༡༢. ཨི་དྡྷི་ཝི་དྷ་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༦༥. སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཨ་ན་ནྟ་ར་ས་མཱ་དྷི་ཀ་ཐཱ་ཡ ཨཱ་ས་ནྣ་པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏཾ དཱི་པེ་ནྟོ ‘‘ཨ་ཡཾ ས་མཱ་དྷི་བྷཱ་ཝ་ནཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ‘‘ཨ་བྷི་ཉྙཱ ས་མྤཱ་དེ་ཏུཾ ཡོ་གོ ཀཱ་ཏ་བྦོ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ པ་ཡོ་ཛ་ན་ཝི་སེ་སེ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨེ་ཝ་ཉྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཀི་ཉྩཱ་པི ཐི་ར་ཏ་ར་བྷཱ་ཝོ, ཝི་པ་སྶ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་སུ་ཁ་ཏཱ ཙ ས་མཱ་དྷི་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཨཱ་ནི་སཾ་སོ ཨེ་ཝ, ཏ་ཐཱ་པི པ་ཉྩ ལོ་ཀི་ཡཱ་བྷི་ཉྙཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ས་མཱ་དྷི་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཨཱ་ནི་སཾ་ས་བྷཱ་ཝེ་ན པཱ་ཀ་ཊཱ པ་ཉྙཱ་ཏཱ་ཏི ཏཱ་སཾ་ཡེ་ཝ ཝ་སེ་ན ཡོ་གི་ནོ ཨ་དྷི་ག་ཏཱ་ནི་སཾ་ས་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ, ཙུ་དྡ་ས་དྷཱ ཙི་ཏྟ་པ་རི་ད་མ་ནེ་ན ཐི་ར་ཏ་ར་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ. ལོ་ཀི་ཡཱ་བྷི་ཉྙཱ་སུ ཝ་སཱི་བྷཱ་ཝོ་པི ས་མཱ་དྷི་སྶེ་ཝ ཝ་སཱི་བྷཱ་ཝོ, ཏ་ཐཱ ཙ ‘‘ས་མཱ་ཧི་ཏོ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི (སཾ. ནི. ༣.༥; ༤.༩༩; ༥.༡༠༧༡; ནེ་ཏྟི. ༤༠; མི. པ. ༢.༡.༡༤) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ‘‘སུ་ཁེ་ནེ་ཝ པ་ཉྙཱ་བྷཱ་ཝ་ནཾ ས་མྤཱ་དེ་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ ས་མཱ་དྷི་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཨཱ་ནི་སཾ་ས་ལཱ་བྷོ ཐི་ར་ཏ་ར་ཏཱ, སུ་ཁེ་ནེ་ཝ ཙ པ་ཉྙཱ་བྷཱ་ཝ་ནཱ ཨི་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཀ་ཐཾ ཏཱ་ཝ ཨཱ་ར་བྷི་སྶཱ་མ, པ་ཉྙཱ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཨོ་ཀཱ་སེ ས་མྤ་ཏྟེ་པཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
བྷ་ག་ཝ་ཏཱ པ་ཉྩ ལོ་ཀི་ཀཱ་བྷི་ཉྙཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ན ཙ་ཏུ་ཀྐ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ཨི་དྷ སཱ་ས་ནེ ས་མྤཱ་དེ་ཏ་བྦཾ, ན་པི ཨི་དྡྷི་ཝི་དྷ་ཉཱ་ཎ་མེ་ཝ, ཨ་ཐ ཁོ ཨ་ཉྙ་མྤི ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨུ་ཏྟ་རུ་ཏྟ་རི་པ་ཎཱི་ཏ་པ་ཎཱི་ཏ་དྷ་མྨ་དེ་ས་ན་ཏྠ་ཉྩ.
ཨི་དྡྷི་ཝི་ཀུ་བྦ་ནནྟི ཨི་དྡྷི་ས་ངྑཱ་ཏཾ པ་ཀ་ཏི་ཝ་ཎྞ་ཛ་ཧ་ན་ཀི་རི་ཡཾ, ཨི་དཾ ཨི་དྡྷཱི་སུ ཝི་ཀུ་བྦ་ནི་དྡྷི་ཡཱ པ་དྷཱ་ན་ཏཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ཨི་དྡྷིཾ ཝི་ཀུ་བྦ་ན་ཉྩཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཝཱ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཝི་ཀུ་བྦ་ན་སྶ ཝི་སུཾ ག་ཧ་ཎ་མྤི ཝུ་ཏྟ་ཀཱ་ར་ཎེ་ནེ་ཝ ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨཱ་ཀཱ་ས་ཀ་སི་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨ་རཱུ་པ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ན ས་མྦྷ་ཝ་ནྟི, ཨཱ་ལོ་ཀ་ཀ་སི་ཎ་ཉྩ ཨོ་དཱ་ཏ་ཀ་སི་ཎ་ནྟོ་ག་དྷཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཨོ་དཱ་ཏ་ཀ་སི་ཎ་པ་རི་ཡ་ནྟེ་སཱུ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཀ་སི་ཎཱ་ནུ་ལོ་མཱ་དི་ཙི་ཏྟ་པ་རི་ད་མ་ན་ཝི་དྷི་ནོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ, ཨཱ་ཀཱ་ས་ནི་མྨཱ་ནཱ་དི་ཨ་ཏྠཾ པ་ན ཏ་དུ་བྷ་ཡ་མྤི ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦ་མེ་ཝ. ཨ་ཊྛ ཨ་ཊྛཱཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་སུ ཀ་སི་ཎེ་སུ ཨེ་ཀེ་ཀ་སྨིཾ ཨ་ཊྛ ཨ་ཊྛ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ. ཀ་སི་ཎཱ་ནུ་ལོ་མ་ཏོཏི ཀ་སི་ཎ་པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཏོ, པ་ཊི་པཱ་ཊི ཙ དེ་ས་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཛྷཱ་ནཱ་ནུ་ལོ་མོ པ་ན པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན་པི. ཨུ་ཀྐ་མ་ནཾ ཨུ་ཀྐ་ནྟཾ, ཨུ་ཀྐ་ནྟ་མེ་ཝ ཨུ་ཀྐ་ནྟི་ཀཾ, ཛྷཱ་ན་སྶ ཨུ་ཀྐ་ནྟི་ཀཾ ཛྷཱ་ནུ་ཀྐ་ནྟི་ཀཾ, ཏ་ཏོ, ཛྷཱ་ན་ལ་ངྒྷ་ན་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ངྒ་ས་ངྐ་ནྟི་ཏོ ཨ་ངྒཱ་ཏི་ཀྐ་མ་ཏོ. ཙི་ཏྟཾ པ་རི་ད་མེ་ཏ་བྦཾ ཡ་དི་ཙྪ་ཀཾ ཡ་ཏྠི་ཙྪ་ཀཾ ཛྷཱ་ནཱ་ནཾ ས་མཱ་པ་ཛྫ་ནཱ་དི་སུ་ཁ་ཏྠཾ, ཏེ་སཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ན་ཉྩ ས་ལླ་ཀྑ་ཎ་ཏྠཾ. ཨེ་ཝ་ཉྷི་སྶ ཏ་ཏྠ ཝི་ས་ཝི་ཏཱ ས་མི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི.
༣༦༦. ཛྷཱ་ནཾ ས་མཱ་པ་ཛྫ་ཏཱིཏི ཀིཾ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་མྤི ཛྷཱ་ནཾ ས་མཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ཨུ་དཱ་ཧུ ཨེ་ཀེ་ཀ་ནྟི? ཀི་ཉྩེ་ཏྠ ཡ་དི ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་མྤི ས་མཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ཨ་ངྒ་ས་ངྐ་ནྟི་ཏོ ཝི་སེ་སོ ན སི་ཡཱ, ཨ་ཐ ཨེ་ཀེ་ཀཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ས་ངྐ་ནྟི་ཏོ. ནཱ་ཡཾ དོ་སོ ཨཱ་བྷོ་ག་ཝ་སེ་ན ཏེ་སཾ ཝི་སེ་ས་སི་དྡྷི་ཏོ. ཡ་དཱ ཧི ཀ་སི་ཎཱ་ནུ་ལོ་མ་མེ་ཝ ཨཱ་བྷུ་ཛི་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཀ་སི་ཎེ ཛྷཱ་ནཱ་ནི ས་མཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ན ཨ་ངྒ་ས་ངྐ་ནྟིཾ, ཏ་དཱ ཀ་སི་ཎཱ་ནུ་ལོ་མོ. ཡ་དཱ པ་ན ཨ་ངྒ་ས་ངྐ་ནྟིཾ ཨཱ་བྷུ་ཛི་ཏྭཱ ཛྷཱ་ནཱ་ནི ས་མཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ཏ་དཱ ཨ་ངྒ་ས་ངྐ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཀ་སི་ཎཱ་ནུ་ལོ་མ་ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ས་ངྐ་ནྟི་ཨཱ་དཱི་ན་མྤི ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཝི་སེ་སོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨི་དཾ ཀ་སི་ཎཱ་ནུ་ལོ་མཾ ནཱ་མ ཙི་ཏྟ་པ་རི་ད་མ་ན་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
ཏ་ཐེ་ཝཱཏི ‘‘པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ཨ་ཊྛ་སུ ཀ་སི་ཎེ་སུ ས་ཏ་ཀྑ་ཏྟུ་མྤི ས་ཧ་སྶ་ཀྑ་ཏྟུ་མྤཱི’’ཏི ཨེ་ཏ་སྶ ཨུ་པ་སཾ་ཧཱ་ར་ཏྠོ ཏ་ཐཱ-ས་དྡོ. པ་ཊི་ལོ་མ་ཏོ ཙེ་ཏྠ པ་ཊི་པཱ་ཊི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པ་ཊི་ལོ་མ་ཀྐ་མེ་ནཱ’’ཏི. ཨ་ཡ་ཉྷེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ – པ་ཋ་མཾ ཨོ་དཱ་ཏ་ཀ་སི་ཎེ ཛྷཱ་ནཾ ས་མཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ཏ་ཏོ ལོ་ཧི་ཏ་ཀ་སི་ཎེ་ཏི ཡཱ་ཝ པ་ཐ་ཝཱི་ཀ་སི་ཎཱ ཝ་ཏྟ་བྦཱ.
པུ་ན་པྤུ་ནཾ ས་མཱ་པ་ཛྫ་ནནྟི ‘‘ས་ཏ་ཀྑ་ཏྟུཾ ས་ཧ་སྶ་ཀྑ་ཏྟུ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ བ་ཧུ་ལཱ་ཀཱ་ར་མཱ་ཧ.
ཏ་ཏྠེ་ཝཱཏི པ་ཐ་ཝཱི་ཀ་སི་ཎེ་ཡེ་ཝ. ཏ་ཏོཏི པ་ཙྪཱ ཏ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཏོ ཝུ་ཊྛཱ་ན་ནྟ་ར་ཀཱ་ལཾ. ཏ་དེ་ཝཱཏི པ་ཐ་ཝཱི་ཀ་སི་ཎ་མེ་ཝ. ཏ་ཏོ ཨཱ་ཀི་ཉྩ་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ནནྟི ཏ་ཏོ པ་ཐ་ཝཱི་ཀ་སི་ཎུ་གྒྷཱ་ཊི་མཱ་ཀཱ་སེ པ་ཝ་ཏྟི་ཏ་ཨཱ་ཀཱ་སཱ་ན་ཉྩཱ་ཡ་ཏ་ན་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཏོ ཝུ་ཊྛཱ་ཡ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཉྩཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཨ་མ་ན་སི་ཀ་རི་ཏྭཱ ཏཾ ལ་ངྒྷི་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཨཱ་ཀཱ་སཱ་ན་ཉྩཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝེ པ་ཝ་ཏྟི་ཏཾ ཨཱ་ཀི་ཉྩ་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ས་མཱ་པ་ཛྫ་ཏི. པ་ཐ་ཝཱི་ཀ་སི་ཎུ་གྒྷཱ་ཊི་མཱ་ཀཱ་ས་ཀ་སི་ཎཾ པ་ཐ་ཝཱི་ཀ་སི་ཎ་པ་ཀྑི་ཀ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཀ་སི་ཎཾ ཨ་ནུ་ཀྐ་མི་ཏྭཱ’’ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ཨ་ཊྛ་སུ ཀ་སི་ཎེ་སུ ཀ་སྶ་ཙི ཨུ་ཀྐ་མ་ནཾ ཨི་དྷ ཀ་སི་ཎུ་ཀྐ་ནྟི་ཀཾ ནཱ་མཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀ་སི་ཎཾ ཨ་ནུ་ཀྐ་མི་ཏྭཱ’’ཏི. ཛྷཱ་ནུ་ཀྐ་ནྟི་ཀནྟི ཨེ་ཏྠ ཨི་ཙྪི་ཏཾ ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎེ་ན ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏ་བྦཾ, ཨུ་ཀྐ་མ་ན་སྶ ཙ ས་རཱུ་པཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨེ་ཝཾ ཀ་སི་ཎ’’ནྟི་ཨཱ་དིཾ ཝ་ཏྭཱ པུ་ན ཏཾ པ་ཀཱ་རཾ ས་ཧ ནི་སྶ་ཡེ་ན སེ་ས་ཀ་སི་ཎེ་སུ ཨ་ཏི་དི་ས་ནྟོ ‘‘ཨེ་ཝཾ ཨཱ་པོ་ཀ་སི་ཎཱ་དི…པེ… ཀཱ་ཏ་བྦཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡ་ཐཱ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་མཱུ་ལ་ཀཾ པ་ཐ་ཝཱི་ཀ་སི་ཎཱ་དཱི་སུ ཛྷཱ་ནུ་ཀྐ་ནྟི་ཀཾ ད་སྶི་ཏཾ, ཨེ་ཝཾ དུ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དི་མཱུ་ལ་ཀ་མྤི ཏཾ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ད་སྶེ་ཏ་བྦཾ.
ཏ་དེ་ཝཱཏི པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་མེ་ཝ. ཀ་སི་ཎུ་ཀྐ་ནྟི་ཀེ་པི ཨཱ་པོ་ཀ་སི་ཎཱ་དི་མཱུ་ལི་ཀཱ ཡོ་ཛ་ནཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཀཱ་ཏ་བྦཱ, ཏ་ཐཱ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ དུ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དི་མཱུ་ལི་ཀཱ.
ལོ་ཧི་ཏ་ཀ་སི་ཎ་ཏོ ཨཱ་ཀི་ཉྩ་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ནནྟི ལོ་ཧི་ཏ་ཀ་སི་ཎཾ ཨཱ་ཝ་ཛྫེ་ནྟོ ཨ་བྷི་མུ་ཁཾ ཀ་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཨུ་གྒྷཱ་ཊ་ནེ་ན ཨུ་པ་ཊྛི་ཏེ ཀ་སི་ཎུ་གྒྷཱ་ཊི་མཱ་ཀཱ་སེ ཨ་མ་ན་སི་ཀཱ་རེ་ན ཨཱ་ཀཱ་སཱ་ན་ཉྩཱ་ཡ་ཏ་ན་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ པུ་བྦེ པ་ཝ་ཏྟ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ ཨ་པ་ག་མཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་ཀི་ཉྩ་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ས་མཱ་པ་ཛྫ་ཏི.
ཨི་ཏ་རེ་སནྟི ཨ་ཝ་སི་ཊྛ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་ནཾ. ན ཧི ཨ་རཱུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ་སུ ཨ་ངྒ་ས་ངྐ་ནྟི ཨ་ཏྠི, ནཱ་པི ཏཱ་ནི པ་ཐ་ཝཱི་ཀ་སི་ཎེ པ་ཝ་ཏྟ་ནྟི. ཡཾ པ་ན ཨ་ངྒཱ་ར་མྨ་ཎ་ས་ངྐ་ནྟི་ཝ་ཙ་ནེ ‘‘ནཱི་ལ་ཀ་སི་ཎཾ ཨུ་གྒྷཱ་ཊེ་ཏྭཱ ཨཱ་ཀཱ་སཱ་ན་ཉྩཱ་ཡ་ཏ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ཡ་ཐཱ་ལཱ་བྷ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཝཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ པ་ན ཡ་ཐཱ ཨ་ངྒ་ས་ངྐ་ནྟི རཱུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ་སུ ཨེ་ཝ ལ་བྦྷ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨ་རཱུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ་སུ ཨེ་ཝ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ས་ངྐ་ནྟི. ཏ་སྶ ཏ་སྶེ་ཝ ཧི ཛྷཱ་ན་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ནྟ་རེ པ་ཝ་ཏྟི ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ས་ངྐ་ནྟི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་བྦ་ཀ་སི་ཎེ་སུ ཨེ་ཀ་སྶེ་ཝ ཛྷཱ་ན་སྶ ས་མཱ་པ་ཛྫ་ནཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ས་ངྐ་ནྟི་ཀཾ ནཱ་མཱ’’ཏི.
ཡ་ཐཱ པ་ན ‘‘ས་བྦ་ཀ་སི་ཎེ་སཱུ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨཱ་ཀཱ་ས་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀ་སི་ཎཱ་ན་མྤི ས་ངྒ་ཧོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ན ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུཾ ཨི་དྷ ཨ་ཊྛ་ནྣཾ་ཡེ་ཝ ཀ་སི་ཎཱ་ནཾ ཨ་དྷི་ག་ཏ་ཏྟཱ, ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་མྤི ཨ་རཱུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ‘‘ཨེ་ཀཾ ཛྷཱ་ན’’ནྟི ན ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུཾ ཨ་ཊྛ་ནྣཾ ས་མཱ་པ་ཏྟཱི་ནཾ ཝ་སེ་ན ཙི་ཏྟ་པ་རི་ད་མ་ན་སྶ ཨི་ཙྪི་ཏ་ཏྟཱ. ཏ་སྨཱ ཨཱ་རུ་པྤ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཨ་ངྒཱ་ར་མྨ་ཎ་ས་ངྐ་ནྟི པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཐཱ ཧི པཱི་ཏ་ཀ་སི་ཎུ་གྒྷཱ་ཊི་མཱ་ཀཱ་སེ ཡཾ པ་ཋ་མཱ་རུ་པྤ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ, ཏ་དཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཉྩཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘པཱི་ཏ་ཀ་སི་ཎ་ཏོ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཉྩཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ’’ཏི. ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན སེ་ས་དྭ་ཡེ་པི ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨེ་ཀ་ནྟ་རི་ཀ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨ་ཉྙ་ཏྠོ ཨ་ནྟ་ར-ས་དྡོ. ཨ་ནྟ་ར་མེ་ཝ ཨ་ནྟ་རི་ཀཾ, ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ཨ་ནྟ་རི་ཀཾ ཨེ་ཏ་སྨི་ནྟི ཨེ་ཀ་ནྟ་རི་ཀཾ, ཛྷཱ་ན་ས་མཱ་པ་ཛྫ་ནཾ, ཏ་སྶ ཝ་སེ་ན. ཡ་ཐཱ ཨ་ངྒཱ་ནཾ, ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ ཙ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཝི་སེ་སོ ཧོ་ཏི, ཏ་ཐཱ ས་མཱ་པ་ཛྫ་ན་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི. སོ པ་ན ཝི་སེ་སོ ཧེ་ཊྛི་མཱ་ནཾ ཏེ་སཾ ཨ་ངྒཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ནཾ ས་མ་ཏི་ཀྐ་མ་ན་ཝ་སེ་ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨེ་ཀ་ནྟ་རི་ཀ་ཝ་སེ་ན ཨ་ངྒཱ་ན་ཉྩ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ན་ཉྩ ས་ངྐ་མ་ན’’ནྟི. ‘‘ཨི་དཾ ཛྷཱ་ནཾ པ་ཉྩ་ངྒི་ཀ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ངྒེ་སུ, ‘‘ཨི་དཾ པ་ཐ་ཝཱི་ཀ་སི་ཎ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ་སུ ཙ ཝ་ཝ་ཏྠཱ་པི་ཏེ་སུ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ཏེ་སཾ ཝ་ཝ་ཏྠཱ་པ་ནེ ན ཀོ་ཙི ཝི་སེ་སོ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ ཨ་ཡཾ ཝི་དྷི ནཱ་བྷ་ཏོ. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ཛྷཱ་ནུ་ཀྐ་ནྟི་ཀཱ་དཱི་སུ པ་ཊི་ལོ་མ་ཀྐ་མེ་ན, ཨ་ནུ་ལོ་མ་པ་ཊི་ལོ་མ་ཀྐ་མེ་ན ཙ ཨེ་ཀ་ནྟ་རི་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ལ་བྦྷ་མཱ་ན་མྤི ཛྷཱ་ནཱ་དཱི་ནཾ ཨུ་ཀྐ་མ་ནཾ ན ཨུ་དྡྷ་ཊཾ, ཏེ་ཧི ན་ཡེ་ཧི ཝི་ནཱ་པི ཙི་ཏྟ་པ་རི་ད་མ་ནཾ ཨི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི པ་པ་ཉྩ་པ་རི་ཧཱ་ར་ཏྠཾ ཝཱ ཏེ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ ཨ་ནཱ་ག་ཏཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.
༣༦༧. ཨ་བྷཱ་ཝི་ཏ་བྷཱ་ཝ་ནོ ཛྷཱ་ནཱ་བྷི་ཉྙཱ་སུ ཨ་ཀ་ཏཱ་དྷི་ཀཱ་རོ. ཏ་ཏྠ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ར་ཧི་ཏོ་པཱི་ཏི ཀེ་ཙི. ཨཱ་དི་བྷཱུ་ཏཾ ཡོ་ག་ཀ་མྨཾ ཨཱ་དི་ཀ་མྨཾ, ཏཾ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨཱ་དི་ཀ་མྨི་ཀོ, པུ་བྦེ ཨ་ཀ་ཏ་པ་རི་ཙ་ཡོ བྷཱ་ཝ་ནཾ ཨ་ནུ་ཡུ་ཉྫ་ནྟོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡོ་གཱ་ཝ་ཙ་རོ’’ཏི. ཀ་སི་ཎ་པ་རི་ཀ་མྨ་མྤི བྷཱ་རོཏི དོ་ས་ཝི་ཝ་ཛྫ་ནཱ་དི་ཝི་དྷི་ནཱ ཀ་སི་ཎ་མ་ཎྜ་ལེ པ་ཊི་པ་ཏྟི ཡཱ་ཝ ཨུ་གྒ་ཧ་ནི་མི་ཏྟུ་པྤ་ཏྟི ཀ་སི་ཎ་པ་རི་ཀ་མྨཾ, ཏ་མྤི ནཱ་མ བྷཱ་རོ, པ་གེ་ཝ ཨི་དྡྷི་ཝི་ཀུ་བྦ་ནཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ནི་མི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་ནནྟི པ་ཊི་བྷཱ་ག་ནི་མི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་ནཾ. ཏཾ ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱཏི ཏཾ ནི་མི་ཏྟཾ, བྷཱ་ཝ་ན་ཉྩ ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ. ན ཧི བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཝི་ནཱ་ཝ ནི་མི་ཏྟ་ཝ་ཌྜྷ་ནཾ ལ་བྦྷ་ཏི. ཀེ་ཙི ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ས་མཱ་དྷིཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ ཨ་པྤ་ནཱ་ས་མཱ་དྷིཾ ཨ་དྷི་ག་ནྟུཾ ན ས་ཀྐོ་ནྟི, ཏཱ་དི་སཱ་པི བ་ཧཱུ ཧོ་ནྟེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་པྤ་ནཱ་དྷི་ག་མོ བྷཱ་རོ’’ཏི. ཨ་པྤ་ནཱ་དྷི་ག་མོཏི ཝཱ ཨ་ཊྛ་ནྣཾ ས་མཱ་པ་ཏྟཱི་ནཾ ཨ་དྷི་ག་མ་མཱ་ཧ. ཨ་ཉྙོ་ཝ ས་མཱ་པ་ཏྟཱི་ནཾ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡོ, ཨ་ཉྙོ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་རི་ད་མི་ཏ་ཙི་ཏྟ་སྶཱ་པི ཨི་དྡྷི་ཝི་ཀུ་བྦ་ནཾ ནཱ་མ བྷཱ་རོ’’ཏི. ཁི་པྤཾ ནི་ས་ནྟི ནི་སཱ་མ་ནཾ ཛྷཱ་ན་ཙ་ཀྑུ་ནཱ པ་ཐ་ཝཱི་ཀ་སི་ཎཱ་དི་ཛྷཱ་ནཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ ད་སྶ་ནཾ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཁི་པྤ་ནི་ས་ནྟི, སཱི་གྷ་ཏ་རཾ ཛྷཱ་ནཾ ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏཱ, ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ ཁི་པྤ་ནི་ས་ནྟི་བྷཱ་ཝོ. ཨ་མྦ་ཏ་རུ་ནི་ཙི་ཏཾ མ་ཧཱ་མ་ཧི་ནྡ་ཏྠེ་རཱ་དཱི་ཧི ཨོ་ཏི་ཎྞ་ཊྛཱ་ནཾ ཐེ་ར་མྦ་ཏྠ་ལཾ. ཡ་ཐཱ པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཝི་ཛ་ཡཱ་ཡ ཡོ་དྷཱ་ཛཱི་ཝཱ ནི་མྨ་ལ་མེ་ཝ ཨ་སི་ཏོ་མ་རཱ་དིཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝི་ཙ་ར་ནྟི, ཨེ་ཝཾ བྷི་ཀྑུ་ནཱ་པི ཀི་ལེ་ས་ཝི་ཛ་ཡཱ་ཡ ནི་མྨ་ལཱ་ཝ ཛྷཱ་ནཱ་བྷི་ཉྙཱ ཝ་ལ༹་ཉྫི་ཏ་བྦཱ་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་སྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.
