་བྦྷ་ནྟི, ཏེ ཝི་པཱ་ཀེ་པི ལ་བྦྷ་ནྟི. ཡ་སྨིཾ ཙ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཀུ་ས་ལཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཏ་ཏྠེ་ཝ ཨ་ཡཾ ཝི་པཱ་ཀོ་པི པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ པ་ཉྩ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཙི་ཏྟཾ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་པྤ་ཏྟཾ, ཏ་སྶ ཝི་པཱ་ཀོ ཨེ་ཝ ན་ཏྠི. ཀ་སྨཱ ན་ཏྠི? ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ, ཨཱ་ནི་སཾ་ས་བྷཱུ་ཏ་ཏྟཱ ཙ. ཏ་ཉྷི ཝི་པཱ་ཀཾ དེ་ནྟཾ རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་མེ་ཝ ད་དེ་ཡྻ. ན ཧི ཨ་ཉྙ་བྷཱུ་མི་ཀཾ ཀ་མྨཾ ཨ་ཉྙ་བྷཱུ་མི་ཀཾ ཝི་པཱ་ཀཾ དེ་ཏི. ཀ་མྨ་ནི་མི་ཏྟཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏཱ ཙ རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཝི་པཱ་ཀ་སྶ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ན ཏཾ ཨ་ཉྙཾ ཨཱ་ར་བྦྷ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. པ་རི་ཏྟཱ་ར་མྨ་ཎཱ་དི་ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཉྩ ཏཾ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཡ་མ་ས་མྦྷ་ཝོ. ཛྷཱ་ན་སྶ ཨཱ་ནི་སཾ་ས་བྷཱུ་ཏ་ཉྩ དཱ་ནཱ་དཱི་ནཾ ཏ་སྨིཾ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ པ་ཙྩ་ཡ་ལཱ་བྷོ ཝི་ཡཱ་ཏི.

པ་ཝ་ཏྟི་ཏོ པ་ན ཝི་པཱ་ཀ་སྶ, ཀུ་ས་ལ་སྶ ཙ ཨ་ཏྠེ་ཝ བྷེ་དོ་ཏི ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཀུ་ས་ལཾ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཀུ་ས་ལཾ ཝི་ཡ ཀ་སི་ཎུ་གྒྷཱ་ཊི་མཱ་ཀཱ་སཱ་དི་ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷེ་ད་ཏོ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷཾ. པ་ཝ་ཏྟི་བྷེ་དོ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡོ་ཝ ཛ་ཝ་ན་ཝ་སེ་ན, པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཨཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཙ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ.

ཙ་ཏུ་མ་གྒ་ཡུ་ཏྟ་ཙི་ཏྟ་ཕ་ལ་ཏྟཱཏི ཙ་ཏཱུ་ཧི ཨ་རི་ཡ་མ་གྒེ་ཧི ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟ་སྶ ཕ་ལ་ཏྟཱ, ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་སཱ་མ་ཉྙ་ཕ་ལ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. མ་གྒ་ཝཱི་ཐི་ཡཾ དྭི་ཀྑ་ཏྟུཾ, ཏི་ཀྑ་ཏྟུཾ ཝཱ ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཾ ཨ་པ་རི་ཙྪི་ནྣ་པ་རི་མཱ་ཎཾ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་མྤི དྭཱི་སུ ཋཱ་ནེ་སུ པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ‘‘དྭི་དྷཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ས་བྦ་མྤཱིཏི ཏེ་ཝཱི་ས་ཏི་ཝི་དྷཾ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་ཝི་པཱ་ཀཾ, པ་ཉྩ་ཝི་དྷཾ རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཝི་པཱ་ཀཾ, ཙ་ཏུ་བྦི་དྷཾ ཨ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཝི་པཱ་ཀཾ, ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་མེ་ཝ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ཝི་པཱ་ཀ་ནྟི ས་བྦ་མྤི ཝི་པཱ་ཀ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ནཱ་ཏི་ས་ངྑེ་པ་ཝི་ཏྠཱ་ར་ན་ཡེ་ན ཚ་ཏྟིཾ་ས་ཝི་དྷཾ ཧོ་ཏི.