པ་ཏི་ཊྛཱ་བྷཱ་ཝོཏི ཨི་དྷ པ་ར་སྶ ཨུ་པ་དྡ་ཝཱུ་པ་ས་མ་ནཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ. ཏཾ ཧི ཁི་པྤ་ནི་ས་ནྟི་བྷཱ་ཝ་ཏོ་པི ག་རུ་ཏ་རཾ ཨ་ཙྩཱ་ཡི་ཀ་ཀི་ཙྩ་སཱ་དྷ་ན་ཝ་སེ་ན ཝི་དྷཱ་ཏ་བྦ་ཏོ དུ་ར་བྷི་ས་མྦྷ་ཝ་ཏ་ར་ཏྟཱ. ཏཾ པ་ན ར་ཀྑི་ཏ་ཏྠེ་རནི་ད་སྶ་ནེ་ནེ་ཝ སི་དྡྷ་མྤི ཏ་ཏོ ག་རུ་ཏ་རེ་ན ཨ་ངྒཱ་ར་ཝ་སྶ་པ་རི་ཏྟཱ་ཎེ་ན ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘གི་རི་བྷ་ཎྜ་ཝཱ་ཧ་ན་པཱུ་ཛཱ་ཡ…པེ… ཐེ་རོ ཝི་ཡཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. གི་རི་བྷ་ཎྜ་ཝཱ་ཧ་ན་པཱུ་ཛཱ ནཱ་མ ཙེ་ཏི་ཡ་གི་རི་མཱ་དིཾ ཀ་ཏྭཱ ས་ཀ་ལ་དཱི་པེ, ས་མུ་དྡེ ཙ ཡཱ་ཝ ཡོ་ཛ་ནཱ མ་ཧ་ཏཱི དཱི་པ་པཱུ་ཛཱ. པ་ཐ་ཝིཾ མཱ་པེ་ཏྭཱཏི མཱ་རེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཏཾ ཨ་ངྒཱ་ར་ཝ་སྶཾ ཕུ་ལི་ངྒ་མ་ཏྟེ་ན་པི ཡཱ་ཝ མ་ནུ་སྶེ ན པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི, ཏཱ་ཝ་དེ་ཝ ཨཱ་ཀཱ་སེ པ་ཐ་ཝིཾ ནི་མྨི་ནི་ཏྭཱ.
བ་ལ་ཝ་པུ་བྦ་ཡོ་གཱ་ནནྟི ག་རུ་ཏ་རཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡཱ་ནཾ, ཨི་དྡྷི་ཝི་དྷཱ་དཱི་ནཾ ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏ་མ་ཧཱ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རཱ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨ་གྒ་སཱ་ཝ་ཀཱ་དཱི་ནནྟི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཨེ་ཀ་ཙྩེ མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཀེ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. བྷཱ་ཝ་ནཱ་ནུ་ཀྐ་མོ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ ཙི་ཏྟ་པ་རི་ད་མ་ནཾ. པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་དཱིཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཋཱ་ནཱ་ཋཱ་ན་ཉཱ་ཎཱ་དཱི་ན་མྤི ས་ངྒ་ཧོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ, ན སེ་སཱ་བྷི་ཉྙཱ་ན་མེ་ཝ. སཱ་ཝ་ཀཱ་ན་མྤི ཧི ཋཱ་ནཱ་ཋཱ་ན་ཉཱ་ཎཱ་དཱི་ནི པ་དེ་ས་ཝ་སེ་ན ཨི་ཛ྄ཛྷ་ནྟི. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ པུ་བྦ་ཧེ་ཏུ་ས་མྤ་ནྣ་སྶེ་ཝ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ནུ་ཀྐ་མཾ ཝི་ནཱ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཡོ ཨི་ཛ྄ཛྷ་ནྟི, ན ཨི་ཏ་ར་སྶ, ཏ་སྨཱ. ཨ་གྒི་དྷ་མ་ནཱ་དཱི་ཧཱིཏི ཨ་གྒི་མྷི ཏཱ་པ་ན་ཀོ་ཊྚ་ནཱ་དཱི་ཧི. ཡ་ཐཱ ཙཱཏི ཙ-ས་དྡེ་ན ལཱ་ཁཱ་ཀཱ་རཱ་དཱི་ནཾ ལཱ་ཁཱ་ཀོ་ཊྚ་ནཱ་དིཾ ཨ་ཝུ་ཏྟ་མྤི ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཚ་ནྡ…པེ… ཝ་སེ་ནཱཏི ‘‘ཚ་ནྡ་ཝ་ཏོ ཙེ ཨ་བྷི་ཉྙཱ སི་ཛ྄ཛྷ་ཏི, མ་ཡ྄ཧ་མྤི སི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི’’ཏི ཀ་ཏྟུ་ཀ་མྱ་ཏཱ་ཚ་ནྡཾ སཱི་སཾ དྷུ་རཾ ཛེ་ཊྛཾ པུ་བྦ་ངྒ་མཾ ཀ་ཏྭཱ, ཚ་ནྡཾ ཝཱ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ ཏཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ མུ་ཁཾ ཀ་ཏྭཱ ཛྷཱ་ན་སྶ ས་མཱ་པ་ཛྫ་ན་ཝ་སེ་ན. ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ སེ་སེ་སུ་པི. ‘‘ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ནཱ་དི་ཝ་སཱི་བྷཱ་ཝ་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི ཨི་དཾ ཨ་ཊྛ་སུ་པི ས་མཱ་པ་ཏྟཱི་སུ སཱ་ཏི་ས་ཡཾ ཝ་སཱི་བྷཱ་ཝཱ་པཱ་ད་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཉྩ ཁོ ཨཱ་དི་ཀ་མྨི་ཀ་ཝ་སེ་ན, ན ཀ་ཏཱ་དྷི་ཀཱ་ར་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པུ་བྦ་ཧེ་ཏུ…པེ… ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི. པུ་བྦ་ཧེ་ཏུ་ས་མྤ་ནྣ་སྶ ཧི ཡཾ ཛྷཱ་ནཾ པཱ་ད་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་བྷི་ཉྙཱ ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏ་བྦཱ, ཏ་ཏྠེ་ཝ སཱ་ཏི་ས་ཡཾ ཙི་ཎྞ་ཝ་སི་ཏཱ་པི ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦཱ, ན ས་བྦ་ཏྠེ་ཝཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ‘‘ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་མ་ཏྟེ ཙི་ཎྞ་ཝ་སི་ནཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཨ་རཱུ་པ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ཝི་ནཱ་པི ཨ་བྷི་ཉྙཱ ཨི་ཛ྄ཛྷ་ནྟཱི་ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཏ་མྤི ཡ་དི པུ་བྦ་ཧེ་ཏུ་ས་མྤ་ནྣ་སྶ ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ཡུ་ཏྟ་མེ་ཝ. ཨ་ཐེ་ཏ་ར་སྶ, ཏེ་སཾ མ་ཏི་མ་ཏྟཾ. ཡ་ཐཱཏི ཡེ་ན པ་ཀཱ་རེ་ན ཡེ་ན ཝི་དྷི་ནཱ. ཨེ་ཏྠཱཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཨི་དྡྷི་ཝི་དྷ་ནི་པྥཱ་ད་ནེ.
༣༦༨. ཏ་ཏྲཱཏི ཙ ཏ་དེ་ཝ པ་ཙྩཱ་མ་ས་ཏི. པཱ་ལི༹་ན་ཡཱ་ནུ་སཱ་རེ་ནེ་ཝཱཏི པཱ་ལི༹་ག་ཏི་ཡཱ ཨ་ནུ་ས་ར་ཎེ་ནེ་ཝ, པཱ་ཋ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ནུ་ཀྐ་མེ་ནེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ‘‘སོ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་དྷི་ག་ཏ་ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནོ ཡོ་གཱི’’ཏི. ‘‘ཨེ་ཝཾ ས་མཱ་ཧི་ཏེ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡོ ཧེ་ཊྛཱ་ཛྷཱ་ན་ཏྟ་ཡཱ་དྷི་ག་མ་པ་ཊི་པཱ་ཊི་སི་དྡྷ་སྶ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ས་མཱ་དྷཱ་ན་སྶ ནི་ད་སྶ་ན་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཝ་ནྟི ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཀྐ་མ་ནི་ད་སྶ་ན་མེ་ཏ’’ནྟི, ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་སྶ, ཏ་སྶ ཙ ཨ་དྷི་ག་མ་ཀྐ་མ་སྶ ནི་ད་སྶ་ནཾ. ཡེ་ན ས་མཱ་དྷཱ་ནཱ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ས་མཱ་དྷི ལ་དྡྷོ, ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ནི་ད་སྶ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་མི་ནཱ…པེ… ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཡ་དི་པི ‘‘ཨེ་ཝ’’ནྟི ཨི་དཾ ཨཱ་ག་མ་ན་ས་མཱ་དྷི་ནཱ ས་དྡྷིཾ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ས་མཱ་དྷཱ་ནཾ དཱི་པེ་ཏི. ས་ཏི་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་ས་མཱ་དྷི ཨེ་ཝ པ་ན ཨི་དྡྷི་ཡཱ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་དྷཱ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ས་མཱ་དྷི་ནཱ ས་མཱ་ཧི་ཏེ’’ཏི. ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ས་ཏི་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་བྷཱ་ཝེ་ནཱཏི ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ཡ ཛ་ནི་ཏ་ས་ཏི་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་ས་བྦྷཱ་ཝེ་ན. ས་བྦ་པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་དྷ་མྨཱུ་པ་ཀྐི་ལེ་ས་པ་རི་སུ་དྡྷཱ་ཡ ཧི པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་ས་མ་ནེ་པི ཨ་བྱཱ་ཝ་ཊཱ་ཡ པཱ་རི་སུ་དྡྷི་ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ཡ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ་ཡ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ, ཏཾ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ ཙ སུ་པ་རི་སུ་དྡྷཱ, སུ་ཝི་ས་དཱ ཙ ཧོ་ནྟི, ས་ཏི་སཱི་སེ་ན པ་ན ཏ་ཏྠ དེ་ས་ནཱ ཀ་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ས་ཏི་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་བྷཱ་ཝེ་ན པ་རི་སུ་དྡྷེ’’ཏི. པ་རི་སུ་དྡྷི་ཡཱ ཨེ་ཝ པ་ཙྩ་ཡ་ཝི་སེ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཝི་སེ་སོ པ་རི་ཡོ་དཱ་ཏ་ཏཱ སུ་དྷ་ནྟ་སུ་ཝ་ཎྞ་སྶ ནི་གྷཾ་ས་ནེ་ན པ་བྷ་སྶ་ར་ཏཱ ཝི་ཡཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་རི་སུ་དྡྷ་ཏྟཱ་ཡེ་ཝ པ་རི་ཡོ་དཱ་ཏེ, པ་བྷ་སྶ་རེ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི.
སུ་ཁཱ་དཱི་ནཾ པ་ཙྩ་ཡཱ་ནཾ གྷཱ་ཏེ་ནཱཏི སུ་ཁ་སོ་མ་ན་སྶཱ་ནཾ, དུ་ཀྑ་དོ་མ་ན་སྶཱ་ན་ཉྩ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ རཱ་ག་དོ་ས་པ་ཙྩ་ཡཱ་ནཾ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ནེ་ན. ‘‘སུ་ཁཾ སོ་མ་ན་སྶ་སྶ པ་ཙྩ་ཡོ, སོ་མ་ན་སྶཾ རཱ་ག་སྶ, དུ་ཀྑཾ དོ་མ་ན་སྶ་སྶཱ’’ཏི ཧི ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་ཐཱ རཱ་གཱ་ད་ཡོ ཙེ་ཏ་སོ མ་ལཱ་སུ་ཙི་བྷཱ་ཝེ་ན ‘‘ཨ་ངྒ་ཎཱ་ནཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ཨུ་པ་ག་ནྟྭཱ ཀི་ལེ་ས་ན་ཊྛེ་ན ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་སཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ན་ངྒ་ཎ་ཏྟཱ་ཡེ་ཝ ཝི་ག་ཏཱུ་པ་ཀྐི་ལེ་སེ’’ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ངྒ་ཎེ་ན ཧི ཏཾ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པ་ཀྐི་ལི་སྶ་ཏཱི’’ཏི, ཝི་བཱ་དྷཱི་ཡ་ཏི ཨུ་པ་ཏཱ་པཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. སུ་བྷཱ་ཝི་ཏ་ཏྟཱཏི པ་གུ་ཎ་བྷཱ་ཝཱ་པཱ་ད་ནེ་ན སུ་ཊྛུ བྷཱ་ཝི་ཏ་ཏྟཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝ་སཱི་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟེ’’ཏི, ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ནཱ་དི་ནཱ པ་ཉྩ་དྷཱ, ཙུ་དྡ་ས་ཝི་དྷེ་ན ཝཱ པ་རི་ད་མ་ནེ་ན ཝ་ས་ཝ་ཏྟི་ཏཾ ཨུ་པ་ག་ཏེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝ་སེ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཾ ཧི ཙི་ཏྟཾ པ་གུ་ཎ་བྷཱ་ཝཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ སུ་པ་རི་མ་དྡི་ཏཾ ཝི་ཡ ཙ་མྨཾ, སུ་པ་རི་ཀ་མྨ་ཀ་ཏཱ ཝི་ཡ ཙ ལཱ་ཁཱ མུ་དུ་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཀ་མྨ་ཀྑ་མེཏི ཝི་ཀུ་བྦ་ནཱ་དི་ཨི་དྡྷི་ཀ་མྨ་ཀྑ་མེ. ཏ་ཉྩ ཨུ་བྷ་ཡནྟི མུ་དུ་ཏཱ་ཀ་མྨ་ནི་ཡ་དྭ་ཡཾ.
ནཱ་ཧནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ན-ཀཱ་རོ པ་ཊི་སེ་དྷ་ཏྠོ. ཨ་ཧནྟི ས་ཏྠཱ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ནི་དྡི་ས་ཏི. བྷི་ཀྑ་ཝེཏི བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་ལ་པ་ཏི. ཨ་ཉྙནྟི ཨི་དཱ་ནི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ན་ཙི་ཏྟ་ཏོ ཨ་ཉྙཾ. ཨེ་ཀ་དྷ་མྨ་མྤཱིཏི ཨེ་ཀ་མྤི ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨཾ ན ས་མ་ནུ་པ་སྶཱ་མཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨ་ཡཾ ཧེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ – ཨ་ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎེ་ན ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ་པི ཨ་ཉྙཾ ཨེ་ཀ་དྷ་མྨ་མྤི ན ས་མ་ནུ་པ་སྶཱ་མི. ཡཾ ཝ་སཱི་བྷཱ་ཝཱ་པཱ་ད་ནེ་ན བྷཱ་ཝི་ཏཾ, ཏ་ཐཱ པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཀ་ར་ཎེ་ན བ་ཧུ་ལཱི་ཀ་ཏཾ, ཨེ་ཝཾ ས་ཝི་སེ་ས་མུ་དུ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ མུ་དུཾ, ཀ་མྨ་ཀྑ་མ་ཏཱ་ཡ ཀ་མྨ་ནི་ཡཉྩ ཧོ་ཏི. ཡ་ཐ་ཡི་དཾ ཙི་ཏྟནྟི ཨ་ཏྟ་ནོ, ཏེ་ས་ཉྩ པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧཱ་ཏི. ཡ་ཐཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ པ་རི་སུ་དྡྷ་ཏཱ་ད་ཡོ ན ཝི་ག་ཙྪ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ སུ་བྷཱ་ཝི་ཏཾ ཙི་ཏྟཾ.
ཏ་ཏྠ ཨ་ཝ་ཊྛི་ཏཾ ཨི་དྷ ‘‘ཋི་ཏཾ, ཨཱ་ནེ་ཉྫ་པྤ་ཏྟ’’ནྟི ཙ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཏེ་སུ པ་རི་སུ་དྡྷ་ཏཱ་དཱི་སུ ཋི་ཏ་ཏྟཱ ཋི་ཏེ, ཋི་ཏ་ཏྟཱ་ཡེ་ཝ ཨཱ་ནེ་ཉྫ་པྤ་ཏྟེ’’ཏི. ཡ་ཐཱ མུ་དུ་ཀ་མྨ་ཉྙ་ཏཱ ཝ་སཱི་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ལ་ཀྑཱི་ཡ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ཝ་སཱི་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟི་པི མུ་དུ་ཀ་མྨ་ཉྙ་ཏཱ་ཧི ལ་ཀྑཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི, མུ་དུ་ཀ་མྨ་ཉྙ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་སེ ཋི་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ཋི་ཏེ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་ཐཱ ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཕ་ལཾ ནི་དྡྷ་རཱི་ཡ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཕ་ལེ་ནཱ་པི ཀཱ་ར་ཎཾ ནི་དྡྷ་རཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ནི་ཙྩ་ལ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཝ་ཊྛཱ་ནཾ ཨཱ་ནེ་ཉྫ་པྤ་ཏྟི. སཱ ཙ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨེ་སུ ཐི་ར་བྷཱ་ཝེ་ན, པ་ཊི་པ་ཀྑེ་ཧི ཨ་ཀ་མྨ་ནི་ཡ་ཏཱ་ཡ ཙ ས་མྦྷ་ཝ་ནྟཱི ས་དྡྷཱ་དི་བ་ལཱ་ནཾ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ‘‘ས་དྡྷཱ་དཱི་ཧི པ་རི་གྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཨཱ་ནེ་ཉྫ་པྤ་ཏྟེ’’ཏི ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ཝི་ཝ་རི་ཏུཾ ‘‘ས་དྡྷཱ་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏཾ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ས་དྡྷཱ་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏནྟི ཨེ་ཝཾ སུ་བྷཱ་ཝི་ཏཾ ཝ་སཱི་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟཾ ཨེ་ཏཾ ཙི་ཏྟཾ ཨེ་ཀཾ་སེ་ན ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ས་ཙྪི་ཀ་ར་ཎཱི་ཡཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟཱ་ཡ ས་དྡྷཱ་ཡ པ་རི་གྒ་ཧི་ཏཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ས་དྡྷཱ་བ་ལེ་ན ཨུ་པ་ཏྠ་མྦྷི་ཏཾ. ཨ་སྶ་དྡྷི་ཡེ་ནཱཏི ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑེ་ན ཨ་སྶ་དྡྷི་ཡེ་ན ཧེ་ཏུ་ནཱ ན ཨི་ཉྫ་ཏི ན ཙ་ལ་ཏི ན ཀ་མྤ་ཏི, ཨ་ཉྙ་ད་ཏྠུ ཨུ་པ་རི ཝི་སེ་སཱ་ཝ་ཧ་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ ཏི་ཊྛ་ཏི. ཝཱི་རི་ཡ་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨ་ཡཾ པ་ན ཝི་སེ་སོ – ཝཱི་རི་ཡ་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏནྟི ཝ་སཱི་བྷཱ་ཝཱ་པཱ་ད་ན་པ་རི་ད་མ་ན་སཱ་དྷ་ནེ་ན ཝཱི་རི་ཡེ་ན ཨུ་པ་ཏྠ་མྦྷི་ཏཾ. ས་ཏི་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏནྟི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ བྷཱ་ཝ་ནཱ་བ་ཧུ་ལཱི་ཀཱ་རེ ཨ་ས་མྨོ་ས་སཱ་དྷི་ཀཱ་ཡ, ཀུ་ས་ལཱ་ན་ཉྩ དྷ་མྨཱ་ནཾ ག་ཏི་ཡོ ས་མ་ནྣེ་ས་མཱ་ནཱ་ཡ ས་ཏི་ཡཱ ཨུ་པ་ཏྠ་མྦྷི་ཏཾ. ས་མཱ་དྷི་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏནྟི ཏ་ཏྠེ་ཝ ཨ་ཝི་ཀྑེ་པ་སཱ་དྷ་ནེ་ན ས་མཱ་དྷཱ་ནེ་ན ཨུ་པ་ཏྠ་མྦྷི་ཏཾ. པ་ཉྙཱ་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏནྟི ཏ་སྶཱ ཨེ་ཝ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཨུ་པ་ཀཱ་རཱ་ནུ་པ་ཀཱ་ར་དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ཛཱ་ན་ན་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ཡ པ་ཉྙཱ་ཡ ཨུ་པ་ཏྠ་མྦྷི་ཏཾ. ཨོ་བྷཱ་ས་ག་ཏནྟི ཉཱ་ཎོ་བྷཱ་ས་ས་ཧ་ག་ཏཾ. ཨོ་བྷཱ་ས་བྷཱུ་ཏེ་ན ཧི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ས་མཱ་དྷཱ་ན་སཾ་ཝ་དྡྷི་ཏེ་ན ཉཱ་ཎེ་ན སཾ་ཀི་ལེ་ས་པ་ཀྑཾ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ པ་སྶ་ནྟོ ཏ་ཏོ ཨུ་ཏྲ་ས་ནྟོ ཨོ་ཏྟ་པྤ་ནྟོ ཏཾ ཨ་དྷི་བྷ་ཝ་ཏི, ན ཏེ་ན ཨ་བྷི་བྷཱུ་ཡ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀི་ལེ་ས་ནྡྷ་ཀཱ་རེ་ན ན ཨི་ཉྫ་ཏཱི’’ཏི. ཨེ་ཏེ་ན ཉཱ་ཎ་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏཾ ཧི་རོ་ཏྟ་པྤ་བ་ལཾ ད་སྶེ་ཏི.
ཨ་ཊྛ་ངྒ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏནྟི ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ས་མཱ་དྷི་ནཱ ས་མཱ་ཧི་ཏ་ཏཱ, པ་རི་སུ་དྡྷ་ཏཱ, པ་རི་ཡོ་དཱ་ཏ་ཏཱ, ཨ་ན་ངྒ་ཎ་ཏཱ, ཝི་ག་ཏཱུ་པ་ཀྐི་ལེ་ས་ཏཱ, མུ་དུ་བྷཱ་ཝོ, ཀ་མྨ་ནི་ཡ་ཏཱ, ཨཱ་ནེ་ཉྫ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཋི་ཏ་ཏཱ, ས་མཱ་ཧི་ཏ་སྶ ཝཱ ཙི་ཏྟ་སྶ ཨི་མཱ་ནི ཨ་ངྒཱ་ནཱི་ཏི ‘‘ས་མཱ་ཧི་ཏེ’’ཏི ཨི་མཾ ཨ་ངྒ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཋི་ཏི་ཨཱ་ནེ་ཉྫ་པྤ་ཏྟི་ཡོ ཝི་སུཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨི་མེ་ཧི ཨ་ཊྛ་ཧི ཨ་ངྒེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཾ. ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་ར་ཀྑ་མནྟི ཨི་དྡྷི་ཝི་དྷཱ་དི་ཨ་ཏྠཾ ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་ར་ཀྑ་མཾ ཏ་ད་བྷི་མུ་ཁཾ ཀ་ར་ཎ་ཡོ་གྒཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ས་ཙྪི་ཀ་ར་ཎཱི་ཡཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་ཡཱ’’ཏི.
ཀཱ་མཾ ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ་ནི ཝི་ཀྑ་མྦྷེ་ཏྭཱ ཨེ་ཝ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ས་མ་དྷི་ག་མོ, ཝི་ཏ་ཀྐཱ་དི་ཀེ ཝཱུ་པ་ས་མེ ཨེ་ཝ ཙ དུ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དི་ས་མ་དྷི་ག་མོ, ཏ་ཐཱ་པི ན ཏ་ཐཱ ཏེ་ཧི དཱུ་རཱི་བྷཱུ་ཏཱ ཨ་པེ་ཏཱ ཝཱ ཡ་ཐཱ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཏོ, ཙེ་ཏ་སོ མ་ལཱི་ན་བྷཱ་ཝ་ས་ངྑཱ་ཏ་ཨུ་པྤི་ལཱ་བྷོ་ག་ཀ་རེ་ཧི ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ་དཱི་ཧི སུ་ཊྛུ ཝི་མུ་ཏྟི་ཡཱ ཏ་སྶ པ་རི་སུ་དྡྷི, པ་རི་ཡོ་དཱ་ཏ་ཏཱ ཙ ཡུ་ཏྟཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ནཱི་ཝ་ར་ཎ…པེ… པ་རི་ཡོ་དཱ་ཏེ’’ཏི. ཛྷཱ་ན་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་པ་ཙྩ་ཡཱ་ནནྟི ཛྷཱ་ན་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་ཧེ་ཏུ་ཀཱ་ནཾ ཛྷཱ་ན་པ་ཊི་ལཱ་བྷཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀཱ་ནཾ. པཱ་པ་ཀཱ་ནནྟི ལཱ་མ་ཀཱ་ནཾ. ཨི་ཙྪཱ་ཝ་ཙ་རཱ་ནནྟི ཨི་ཙྪཱ་ཡ ཨ་ཝ་ཙ་རཱ་ནཾ ཨི་ཙྪཱ་ཝ་སེ་ན ཨོ་ཏི་ཎྞཱ་ནཾ ‘‘ཨ་ཧོ ཝ་ཏ མ་མེ་ཝ ས་ཏྠཱ པ་ཊི་པུ་ཙྪི་ཏྭཱ པ་ཊི་པུ་ཙྪི་ཏྭཱ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཡྻཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ན་ཡ་པྤ་ཝ་ཏྟཱ་ནཾ མཱ་ན་མཱ་ཡཱ་སཱ་ཋེ་ཡྻཱ་དཱི་ནཾ. ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་དཱི་ནནྟི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ནཱ་པི ཏེ་སཾ་ཡེ་ཝ ས་ངྒ་ཧོ. ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ ཙེ་ཏྠ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ་ན ཨ་ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ནེ་ཡྻཱ, མཱ་ནཱ་ད་ཡོ ཙ ཏ་དེ་ཀ་ཊྛཱ ད་ཊྛ་བྦཱ ‘‘ཛྷཱ་ན་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་པ་ཙྩ་ཡཱ་ན’’ནྟི ཨ་ནུ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ཏྟཱ. ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ནེ་ཡྻཱ པ་ན ནཱི་ཝ་ར་ཎ་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ ག་ཧི་ཏཱ, ཀ་ཐཾ པ་ན པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ་ན ཨ་ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ནེ་ཡྻཱ ཨི་དྷ ཝི་ག་ཙྪ་ནྟཱི་ཏི? ‘‘ས་བྦེ ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ ས་བྦཱ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ པ་ཊི་པ་ཀྑཱ’’ཏི ས་ལླེ་ཁ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ ཛྷཱ་ན་སྶ ཨ་པ་རཱ་མ་ཊྛ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏོ. ཡེ པ་ནེ་ཏྠ ‘‘ཨི་ཙྪཱ་ཝ་ཙ་རཱ་ནཾ ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་དཱི་ན’’ནྟི ཨི་མེ་ཧི པ་དེ་ཧི ཀོ་པ་ཨ་པ་ཙྩ་ཡ་ཀ་ཨཱ་མ་རཱ་ག་བྱཱ་པཱ་དཱ་ད་ཡོ ག་ཧི་ཏཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ‘‘ཛྷཱ་ན་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་པ་ཙྩ་ཡཱ་ན’’ནྟི པཱ་ཋཾ པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ‘‘ཛྷཱ་ན་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་པ་ཙྩ་ནཱི་ཀཱ་ན’’ནྟི པཱ་ཋོ་ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཏཾ ཏེ་སཾ མ་ཏི་མ་ཏྟཾ ཏ་ཐཱ པཱ་ཋ་སྶེ་ཝ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཛྷཱ་ན་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་པ་ཙྩ་ནཱི་ཀཱ ཙ ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ ཙེ་ཝ ཏ་དེ་ཀ་ཊྛཱ ཙ ཏེ་སཾ དཱུ་རཱི་བྷཱ་ཝཾ ཝ་ཏྭཱ པུ་ན ཨ་བྷཱ་ཝ་ཝི་ག་མ་ཙོ་ད་ནཱ་ཡ ཨ་ཡུ་ཛྫ་མཱ་ན་ཏྟཱ. ན་ནུ ཙ ཨ་ན་ངྒ་ཎ་སུ་ཏྟ- (མ. ནི. ༡.༥༧ ཨཱ་ད་ཡོ) ཝ་ཏྠ་སུ་ཏྟེ་སུ (མ. ནི. ༡.༧༠ ཨཱ་ད་ཡོ) ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ན ལ་བྦྷ་ཏི, ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ པཱ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཏ་ཏྠ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ? ས་ཙྩ་མེ་ཏཾ, ཨི་དྷ པ་ན ཨ་དྷི་ག་ཏ་ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་སྶ ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ སུ་ཁུ་མཱ་ཡེ་ཝ ཏེ ག་ཧི་ཏཱ, ཨ་ངྒ་ཎཱུ་པ་ཀྐི་ལེ་ས་ཏཱ་སཱ་མ་ཉྙེ་ན པ་ནེ་ཏྠ སུ་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་པ་དི་ས་ནཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ‘‘སུ་ཏྟཱ་ནུ་སཱ་རེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ན པ་ན སུ་ཏྟ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི. ཨ་ཝ་སྶཾ ཙེ ཏ་མེ་ཝཾ ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏ་བྦཾ ཨ་དྷི་ག་ཏ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་ན་མྤི ཀེ་ས་ཉྩི ཨི་ཙྪཱ་ཝ་ཙ་རཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟི་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ.
ཨི་དྡྷི་པཱ་ད་བྷཱ་ཝཱུ་པ་ག་མེ་ནཱཏི ཨི་དྡྷི་ཡཱ པཱ་ད་ཀ་བྷཱ་ཝ་སྶ པ་ད་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨུ་པ་ག་མ་ནེ་ན. བྷཱ་ཝ་ནཱ་པཱ་རི་པཱུ་རི་ཡཱཏི ཨི་ཏོ པ་རཾ ཀ་ཏྟ་བྦ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཝ་སེ་ན ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་ར་ཀྑ་མ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་རི་པུ་ཎྞ་ཏྟཱ. པ་ཎཱི་ཏ་བྷཱ་ཝཱུ་པ་ག་མེ་ནཱཏི ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ པ་དྷཱ་ན་བྷཱ་ཝཾ ནཱི་ཏ་ཏཱ་ཡ ཨུ་ཏྟ་མ་ཊྛེ་ན, ཨ་ཏི་ཏྟི་ཀ་ར་ཊྛེ་ན ཙ པ་ཎཱི་ཏ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨུ་པ་ག་མ་ནེ་ན. ཨུ་བྷ་ཡ་ཉྩེ་ཏཾ ཋི་ཏི་ཡཱ ཀཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ པ་རི་པུ་ཎྞཱ་ཡ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་ཎཱི་ཏ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ‘‘ཋི་ཏེ’’ཏི. ‘‘ཨཱ་ནེ་ཉྫ་པྤ་ཏྟེ’’ཏི ཨི་དཾ ཋི་ཏི་ཡཱ ཝི་སེ་ས་ནཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཐཱ ཨཱ་ནེ་ཉྫ་པྤ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཋི་ཏེ’’ཏི. ཨི་མ་སྨིཾ པ་ཀྑེ ‘‘ཋི་ཏེ ཨཱ་ནེ་ཉྫ་པྤ་ཏྟེ’’ཏི ཨུ་བྷ་ཡ་མེ་ཀཾ ཨ་ངྒཾ, ‘‘ས་མཱ་ཧི་ཏེ’’ཏི པ་ན ཨི་ད་མྤི ཨེ་ཀ་མ་ངྒཾ. ཏེ་ནེ་ཝ་སྶ པ་ཋ་མ་ཝི་ཀ་པྤ་ཏོ ཝི་སེ་སཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཝ་མྤི ཨ་ཊྛ་ངྒ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ’’ནྟི.
ད་ས་ཨི་དྡྷི་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༦༩. ནི་པྥ་ཏྟི་ཨ་ཏྠེ་ནཱཏི སི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཊྛེ་ན. པ་ཊི་ལཱ་བྷ་ཊྛེ་ནཱཏི པཱ་པུ་ཎ་ན་ཊྛེ་ན. ཏནྟི ཀཱ་མི་ཏཾ ཝ་ཏྠུཾ. ས་མི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱིཏི ནི་པྥ་ཛྫ་ཏི. པ་བྦ་ཛྫཾ ཨཱ་དིཾ ཀ་ཏྭཱ ཡཱ་ཝ ཛྷཱ་ན་མ་གྒཱ ཨི་དྷ ནེ་ཀྑ་མྨཾ. ཨི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱིཏི པཱ་པུ་ཎཱི་ཡ་ཏི. པ་ཊི་ཧ་ར་ཏཱི་ཏི པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡནྟི ཡ་སྨཱ པ་ཊི་པ་ཀྑཾ ཧ་ར་ཏི ཨ་པ་ནེ་ཏི, ཏ་སྨཱ པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ. ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཊི་པ་ཀྑཾ ཧ་ར་ཏཱི་ཏི པ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ, ནེ་ཀྑ་མྨཱ་དི, པ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡ་མེ་ཝ པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ, ཡ་ཐཱ ‘‘ཝེ་ཀ་ཏཾ, ཝེ་ས་མ’’ནྟི ཙ.
ཨི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཊྛེ་ནཱཏི ནི་པྥ་ཛྫ་ན་ཊྛེ་ན. ཨུ་པཱ་ཡ་ས་མྤ་དཱ་ཡཱཏི ས་མྤ་ནྣ་ཨུ་པཱ་ཡ་སྶ, ཉཱ་ཡཱ་ར་མྦྷ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱིཏི པ་ས་ཝེ་ཏི. སཱི་ལ་ཝཱཏི ཨཱ་ཙཱ་ར་སཱི་ལེ་ན སཱི་ལ་ཝཱ. ཀ་ལྱཱ་ཎ་དྷ་མྨོཏི ད་ས་ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་པ་ཐ་ཝ་སེ་ན སུ་ནྡ་ར་དྷ་མྨོ. སཱི་ལ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཝཱ སཱི་ལ་ཝཱ. དཱ་ནཱ་དི་སེ་ས་པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡ་ཝ་ཏྠུ་ཝ་སེ་ན ཀ་ལྱཱ་ཎ་དྷ་མྨོ. པ་ཎི་ད་ཧི་སྶ་ཏཱིཏི པ་ཏྠེ་སྶ་ཏི.
ཨི་ཛ྄ཛྷ་ནྟཱིཏི ཝ་ཌྜྷ་ནྟི, ཨུ་ཀྐཾ་སཾ པཱ་པུ་ཎ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. སཱ་ཏི་ས་ཡ་ནི་པྥ་ཛྫ་ན་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་སི་ཛ྄ཛྷ་ན་བུ་དྡྷི་ཨ་ཏྠེ ཧི ཨི་དྡྷི ཝུ་ཏྟཱ. སཱ ད་ས་ཝི་དྷཱཏི ས་བྦཱ ཨི་དྡྷི་ཡོ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྠུ་དྡྷཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏཾ ཨི་དྡྷིཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ. བ་ཧུ་བྷཱ་ཝཱ་དི་ཀ་སྶ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་དྷི་ཊྛ་ཧ་ནཾ ཨེ་ཏི་སྶཱ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ. ཝི་ཝི་དྷཾ རཱུ་པ་ནི་མྨཱ་ན་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཀུ་བྦ་ནཾ ཨེ་ཏི་སྶཱ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཝི་ཀུ་བྦ་ནཱ. མ་ནོ་མ་ཡཱཏི ཛྷཱ་ན་མ་ནེ་ན ནི་བྦ་ཏྟི་བྷཱ་ཝ་ཏོ མ་ནོ་མ་ཡཱ. ཉཱ་ཎ་སྶ ཝི་པྥཱ་རོ ཝེ་གཱ་ཡི་ཏ་ཏྟཾ ཨེ་ཏི་སྶཱ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཉཱ་ཎ་ཝི་པྥཱ་རཱ. ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ ཨ་ཡ་ནྟི ཨ་རི་ཡཱ. ཡ་ཏོ ཀུ་ཏོ་ཙི ཀ་མྨ་ཝི་པཱ་ཀ་ཏོ ཛཱ་ཏཱ ཨི་དྡྷི ཀ་མྨ་ཝི་པཱ་ཀ་ཛཱ. སཱ་ཏི་ས་ཡ་པུ་ཉྙ་ནི་བྦ་ཏྟཱ ཨི་དྡྷི པུ་ཉྙ་ཝ་ཏོ ཨི་དྡྷི. ཀ་མྨ་ཝི་པཱ་ཀ་ཛཱ ཨི་དྡྷི ཛཱ་ཏི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཧོ་ཏི, ཨི་ཏ་རཱ ཡ་དཱ ཏ་དཱ པུ་ཉྙ་སྶ ཝི་པ་ཙྩ་ན་ཀཱ་ལེ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཝཱ ཨི་མཱ་སཾ ཝི་སེ་སོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨཱ་ཐ་བྦ་ན་ཝི་ཛྫཱ་བྷི་ནི་བྦ་ཏྟཱ ཝི་ཛྫཱ་མ་ཡཱ. ས་མྨཱ་པ་ཡོ་གོ ཨུ་པཱ་ཡ་པ་ཡོ་གོ ཉཱ་ཡཱ་ར་མྦྷོ.
༣༧༠. པ་ཀ་ཏི་ཡཱ ཨེ་ཀོཏི ས་བྷཱ་ཝེ་ན ཨེ་ཀོ. བ་ཧུ་ཀནྟི བ་ཧུཾ. ཏེ་ན ཨ་གྒ་ཧི་ཏ་པ་རི་ཙྪེ་དཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏ་བྦ་སྶ ཨ་ནེ་ཀ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ པུ་ན པ་རི་ཙྪེ་ད་ཏོ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ས་ཏཾ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ཏཱིཏི པ་རི་ཀ་མྨ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ཨཱ་བྷོ་གེ་ན ཨཱ་བྷུ་ཛ་ཏི བྷཱ་ཝི་རཱུ་པེ ཏེ་ན པ་རི་ཀ་མྨ་མ་ན་སི་ཀཱ་རེ་ན མ་ན་སི ཀ་རོ་ཏི. ཉཱ་ཎེ་ན ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏཱིཏི ཏ་ཐཱ པ་རི་ཀ་མྨཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཉཱ་ཎེ་ན ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤེ་ཏེ བ་ཧུ་ཀེ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏི, ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཙི་ཏྟེ་ན ས་ཧེ་ཝ བ་ཧུ་བྷཱ་ཝཱ་པ་ཏྟི་ཏོ བ་ཧུ་བྷཱ་ཝཱ་པཱ་ད་ཀཾ ཨི་དྡྷི་ཝི་དྷ་ཉཱ་ཎཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ནྟོ ཙ ཏ་ཐཱ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. སེ་སེ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨེ་ཝནྟི པ་ཀཱ་ར་ཏྠོ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡོ, ཏེ་ན ས་བྦ་མྤི ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཝ་སེ་ནཱཏི ‘‘ཉཱ་ཎེ་ན ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏཱི’’ཏི (པ་ཊི. མ. ༣.༡༠) ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཝ་སེ་ན ནི་པྥ་ནྣ་ཏྟཱ.
༣༧༡. པ་ཀ་ཏི་ཝ་ཎྞནྟི པ་ཀ་ཏི་ས་ཎྛཱ་ནཾ ཨ་ཏྟ་ནོ པཱ་ཀ་ཏི་ཀ་རཱུ་པཾ. པ་ཀ་ཏི་ཝ་ཎྞ་ཝི་ཛ་ཧ་ན་ཝི་ཀཱ་ར་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཀ་ཏི་ཝ་ཎྞ་ཝི་ཛ་ཧ་ན་པུ་བྦ་ཀ་སྶ ཀུ་མཱ་ར་ཀ་ཝ་ཎྞཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ཝི་ཀཱ་ར་སྶ ཝ་སེ་ན.
༣༧༢. ཨི་མ་མྷཱ ཀཱ་ཡཱཏི པ་ཙྩ་ཀྑ་བྷཱ་ཝེ་ན ‘‘ཨི་མ་མྷཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ བྷི་ཀྑུ་སྶ ཀ་ར་ཛ་ཀཱ་ཡཱ. ཨ་ཉྙཾ ཀཱ་ཡནྟི ཨ་ཉྙཾ ཨི་དྡྷི་མ་ཡཾ ཀཱ་ཡཾ. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཨི་དྡྷི་མ་ཡ་རཱུ་པ་ཝ་ནྟ་ཏཱ་ཡ རཱུ་པིཾ. ཨ་བྷི་ཉྙཱ་མ་ནེ་ན ནི་བྦ་ཏྟ་ཏྟཱ མ་ནོ་མ་ཡཾ. ནི་པྥ་ཏྟི་ཝ་སེ་ནཱཏི ནི་པྥ་ཛྫ་ན་ཝ་སེ་ན. ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཉཱ་ཎ་སྶ ཧི ཡ་ཐཱ མ་ནོ་མ་ཡོ ཀཱ་ཡོ ནི་པྥ་ཛྫ་ཏི, ཏ་ཐཱ པ་ཝ་ཏྟི མ་ནོ་མ་ཡི་དྡྷི. ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ སེ་སེ་སུ་པི. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཀ་ཐ་མ་ཡ་མེ་ཝ མ་ནོ་མ་ཡི་དྡྷཱི་ཏི? རུ་ལ༹ྷཱི་ཝེ་སཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ ཡ་ཐཱ ‘‘མ་ནོ་མ་ཡོ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ’’ཏི, ཡ་ཐཱ ཝཱ ‘‘གོ་ས་མ་ཉྙཱ ཝི་སཱ་ཎཱ་དི་མ་ཏི པི་ཎྜེ’’. ཨ་ཐ ཝཱ ཨ་བྦྷ་ནྟ་ར་ཏོ ནི་ཀྑ་ནྟེ, ཨི་དྡྷི་མ་ཏཱ ཙ ཨེ་ཀ་ནྟ་ས་དི་སེ ཨི་མ་སྨིཾ ནི་མྨཱ་ནེ སུ་པཱ་ཀ་ཊོ མ་ན་སཱ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏ་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཡ་ཐཱ སཱ་ཏི་ས་ཡོ མ་ནོ་མ་ཡ་ཝོ་ཧཱ་རོ, ན ཏ་ཐཱ ཨ་ཉྙཱ་སུ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཝི་ཀུ་བྦ་ནི་དྡྷཱི་སུ ས་མ་ཉྙ་ནྟ་ར་ཝ་ནྟཱ་སཱུ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
༣༧༣. ཉཱ་ཎུ་པྤ་ཏྟི་ཏོ པུ་བྦེ ཝཱཏི ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒ་ཉཱ་ཎུ་པྤ་ཏྟི་ཏོ པུ་བྦེ ཝཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཀྑ་ཎེ, ཏ་ཏོ་པི ཝཱ པུ་བྦེ ཨ་ནྟི་མ་བྷ་ཝི་ཀ་སྶ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་གྒ་ཧ་ཎ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ. པ་ཙྪཱ ཝཱ ཡཱ་ཝ ཁ་ནྡྷ་པ་རི་ནི་བྦཱ་ནཱ. ཏ་ངྑ་ཎེ ཝཱ མ་གྒུ་པྤ་ཏྟི་ས་མ་ཡེ. ཉཱ་ཎཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ནི་བྦ་ཏྟོ ཝི་སེ་སོཏི སཱུ་རི་ཡ་སྶ ཨུ་ཊྛི་ཏ་ཊྛཱ་ནེ, ས་མ་ནྟ་ཏོ ཙ ཨཱ་ལོ་ཀ་ཀ་ར་ཎ་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ ཝི་ཡ ཏ་སྶེ་ཝ ཉཱ་ཎ་སྶ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ནི་བྦ་ཏྟོ ས་བྦ་སོ པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་པ་ཧཱ་ན་བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་པཱ་རི་པཱུ་རི་ས་ངྑཱ་ཏོ ཝི་སེ་སོ. ཝ་ཏྠཱུ་ནི པ་ན ཨ་ན་ནྟ་རཱ་ཡ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ག་ཏཱ་ནི. ཨ་ནི་ཙྩཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཡཱཏི ས་ངྑཱ་རེ ཨ་ནི་ཙྩ་ཏོ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ནྟི་ཡཱ བ་ལ་ཝ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ. ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝི་པ་སྶ་ན་སྶ ཧི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟི་ཀྑ་ཎེ ཏ་ཏོ པུ་བྦེ, པ་ཙྪཱ ཙ པ་ཀི་ཎྞ་ཀ་ས་མྨ་ས་ན་ཝཱ་རེ ནི་ཙྩ་ས་ཉྙཱ་ཡ པ་ཧཱ་ན་ཊྛོ ཨི་ཛ྄ཛྷ་ཏི. ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ ས་བྦ་ཏྠ. ཀཱ་མཾ ཨེ་ཏྟ་ཀཱ་ཡ ས་ངྑེ་པ་ཀ་ཐཱ་ཡ་པི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྠོ པ་ཀཱ་སི་ཏོ་ཝ, ཝི་ཏྠཱ་ར་ཀ་ཐཱ་ཡ པ་ན ཝི་བྷཱུ་ཏ་ཏ་རོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་ཏྠཱ་རེ་ན ཀ་ཐེ་ཏ་བྦ’’ནྟི.
ག་བྦྷ་ག་ཏ་སྶེ་ཝཱཏི ཨ་ནཱ་ད་རེ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནཱཏི ‘‘པ་ཙྪི་མ་བྷ་ཝི་ཀ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ བཱ་ཀུ་ལ་ཏྠེ་ར་ཝ་ཏྠུམྷི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན.
དཱ་རུ་བྷཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱཏི དཱ་རུ་བྷཱ་རཾ ས་ཀ་ཊེ ཀ་ཏྭཱ, ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨོ་སྶ་ཛྫི་ཏྭཱཏི ཚ་ཌྜེ་ཏྭཱ. ས་ཀ་ཊ་མཱུ་ལེཏི ས་ཀ་ཊ་ས་མཱི་པེ. ཝཱ་ལ༹་ཡ་ཀྑཱ་ནུ་ཙ་རི་ཏེཏི ཀུ་རུ་རེ་ཧི ཡ་ཀྑེ་ཧི ཨ་ནུ་ཝི་ཙ་རི་ཏ་བྦེ. ཡ་ཀྑ་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏ་ཉྷི རཱ་ཛ་ག་ཧ་ན་ག་རཾ.
༣༧༤. ས་མཱ་དྷི་ཏོཏི པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དི་ས་མཱ་དྷི་ཏོ. པུ་བྦེཏི ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཀྑ་ཎེ. པ་ཙྪཱཏི ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཙི་ཎྞ་པ་རི་ཡ་ནྟེ. ཏ་ངྑ་ཎེཏི ས་མཱ་པ་ནྣ་ཀྑ་ཎེ. ས་མ་ཐཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ནི་བྦ་ཏྟོ ཝི་སེ་སོཏི ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ ཛྷཱ་ནེ ས་མཱ་དྷི་ཏེ་ཛེ་ན ནི་བྦ་ཏྟོ ནཱི་ཝ་ར་ཎ་ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཝི་ཏ་ཀྐཱ་དི་ས་མ་ཏི་ཀྐ་མ་ས་ཉྙཱ་ཝེ་ད་ཡི་ཏ་ནི་རོ་དྷ་པ་རི་སྶ་ཡ་ས་ཧ་ནཱ་དི་ཀོ ཝི་སེ་སོ.