བྷཱུ་མི་བྷེ་ད་ཏོ ཏི་ཝི་དྷཾ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ཉྷི ཀི་རི་ཡ་ཙི་ཏྟཾ ན་ཏྠི ཨེ་ཀ་ནྟེ་ན ཨ་ན་ནྟ་ར་ཝི་པཱ་ཀ་དཱ་ཡི་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི ‘‘ས་མཱ་དྷི་མཱ་ན་ནྟ་རི་ཀ་ཉྙ་མཱ་ཧཱུ’’ཏི (ཁུ. པཱ. ༦.༥; སུ. ནི. ༢༢༨). ཧོ་ཏུ ཏཱ་ཝ སེ་ཀྑཱ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཾ ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ ཀུ་ས་ལཾ པུ་གྒ་ལ་ནྟ་ར་བྷཱ་ཝཱུ་པ་ན་ཡ་ན་ཏོ ས་ཕ་ལཾ, ཨ་ར་ཧ་ཏོ པ་ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཾ པུ་གྒ་ལ་ནྟ་ར་བྷཱ་ཝཱུ་པ་ན་ཡ་ན་ཏོ ནི་པྥ་ལཾ, ཏ་སྶ ཀི་རི་ཡ་བྷཱ་ཝོ ཀ་སྨཱ ན ཨི་ཙྪི་ཏོ་ཏི? ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦོ སི་ཡཱ. ཡ་དི ཏ་སྶ པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི སི་ཡཱ, ས་ཀིཾ་ཡེ་ཝ པ་ན ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ཀུ་ས་ལཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ཡ་དི ཧི པུ་ན་པྤུ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཡྻ, མ་གྒ་ཙི་ཏྟཾ ཨ་ར་ཧ་ཏོ་པི པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ཀི་རི་ཡ་ཙི་ཏྟཾ སི་ཡཱ, ན ཙེ་ཏཾ ཨ་ཏྠི པ་ཡོ་ཛ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏ་སྨཱ ན་ཏྠི ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ཀི་རི་ཡ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ. ཀི་རི་ཡ་ཝི་ཉྙཱ་ཎནྟི ཙ ཀི་རི་ཡཱ་མ་ཏྟཾ ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ, ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལཾ ཝི་ཡ ཀི་ཉྩི ཝི་པཱ་ཀཾ ཨ་ནུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ ཀི་རི་ཡཱ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ཧུ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཀ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཀ་སྨཱ པ་ནེ་ཏཾ ཝི་པཱ་ཀཾ ན ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏཱི་ཏི? ཝུ་ཙྩ་ཏེ – ཨེ་ཏྠ ཧི ཡ་དེ་ཏཾ ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ན་དྭ་ཡཾ, ཏཾ ཨ་ནུ་པ་ཙྪི་ནྣ་བྷ་ཝ་མཱུ་ལེ་པི ས་ནྟཱ་ནེ པ་ཝ་ཏྟཾ ཨ་ནཱ་སེ་ཝ་ན་ཏཱ་ཡ དུ་བྦ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་བཱི་ཛ་སཱ་མ་ཏྠི་ཡཾ ཝི་ཡ པུ་པྥཾ ཨ་ཕ་ལ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི. ཡཾ པ་ན ཨུ་ཙྪི་ནྣ་བྷ་ཝ་མཱུ་ལཱ་ཡཾ ས་ནྟ་ཏི་ཡཾ པ་ཝ་ཏྟཾ ཨ་ཊྛཱ་ར་ས་ཝི་དྷཾ ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ, ཏཾ ས་མུ་ཙྪི་ནྣ་མཱུ་ལཱ་ཡ ལ་ཏཱ་ཡ པུ་པྥཾ ཝི་ཡ ཕ་ལ་དཱ་ཡི ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཉྙ་སྶ ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ཀི་རི་ཡ་ཧེ་ཏུ་ནཱ ནཱ་མ ཨ་ལོ་བྷཱ་དི་ནཱ་ཝ བྷ་ཝི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ལོ་བྷཱ་དི་ཀི་རི་ཡ་ཧེ་ཏུ་ཝི་ར་ཧི་ཏ’’ནྟི.

ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་དཱི་ནཾ པུ་རེ་ཙ་རཱ ཧུ་ཏྭཱ རཱུ་པཱ་དི་ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ནཾ ཝི་ཛཱ་ན་ན་ལ་ཀྑ་ཎཱ ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་དི་པུ་རེ་ཙ་ར་རཱུ་པཱ་དི་ཝི་ཛཱ་ན་ན་ལ་ཀྑ་ཎཱ. ཨ་ཡཾ པ་ན མ་ནོ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཏོ ཨུ་པྤ་ནྣཱ་པི ཝི་སི་ཊྛ་མ་ན་ན་ཀི་ཙྩཱ་བྷཱ་ཝེ་ན མ་ནོ་མ་ཏྟཱ དྷཱ་ཏཱུ་ཏི མ་ནོ་དྷཱ་ཏུ. ཏ་ཐཱ ཧེ་སཱ མ་ནོ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ པ་ཙྩ་ཡོ ན ཧོ་ཏི. ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ས་ངྑེ་པོ, ཝི་ཏྠཱ་རོ པ་ན དྷཱ་ཏུ་ནི་དྡེ་སེ (ཝི་སུ་དྡྷི. ༢.༥༡༧) ཨཱ་ག་མི་སྶ་ཏི. ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ན་ར་སཱཏི ཨཱ་བྷོ་ག་ར་སཱ, ཙི་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ན་སྶ ཝཱ པུ་རི་མཱ་ཀཱ་ར་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཨོ་ཎོ་ཛ་ན་ར་སཱ. བྷ་ཝ་ངྒ་ཝི་ཙྪེ་ད་པ་ད་ཊྛཱ་ནཱཏི བྷ་ཝ་ངྒ་ས་ནྟཱ་ན་ཝི་ཙྪེ་ད་པ་ད་ཊྛཱ་ནཱ. ཨ་པུ་བྦཱ་ར་མྨ་ཎཱ ས་ཀི་དེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ ས་བྦ་ཐཱ ཝི་ས་ཡ་ར་སཾ ཨ་ནུ་བྷ་ཝི་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏཱི་ཏི ཨི་ཊྛཱ་དཱི་སུ ས་བྦ་ཏྠ ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ཡུ་ཏྟཱ་ཝ ཧོ་ཏི.