ཀ་པོ་ཏ་ཀ་ནྡ་རཱ་ཡནྟི ཨེ་ཝཾ་ནཱ་མ་ཀེ ཨ་ར་ཉྙ་ཝི་ཧཱ་རེ. ཛུ་ཎྷཱ་ཡ ར་ཏྟི་ཡཱཏི ཙ་ནྡཱ་ལོ་ཀ་ཝ་ཏི་ཡཱ ར་ཏྟི་ཡཱ. ན་ཝོ་རོ་པི་ཏེ་ཧི ཀེ་སེ་ཧཱིཏི ཨི་ཏྠ་མྦྷཱུ་ཏ་ལ་ཀྑ་ཎེ ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཡ་སྶཱཏི པ་ཧཱ་ར་སྶ. ཏ་སྶཱཏི ཡ་ཀྑ་སྶ. ཁི་པྤ་ནི་ས་ནྟི་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨུ་ཀྐཾ་ས་ག་ཏ་ཏྟཱ ཐེ་རོ ཏ་སྨིཾ པ་ཧ་ར་ནྟེ ཨེ་ཝ ས་མཱ་པ་ཏྟིཾ ས་མཱ་པ་ཛྫཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཧ་ར་ཎ་ས་མ་ཡེ ས་མཱ་པ་ཏྟིཾ ཨ་པྤེ་སཱི’’ཏི. པཱ་ལི༹་ཡཾ པ་ན ‘‘ནི་སི་ནྣོ ཧོ་ཏི ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ ས་མཱ་དྷིཾ ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ’’ཏི (ཨུ་དཱ. ༣༤) ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་མེ པ་ན ཐེ་རཱ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཏོ ཝུ་ཊྛཱ་ན་ས་མ་ཀཱ་ལཾ ཏེ་ན པ་ཧཱ་རོ དི་ནྣོ་ཏི ཝ་ད་ནྟི.
ས་ཉྫཱི་ཝ་ཏྠེ་རནྟི ཀ་ཀུ་ས་ནྡྷ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ དུ་ཏི་ཡཾ ཨ་གྒ་སཱ་ཝ་ཀཾ མ་ཧཱ་ཐེ་རཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. སོ ཧི ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཨ་ར་ཉྙཱ་དཱི་སུ ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི ནི་སི་ནྣོ ཨ་པྤ་ཀ་སི་རེ་ནེ་ཝ ནི་རོ་དྷཾ ས་མཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྨིཾ རུ་ཀྑ་མཱུ་ལེ ནི་རོ་དྷཾ ས་མཱ་པ་ཛྫི, ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ནི་རོ་དྷ་ས་མཱ་པ་ནྣ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཙཱི་ཝ་རེ ཨཾ་སུ་མ་ཏྟ་མྤི ན ཛྷཱ་ཡི་ཏྠ, ས་རཱི་རེ ཀཱ ཀ་ཐཱ. ཏེ་ནེ་ཝ ཧི ཐེ་རོ ‘‘ས་ཉྫཱི་ཝོ’’ ཏྭེ་ཝ པ་ཉྙཱ་ཡི་ཏྠ. ཨ་ཡ་མ་སྶཱཏི ཨ་སྶ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ ས་ཉྫཱི་ཝ་ཏྠེ་ར་སྶ ཡོ ནི་རོ་དྷ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཾ ཨ་གྒི་པ་རི་སྶ་ཡཱ་བྷཱ་ཝོ, ཨ་ཡཾ ས་མཱ་དྷི་ཝི་པྥཱ་རཱ ཨི་དྡྷཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཀ་ཐཾ པ་ན ནི་རོ་དྷ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཾ ས་མཱ་དྷི་ཝི་པྥཱ་ར་ས་མྦྷ་ཝོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནུ་པུ་བྦ…པེ… ནི་བྦ་ཏྟ་ཏྟཱ’’ཏི.
པ་ཋ་མཾ ཋ་པི་ཏ་བྷ་ཎྜ་ཀ་སྶཱཏི ས་བྦ་པ་ཋ་མཾ ཋ་པི་ཏ་བྷ་ཎྜ་ཀ་སྶ. ཏ་ཉྷི ག་ཧ་ཎ་ཀཱ་ལེ ས་བྦ་པ་ཙྪི་མཾ ག་ཡ྄ཧ་ཏི. ཀཱ་ལ་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ནཱཏི ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀེ ཀཱ་ལེ ག་ཏེ ཝུ་ཊྛ་ཧི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཏོ པུ་བྦེ ཀ་ཏ་ཀཱ་ལ་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན. བྷཱི་ཏཱ ཝི་ར་ཝིཾ་སཱུཏི ར་ཏྟ་ནྡྷ་ཀཱ་རེ རཱུ་པ་ད་སྶ་ནེ་ན ‘‘པི་སཱ་ཙོ ཨུ་ཊྛ་ཧ་ཏཱི’’ཏི མ་ཉྙ་མཱ་ནཱ. ཨེ་ཏྟ་ཀེ་ཧི ནཱ་མ བྷ་ཎྜ་ཀེ་ཧི ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཏྠ་ཊོ ནི་བྦི་ཀཱ་རོ ‘‘ཨ་ཧོ མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ, ཨ་ཧོ ཝི་ཝེ་ཀ་ཝཱ་སཱི’’ཏི ཙ ཐེ་ར་ག་ཏེ་ན པ་སཱ་དེ་ན.
ཏ་ཏྟ་ཏེ་ལ་ཀ་ཊཱ་ཧནྟི ཨཱ་དྷཱ་ར་སཱི་སེ་ན ཨཱ་དྷེ་ཡྻ་མཱ་ཧ, ཀ་ཊཱ་ཧེ ཏ་ཏྟ་ཏེ་ལཾ ཀ་ཊཱ་ཧེ་ན ཨཱ་སི་ཉྩཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཝི་ཝ་ཊྚ་མཱ་ནནྟི ཀ་ཏྠ་ཙི་པི ཨ་ལ་གྒ་ན་ཝ་སེ་ན བྷ་སྶ་ནྟཾ.
ས་པ་རི་ཝཱ་རཱཏི པ་ཉྩ་ཧི ཨི་ཏྠི་ས་ཏེ་ཧི ས་པ་རི་ཝཱ་རཱ. རཱ་ཛཱ་ནཾ མེ་ཏྟཱ་ཡ ཕ་རཱིཏི ཨོ་དི་སྶ་ཀ་མེ་ཏྟཱ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ རཱ་ཛཱ་ནཾ ཕུ་སི. ཁི་པི་ཏུནྟི ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏུཾ. ཨོ་རོ་པེ་ཏུནྟི ས་ར་ས་ནྣཱ་ཧཾ པ་ཊི་སཾ་ཧ་རི་ཏུཾ.
༣༧༥. པ་ཊི་ཀྐཱུ་ལཱ་དཱི་སཱུཏི ཨ་ནི་ཊྛཱ་དཱི་སུ. ཨ་ནི་ཊྛཾ ཧི པ་ཊི་ཀྐཱུ་ལཾ, ཨ་མ་ནུ་ཉྙ་མྤི ‘‘པ་ཊི་ཀྐཱུ་ལ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཨ་པ་ཊི་ཀྐཱུ་ལཱ་དིཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཏ་ཏྠཱཏི པ་ཊི་ཀྐཱུ་ལཱ་ར་མྨ་ཎེ. ཨུ་པེ་ཀྑ་ཀོཏི ཚ་ལ༹་ངྒུ་པེ་ཀྑཱ་ཡ ཨུ་པེ་ཀྑ་ཀོ. ཏ་ཏྠཱཏི པ་ཊི་ཀྐཱུ་ལཱ་པ་ཊི་ཀྐཱུ་ལ་བྷེ་དེ ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ. ས་ཏོཏི ས་ཏི་ཝེ་པུ་ལླ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ས་ཏི་མཱ. ས་མྤ་ཛཱ་ནོཏི པ་ཉྙཱ་ཝེ་པུ་ལླ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ས་མྤ་ཛཱ་ན་ཀཱ་རཱི. ཨ་ཡནྟི ཨ་ཡཾ པ་ཊི་ཀྐཱུ་ལཱ་དི་ཝ་ཏྠཱུ་སུ ཨ་པ་ཊི་ཀྐཱུ་ལ་ས་ཉྙཱི་ཝི་ཧཱ་རཱ་དི་ཀཱ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཨ་གྒ་མ་གྒཱ་དྷི་ག་མ་སི་དྡྷཱ ཙི་ཏྟི་སྶ་རི་ཡ་ཏཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཙེ་ཏོ་ཝ་སི་པྤ་ཏྟཱ་ནཾ…པེ… ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི.
ཨ་ནི་ཊྛེ ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ས་ཏྟ་ས་ཉྙི་ཏེ མེ་ཏྟཱ་ཕ་ར་ཎཾ ཝཱ དྷཱ་ཏུ་སོ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ་ཡ དྷཱ་ཏུ་མ་ན་སི་ཀཱ་རཾ ཝཱ གཱུ་ཐཱ་དི་ཀེ དྷཱ་ཏུ་མ་ན་སི་ཀཱ་རཾ ཀ་རོ་ནྟོ་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཨ་པ་ཊི་ཀྐཱུ་ལ་ས་ཉྙཱི ཝི་ཧ་ར་ཏཱིཏི ཧི་ཏེ་སི་ཏཱ་ཡ, དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ཝ་ཙི་ནྟ་ནཱ་ཡ ཙ ན པ་ཊི་ཀྐཱུ་ལ་ས་ཉྙཱི ཧུ་ཏྭཱ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ཝི་ཧཱ་རེ་ན ཝི་ཧ་ར་ཏི. ཨི་ཊྛེ ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ཉཱ་ཏི་མི་ཏྟཱ་དི་ཀེ. ཀེ་སཱ་དི་ཨ་སུ་ཙི་ཀོ་ཊྛཱ་ས་མ་ཏྟ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨ་སུ་བྷ་ཕ་ར་ཎཾ ཝཱ ཨ་སུ་བྷ་མ་ན་སི་ཀཱ་རཾ ཝཱ. ཏ་ཏྠ རཱུ་པ་དྷ་མྨ་ཛཱ་ཏཾ ཨ་ནི་ཙྩནྟི ཨཱ་དི་ཨ་ཏྠོ ཨི་ཏི-ས་དྡོ, ཏ་སྨཱ ཨ་ནི་ཙྩ་དུ་ཀྑཱ་ན་ཏྟ་ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་དྷ་མྨོ་ཏི མ་ན་སི་ཀཱ་རཾ ཝཱ ཀ་རོ་ནྟོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. པ་ཊི་ཀྐཱུ་ལཱ་པ་ཊི་ཀྐཱུ་ལེ་སཱུཏི ཨི་ཊྛཱ་ནི་ཊྛཱ་ནི ཝ་ཏྠཱུ་ནི ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝ་ད་ཏི. ཨེ་ས ན་ཡོ ཨི་ཏ་ར་ཏྠ. ཡཾ ཝཱ ས་ཏྟཱ་ནཾ པ་ཋ་མཾ པ་ཊི་ཀྐཱུ་ལ་ཏོ ཨུ་པ་ཊྛི་ཏ་མེ་ཝ པ་ཙྪཱ ཨ་པ་ཊི་ཀྐཱུ་ལ་ཏོ ཨུ་པ་ཏི་ཊྛ་ཏི, ཡ་ཉྩ ཨ་པ་ཊི་ཀྐཱུ་ལ་ཏོ ཨུ་པ་ཊྛི་ཏ་མེ་ཝ པ་ཙྪཱ པ་ཊི་ཀྐཱུ་ལ་ཏོ ཨུ་པ་ཏི་ཊྛ་ཏི, ཏ་དུ་བྷ་ཡེ་པི ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝོ ས་ཙེ ཨཱ་ཀ་ངྑ་ཏི, ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཨ་པ་ཊི་ཀྐཱུ་ལ་ས་ཉྙཱི ཝཱ ཝི་ཧ་རེ་ཡྻ, པ་ཊི་ཀྐཱུ་ལ་ས་ཉྙཱི ཝཱ་ཏི ཨ་ཡ་མ་རི་ཡི་དྡྷི ཝུ་ཏྟཱ.
ཙ་ཀྑུ་ནཱ རཱུ་པཾ དི་སྭཱཏི ཀཱ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ‘‘ཙ་ཀྑཱུ’’ཏི ལ་དྡྷ་ཝོ་ཧཱ་རེ་ན རཱུ་པ་ད་སྶ་ན་ས་མ་ཏྠེ་ན ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎེ་ན, ཙ་ཀྑུ་ནཱ ཝཱ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏེ་ན, དྭཱ་ར་བྷཱུ་ཏེ་ན ཝཱ རཱུ་པཾ པ་སྶི་ཏྭཱ. ནེ་ཝ སུ་མ་ནོ ཧོ་ཏཱིཏི གེ་ཧ་སྶི་ཏ་སོ་མ་ན་སྶ་སྶཱ་ཡཾ པ་ཊི་ཀྑེ་པོ, ན ནེ་ཀྑ་མྨ་པ་ཀྑི་ཀཱ་ཡ ཀི་རི་ཡཱ་སོ་མ་ན་སྶ་ཝེ་ད་ནཱ་ཡ. ཚ་ལ༹་ངྒུ་པེ་ཀྑནྟི ཨི་ཊྛཱ་ནི་ཊྛ་ཚ་ལཱ༹་ར་མྨ་ཎཱ་པཱ་ཐེ པ་རི་སུ་དྡྷ་པ་ཀ་ཏི་བྷཱ་ཝཱ་ཝི་ཛ་ཧ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཚ་སུ དྭཱ་རེ་སུ པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ‘‘ཚ་ལ༹་ངྒུ་པེ་ཀྑཱ’’ཏི ལ་དྡྷ་ནཱ་མཾ ཏ་ཏྲ་མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟུ་པེ་ཀྑཾ. ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ པཱ་ལི༹་ཡཱ ས་མ་ཏྠེ་ཏུཾ ‘‘པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.
༣༧༦. པ་ཀྑཱི་ཨཱ་དཱི་ནནྟི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན དེ་ཝཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ. ཝེ་ཧཱ་ས་ག་མ་ནཱ་དི་ཀཱཏི པ་ན ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཙ་ཀྑུ་ཝི་སུ་དྡྷི་ཨཱ་དིཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨེ་ན ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ་པི ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཝི་པཱ་ཀཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན སུ་ཁ་ས་མུ་སྶ་ཡ་ཏོ ཝི་ནི་པ་ཏི་ཏ་ཏྟཱ ཝི་ནི་པཱ་ཏི་ཀཱ་ནཾ. ཛྷཱ་ནནྟི ཨ་བྷི་ཉྙཱ་པ་ཏྟཾ ཛྷཱ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པི ཨུ་ཀྐཾ་ས་ག་ཏཱ ཨུ་བྦེ་ག་པཱི་ཏི་ས་ཧི་ཏཱ ཨཱ་ཀཱ་སེ ལ་ངྒྷཱ་པ་ན་མ་ཏྟཱ་པི ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཝཱ’’ཏི. ‘‘པ་ཋ་མ་ཀ་པྤི་ཀཱ་ན’’ནྟི ཨི་དཾ ‘‘ཨེ་ཀ་ཙྩཱ་ནཾ མ་ནུ་སྶཱ་ན’’ནྟི ཨི་མ་སྶ ཝི་སེ་ས་ནཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ནནྟི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན པུ་ན་བྦ་སུ་མཱ་ཏཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ.
༣༧༧. ཝེ་ཧཱ་སནྟི བྷུ་མྨ་ཏྠེ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ, ཨ་ཙྩ་ནྟ་སཾ་ཡོ་གེ ཝཱ. ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟཱི ཧི ཙ་ཀྐ་ར་ཏ་ནཾ པུ་ར་ཀྑ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ བྷ་ཝ་ན་ཏོ ཨ་བྦྷུ་གྒ་ནྟྭཱ ཨཱ་ཀཱ་སེ་ནེ་ཝ སི་ནེ་རུཾ པ་ད་ཀྑི་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ ས་ཀ་ལ་ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལ༹ཾ ཨ་ནུ་སཾ་ཡཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི. ཨ་སྶ་བ་ནྡྷཱཏི ཨ་སྶ་པཱ་ལཱ, ཡེ ཨ་སྶཱ་ནཾ ཡ་ཝ་དཱ་ཡ་ཀཱ. ཏ་ཐཱ གོ་བ་ནྡྷཱ.
ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་དཱི་ནཾ པུ་ཉྙི་དྡྷི་ཡཱ ཝི་ཏྠཱ་རི་ཡ་མཱ་ནཱ་ཡ ཨ་ཏི་པ་པ་ཉྩོ ཧོ་ཏཱི་ཏི པུ་ཉྙ་ཝ་ཏོ ཨི་དྡྷིཾ ལ་ཀྑ་ཎ་ཏོ ད་སྶེ་ནྟེ་ན ‘‘པ་རི་པཱ་ཀཾ ག་ཏེ པུ་ཉྙ་ས་མྦྷཱ་རེ ཨི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཀ་ཝི་སེ་སོ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ་པི ཛོ་ཏི་ཀཱ་དཱི་ནཾ པུ་ཉྙི་དྡྷིཾ ཨེ་ཀ་དེ་སེ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨེ་ཏྠ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ སུ་ཝ་ཎྞ་པ་བྦ་ཏོཏི ས་བྦ་སུ་ཝ་ཎྞ་མ་ཡོ པ་བྦ་ཏོ. ཏ་སྶ ཀི་ར ག་ཧི་ཏ་ག་ཧི་ཏ་ཊྛཱ་ནེ ཨོ་དྷི ན པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ཨེ་ཀ་སཱི་ཏཱ་མ་ཏྟེཏི ཨེ་ཏྠ སཱི་ཏཱ ནཱ་མ ཀ་ས་ན་ཝ་སེ་ན ན་ངྒ་ལ་སྶ ག་ཏ་མ་གྒོ. ཏུ་མྦཾ ནཱ་མ ཨཱ་ལ༹ྷ་ཀཾ. ཙུ་དྡ་ས མ་གྒཱཏི ཙ་ཏུ་དྡ་ས ཀ་ས་ན་མ་གྒཱ.
༣༧༨. ཝི་ཛྫཾ པ་རི་ཛ་པི་ཏྭཱཏི ག་ནྡྷཱ་རཱི་ཝི་ཛྫཱ་དི་ཀཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝི་ཛྫཾ ཀ་ཏཱུ་པ་ཙཱ་རཾ པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ མ་ནྟ་པ་ཋ་ན་ཀྐ་མེ་ན པ་ཋི་ཏྭཱ.
༣༧༩. ས་མྨཱ་པ་ཡོ་གེ་ནཱཏི ཨུ་པཱ་ཡ་པ་ཡོ་གེ་ན, ཡ་ཐཱ ཡ་ཐི་ཙྪི་ཏ་ཏྠ་སི་དྡྷི ཧོ་ཏི, ཏ་ཐཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཏ་ཉཱ་ཡཱ་ར་མྦྷེ་ན. ཏ་སྶ ཏ་སྶ ཀ་མྨ་སྶཱཏི ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་སྶ ནི་པྥཱ་དེ་ཏ་བྦ་ཀ་མྨ་སྶ. ཨེ་ཏྠ ཙཱཏི ‘‘ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ས་མྨཱ་པ་ཡོ་ག་པྤ་ཙྩ་ཡཱ ཨི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཊྛེ་ན ཨི་དྡྷཱི’’ཏི (པ་ཊི. མ. ༣.༡༨) ཨི་མི་སྶཱ ད་ས་མཱ་ཡ ཨི་དྡྷི་ཡཱ ནི་དྡེ་སེ་པི. པུ་རི་མ་པཱ་ལི༹་ས་དི་སཱ་ཝཱ’’ཏི ས་མཱ་དྷི་ཝི་པྥཱ་ར་ཨི་དྡྷི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ནི་དྡེ་ས་ས་དི་སཱ་ཝ. ས་ཀ་ཊ་བྱཱུ་ཧཱ་དི་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ནཱཏི ས་ཀ་ཊ་བྱཱུ་ཧ་ཙ་ཀྐ་བྱཱུ་ཧ་པ་དུ་མ་བྱཱུ་ཧཱ་དཱི་ནཾ སཾ་ཝི་དྷཱ་ན་ཝ་སེ་ན ནི་བྦ་ཏྟ་ཝི་སེ་སོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ག་ཎི་ཏ་ག་ནྡྷ་བྦཱ་དི སི་པྤ་ཀ་མྨཾ. ས་ལླ་ཀ་ཏྟ་ཀཱ་དི ཝེ་ཛྫ་ཀ་མྨཾ. ཨི་རུ་བྦེ་དཱ་དཱི་ནཾ ཏི་ཎྞཾ ཝེ་དཱ་ནཾ.
‘‘ཨེ་ཀོ་པི ཧུ་ཏྭཱ བ་ཧུ་དྷཱ་ཝ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དཱི. ནི. ༡.༢༣༨; མ. ནི. ༡.༡༤༧; སཾ. ནི. ༥.༨༣༤; པ་ཊི. མ. ༡.༡༠༢; ༣.༡༠) ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནི་དྡྷི་ཡཱ ཨེ་ཝ ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ ཨི་དྡྷི་ཡེ་ཝ ཨཱ་ག་ཏཱ’’ཏི. ཨི་མ་སྨིཾ པ་ན་ཏྠེཏི ཨི་མ་སྨིཾ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ནི་སཾ་ས་ས་ངྑཱ་ཏེ, ཨི་དྡྷི་ཝི་དྷ་ས་ངྑཱ་ཏེ ཝཱ ཨ་ཏྠེ.
༣༨༠. ‘‘ཨེ་ཀ་ཝི་དྷེ་ན ཉཱ་ཎ་ཝ་ཏྠུ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཝི་བྷ. ༧༥༡) ཀོ་ཊྛཱ་ས་ཏྠོ ཝི་དྷ་ས་དྡོ, ‘‘ཝི་ཝི་དྷ་མྤི སེ་ནཱ་བྱཱུ་ཧཾ ད་སྶེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (པ་ཊི. མ. ༣.༡༣) ཝི་ཀ་པྤ་ཏྠོ, ཏ་དུ་བྷ་ཡ་མྤེ་ཏྠ ཡུ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་དྡྷི་ཝི་དྷཱ་ཡཱ་ཏི ཨི་དྡྷི་ཀོ་ཊྛཱ་སཱ་ཡ, ཨི་དྡྷི་ཝི་ཀ་པྤཱ་ཡ ཝཱ’’ཏི. ཨི་དྡྷི ཧི ཨ་བྷི་ཉྙཱ་སུ ཨེ་ཀོ ཀོ་ཊྛཱ་སོ, ཝ་ཀྑ་མཱ་ནེ་ཧི བྷེ་དེ་ཧི ཨ་ནེ་ཀ་པྤ་བྷེ་དཱ ཙ. ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་ར་ཝ་སེ་ནཱཏི ཝུ་ཏྟ་སྶ ཙུ་དྡ་ས་པྤ་ཀཱ་ར་སྶ, ཙི་ཏྟ་པ་རི་ད་མ་ན་སྶ ས་མཱ་ཧི་ཏ་ཏཱ་དི་པྤ་ཀཱ་ར་སྶ ཙ ཝ་སེ་ན. ‘‘ཨི་དྡྷི་ཝི་དྷཱ་ཡཱ’’ཏི ཏ་ད་ཏྠ་སྶ ས་མྤ་དཱ་ན་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་དྡྷི་ཝི་དྷཱ་དྷི་ག་མ་ཏྠཱ་ཡཱ’’ཏི. ‘‘ཀ་སི་ཎཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏོ ཨ་པ་ནེ་ཏྭཱ’’ཏི ཨི་དཾ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་པཱ་ད་ཀ་པ་རི་ཀ་མྨ་ཙི་ཏྟཱ་ནཾ ས་མཱ་ན་ས་ནྟཱ་ན་ཏཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ན པ་རི་ཀ་མྨ་ཙི་ཏྟ་སྶ ཀ་སི་ཎཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏྟཱ. ཨི་དྡྷི་ཝི་དྷཱ་བྷི་མུ་ཁཾ པེ་སེ་ཏཱིཏི ནི་པྥཱ་དེ་ཏ་བྦ་སྶ ཨི་དྡྷི་ཝི་དྷ་སྶ ཨ་བྷི་མུ་ཁ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཝ་ཏྟེ་ཏི. ཡཾ ཧི ‘‘ས་ཏཾ ཧོ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་རི་ཀ་མྨ་ཙི་ཏྟ་སྶ པ་ཝ་ཏྟ་ནཾ, ཏ་དེ་ཝ་སྶ ཨ་བྷི་ནཱི་ཧ་ར་ཎཾ, ཨི་དྡྷི་ཝི་དྷཱ་བྷི་མུ་ཁ་པེ་ས་ན་ཉྩ ཏ་ཐེ་ཝ ཨི་དྡྷི་ཝི་དྷ་སྶ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ ཨ་བྷི་ནི་ནྣཱ་མ་ནཾ ཨི་དྷ པ་རི་ཀ་མྨ་ཙི་ཏྟ་སྶ ཨི་དྡྷི་ཝི་དྷེ ཨ་དྷི་མུ་ཏྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་དྷི་ག་ནྟ་བྦ་ཨི་དྡྷི་པོ་ཎཾ ཨི་དྡྷི་པ་བྦྷཱ་རཾ ཀ་རོ་ཏཱི’’ཏི. ཨི་དྷ པ་ཙྩ་ནུ་བྷ་ཝ་ན་ཕུ་ས་ནཱ ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་པ་ཏྟི་པ་རི་ཡཱ་ཡཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘པཱ་པུ་ཎཱ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨ་སྶཱཏི ཨི་དྡྷི་ཝི་དྷ་སྶ.
ཨེ་ཀོ་པཱིཏི པི-ས་དྡོ ཝ་ཀྑ་མཱ་ནཾ བ་ཧུ་བྷཱ་ཝཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ས་མྤི་ཎྜ་ན་ཏྠོ. སོ ཧི་སྶ པ་ཊི་ཡོ་གཱི ‘‘ཨེ་ཀོ་པི ཧུ་ཏྭཱ བ་ཧུ་དྷཱ ཧོ་ཏི, བ་ཧུ་དྷཱ་པི ཧུ་ཏྭཱ ཨེ་ཀོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. སོ ཙ ཁོ བ་ཧུ་བྷཱ་ཝཾ ནི་མྨི་ནི་ཏྭཱ ཋི་ཏ་སྶ ཨ་ནྟ་རཱ་ཝ ཨེ་ཀ་བྷཱ་ཝཱུ་པ་ག་མོ. ཡ་ཐཱ་ཀཱ་ལ་པ་རི་ཙྪེ་དཾ པ་ན ས་ར་སེ་ནེ་ཝ ཨེ་ཀ་བྷཱ་ཝཱུ་པ་ག་མོ ཨི་དྷ ནཱ་དྷི་པྤེ་ཏོ ཨ་ནི་དྡྷི་ནི་མྨཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏ་མྤི པུ་བྦེ ཀ་ཏ་ཀཱ་ལ་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན སི་དྡྷ་ཏྟཱ ཨི་དྡྷཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཀེ་ཙི. ཨ་ཊྛཱ་ནེ ཝཱ་ཡཾ པི-ས་དྡོ, ཨེ་ཀོ ཧུ་ཏྭཱ བ་ཧུ་དྷཱ་པི ཧོ་ཏི, བ་ཧུ་དྷཱ ཧུ་ཏྭཱ ཨེ་ཀོ་པི ཧོ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨི་མ་སྨིཾ པ་ཀྑེ པི-ས་དྡོ ཝ་ཀྑ་མཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་བྷཱ་ཝཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ‘‘ས་མྤི་ཎྜ་ན་ཏྠོ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ‘‘སོ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ས་བྦཾ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ. བ་ཧུ་བྷཱ་ཝ་ནི་མྨཱ་ནེ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘བ་ཧཱུ་ནཾ ས་ནྟི་ཀེ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ བ་ཧཱུ་ནཾ ས་ནྟི་ཀེཏི ཨ་ཏྟ་ནཱ ནི་མྨི་ཏཱ་ནཾ བ་ཧཱུ་ནཾ ས་མཱི་པེ, ཏེ་ཧི པ་རི་ཝཱ་རི་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཝཱ-ས་དྡོ ཨ་ཝུ་ཏྟ་ཝི་ཀ་པྤ་ཏྠོ, ཏེ་ན ‘‘དྷ་མྨཾ ཝཱ ཀ་ཐེ་ཏུ་ཀཱ་མོ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི ས་ངྒ་ཡ྄ཧ་ཏི. ‘‘ཉཱ་ཎེ་ན ཨ་དྷི་ཊྛ་ཧ་ནྟོ ཨེ་ཝཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་བྦཾ.
༣༨༡. བྷ་ཝ་ཏི ཨེ་ཏྠ ཨི་དྡྷཱི་ཏི བྷཱུ་མི་ཡོ, ཛྷཱ་ནཱ་ནི. ཨེ་ཏྠཱཏི ཙ ཧེ་ཏུ་མྷི བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཝི་ཝེ་ཀ་ཏོ ཛཱ་ཏཱ བྷཱུ་མི ཝི་ཝེ་ཀ་ཛ་བྷཱུ་མི. ཝི་ཝེ་ཀ་ཛཾ ཧི པ་ཋ་མཾ ཛྷཱ་ནཾ ནཱི་ཝ་ར་ཎ་ཝི་ཝེ་ཀ་ས་མྦྷཱུ་ཏ་ཏྟཱ. པཱི་ཏི་སུ་ཁ་བྷཱུ་ཏཱ བྷཱུ་མི པཱི་ཏི་སུ་ཁ་བྷཱུ་མི. དུ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཉྷི པཱི་ཏི་སུ་ཁ་བྷཱུ་མི་བྷཱུ་ཏ་ཉྩེ་ཝ པཱི་ཏི་སུ་ཁ་ས་ཉྫཱ་ཏ་ཉྩ ས་མཱ་དྷི་ཝ་སེ་ན. ཨུ་པ་རི དྭཱི་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨི་དྡྷི་ལཱ་བྷཱ་ཡཱཏི ཨི་དྡྷི་ཡཱ ཨ་དྷི་ག་མཱ་ཡ. ཨི་དྡྷི་པ་ཊི་ལཱ་བྷཱ་ཡཱཏི ཨི་དྡྷི་ཡཱ པུ་ན་པྤུ་ནཾ ལ་བྷ་མཱ་ནཱ་ཡ, བ་ཧུ་ལཱི་ཀ་ར་ཎཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་དྡྷི་ཝི་ཀུ་བྦ་ན་ཏཱ་ཡཱཏི ཨི་དྡྷི་ཡཱ ཝི་ཝི་དྷ་རཱུ་པ་ཀཱ་ར་ཎཱ་ཡ, ཝི་ཀུ་བྦ་ནི་དྡྷི་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་དྡྷི་ཝི་ས་ཝི་ཏཱ་ཡཱཏི ཨི་དྡྷི་ཡཱ ཝི་ཝི་དྷཱ་ནི་སཾ་ས་པ་ས་ཝ་ནཱ་ཡ. ཨི་དྡྷི་ཝ་སི་ཏཱ་ཡཱཏི ཨི་དྡྷི་ཡཱ ཁི་པྤ་ནི་ས་ནྟི་ཨཱ་དི་བྷཱ་ཝཱ་ཝ་ཧ་ཝ་སཱི་བྷཱ་ཝ་ཏྠཱ་ཡ. ཨི་དྡྷི་ཝེ་སཱ་ར་ཛྫཱ་ཡཱཏི ཨི་དྡྷི་ཡཱ པ་ཊི་པ་ཀྑ་དཱུ་རཱི་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་ག་ཏ་སཾ་ཀི་ལེ་ས་ཏཱ་ཡ སུ་ཊྛུ ཝི་སཱ་ར་ད་བྷཱ་ཝཱ་ཡ. ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ཏཱ་ཝ ཨི་དྡྷི་ཡཱ བྷཱུ་མི ཧོ་ཏུ ཏ་ཏྠ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཡ ནི་པྥཱ་དེ་ཏ་བྦ་ཏོ, ཨི་ཏ་རཱ་ནི པ་ན ཀ་ཐ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཏྠ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཏཱི་ཎི ཛྷཱ་ནཱ་ནི ས་མྦྷཱ་ར་བྷཱུ་མི་ཡོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ནཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ སུ་ཁ་ཕ་ར་ཎེ་ན, པ་ཋ་མ་དུ་ཏི་ཡེ་སུ པཱི་ཏི་ཕ་ར་ཎེ་ན སུ་ཁ་ཕ་ར་ཎེ་ན ཙ ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཡ་ཐཱ་ར་ཧ་ཝ་སེ་ན ཡོ་ཛ་ནཱ. ཕ་ར་ཎཾ ཙེ་ཏྠ ཛྷཱ་ན་སྶ སུ་བྷཱ་ཝི་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན སཱ་ཏི་ས་ཡཱ་ནཾ པཱི་ཏི་སུ་ཁཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཛྷཱ་ན་པྤ་ཙྩ་ཡཱ་དི་ནཱ ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་ནཱ་མ་ཀཱ་ཡ་སྶ པ་རི་བྲཱུ་ཧ་ནཾ, རཱུ་པ་ཀཱ་ཡ་སྶ ཙ ཏཾ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནེ་ཧི པ་ཎཱི་ཏ་རཱུ་པེ་ཧི པ་རི་པྥུ་ཊ་ཏཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘པཱི་ཏི་སུ་ཁེ་ན ཨ་བྷི་ས་ནྡེ་ཏི པ་རི་ས་ནྡེ་ཏི པ་རི་པཱུ་རེ་ཏི པ་རི་པྥ་ར་ཏཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ༡.༢༢༦; མ. ནི. ༡.༤༢༧). སུ་ཁ་ས་ཉྙནྟི ཛྷཱ་ན་སུ་ཁེ་ན ས་ཧ་ག་ཏཾ ས་ཉྙཾ. ལ་ཧུ་ས་ཉྙནྟི ཏཾ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ལ་ཧུ་ཏཱ་ས་ཧ་ག་ཏཾ ས་ཉྙཾ. ཨོ་ཀྐ་མི་ཏྭཱཏི ཨ་ནུ་པ་ཝི་སི་ཏྭཱ. ཏེ་སུ ཧི ཛྷཱ་ནེ་སུ སཱ་ཏི་ས་ཡཱ་ཡ ལ་ཧུ་ཏཱ་ཡ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཾ སུ་ཁཾ ས་ནྟཱ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟེ་ནྟོ ཡོ་གཱི ཏཾ ས་མོ་ཀྐ་ནྟོ ཝི་ཡ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ. ས་ཉྙཱ་སཱི་སེ་ན ནི་དྡེ་སོ. ཛྷཱ་ན་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ ཧི ལ་ཧུ་ཏཱ ཝི་ནཱ་པི ཨི་དྡྷི་ཡཱ ཨཱ་ཀཱ་སཾ ལ་ངྒྷཱ་པ་ན་པྤ་མཱ་ཎ་པྤ་ཏྟཱ ཝི་ཡ ཧོ་ཏི. ལ་ཧུ་བྷཱ་ཝ་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ ཙེ་ཏྠ མུ་དུ་ཀ་མྨ་ཉྙ་བྷཱ་ཝཱ་པི ག་ཧི་ཏཱ ཨེ་ཝ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ལ་ཧུ་མུ་དུ་ཀ་མྨ་ཉྙ་ཀཱ་ཡོ ཧུ་ཏྭཱ’’ཏི.
ཨི་མི་ནཱ པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ནཱཏི ཏི་ཎྞཾ ཛྷཱ་ནཱ་ནཾ ས་མཱ་པ་ཛྫ་ནེ་ན སུ་ཁ་ལ་ཧུ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟ་ནཱ་མ་རཱུ་པ་ཀཱ་ཡ་སྶ ས་ཏི ཙི་ཏྟ་པ་རི་ད་མ་ནེ ཙ་ཏུ་ཏྠཾ ཛྷཱ་ནཾ སུ་ཁེ་ནེ་ཝ ཨི་དྡྷི་པ་ཊི་ལཱ་བྷཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཨི་མི་ནཱ པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན. པ་ཀ་ཏི་བྷཱུ་མི་ཡཱ ཧི ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏཱ ས་མྦྷཱ་ར་བྷཱུ་མི་ཡོ པཱ་ཀཱ་ར་སྶ ནེ་མི་པྤ་དེ་སོ ཝི་ཡཱ་ཏི.
༣༨༢. ཨི་དྡྷི་པཱ་ད་ནི་དྡེ་སེ ཙ་ཏྟཱ་རོཏི ག་ཎ་ན་པ་རི་ཙྪེ་དོ. ཨི་དྡྷི་པཱ་དཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཨི་དྡྷི, ས་མི་ཛ྄ཛྷ་ཏི ནི་པྥ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་ཛ྄ཛྷ་ནྟི ཝཱ ཨེ་ཏཱ་ཡ ས་ཏྟཱ ཨི་དྡྷཱ ཝུ་དྡྷཱ ཨུ་ཀྐཾ་ས་ག་ཏཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨི་དྡྷི. པ་ཋ་མེ་ན་ཏྠེ་ན ཨི་དྡྷི ཨེ་ཝ པཱ་དོ་ཏི ཨི་དྡྷི་པཱ་དོ, ཨི་དྡྷི་ཀོ་ཊྛཱ་སོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. དུ་ཏི་ཡེ་ན་ཏྠེ་ན ཨི་དྡྷི་ཡཱ པཱ་དོ་ཏི ཨི་དྡྷི་པཱ་དོ. པཱ་དོཏི པ་ཏི་ཊྛཱ, ཨ་དྷི་ག་མཱུ་པཱ་ཡོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ན ཧི ཨུ་པ་རཱུ་པ་རི་ཝི་སེ་ས་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨི་དྡྷིཾ པ་ཛྫ་ནྟི པཱ་པུ་ཎ་ནྟི. ཨ་ཡཾ ཏཱ་ཝ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ན་ཡོ. ཏ་ཏྠ ཨི་དྡྷི-ས་དྡ་སྶ པ་ཋ་མོ ཀ་ཏྟུ་ཨ་ཏྠོ, དུ་ཏི་ཡོ ཀ་ར་ཎ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ. པཱ་ད-ས་དྡ་སྶ ཨེ་ཀོ ཀ་ར་ཎ་ཏྠོ་ཝ. པ་ཛྫི་ཏ་བྦཱ་ཝ ཨི་དྡྷི ཝུ་ཏྟཱ, ན ཙ ཨི་ཛ྄ཛྷ་ནྟཱི, པ་ཛྫི་ཏ་བྦཱ ཙ ཨི་དྡྷི པ་ཛྫ་ན་ཀ་ར་ཎེ་ན པཱ་དེ་ན ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི པ་ཋ་མེ་ན ཨ་ཏྠེ་ན ‘‘ཨི་དྡྷི ཨེ་ཝ པཱ་དོ ཨི་དྡྷི་པཱ་དོ’’ཏི ན ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུཾ. ཏ་ཐཱ ཨི་དྡྷི་ཀི་རི་ཡཱ་ཀ་ར་ཎེ་ན སཱ་དྷེ་ཏ་བྦཱ་ཝ ཝུ་དྡྷི་ས་ངྑཱ་ཏཱ ཨི་དྡྷི པ་ཛྫ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཀ་ར་ཎེ་ན པ་ཛྫི་ཏ་བྦཱ་ཏི དྭི་ནྣཾ ཀ་ར་ཎཱ་ནཾ ན ཨ་ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཏཱ ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི དུ་ཏི་ཡེ་ན་ཏྠེ་ན ‘‘ཨི་དྡྷི་ཡཱ པཱ་དོ ཨི་དྡྷི་པཱ་དོ’’ཏི ཙ ན ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུཾ. ཏ་སྨཱ པ་ཋ་མེ་ན་ཏྠེ་ན ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ས་མཱ་སོ, དུ་ཏི་ཡེ་ན སཱ་མི་ཝ་ཙ་ན་ས་མཱ་སོ ན ཡུ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི པ་ཋ་མེ་ན་ཏྠེ་ན ཨི་དྡྷི་ཡཱ པཱ་དོ ཨི་དྡྷི་པཱ་དོ, དུ་ཏི་ཡེ་ན་ཏྠེ་ན ཨི་དྡྷི ཨེ་ཝ པཱ་དོ ཨི་དྡྷི་པཱ་དོ་ཏི ས་མཱ་སོ ཡུ་ཏྟོ, ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟོ་པི ཝཱ, པཱ་ད་སྶ ཨི་ཛ྄ཛྷ་མཱ་ན་ཀོ་ཊྛཱ་ས་ཨི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཀ་ར་ཎཱུ་པཱ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ.
པུ་བྦ་བྷཱ་ག་ཚ་ནྡ་ཝ་སེ་ན ཚ་ནྡ་ཧེ་ཏུ་ཀོ. ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཚ་ནྡ་ཝ་སེ་ན ཚ་ནྡཱ་དྷི་ཀོ. པུ་བྦཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཝ པ་ན ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་ཚ་ནྡ་སྶཱ་པི ཨ་དྷི་ཀ་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨ་ཐ ཝཱ ‘‘ཚ་ནྡ་ཉྩེ བྷི་ཀྑུ ཨ་དྷི་པ་ཏིཾ ཀ་རི་ཏྭཱ ལ་བྷ་ཏི ས་མཱ་དྷིཾ, ལ་བྷ་ཏི ཙི་ཏྟ་སྶེ་ཀ་གྒ་ཏཾ, ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཚ་ནྡ་ས་མཱ་དྷཱི’’ཏི ཨི་མཱ་ཡ པཱ་ལི༹་ཡཱ ཚ་ནྡཱ་དྷི་པ་ཏི་ས་མཱ་དྷི ཚ་ནྡ་ས་མཱ་དྷཱིཏི ཨ་དྷི་པ་ཏི-ས་དྡ་ལོ་པཾ ཀ་ཏྭཱ ས་མཱ་སོ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ཨ་དྷི་པ་ཏི་ས་དྡ་ཏྠ་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ན ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘ཚ་ནྡ་ཧེ་ཏུ་ཀོ ཚ་ནྡཱ་དྷི་ཀོ ཝཱ ས་མཱ་དྷཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཚ་ནྡཾ ཨ་དྷི་པ་ཏིཾ ཀ་རི་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. པ་དྷཱ་ན་བྷཱུ་ཏཱཏི ཝཱི་རི་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ་ཏི ཀེ་ཙི ཝ་ད་ནྟི. ས་ངྑ་ཏ་ས་ངྑཱ་ར་ནི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠཾ པ་ན པ་དྷཱ་ན་གྒ་ཧ་ཎཾ. ཨ་ཐ ཝཱ ཏཾ ཏཾ ཝི་སེ་སཾ ས་ངྑ་རོ་ཏཱི་ཏི ས་ངྑཱ་རོ, ས་བྦ་མྤི ཝཱི་རི་ཡཾ. ཏ་ཏྠ ཙ་ཏུ་ཀི་ཙྩ་སཱ་དྷ་ཀ་ཏོ ཨ་ཉྙ་སྶ ནི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠཾ པ་དྷཱ་ན་གྒ་ཧ་ཎཾ. པ་དྷཱ་ན་བྷཱུ་ཏཱ སེ་ཊྛ་བྷཱུ་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་སྶ པ་ན ཝཱི་རི་ཡ་སྶ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ན་ནི་དྡེ་སོ. ཡོ པ་ན ‘‘ཨི་དྡྷི་ཡཱ པཱ་དོ ཨི་དྡྷི་པཱ་དོ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ས་མཱ་ས་ཡོ་ཛ་ནཱ་ཝ་སེ་ན པཱ་ད་སྶ ཨུ་པཱ་ཡ་ཏྠ་ཏཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨི་དྡྷི་པཱ་ད་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ, སོ པ་ཊི་ལཱ་བྷ་པུ་བྦ་བྷཱ་གཱ་ནཾ ཀ་ཏྟུ་ཀ་ར་ཎི་དྡྷི་བྷཱ་ཝཾ ‘‘ཚ་ནྡི་དྡྷི་པཱ་དོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཝི་བྷ. ༤༥༧) ཝཱ ཨ་བྷི་དྷ་མྨེ ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཚ་ནྡཱ་དཱི་ཧི ཨི་དྡྷི་པཱ་དེ་ཧི སཱ་དྷེ་ཏ་བྦཱ་ཡ ཝུ་དྡྷི་ཡཱ ཀ་ཏྟི་དྡྷི་བྷཱ་ཝཾ, ཚ་ནྡཱ་དཱི་ནཾ ཀ་ར་ཎི་དྡྷི་བྷཱ་ཝ་ཉྩ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
ཝཱི་རི་ཡི་དྡྷི་པཱ་དེ ‘‘ཝཱི་རི་ཡ་ས་མཱ་དྷི་པ་དྷཱ་ན་ས་ངྑཱ་ར་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ’’ནྟི དྭི་ཀྑ་ཏྟུཾ ཝཱི་རི་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏཾ. ཏ་ཏྠ པུ་རི་མཾ ས་མཱ་དྷི་ཝི་སེ་ས་ནཾ ཝཱི་རི་ཡཱ་དྷི་པ་ཏི ས་མཱ་དྷི ཝཱི་རི་ཡ་ས་མཱ་དྷཱིཏི. དུ་ཏི་ཡཾ ས་མ་ནྣཱ་ག་མ་ངྒ་ད་སྶ་ནཾ. དྭེ ཨེ་ཝ ཧི ས་བྦ་ཏྠ ས་མ་ནྣཱ་ག་མ་ངྒཱ་ནི ས་མཱ་དྷི, པ་དྷཱ་ན་ས་ངྑཱ་རོ ཙ. ཚ་ནྡཱ་ད་ཡོ ས་མཱ་དྷི་ཝི་སེ་ས་ནཱ་ནི, པ་དྷཱ་ན་ས་ངྑཱ་རོ པ་ན པ་དྷཱ་ན་ཝ་ཙ་ནེ་ནེ་ཝ ཝི་སེ་སི་ཏོ, ན ཚ་ནྡཱ་དཱི་ཧཱི་ཏི ན ཨི་དྷ ཝཱི་རི་ཡཱ་དྷི་པ་ཏི་ཏཱ པ་དྷཱ་ན་ས་ངྑཱ་ར་སྶ ཝུ་ཏྟཱ ཧོ་ཏི. ཝཱི་རི་ཡ་ཉྩ ས་མཱ་དྷིཾ ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ ཋི་ཏ་མེ་ཝ ས་མ་ནྣཱ་ག་མ་ངྒ་ཝ་སེ་ན པ་དྷཱ་ན་ས་ངྑཱ་ར་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ནཱ་པི དྭཱི་ཧི ཝཱི་རི་ཡེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་མོ ཝུ་ཏྟོ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཡ་སྨཱ པ་ན ཚ་ནྡཱ་དཱི་ཧི ཝི་སི་ཊྛོ ས་མཱ་དྷི, ཏ་ཐཱ ཝི་སི་ཊྛེ་ནེ་ཝ ཙ ཏེ་ན ས་མྤ་ཡུ་ཏྟོ པ་དྷཱ་ན་ས་ངྑཱ་རོ, སེ་ས་དྷ་མྨཱ ཙ, ཏ་སྨཱ ས་མཱ་དྷི་ཝི་སེ་ས་ནཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨི་དྡྷི་པཱ་དཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཝི་སེ་ས་ན་བྷཱ་ཝོ ཙ ཚ་ནྡཱ་དཱི་ནཾ ཏཾ་ཏཾ་ཨ་ཝ་སྶ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཧོ་ཏཱི་ཏི.
ཨ་ཐ ཝཱཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ནི་སྶ་ཡ་ཊྛེ་པི པཱ་ད-ས་དྡེ ཨུ་པཱ་ཡ་ཊྛེ་ན ཚ་ནྡཱ་དཱི་ནཾ ཨི་དྡྷི་པཱ་ད་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཏེ་ནེ་ཝ ཨ་བྷི་དྷ་མྨེ ཨུ་ཏྟ་ར་ཙཱུ་ལ༹་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡེ ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨི་དྡྷི་པཱ་དཱ ཚ་ནྡི་དྡྷི་པཱ་དོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཝི་བྷ. ༤༥༧) ཚ་ནྡཱ་དཱི་ན་མེ་ཝ ཨི་དྡྷི་པཱ་ད་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ. པ་ཉྷཱ་པུ་ཙྪ་ཀེ ཙ ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨི་དྡྷི་པཱ་དཱ ཨི་དྷ བྷི་ཀྑུ ཚ་ནྡ་ས་མཱ་དྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ་ཝ (ཝི་བྷ. ༤༦༢) ཨུ་དྡེ་སཾ ཀ་ཏྭཱ་པི པུ་ན ཚ་ནྡཱ་དཱི་ནཾ་ཡེ་ཝ ཀུ་ས་ལཱ་དི་བྷཱ་ཝོ ཝི་བྷ་ཏྟོ. ཨུ་པཱ་ཡི་དྡྷི་པཱ་ད་ད་སྶ་ན་ཏྠ་མེ་ཝ ཧི སུ་ཏྟེ, ཨ་བྷི་དྷ་མྨེ ཙ ནི་སྶ་ཡི་དྡྷི་པཱ་ད་ད་སྶ་ནཾ ཀ་ཏཾ, ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་ཏཱ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི.
༣༨༣. ཚ་ནྡཱ་དཱི་ནི ཨ་ཊྛཱཏི ཚ་ནྡ་ས་མཱ་དྷི ཝཱི་རི་ཡ་ས་མཱ་དྷི ཙི་ཏྟ་ས་མཱ་དྷི ཝཱི་མཾ་སཱ་ས་མཱ་དྷཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ ཚ་ནྡཱ་དཱི་ནི ཨ་ཊྛ. ཀཱ་མཾ ཙེ་ཏྠ ཙ་ཏཱུ་སུ་པི ཋཱ་ནེ་སུ ས་མཱ་དྷི ས་མཱ་དྷི ཨེ་ཝ, ཏ་ཐཱ་པི ཨི་དྡྷིཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཚ་ནྡ་ས་ཧི་ཏོ་ཝ ས་མཱ་དྷི ཨི་དྡྷི་པ་ཊི་ལཱ་བྷཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ན ཀེ་ཝ་ལོ. ཨེ་ཝཾ ཝཱི་རི་ཡ་ས་མཱ་དྷི་ཨཱ་ད་ཡོ་པི. ཏ་སྨཱ ཚ་ནྡཱ་དི་ས་ཧི་ཏཱ ཨེ་ཏེ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཙ ས་མཱ་དྷཱི, ཚ་ནྡཱ་ད་ཡོ ཙ ཙ་ཏྟཱ་རོ་ཏི ཨ་ཊྛ པ་ཛྫ་ཏི ཨི་དྡྷི ཨེ་ཏེ་ཧི པཱ་པུ་ཎཱི་ཡ་ཏི, ས་ཡཾ ཝཱ པ་ཛྫ་ནྟི ཨི་དྡྷི་པ་ཊི་ལཱ་བྷཱ་ཡ ས་མྤ་ཛྫ་ནྟཱི་ཏི པ་དཱ་ནཱིཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་དྡྷི་པ་ཊི་ལཱ་བྷཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི’’ཏི. ཡཾ པ་ན པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘ཚ་ནྡོ ན ས་མཱ་དྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི, ཏཾ ཡ་དི་པི ཚ་ནྡཱ་ད་ཡོ ས་མཱ་དྷི་ས་ཧི་ཏཱ་ཝ ཨི་དྡྷིཾ ནི་པྥཱ་དེ་ནྟི, ཏ་ཐཱ་པི ཝི་སུཾ ནེ་སཾ པ་ད་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ནཾ. ཨེ་ཀ་ཏོ ནི་ཡུ་ཏྟོ་ཝ, ན ཨེ་ཀེ་ཀོ ཧུ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ནི་ཡུ་ཏྟོ་ཝཱཏི ས་ཧི་ཏོ ཨེ་ཝ, ན ཝི་ཡུ་ཏྟོ.
༣༨༤. ཨ་ནོ་ན་ཏནྟི ན ཨོ་ན་ཏཾ, ཝཱི་རི་ཡེ་ན པ་གྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ལཱི་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀོ་ས་ཛྫེ ན ཨི་ཉྫ་ཏཱི’’ཏི, ཀོ་ས་ཛྫ་ནི་མི་ཏྟཾ ན ཙ་ལ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨུ་དྡྷཾ ན་ཏཾ ཨུ་ནྣ་ཏཾ, ཨུ་དྡྷ་ཏཾ ཝི་ཀྑི་ཏྟཾ. ན ཨུ་ནྣ་ཏཾ ཨ་ནུ་ནྣ་ཏཾ, ཨ་ཝི་ཀྑི་ཏྟཾ ས་མཱ་ཧི་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨུ་དྡྷ་ཙྩེ ན ཨི་ཉྫ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་བྷི་ས་ངྒ་ཝ་སེ་ན ན་ཏཾ ཨ་བྷི་ན་ཏཾ, ན ཨ་བྷི་ན་ཏཾ ཨ་ན་བྷི་ན་ཏཾ, ཨ་ར་ཏྟཾ. ཨ་པ་ག་མ་ན་ཝ་སེ་ན ན་ཏཾ ཨ་པ་ན་ཏཾ, ཀོ་དྷ་ཝ་སེ་ན ཝི་མུ་ཁཾ. ན ཨ་པ་ན་ཏཾ ཨ་ན་པ་ན་ཏཾ, ཨ་དུ་ཊྛཾ. དི་ཊྛི་ཡཱ ‘‘ཨ་ཧཾ, མ་མ’’ནྟི ནི་སྶ་ཡ་ཝ་སེ་ན ན ནི་སྶི་ཏ་ནྟི ཨ་ནི་སྶི་ཏཾ. ཚ་ནྡ་རཱ་ག་ཝ་སེ་ན ན པ་ཊི་བ་དྡྷ་ནྟི ཨ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷཾ. རཱ་གོ ཀེ་ཝ་ལཾ ཨཱ་ས་ཏྟི་མ་ཏྟཾ, ཚ་ནྡ་རཱ་གོ པ་ན བ་ཧ་ལ་ཀི་ལེ་སོ. ཏ་ཐཱ ཧི་སྶ དཱུ་རེ ཋི་ཏ་མྤི ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ པ་ཊི་བ་དྡྷ་མེ་ཝ. ཝི་པྤ་མུ་ཏྟནྟི ཝི་སེ་ས་ཏོ པ་མུ་ཏྟཾ. ཛྷཱ་ནཱ་ནཾ ཀཱ་མ་རཱ་ག་པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏཱ་ཡ ཨཱ་ཧ ‘‘ཀཱ་མ་རཱ་གེ’’ཏི. ཝི་སཾ་ཡུ་ཏྟནྟི ཝི་ཝི་ཏྟཾ སཾ་ཀི་ལེ་ས་ཏོ, ན ཝཱ སཾ་ཡུ་ཏྟཾ ཙ་ཏཱུ་ཧི་པི ཡོ་གེ་ཧི. ཝི་མ་རི་ཡཱ་དི་ཀ་ཏཾ ཀི་ལེ་ས་མ་རི་ཡཱ་དཱ་ཡ, ཡ་ཐཱ ཨཱི་ས་ཀ་མྤི ཀི་ལེ་ས་མ་རི་ཡཱ་དཱ ན ཧོ་ཏི, ཏ་ཐཱ པ་ཊི་པ་ནྣཾ. ཨེ་ཀ་ཏྟ་ག་ཏནྟི ཨེ་ཀ་གྒ་ཏཾ ཨུ་པ་ག་ཏཾ ཨ་ཙྩ་ནྟ་མེ་ཝ ས་མཱ་ཧི་ཏཾ. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ནཱ་ན་ཏྟ་ཀི་ལེ་སེ་ཧི ནཱ་ནཱ་ས་བྷཱ་ཝེ་ཧི ཀི་ལེ་སེ་ཧི ན ཨི་ཉྫ་ཏི.
ཨེ་ས ཨ་ཏྠོཏི ཀོ་ས་ཛྫཱ་དི་ནི་མི་ཏྟཾ. ཨི་མ་སྶ ཙི་ཏྟ་སྶ ཨཱ་ནེ་ཉྫ་ན་ཏྠོ སི་དྡྷོ ཨེ་ཝ ཨཱ་ནེ་ཉྫ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ པ་ཀཱ་ས་ན་ཝ་སེ་ན ད་སྶི་ཏ་ཏྟཱ. པུ་ན ཝུ་ཏྟོཏི ཨི་དྡྷི་ཡཱ བྷཱུ་མི་པཱ་ད་པ་ད་ད་སྶ་ན་པྤ་ས་ངྒེ་ན ‘‘ཨི་མཱ་ནི མཱུ་ལཱ་ནི ནཱ་མཱ’’ཏི མཱུ་ལ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ པུ་ན ཝུ་ཏྟོ. པུ་རི་མོཏི ‘‘ས་དྡྷཱ་དཱི་ཧི པ་རི་གྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པུ་བྦེ ཚ་དྷཱ ད་སྶི་ཏ་ན་ཡོ. ཨ་ཡནྟི ཨ་དྷུ་ནཱ སོ་ལ༹་ས་དྷཱ ད་སྶི་ཏ་ན་ཡོ. སུ་ཏྟ་ན་ཡེ, པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ན་ཡེ ཙ ད་སྶི་ཏེ ཏ་ཏྠ ས་མྨོ་ཧོ ན ཧོ་ཏི, ན ཨ་ད་སྶི་ཏེ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠ ཨ་ས་མྨོ་ཧ་ཏྠ’’ནྟི.
༣༨༥. ཉཱ་ཎེ་ན ཨ་དྷི་ཊྛ་ཧ་ནྟོཏི ‘‘ཀ་ཐཾ པ་ནཱ་ཡཾ ཨེ་ཝཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ པུ་བྦེ ཨ་ཏྟ་ནཱ ཝུ་ཏྟ་པ་དཾ ཨུ་དྡྷ་ར་ཏི ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཝི་དྷིཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་བྷི་ཉྙཱ་པཱ་ད་ཀཾ ཛྷཱ་ནཾ ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ཝུ་ཊྛཱ་ཡཱ’’ཏི. ཨེ་ཏྠ ཨ་ནུ་པུ་བྦེ་ན ཙ་ཏྟཱ་རི ཛྷཱ་ནཱ་ནི ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཏོ ཝུ་ཊྛཱ་ཡཱ་ཏི ཀེ་ཙི, ཏཾ ཨ་ཡུ་ཏྟཾ. ཡ་ཐི་ཙྪི་ཏ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ས་མཱ་པ་ཛྫ་ན་ཏྠ་ཉྷི ཙི་ཏྟ་པ་རི་ད་མ་ནཾ, ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་མེ་ཝ ཙ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་པཱ་ད་ཀཾ, ན ཨི་ཏ་རཱ་ནི. པ་རི་ཀ་མྨཾ ཀ་ཏྭཱཏི པཱ་ད་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཏོ ཝུ་ཊྛཱ་ཡ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་ཙི་ཏྟེ་ན ‘‘ས་ཏཾ ཧོ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཙི་ནྟ་ན་མེ་ཝེ་ཏྠ པ་རི་ཀ་མྨ་ཀ་ར་ཎཾ, ཏ་ཐཱ་ཝ་ཛྫ་ན་མེ་ཝ ཙ ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ནཾ. དུ་ཏི་ཡ་མྤཱིཏི པི-ས་དྡོ ས་མུ་ཙྩ་ཡ་ཏྠོ, ཏེ་ན ཏ་ཏི་ཡ་མྤི, ཏ་ཏོ བྷི་ཡྻོ་པཱི་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ དཱི་པེ་ཏི. ཡ་ཐཱ ཧི ཛྷཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ, ཨེ་ཝ་མ་བྷི་ཉྙཱ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་པི. ‘‘ཨེ་ཀ་ཝཱ་རཾ དྭེ་ཝཱ་ར’’ནྟི ཨི་ད་མྤི ནི་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. ནི་མི་ཏྟཱ་ར་མྨ་ཎནྟི པ་ཊི་བྷཱ་ག་ནི་མི་ཏྟཱ་ར་མྨ་ཎཾ. པ་རི་ཀ་མྨ་ཙི་ཏྟཱ་ནཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨེ་ཀེ་ཀ་སྶ པ་རི་ཀ་མྨ་ཙི་ཏྟ་སྶ ས་ཏཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏཱ ད་ཊྛ་བྦཱ ‘‘ས་ཏཾ ཧོ་མཱི’’ཏི པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ. ས་ཧ་སྶཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ནཱིཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཝ་ཎྞ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨ་ཏྟ་ནཱ པ་རི་ཀ་པྤི་ཏ་ཝ་ཎྞ་ཝ་སེ་ན. ནོ པ་ཎྞ་ཏྟི་ཝ་སེ་ནཱཏི ན ས་ཏྟ་པ་ཎྞ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན. ཏཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཙི་ཏྟཾ ཨ་པྤ་ནཱ་ཙི་ཏྟ་མི་ཝཱཏི ཨི་ཝ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཙི་ཏྟ་སྶ ཛྷཱ་ན་ཙི་ཏྟ་སྶ པ་ཋ་མུ་པྤ་ཏྟི་ས་དི་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ, ན ཏ་སྶ ཨ་པྤ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནི་ཀནྟི རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛྷཱ་ན་ཝ་ནྟཾ, ཏེ་ན ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཾ.
༣༨༦. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ‘‘ཨཱ་ཝ་ཛྫི་ཏྭཱ ཉཱ་ཎེ་ན ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏཱི’’ཏི པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཝ་ཙ་ནཾ ཀ་ཐ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་མྤཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྲཱ་པཱིཏི པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཡ་མྤི. ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ཏཱིཏི ‘‘བ་ཧུ་ཀཾ ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཨི་དཾ པཱ་ཋ་པ་དཾ པ་རི་ཀ་མྨ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ, ན ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ན་ཝ་སེ་ན. ཨཱ་ཝ་ཛྫི་ཏྭཱ ཉཱ་ཎེ་ན ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏཱི་ཏི ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཉཱ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ན པ་རི་ཀ་མྨ་ཙི་ཏྟ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་སྶ, ཨ་ཉྙ་སྶ ཝཱ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་སྶ ཉཱ་ཎ་སྶ ཝ་སེ་ན. ན ཧི ཏ་སྶ ཏཱ་དི་སོ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ ཨ་ཏྠཱི་ཏི. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ ཨ་པྤ་ནཱ་པྤ་ཏྟ་སྶ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཉཱ་ཎ་སྶེ་ཝ ཝ་སེ་ན ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ, ཏ་སྨཱ. ཨ་ཡ་མ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཀྐ་མོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘བ་ཧུ་ཀཾ ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ས་ནྣི་ཊྛཱ་པ་ན་ཝ་སེ་ནཱཏི ནི་པྥཱ་ད་ན་ཝ་སེ་ན.
ཀཱ་ཡ་ས་ཀྑི་ད་སྶ་ན་ཏྠནྟི ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཝ་ཙ་ན་མ་ཏྟ་མེ་ཝ, ཨ་ཐ ཁོ ཨ་ཡ་མེ་ཏ་སྶ་ཏྠ་སྶ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀཱ་ཡེ་ན ས་ཙྪི་ཀ་ཏ་ཏྟཱ ཀཱ་ཡ་ས་ཀྑཱི་ཏི ས་ཀྑི་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ.
ཀོ་ཀ་ན་དནྟི པ་དུ་མ་ཝི་སེ་ས་ནཾ ཡ་ཐཱ ‘‘ཀོ་ཀཱ་ས་ཀ’’ནྟི. ཏཾ ཀི་ར བ་ཧུ་པ་ཏྟཾ, ཝ་ཎྞ་ས་མྤ་ནྣཾ, ཨ་ཏི་ཝི་ཡ སུ་ག་ནྡྷ་ཉྩ ཧོ་ཏི. པཱ་ཏོཏི པ་གེ་ཝ. ཨ་ཡ་ཉྷེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ – ཡ་ཐཱ ཀོ་ཀ་ན་ད་ས་ངྑཱ་ཏཾ པ་དུ་མཾ པཱ་ཏོ སཱུ་རི་ཡ་སྶུ་གྒ་མ་ན་ཝེ་ལཱ་ཡཾ ཕུ་ལླཾ ཝི་ཀ་སི་ཏཾ ཨ་ཝཱི་ཏ་ག་ནྡྷཾ སི་ཡཱ ཝི་རོ་ཙ་མཱ་ནཾ, ཨེ་ཝཾ ས་རཱི་ར་ག་ནྡྷེ་ན, གུ་ཎ་ག་ནྡྷེ་ན ཙ སུ་ག་ནྡྷཾ ས་ར་ད་ཀཱ་ལེ ཨ་ནྟ་ལི་ཀྑེ ཨཱ་དི་ཙྩ་མི་ཝ ཨ་ཏྟ་ནོ ཏེ་ཛ་སཱ ཏ་པ་ནྟཾ ཨ་ངྒེ་ཧི ནི་ཙྪ་ར་ཎ་ཀ་ཛུ་ཏི་ཏཱ་ཡ ཨ་ངྒཱི་ར་སཾ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷཾ པ་སྶཱཏི.
ཨ་བྷ་བྦོཏི པ་ཊི་པ་ཏྟི་སཱ་ར་མི་དཾ སཱ་ས་ནཾ, པ་ཊི་པ་ཏྟི ཙ པ་རི་ཡ་ཏྟི་མཱུ་ལི་ཀཱ, ཏྭ་ཉྩ པ་རི་ཡ་ཏྟིཾ ཨུ་གྒ་ཧེ་ཏུཾ ཨ་ས་མ་ཏྠོ, ཏ་སྨཱ ཨ་བྷ་བྦོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨ་བྷ་བྦོ ནཱ་མ ན ཧོ་ཏི ཝཱ་ས་དྷུ་ར་སྶེ་ཝ པ་དྷཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ.
བྷི་ཀྑཱུཏི པ་བྦ་ཛི་ཏ་ཝོ་ཧཱ་རེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, བྷཱ་ཝི་ནཾ ཝཱ བྷི་ཀྑུ་བྷཱ་ཝཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཡ་ཐཱ ‘‘ཨ་ག་མཱ རཱ་ཛ་ག་ཧཾ བུ་དྡྷོ’’ཏི (སུ. ནི. ༤༡༠). པི་ལོ་ཏི་ཀ་ཁ་ཎྜནྟི སུ་ཝི་སུ་དྡྷཾ ཙོ་ལ༹་ཁ་ཎྜཾ. ར་ཛོ ཧ་ར་ཏཱི་ཏི ར་ཛོ་ཧ་ར་ཎཾ. ཨ་བྷི་ནི་མྨི་ནི་ཏྭཱ ཨ་དཱ་སི ཏ་ཏྠ པུ་བྦེ ཀ་ཏཱ་དྷི་ཀཱ་ར་ཏྟཱ. ཏ་ཐཱ ཧི ཡོ་ནི་སོ ཨུ་མྨུ་ཛྫ་ནྟོ ‘‘ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་སྶ པ་ནཱ་ཡཾ དོ་སོ’’ཏི ཨ་སུ་བྷ་ས་ཉྙཾ, ཨ་ནི་ཙྩ་ས་ཉྙ་ཉྩ པ་ཊི་ལ་བྷི་ཏྭཱ ནཱ་མ་རཱུ་པ་པ་རི་གྒ་ཧཱ་དི་ནཱ པ་ཉྩ་སུ ཁ་ནྡྷེ་སུ ཉཱ་ཎཾ ཨོ་ཏཱ་རེ་ཏྭཱ ཀ་ལཱ་པ་ས་མྨ་ས་ནཱ་དི་ཀྐ་མེ་ན ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ ཨུ་ད་ཡ་བྦ་ཡ་ཉཱ་ཎཱ་དི་པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཨ་ནུ་ལོ་མ་གོ་ཏྲ་བྷུ་ས་མཱི་པཾ པཱ་པེ་སི. ཨོ་བྷཱ་ས་ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་པུ་བྦི་ཀཱ བྷཱ་སི་ཏ་གཱ་ཐཱ ཨོ་བྷཱ་ས་གཱ་ཐཱ.
རཱ་གོ ར་ཛོ ཨ་རི་ཡ་སྶ ཝི་ན་ཡེ, ན ཙ པ་ན རེ་ཎུ ཝུ་ཙྩ་ཏི ‘‘ར་ཛོ’’ཏི. ཀ་སྨཱ? ཙི་ཏྟ་སྶ མ་ལཱི་ན་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ. རཱ་ག་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ ‘‘ར་ཛོ’’ཏི. ཨེ་ཏཾ ར་ཛནྟི ཨེ་ཏཾ རཱ་ག་ས་ངྑཱ་ཏཾ ར་ཛཾ. ཝི་པྤ་ཛ་ཧི་ཏྭཱཏི ཨ་གྒ་མ་གྒེ་ན ཝི་སེ་ས་ཏོ པ་ཛ་ཧ་ན་ཧེ་ཏུ. པ་ཎྜི་ཏཱ ཝི་ཧ་ར་ནྟི ཏེཏི ཏེ པ་ཛ་ཧ་ན་ཀཱ པ་ཎྜི་ཏཱ ཧུ་ཏྭཱ ཝི་ཧ་ར་ནྟི. ཝཱི་ཏ་ར་ཛ་སྶ ས་བྦ་སོ པ་ཧཱི་ན་རཱ་གཱ་དི་ར་ཛ་སྶ བུ་དྡྷ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ སཱ་ས་ནེ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝ་ད་ནྟི –
‘‘ཙི་ཏྟ་མྷི སཾ་ཀི་ལི་ཊྛ་མྷི, སཾ་ཀི་ལི་སྶ་ནྟི མཱ་ཎ་ཝཱ;
ཙི་ཏྟེ སུ་དྡྷེ ཝི་སུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟི, ཨི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ མ་ཧེ་སི་ནཱ’’ཏི. (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༣༧༣; མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡༠༦; སཾ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༣.༡༠༠; ཨི་ཏི་ཝུ. ཨ་ཊྛ. ༨༨);
ཚ་ལ༹་བྷི་ཉྙཱ་ག་ཧ་ཎེ་ན ག་ཧི་ཏཱ་ཡ ཚ་ལ༹་བྷི་ཉྙཱ་ཡ ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏེ་པི ཨ་རི་ཡ་མ་གྒེ ཨ་ནུ་ཏྟ་ར་བྷཱ་ཝ་སཱ་མ་ཉྙེ་ན ཕ་ལ་ནི་བྦཱ་ནེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ས་ངྒ་ཎྷ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ན་ཝ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨཱ’’ཏི.
པ་ཏྟ་སྶ པི་ད་ཧ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན ཧ་ཏྠཾ ཋ་པེ་ནྟོ ‘‘ཧ་ཏྠཾ པི་ད་ཧཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟོ. ཧ་ཏྠནྟི ཝཱ ཀ་ར་ཎ་ཏྠེ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ, ཧ་ཏྠེ་ན པི་ད་ཧཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ས་ཧ་སྶ་ཀྑ་ཏྟུནྟི ས་ཧ་སྶ་དྷཱ. ས་ཧ་སྶ་དྷཱ ཧི ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་ཙི་ཏྟེ་ནེ་ཝ ནི་མྨི་ན་ནྟོ་པི ས་ཧ་སྶ་ཝཱ་རཾ ནི་མྨི་ན་ནྟོ ཝི་ཡ ཧོ་ཏི. ཨ་ས་ཏི་པི ཀི་རི་ཡཱ་བྱཱ་ཝུ་ཏྟི་ཡཾ ཏ་ད་ཏྠ་སི་དྡྷི་ཏོ་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ས་ཧ་སྶ་ཀྑ་ཏྟུ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་མྦ་ཝ་ནེཏི ཨ་མྦ་ཝ་ནེ ཀ་ཏ་ཝི་ཧཱ་རེ. ར་མྨེཏི ར་མ་ཎཱི་ཡེ. ཡཱ་ཝ ཀཱ་ལ་པྤ་ཝེ་ད་ནཱ, ཏཱ་ཝ ནི་སཱི་དཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.
ཨ་ནི་ཡ་མེ་ཏྭཱཏི ཝ་ཎྞཱ་ཝ་ཡ་ཝ་ས་རཱི་རཱ་ཝ་ཡ་ཝ་པ་རི་ཀྑཱ་ར་ཀི་རི་ཡཱ་ཝི་སེ་སཱ་དཱི་ཧི ནི་ཡ་མཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ. ནཱ་ནཱ་ཝ་ཎྞེཏི ནཱ་ནཱ་ཀཱ་རེ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞཱ་དི་ཝ་སེ་ན ནཱ་ནཱ་ཝི་དྷེ. མི་སྶ་ཀ་ཀེ་སེཏི པ་ལི་ཏེ་ཧི མི་སྶི་ཏ་ཀེ་སེ. ཨུ་པ་ཌྜྷ་ར་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ཨུ་པ་ཌྜྷ་པ་ཎྜུ་ཝ་ཎྞཱ་དཱི་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་ཝ་ཎྞ་ནྟི ཨེ་ཝཾ ཨུ་པ་ཌྜྷ་ར་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་རེ. པ་ད་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠ་སྶ, ག་མ་ན་ཝ་སེ་ན པཱ་ལི༹་ཡཱ བྷ་ཎ་ནཾ པ་ད་བྷཱ་ཎཾ. པ་རི་ཀ་ཐཱ་དི་ཝ་སེ་ན དྷ་མྨ་སྶ ཀ་ཐ་ནཾ དྷ་མྨ་ཀ་ཐཱ. ས་རེ་ན བྷ་ཉྙཾ སུ་ཏྟཱ་དཱི་ནཾ ཨུ་ཙྩཱ་ར་ཎཾ ས་ར་བྷ་ཉྙཾ. ཨ་པ་རེ་པཱིཏི ཝུ་ཏྟཱ་ཀཱ་ར་ཏོ ཨ་ཉྙེ་པི དཱི་གྷ་ར་སྶ་ཀི་ས་ཐཱུ་ལཱ་དི་ཀེ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་ར་ཀེ. ཨི་ཙྪི་ཏི་ཙྪི་ཏ་པྤ་ཀཱ་རཱ་ཡེ་ཝ ཧོ་ནྟཱིཏི ཡ་ཐཱ ཡ་ཐཱ ཨི་ཙྪི་ཏཱ, ཏཾ་ཏཾ་པ་ཀཱ་རཱ་ཡེ་ཝ ཧོ་ནྟི. ཡ་ཏྟ་ཀཱ ཧི ཝི་སེ་སཱ ཝ་ཎྞཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཏེ་སུ ཨི་ཙྪི་ཏཱ, ཏ་ཏྟ་ཀ་ཝི་སེ་ས་ཝ་ནྟོ་ཝ ཏེ ཧོ་ནྟི. ཏེ པ་ན ཏ་ཐཱ བ་ཧུ་དྷཱ བྷི་ནྣཱ་ཀཱ་རེ་པི ཝ་ཎྞ་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མེ་ཝ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཙི་ཏྟཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ཨ་ཡཾ ཧི་སྶ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ – ཡ་ཐཱ ཨེ་ཀཱ་ཝ ཙེ་ཏ་ནཱ ནཱ་ནཱ་ཝི་སེ་ས་ཝ་ནྟཾ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏི, ཏ་ཏྠ བྷ་ཝ་པ་ཏྠ་ནཱ ཀ་མྨ་སྶ ཝི་སེ་ས་པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི. ཨ་ཙི་ནྟེ་ཡྻོ ཙ ཀ་མྨ་ཝི་པཱ་ཀོ་ཏི ཙེ, ཨི་དྷཱ་པི པ་རི་ཀ་མྨ་ཙི་ཏྟཾ ཝི་སེ་ས་པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི, ཨ་ཙི་ནྟེ་ཡྻོ ཙ ཨི་དྡྷི་ཝི་ས་ཡོ་ཏི ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ས ན་ཡོཏི ཡྭཱ་ཡཾ བ་ཧུ་བྷཱ་ཝ་ནི་མྨཱ་ནེ ‘‘ཨ་བྷི་ཉྙཱ་པཱ་ད་ཀཾ ཛྷཱ་ནཾ ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ན་ཡོ ཝུ་ཏྟོ, ཨེ་ས ན་ཡོ ཨི་ཏ་རེ་སུ་པི ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནེ་སུ.
ཨི་ཏི ཨ་ཝི་སེ་སཾ ཨ་ཏི་དེ་སེ་ན ད་སྶེ་ཏྭཱ ཝི་སེ་སཾ ས་རཱུ་པ་ཏོ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཡཾ པ་ན ཝི་སེ་སོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨི་མི་ནཱ བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཨི་ཙྪ་ནྟེ་ནཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. མཾ ཛཱ་ནི་སྶ་ནྟཱིཏི ‘‘ཨི་དྡྷི་མཱ’’ཏི མཾ ཛཱ་ནི་སྶ་ནྟི. ཨ་ནྟ་རཱ་ཝཱཏི པ་རི་ཙྪི་ནྣ་ཀཱ་ལ་སྶ ཨ་བྦྷ་ནྟ་རེ ཨེ་ཝ. པཱ་ད་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ནནྟི་ཨཱ་དི པ་རི་ཀ་མྨ་ཀ་ར་ཎཱ་ཀཱ་ར་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཨི་ཏ་རཾ པ་ན ཨ་ཏི་དེ་སེ་ནེ་ཝ ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏ་ནྟི. ཨེ་ཝཾ ཨ་ཀ་རོ་ནྟོཏི ‘‘ཨེ་ཀོ ཧོ་མཱི’’ཏི ཨ་ནྟ་རཱ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ཀ་རོ་ནྟོ. ‘‘ཡ་ཐཱ་པ་རི་ཙྪི་ནྣ་ཀཱ་ལ་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ‘‘ས་ཏཾ ཧོ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ ཀ་རོ་ནྟེ་ན ཀཱ་ལ་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཀཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. ས་ཡ་མེ་ཝ ཨེ་ཀོ ཧོ་ཏི ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་སྶ པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷ་ཏྟཱ. ཨེ་ཏྠ ཙ པ་རི་ཀ་མྨཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཙི་ཏྟཱ་ནཾ ཨི་དྡྷི་མཱ ཝ་ཎྞ་ཝ་སེ་ན ས་ཡ་མེ་ཝ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཧོ་ཏི. ཏེ་སུ པ་རི་ཀ་མྨ་ཙི་ཏྟཱ་ནི ས་ནྟ་ཏི་པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ནི. ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཙི་ཏྟཾ ས་མྤ་ཏི་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་སྶ ཨེ་ཀ་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎི་ཀ་ཏྟཱ་ཏི ཝ་ད་ནྟི.
༣༨༧. ‘‘ཨཱ་ཝི་བྷཱ་ཝ’’ནྟི པ་ད་སྶ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟེ་ན ཧོ་ཏི-ས་དྡེ་ན ས་མྦ་ནྡྷོ ན ཡུ་ཛྫ་ཏི ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ, ཏ་ཐཱ ཝ་ཀྑ་མཱ་ནེ་ན ཙ ག་ཙྪ་ཏི-ས་དྡེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ, པ་རེ་ས་ཉྩ ཨཱ་ཝི་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨི་ཙྪི་ཏ་ཏྟཱ, ནཱ་མ་པ་ད་ཉྩ ཀི་རི་ཡཱ་པ་དཱ་པེ་ཀྑ་ནྟི ཀི་རི་ཡཱ་སཱ་མ་ཉྙ་ཝཱ་ཙི་ནཱ ཀ་རོ་ཏི-ས་དྡེ་ན ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ཝི་བྷཱ་ཝཾ ཀ་རོ་ཏཱི’’ཏི. ཏི་རོ་བྷཱ་ཝནྟི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཀ་ཐཾ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཡ་ནྟི ཙོ་ད་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཨི་ད་མེ་ཝ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཀཱ་མཾ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཡཾ ‘‘ཨཱ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནྟི ཀེ་ན་ཙི ཨ་ནཱ་ཝ་ཊཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (པ་ཊི. མ. ༣.༡༡) ཨཱ་ག་ཏཾ, ཏ་མྤི ཨི་ད་མེ་ཝ ཨཱ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎཾ, ཏི་རོ་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎ་ཉྩ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. སེ་ས་པ་དཱ་ནི ཏེ་སཾ་ཡེ་ཝ ཝེ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནི. ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་རནྟི ར་ཏྟ་ནྡྷ་ཀཱ་རཾ, དི་ཝཱ་པི ཝཱ བི་ལ་གུ་ཧཱ་དི་ག་ཏཾ ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་རཾ. པ་ཊི་ཙྪ་ནྣནྟི ཀུ་ཊྚ་ཀ་ཝཱ་ཊཱ་དི་ནཱ པ་ཊི་ཙྪཱ་དི་ཏཾ. ཨ་ནཱ་པཱ་ཐནྟི དཱུ་ར་ཏཱ་སུ་ཁུ་མ་ཏ་ར་ཏཱ་དི་ནཱ ན ཨཱ་པཱ་ཐ་ག་ཏཾ. ཨ་ཡནྟི ཨི་དྡྷི་མཱ. པ་ཊི་ཙྪ་ནྣོ་པི དཱུ་རེ ཋི་ཏོ་པི ཨ་ཏྟཱ ཝཱ པ་རོ ཝཱ ཡ་ཐཱ དི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཝི་བྷ་ཏྟིཾ པ་རི་ཎཱ་མེ་ཏྭཱ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཨཱ་ལོ་ཀ་ཛཱ་ཏནྟི ཨཱ་ལོ་ཀ་བྷཱུ་ཏཾ, ཛཱ་ཏཱ་ལོ་ཀཾ ཝཱ.
༣༨༨. ཨེ་ཏཾ པ་ན པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡནྟི ཨཱ་ཝི་བྷཱ་ཝ་པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡ་མཱ་ཧ. ཀེ་ན ཀ་ཏ་པུ་བྦནྟི ཏ་ཏྠ ཀཱ་ཡ་ས་ཀྑིཾ པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ‘‘ས་ཏྠཱ ཏཱ་ཝ ཀཱ་ཡ་ས་ཀྑཱི’’ཏི ད་སྶེ་ནྟེ་ན ‘‘བྷ་ག་ཝ་ཏཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏ་མ་ཏྠཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘བྷ་ག་ཝཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. སཱ་ཝ་ཏྠི་ཝཱ་སི་ཀེ པ་སྶ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ས་མྦ་ནྡྷོ, ཏ་ཐཱ ‘‘ཡཱ་ཝ ཨ་ཝཱི་ཙིཾ ད་སྶེ་སཱི’’ཏི. ཨཱ་ཀཱ་ས་ག་ཏེ་སུ ཧེ་ཊྛི་མ་ཧེ་ཊྛི་མ་ཝི་མཱ་ནེ་སུ ཨུ་པ་རཱུ་པ་རི་ཝི་མཱ་ནཾ བྱ་ཝ་དྷཱ་ཡ་ཀེ་སུ བྱཱུ་ཧི་ཡ་མཱ་ནེ་སུ ཏ་གྒ་ཏཾ ཨཱ་ཀཱ་སཾ བྱཱུ་ལ༹ྷཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨཱ་ཀཱ་ས་ཉྩ དྭི་དྷཱ ཝི་ཡཱུ་ཧི་ཏྭཱ’’ཏི.
ཨ་ཡ་མ་ཏྠོཏི ཨཱ་ཝི་བྷཱ་ཝ་པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡ་སྶ ས་ཏྠཱ་རཱ ཀ་ཏ་བྷཱ་ཝོ. པུ་རི་མ་བུ་དྡྷཱ་ནཾ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ནཾ བུ་དྡྷ་པྤ་ཝེ་ཎི་ཡཱ ཨ་ནུ་པཱ་ལ་ན་ཏྠཾ. ‘‘ཨེ་ཀེ་ན པཱ་དེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཏི་ཝི་ཀྐ་མ་ད་སྶ་ནཾ. ན་ཡཾ དེ་ཏི ཡ་སྶ ན་ཡ་སྶ ཨ་ནུ་སཱ་རེ་ན ཝཱ་ཙ་ནཱ་མ་གྒཾ ཋ་པེ་སི.
ཙཱུ་ལ༹་ཨ་ནཱ་ཐ་པི་ཎྜི་ཀོ ནཱ་མ ཨ་ནཱ་ཐ་པི་ཎྜི་ཀ་མ་ཧཱ་སེ་ཊྛི་སྶ ཀ་ནི་ཊྛ་བྷཱ་ཏཱ.
སི་ནེ་རུ་པ་བྦ་ཏཾ ནི་བྦི་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱཏི ཏཾ པ་རི་སཱ་ཡ དི་སྶ་མཱ་ན་རཱུ་པཾ་ཡེ་ཝ ཀ་ཏྭཱ ནི་བྦི་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ. ནནྟི སི་ནེ་རུ་པ་བྦ་ཏཾ.
ཨ་ནེ་ཀ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་ས་ངྑ་སྶ ཨོ་ཀཱ་ས་ལོ་ཀ་སྶ, ཏཾ་ནི་ཝཱ་སི་ས་ཏྟ་ལོ་ཀ་སྶ ཙ ཝི་ཝ་ཊ་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎ་པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ ལོ་ཀ་ཝི་ཝ་ར་ཎཾ ནཱ་མ. མ་ཧཱ་བྲ་ཧྨཱཏི ས་ཧ་མྤ་ཏི་མ་ཧཱ་བྲ་ཧྨཱ.
པ་སྶ་ཐ ཏཱ་ཝ ཨ་པ་ཎྞ་ཀ་པ་ཊི་པ་དཱ་ཡ ཕ་ལ་ནྟི ནི་ར་ཡ་བྷ་ཡེ་ན ཏ་ཛྫེ་ཏྭཱ ས་ཏྠུ ཨ་ནུ་པུ་བྦི་ཀ་ཐཱ་ན་ཡེ་ན ས་གྒ་སུ་ཁེ་ན པ་ལོ་བྷེ་ཏྭཱ, ན པ་ན ས་གྒ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཾ ནི་ནྣ་བྷཱ་ཝཱ་པཱ་ད་ནེ་ན.
༣༨༩. ཡ་ཐཱ ཨཱ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎེ ཨཱ་ལོ་ཀ་ཀ་སི་ཎཾ ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏ་བྦཾ ཨཱ་ལོ་ཀ་ནི་མྨཱ་ནཱ་ཡ, ཨེ་ཝཾ ཏི་རོ་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎེ ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་ར་ནི་མྨཱ་ནཱ་ཡ ནཱི་ལ་ཀ་སི་ཎཾ ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏ་བྦཾ. ཀཱ་མ་ཉྩེ་ཏཾ པཱ་ལི༹་ཡཾ ས་རཱུ་པ་ཏོ ནཱ་ག་ཏཾ, ‘‘ཝི་ཝ་ཊཾ ཨཱ་ཝ་ཊ’’ནྟི (པ་ཊི. མ. ༣.༡༡) པ་ན ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨཱ་ག་ཏ་མེ་ཝ. ཨོ་དཱ་ཏ་ཀ་སི་ཎ་ནྟོ་ག་དྷཾ ཝཱ ཨཱ་ལོ་ཀ་ཀ་སི་ཎ་ནྟི ཝུ་ཏྟོ་ཝཱ་ཡ་མ་ཏྠོ. ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་རནྟི ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་ར་ཝ་ནྟཾ.
༣༩༠. ཨ་ཝ་སེ་སེ ཨི་ཊྚི་ཡ་ཏྠེ་རཱ་དི་ཀེ.
༣༩༡. པཱ་ཀ་ཊོ ཨི་དྡྷི་མཱ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི པཱ་ཀ་ཊཾ, པཱ་ཀ་ཊ་ཉྩ ཏཾ པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡ་ཉྩཱ་ཏི པཱ་ཀ་ཊ་པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ. ན ཨེ་ཏྠ ཨི་དྡྷི་མཱ པཱ་ཀ་ཊོ་ཏི ཨ་པཱ་ཀ་ཊཾ, ཨ་པཱ་ཀ་ཊ་ཉྩ ཏཾ པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡ་ཉྩཱ་ཏི ཨ་པཱ་ཀ་ཊ་པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ. ཨི་དྡྷི་མ་ཏོ ཨེ་ཝ ཧི པཱ་ཀ་ཊཱ་པཱ་ཀ་ཊ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ་ཡཾ བྷེ་དོ, ན པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡ་སྶ. ན ཧི ཏཾ ཨ་པཱ་ཀ་ཊཾ ཨ་ཏྠི.
ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨཱཏི མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨོ ཝུ་ཙྩ་ཏི ད་ས ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་པ་ཐ་དྷ་མྨཱ, ཏ་ཏོ མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨ་ཏོ ཨུ་ཏྟ་རི. ཨི་དྡྷི་ས་ངྑཱ་ཏཾ པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ ཨི་དྡྷི་པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ. ཨཱ་ལི༹་ནྡེཏི པ་མུ་ཁེ. ཨོ་ཀཱ་སེ་ཧཱིཏི པ་ཀི་ར. ཨི་དྡྷཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་རནྟི ཨི་དྡྷི་པ་ཡོ་གཾ. ཨ་བྷི་ས་ངྑཱ་སཱིཏི ཨ་བྷི་ས་ངྑ་རི, ཨ་ཀཱ་སཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏཱ་ལ་ཙྪི་གྒ་ལེ༹་ནཱཏི ཀུ་ཉྩི་ཀ་ཙྪི་དྡེ་ན. ཨ་གྒ་ལ༹་ནྟ་རི་ཀཱ་ཡཱཏི པི་ཊྛ་ས་ངྒྷཱ་ཏཱ་ནཾ ཨ་ནྟ་རེ་ན.
ཨ་ནྟ་ར་ཧི་ཏོཏི ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་ཡི་ཏུ་ཀཱ་མོ. བ་ཀོ བྲ་ཧྨཱ ཡ་ཐཱ ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་ཡི་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཀ་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝཱ ས་ཡཾ ཏ་སྶ, བྲ་ཧྨ་ག་ཎ་སྶ ཙ ཨ་ནཱ་པཱ་ཐ་བྷཱ་ཝ་ག་མ་ནེ་ན ཨ་ནྟ་ར་ཧི་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ ‘‘ས་མ་ཎ་སྶ གོ་ཏ་མ་སྶ ཨི་མ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ ཨ་ཏྠི་བྷཱ་ཝོ ཝཱ ན་ཏྠི་བྷཱ་ཝོ ཝཱ ན ས་ཀྐཱ ཛཱ་ནི་ཏུ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ བྲ་ཧྨ་ག་ཎ་སྶ ཝ་ཙ་ནོ་ཀཱ་སོ མཱ ཧོ་ཏཱུ་ཏི ‘‘བྷ་ཝེ་ཝཱ་ཧ’’ནྟི ཨི་མཾ གཱ་ཐཾ ཨ་བྷཱ་སི.
ཏ་ཏྠ བྷ་ཝེ་ཝཱ་ཧཾ བྷ་ཡཾ དི་སྭཱཏི ཨ་ཧཾ བྷ་ཝེ སཾ་སཱ་རེ ཛཱ་ཏི་ཛ་རཱ་དི་བྷེ་དཾ བྷ་ཡཾ དི་སྭཱ ཨེ་ཝ. བྷ་ཝ་ཉྩ ཝི་བྷ་ཝེ་སི་ནནྟི ཨི་མ་ཉྩ ཀཱ་མ་བྷ་ཝཱ་དིཾ ཏི་ཝི་དྷ་མྤི ས་ཏྟ་བྷ་ཝཾ, ཝི་བྷ་ཝེ་སི་ནཾ ཝི་བྷ་ཝཾ ག་ཝེ་ས་མཱ་ན་མྤི པ་རི་ཡེ་ས་མཱ་ན་མྤི པུ་ན་པྤུ་ནཾ བྷ་ཝེ ཨེ་ཝ དི་སྭཱ. བྷ་ཝཾ ནཱ་བྷི་ཝ་དིནྟི ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛི་ཝ་སེ་ན ཀི་ཉྩི བྷ་ཝཾ ན ཨ་བྷི་ཝ་དིཾ ན ག་ཧེ་སིཾ. ན་ནྡི་ཉྩ ན ཨུ་པཱ་དི་ཡིནྟི བྷ་ཝ་ཏ་ཎྷཾ ན ཨུ་པ་ག་ཙྪིཾ, ན ཨ་གྒ་ཧེ་སི་ནྟི ཨ་ཏྠོ.
༣༩༢. ཨ་ལ་གྒ་མཱ་ནོཏི ཝི་ནི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ ག་མ་ནེ་ན ཀུ་ཊྚཱ་དཱི་སུ ཀ་ཏྠ་ཙི ན ལ་གྒ་མཱ་ནོ. ཨཱ་ཝ་ཛྫི་ཏྭཱ ཀ་ཏ་པ་རི་ཀ་མྨེ་ནཱཏི ཡ་སྶ པ་ར་ཏོ ག་ནྟུ་ཀཱ་མོ, ཏཾ ཨཱ་ཝ་ཛྫི་ཏྭཱ ‘‘ཨཱ་ཀཱ་སོ ཧོ་ཏུ, ཨཱ་ཀཱ་སོ ཧོ་ཏཱུ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཀ་ཏ་པ་རི་ཀ་མྨེ་ན ཨི་དྡྷི་མ་ཏཱ. པཱ་ཀཱ་ར་པ་བྦ་ཏཱ་པེ་ཀྑཱ་ཡ ‘‘སུ་སི་རོ, ཚི་དྡོ’’ཏི ཙ པུ་ལླི་ངྒ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཨུ་བྦེ་དྷ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཾ ཝི་ཝ་རཾ སུ་སི་རཾ. ཏི་རི་ཡཾ པ་ཝ་ཏྟཾ ཚི་དྡཾ.
ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི ཀ་སི་ཎེ པ་རི་ཀ་མྨཾ ཀ་ཏྭཱཏི པ་ཐ་ཝཱི་ཀ་སི་ཎཱ་དཱི་སུ ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི ཀ་སི་ཎེ ཛྷཱ་ནཾ ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ པ་རི་ཀ་མྨཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཨཱ་ཀཱ་སོ ཧོ་ཏཱུ’’ཏི ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏ་བྦོ. ཏ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎ་མཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཊྛ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཝ་སཱི་བྷཱ་ཝོ་ཡེ་ཝ པ་མཱ་ཎ’’ནྟི. ཏ་སྨཱ ཡཾ ཡཾ ཨི་ཙྪ་ཏི, ཏཾ ཏ་དེ་ཝ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཏེ་ན པ་ཐ་ཝི་ཡཱ ཨུ་མྨུ་ཛྫ་ན་ནི་མུ་ཛྫ་ནེ ཨཱ་པོ་ཀ་སི་ཎ་ས་མཱ་པ་ཛྫ་ནཾ, ཨུ་ད་ཀཱ་དཱི་སུ པ་ཐ་ཝཱི་ནི་མྨཱ་ནེ པ་ཐ་ཝཱི་ཀ་སི་ཎ་ས་མཱ་པ་ཛྫ་ནཾ ན ཨེ་ཀ་ནྟ་ཏོ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཏནྟི ཨེ་ཏཾ ཏི་རོ་ཀུ་ཊྚཱ་དི་ག་མ་ན་པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡ་ཀ་ར་ཎེ ཨཱ་ཀཱ་ས་ཀ་སི་ཎ་ས་མཱ་པ་ཛྫ་ནཾ ཨ་ཝ་སྶཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ ཨ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཨཱ་ཀཱ་ས་ཀ་སི་ཎ་ཝ་སེ་ན པ་ཊི་ཙྪ་ནྣཱ་ནཾ ཝི་ཝ་ཊ་ཀ་ར་ཎ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནཾ ཝི་ཡ པ་ཐ་ཝཱི་ཀ་སི་ཎ་ཝ་སེ་ན ‘‘ཨེ་ཀོ་པི ཧུ་ཏྭཱ བ་ཧུ་དྷཱ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་བྷཱ་ཝོ ‘‘ཨཱ་ཀཱ་སེ ཝཱ ཨུ་ད་ཀེ ཝཱ པ་ཐ་ཝིཾ ནི་མྨི་ནི་ཏྭཱ པ་ད་སཱ ག་མ་ནཾ ཨི་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཡཾ པ་ཀི་ཎྞ་ཀ་ན་ཡེ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་མྤི ས་མ་ཏྠི་ཏཾ ཧོ་ཏི.
‘‘དོ་སོ ན་ཏྠཱི’’ཏི དྭི་ཀྑ་ཏྟུཾ བ་དྡྷཾ སུ་བ་དྡྷཾ ཝི་ཡ ད་ལ༹ྷཱི་ཀ་ར་ཎཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ཝ་ཏྭཱ ཏེ་ན པ་ཡོ་ཛ་ནཱ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘པུ་ན ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་དྷི་ཊྛི་ཏ་ཏྟཱ ཨཱ་ཀཱ་སོ ཧོ་ཏི་ཡེ་ཝཱཏི ས་ཙེ་པི ཀི་ཉྩི ཨ་ནྟ་རཱ ཨུ་པ་ཊྛི་ཏཾ པ་བྦ་ཏཱ་དི སི་ཡཱ, ཏ་མྤི ‘‘ཨཱ་ཀཱ་སོ ཧོ་ཏཱུ’’ཏི ཨ་དྷི་ཊྛི་ཏ་ཏྟཱ ཨཱ་ཀཱ་སོ ཧོ་ཏི་ཡེ་ཝ. ཨི་ད་མྤི ཨ་ཊྛཱ་ན་པ་རི་ཀ་པྤ་ན་མ་ཏྟཾ, ཏཱ་དི་ས་སྶ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་མེ་ཝ ན་ཏྠཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ནྟ་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.
༣༩༣. པ་རི་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱཏི ཡ་ཐི་ཙྪི་ཏ་ཊྛཱ་ནཾ ཉཱ་ཎེ་ན པ་རི་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ. ཏ་ཏྲཱཏི ཏ་སྨིཾ པ་ཐ་ཝི་ཡཱ ཨུ་ད་ཀ་བྷཱ་ཝཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནེ ཨ་ཡཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཝི་བྷཱ་ཝི་ནཱི པཱ་ལི༹. པ་ར་ཏོ ‘‘ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ པཱ་ལཱི༹’’ཏི ཨཱ་ག་ཏ་ཊྛཱ་ནེ་སུ་པི ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
སོཏི ཨི་དྡྷི་མཱ. ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཀཱ་ལེ ཀཱ་ལ་པ་རི་ཙྪེ་དཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པ་རི་ཙྪི་ནྣ་ཀཱ་ལཾ པ་ན ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ’’ཏི. པ་ཀ་ཏི་ཡཱ ཨུ་ད་ཀཾ ཨ་ནི་མྨཱ་ན་ཨུ་ད་ཀཾ.
༣༩༤. ཝི་པ་རཱི་ཏནྟི ཡཾ ཨུ་ད་ཀཾ ཨ་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཨ་ཀྐ་མ་ནྟོ ན སཾ་སཱི་ད་ཏི, ཏཾ པ་ནེ་ཏྠ ཨི་དྡྷི་ཡཱ པ་ཐ་ཝཱི་ནི་མྨཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. པ་ཐ་ཝཱི་ཀ་སི་ཎནྟི པ་ཐ་ཝཱི་ཀ་སི་ཎ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ.
༣༩༥. པ་ལླ་ངྐནྟི ས་མ་ནྟ་ཏོ ཨཱུ་རུ་བ་དྡྷཱ་ས་ནཾ. ཚི་ནྣ་པ་ཀྑོ, ཨ་ས་ཉྫཱ་ཏ་པ་ཀྑོ ཝཱ ས་ཀུ་ཎོ ཌེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏཱི་ཏི པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘པ་ཀྑཱི ས་ཀུ་ཎོ’’ཏི (པ་ཊི. མ. ༣.༡༡) པ་ཀྑཱི-ས་དྡེ་ན ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ ས་ཀུ་ཎོ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ‘‘པ་ཀྑེ་ཧི ཡུ་ཏྟ་ས་ཀུ་ཎོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. པ་རི་ཀ་མྨཾ ཀ་ཏྭཱཏི ‘‘པ་ཐ་ཝཱི ཧོ་ཏཱུ’’ཏི པ་རི་ཀ་མྨཾ ཀ་ཏྭཱ.
ཨཱ་ཀཱ་སེ ཨ་ནྟ་ལི་ཀྑེཏི ཨ་ནྟ་ལི་ཀྑ་ས་ཉྙི་ཏེ ཨཱ་ཀཱ་སེ. ཡ་ཏྠ ཡ་ཏྠ ཧི ཨཱ་ཝ་ར་ཎཾ ན་ཏྠི, ཏཾ ཏཾ ‘‘ཨཱ་ཀཱ་ས’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨ་ཡ་ཉྩ ཨི་དྡྷི་མཱ ན པ་ཐ་ཝི་ཡཱ ཨཱ་ས་ནྣེ ཨཱ་ཀཱ་སེ ག་ཙྪ་ཏི. ཡ་ཏྠ པ་ན པ་ཀྑཱི་ནཾ ཨ་གོ་ཙ་རོ, ཏ་ཏྠ ག་ཙྪ་ཏི, ཏཱ་དི་ས་ཉྩ ལོ་ཀེ ‘‘ཨ་ནྟ་ལི་ཀྑ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ནྟ་ལི་ཀྑ་ས་ཉྙི་ཏེ ཨཱ་ཀཱ་སེ’’ཏི.
ཐེ་རོཏི པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ ཏི་པི་ཊ་ཀ་ཙཱུ་ལཱ༹་བྷ་ཡ་ཏྠེ་རོ. ས་མཱ་པ་ཏྟི་ས་མཱ་པ་ཛྫ་ནནྟི པུ་ན ས་མཱ་པ་ཏྟི་ས་མཱ་པ་ཛྫ་ནཾ. ན་ནུ ས་མཱ་ཧི་ཏ་མེ་ཝ་སྶ ཙི་ཏྟནྟི ཨི་དྡྷི་མ་ཏོ པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་སྶ ཙི་ཏྟཾ ཨ་ཙྩ་ནྟཾ ས་མཱ་ཧི་ཏ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི, ན ཨ་ཉྙ་དཱ ཝི་ཡ ཨ་ས་མཱ་ཧི་ཏ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏཾ པ་ན ཐེ་ར་སྶ མ་ཏི་མ་ཏྟཾ. པུ་བྦེ ཧི པ་ཐ་ཝཱི་ཀ་སི་ཎཾ ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ པ་ཐ་ཝིཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཡ ག་ཙྪ་ཏི, ཨི་དཱ་ནི པ་ན ཨཱ་ཀཱ་སོ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦོ, ཏ་སྨཱ ཨཱ་ཀཱ་ས་ཀ་སི་ཎཾ ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏ་བྦ་མེ་ཝ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀི་ཉྩཱ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏི་རོ་ཀུ་ཊྚ་པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦནྟི ཡ་ཐཱ ཏ་ཏྠ ཀུ་ཊྚཱ་དི ‘‘ཨཱ་ཀཱ་སོ ཧོ་ཏཱུ’’ཏི ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནེ་ན ཨཱ་ཀཱ་སོ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨི་དྷཱ་པི པ་བྦ་ཏ་རུ་ཀྑཱ་དིཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནེ་ན ཨཱ་ཀཱ་སཾ ཀ་ཏྭཱ ག་ནྟ་བྦ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཏི་རོ་ཀུ་ཊྚ་པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝཱཏི ‘‘ས་ཙེ པ་ན་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཨ་དྷི་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ནྟ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཝི་སུ་དྡྷི. ༢.༣༩༢) ཏ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན. ཨེ་ཏེ་ན ‘‘པུ་རི་མཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་བ་ལེ་ནེ་ཝ ཙ་སྶ ཨ་ནྟ་རཱ ཨ་ཉྙོ པ་བྦ་ཏོ ཝཱ རུ་ཀྑོ ཝཱ ཨུ་ཏུ་མ་ཡོ ཨུ་ཊྛ་ཧི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཊྛཱ་ན་མེ་ཝེ་ཏ’’ནྟི ནཱ་གཱ་དཱི་ཧི ཀ་ཡི་ར་མཱ་ནོ ཝི་བ་ནྡྷོ ག་མ་ན་ནྟ་རཱ་ཡཾ ན ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི.
ཨོ་ཀཱ་སེཏི ཛ་ན་ཝི་ཝི་ཏྟེ ཡུ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནེ. པཱ་ཀ་ཊོ ཧོ་ཏི ཨཱ་ཀཱ་ས་ཙཱ་རཱི ཨ་ཡཾ ས་མ་ཎོ་ཏི.
༣༩༦. དྭཱ་ཙ་ཏྟཱ་ལཱི་ས་ཡོ་ཛ་ན་ས་ཧ་སྶགྒ་ཧ་ཎཾ པ་ཋ་མ་ཀ་པྤ་ཝ་སེ་ན ཀ་ཏཾ, ཏ་ཏོ པ་རཾ པ་ན ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན པ་ཐ་ཝི་ཡཱ ཨུ་སྶི་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན ཏ་ཏོ ཀ་ཏི་པ་ཡ་ཡོ་ཛ་ནཱུ་ན་ཏཱ སི་ཡཱ, ཨ་པྤ་ཀཾ ཨ་དྷི་ཀཾ ཝཱ ཨཱུ་ནཾ ཝཱ ག་ཎ་ནཱུ་པ་གཾ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཏ་ཐཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཏཱི་སུ དཱི་པེ་སུ ཨེ་ཀ་ཀྑ་ཎེ ཨཱ་ལོ་ཀ་ཀ་ར་ཎེ་ནཱཏི ཡ་དཱ ཡ་སྨིཾ དཱི་པེ མ་ཛ྄ཛྷེ ཏི་ཊྛ་ནྟི, ཏ་དཱ ཏ་ཏོ པུ་རི་མ་སྨིཾ ཨ་ཏྠཾ ག་ཙྪ་ནྟཱ པ་ཙྪི་མེ ཨུ་དེ་ནྟཱ ཧུ་ཏྭཱ ཨཱ་ལོ་ཀ་ཀ་ར་ཎེ་ན. ཨ་ཉྙ་ཛོ་ཏཱི་ནཾ ཝཱ ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ནེ་ན, དུ་དྡ་ས་ཏཱ་ཡ ཙ མ་ཧི་དྡྷི་ཀེ. ས་ཏྟཱ་ནཾ སཱི་ཏ་པ་རི་ལཱ༹་ཧ་ཝཱུ་པ་ས་མ་ནེ་ན, ཨོ་ས་དྷི་ཏི་ཎ་ཝ་ན་པྤ་ཏཱི་ནཾ པ་རི་བྲཱུ་ཧ་ནེ་ན ཙ མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ. ཚུ་པ་ཏཱིཏི ཕུ་ས་ཏི. པ་རི་མ་ཛྫ་ཏཱིཏི ཧ་ཏྠཾ ཨི་ཏོ ཙི་ཏོ ཙ ས་ཉྩཱ་རེ་ནྟོ གྷཾ་སེ་ཏི. ཨ་བྷི་ཉྙཱ་པཱ་ད་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཝཱཏི ཡ་སྶ ཀ་སྶ་ཙི ཨ་བྷི་ཉྙཱ་པཱ་ད་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཝ་སེ་ན. ཨེ་ཝ-ཀཱ་རེ་ན པཱ་ད་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཝི་སེ་སཾ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏི, ན ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ན་ཏྠེ་ཏྠ ཀ་སི་ཎ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ནི་ཡ་མོ’’ཏི. ཏི་རོ་ཀུ་ཊྚ་པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ ཨི་མ་སྨིཾ ནཱ་མ ཀ་སི་ཎེ ཛྷཱ་ནཾ ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ན ཨེ་ཏྠ ཀོ་ཙི ནི་ཡ་མོ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཐཱ ཧི པཱ་ལི༹་ཡཾ ཀི་ཉྩི ས་མཱ་པ་ཏྟིཾ ཨ་པ་རཱ་མ་སི་ཏྭཱ ‘‘ཨི་དྷ སོ ཨི་དྡྷི་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི (པ་ཊི. མ. ༣.༡༠-༡༡) ཝུ་ཏྟཾ. ཧ་ཏྠ་པཱ་སེ ཧོ་ཏི ‘‘ཙ་ནྡི་མ་སཱུ་རི་ཡེ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ ཙ་ནྡི་མ་སཱུ་རི་ཡ་མ་ཎྜ་ལཾ. རཱུ་པ་ག་ཏཾ ཧ་ཏྠ་པཱ་སེཏི ཧ་ཏྠ་པཱ་སེ ཋི་ཏཾ རཱུ་པ་ག་ཏཾ, ཧ་ཏྠ་པཱ་སེ ཝཱ རཱུ་པ་ག་ཏཾ. ཧ་ཏྠཾ ཝཱ ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ པ་རཱ་མ་ས་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.
ཨུ་པཱ་དི་ནྣ་ཀཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཨ་ནུ་པཱ་དི་ནྣ་ཀ་སྶ ཝ་ཌྜྷ་ནཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཡུ་ཏྟི་ཡཱ པ་ནེ་ཏྠ ཨུ་པཱ་དི་ནྣ་ཀ་སྶ་པི ཝ་ཌྜྷ་ན་ཙྪཱ་ཡཱ དི་སྶ་ཏི. ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཎུ་མ་ཧ་ནྟ་བྷཱ་ཝཱ་པཱ་ད་ནེ ཨུ་པཱ་དི་ནྣ་ཀ་སྶ ཧཱ་པ་ནཾ ཝི་ཡ ཝ་ཌྜྷ་ན་མྤི ལ་བྦྷ་ཏེ་ཝ. ཡ་ཐཱ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ མ་ཧཱ་མོ་གྒ་ལླཱ་ན་སྶ ན་ནྡོ་པ་ན་ནྡད་མ་ནེ་ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟཾ ས་ཧ་ཝ་ཏྠུ་ནཱ ཐེ་ར་ཝཱ་དཾ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཏ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏི་པི་ཊ་ཀ་ཙཱུ་ལ༹་ནཱ་ག་ཏྠེ་རོ ཨཱ་ཧཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཀིཾ པ་ན ན ཧོ་ཏི, ཧོ་ཏི་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. དྭེ ཧི པ་ཊི་སེ་དྷཱ པ་ཀ་ཏིཾ ག་མེ་ནྟཱི་ཏི. ‘‘ཏ་དཱ མ་ཧ་ནྟཾ ཧོ་ཏི མ་ཧཱ་མོ་གྒ་ལླཱ་ན་ཏྠེ་ར་སྶ ཝི་ཡཱ’’ཏི ཨི་དཾ ཡ་ཐཱ་དྷི་ཀ་ཏ་ཏྠ་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ཁུ་དྡ་ཀ་བྷཱ་ཝཱ་པཱ་ད་ན་མྤེ་ཏྠ ལ་བྦྷ་ཏེ་ཝ.
ན་ནྡོ་པ་ན་ནྡ་ནཱ་ག་ད་མ་ན་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཨོ་ལོ་ཀེ་སི བུ་དྡྷཱ་ཙི་ཎྞ་ཝ་སེ་ན ‘‘ཨ་ཏྠི ནུ ཁོ ཨ་སྶ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡོ’’ཏི. ལོ་ཀི་ཡཾ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡེ པ་སཱ་ད་ལ་ཀྑ་ཎཾ སཱ་ས་ནཱ་ཝ་ཏཱ་རཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཨ་པྤ་ས་ནྣོ’’ཏི. མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ཏོ ཝི་ཝེ་ཙེ་ཏྭཱ པ་སཱ་དེ་ཏ་བྦོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀོ ནུ ཁོ…པེ… ཝི་ཝེ་ཙེ་ཡྻཱ’’ཏི.
ཏཾ དི་ཝ་སནྟི ཡ་དཱ བྷ་ག་ཝཱ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་པ་རི་ཝུ་ཏོ ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་ས་བྷ་ཝ་ནཱ་བྷི་མུ་ཁོ ག་ཙྪ་ཏི, ཏཾ དི་ཝ་ས་བྷཱ་གཾ. ཨཱ་པཱ་ན་བྷཱུ་མིཾ ས་ཛྫ་ཡིཾ་སཱུཏི ཡ་ཏྠ སོ ནི་སི་ནྣོ བྷོ་ཛ་ན་ཀི་ཙྩཾ ཀ་རོ་ཏི, ཏཾ པ་རི་ཝེ་ས་ན་ཊྛཱ་ནཾ སི་ཏྟཾ ས་མྨ་ཊྛཾ བྷོ་ཛ་ནཱུ་པ་ཀ་ར་ཎཱུ་པ་ན་ཡ་ནཱ་དི་ནཱ ས་ཛྫ་ཡིཾ་སུ པ་ཊི་ཡཱ་དེ་སུཾ. ཏི་ཝི་དྷ་ནཱ་ཊ་ཀེ་ཧཱིཏི ཝ་དྷཱུ་ཀུ་མཱ་རི་ཀ་ཉྙཱ་ཝ་ཏྠཱ་ཧི ཏི་ཝི་དྷཱ་ཧི ནཱ་ཊ་ཀི་ཏྠཱི་ཧི. ཨོ་ལོ་ཀ་ཡ་མཱ་ནོཏི པེ་ཀྑ་ནྟོ, ཝི་ཙཱ་རེ་ནྟོ ཝཱ.
ཨུ་པ་རཱུ་པ་རཱིཏི མ་ཏྠ་ཀ་མ་ཏྠ་ཀེ. བྷ་ཝ་ནེ་ནཱཏི བྷ་ཝ་ན་པ་དེ་སེ་ན. བྷོ་གེ་ཧཱིཏི ས་རཱི་ར་བྷོ་གེ་ཧི. ཨ་ཝ་ཀུ་ཛྫེ་ནཱཏི ནི་ཀུ་ཛྫི་ཏེ་ན. ག་ཧེ་ཏྭཱཏི ཡ་ཐཱ ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་ས་བྷ་ཝ་ན་སྶ པ་དེ་སོ་པི ནཱ་ཝ་སི་སྶ་ཏི, ཨེ་ཝཾ པ་རི་ཡཱ་དཱ་ཡ.
སི་ནེ་རུ་པ་རི་བྷ་ཎྜནྟི སི་ནེ་རུ་མེ་ཁ་ལཾ. སི་ནེ་རུ་སྶ ཀི་ར ས་མ་ནྟ་ཏོ བ་ཧ་ལ་ཏོ, པུ་ཐུ་ལ་ཏོ ཙ པ་ཉྩ་ཡོ་ཛ་ན་ས་ཧ་སྶ་པ་རི་མཱ་ཎཱ་ནི ཙ་ཏྟཱ་རི པ་རི་བྷ་ཎྜཱ་ནི ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་ས་བྷ་ཝ་ན་སྶ ཨཱ་ར་ཀྑཱ་ཡ ནཱ་གེ་ཧི, ག་རུ་ལེ༹་ཧི, ཀུ་མྦྷ་ཎྜེ་ཧི, ཡ་ཀྑེ་ཧི ཙ ཨ་དྷི་ཊྛི་ཏཱ་ནི, ཏཱ་ནི པ་རི་བྷ་ཎྜ་བྷཱ་ཝ་སཱ་མ་ཉྙེ་ན ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘པ་རི་བྷ་ཎྜ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ཧི ཀི་ར སི་ནེ་རུ་སྶ ཨུ་པ་ཌྜྷཾ པ་རི་ཡཱ་དི་ནྣཾ.
ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ཝི་ཛ་ཧི་ཏྭཱཏི མ་ནུ་སྶ་རཱུ་པཾ ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་པེ་ཏྭཱ. བཱ་དྷ་ཏཱིཏི ཁེ་ད་མ་ཏྟཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏི.
ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ཝི་ཛ་ཧི་ཏྭཱཏི སུ་ཁུ་མ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ནི་མྨཱ་ནེ་ན ནཱ་ག་རཱུ་པཾ ཝི་ཛ་ཧི་ཏྭཱ. མུ་ཁཾ ཝི་ཝ་རི ‘‘མུ་ཁ་ག་ཏཾ ས་མ་ཎཾ སཾ་ཁཱ་དི་སྶཱ་མཱི’’ཏི. པཱ་ཙཱི་ནེ་ན ཙ པ་ཙྪི་མེ་ན ཙཱཏི ནཱ་ག་སྶ ཏ་ཐཱ་ནི་པ་ནྣ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ. སུ་ཊྛུ ས་ཏི་ཡཱ པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་པ་ན་ཏྠ་མཱ་ཧ ‘‘མ་ན་སི ཀ་རོ་ཧཱི’’ཏི.
ཨཱ་དི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ས་བྦ་པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཱ་ནཱིཏི ཏ་དཱ ཐེ་རེ་ན ཀ་ཏ་པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཱ་ནི ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་མཾ པ་ན ཋཱ་ནནྟི ཨི་མཾ ནཱ་སཱ་ཝཱ་ཏ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཀཱ་ར་ཎཾ.
ཨ་ནུ་བ་ནྡྷཱིཏི ‘‘ན ས་ཀྐཱ ཨེ་ཝཾ་མ་ཧི་དྡྷི་ཀ་སྶ ཨི་མ་སྶ ས་མ་ཎ་སྶ པ་ཊི་པ་ཧ་རི་ཏུ’’ནྟི བྷ་ཡེ་ན པ་ལཱ་ཡ་ནྟཾ ཨ་ནུ་བ་ནྡྷི.
ཨེ་ཀ་པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱཏི ཨེ་ཀཱ་ཡ པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ, ནི་ར་ནྟ་ར་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཡ་མེ་ཝཱཏི ཡཱ ཨུ་པཱ་དི་ནྣ་ཀཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཨ་ནུ་པཱ་དི་ནྣ་ཀ་སྶ ཝ་ཌྜྷི, ཨ་ཡ་མེ་ཝ. ཨེ་ཏྠ ཨེ་དི་སེ ཧ་ཏྠ་ཝ་ཌྜྷ་ནཱ་དི་པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡེ ཡུ་ཏྟི ཡུ་ཏྟ་རཱུ་པཱ ཙི་ཏྟ་ཏོ, ཨུ་ཏུ་ཏོ ཝཱ ཨུ་པཱ་དི་ནྣ་ཀ་རཱུ་པཱ་ནཾ ཨ་ནུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཏོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཨུ་པཱ་དི་ནྣནྟི ས་ཀ་ལ་མེ་ཝ ཨི་ནྡྲི་ཡ་བ་དྡྷཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ. ཨེ་ཝ་མྤི ཏ་སྶ ཏ་ཐཱ ཝ་ཌྜྷི ན ཡུ་ཛྫ་ཏི ཨེ་ཝཱ་ཏི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝ་ཌྜྷི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨེ་ཀ་ས་ནྟཱ་ནེ ཨུ་པཱ་དི་ནྣཾ, ཨ་ནུ་པཱ་དི་ནྣ་ཉྩ ས་མྦྷི་ནྣཾ ཝི་ཡ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་མྤི ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ས་མྦྷི་ནྣ་མེ་ཝ. ཏ་ཏྠ ཡ་ཐཱ ཨཱ་ལ༹ྷ་ཀ་མ་ཏྟེ ཁཱི་རེ ཨ་ནེ་ཀཱ་ལ༹ྷ་ཀེ ཨུ་ད་ཀེ ཨཱ་སི་ཏྟེ ཡ་དི་པི ཁཱི་རཾ ས་བྦེ་ན ས་མྦྷི་ནྣཾ ས་བྦ་ཏྠ་ཀ་མེ་ཝ ལ་མྦ་མཱ་ནཾ ཧུ་ཏྭཱ ཏི་ཊྛ་ཏི, ཏ་ཐཱ་པི ན ཏ་ཏྠ ཁཱི་རཾ ཝ་ཌྜྷ་ཏི, ཨུ་ད་ཀ་མེ་ཝ ཝ་ཌྜྷ་ཏི, ཨེ་ཝ་མེ་ཝཾ ཡ་དི་པི ཨུ་པཱ་དི་ནྣཾ ཨ་ནུ་པཱ་དི་ནྣ་ཉྩ ས་མྦྷི་ནྣཾ ཝི་ཡ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཏ་ཐཱ་པི ཨུ་པཱ་དི་ནྣཾ ན ཝ་ཌྜྷ་ཏི, ཨི་དྡྷཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཙི་ཏྟ་ཛཾ, ཏ་ད་ནུ་སཱ་རེ་ན ཨུ་ཏུ་ཛ་ཉྩ ཝ་ཌྜྷ་ཏཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.
སོཏི སོ ཨི་དྡྷི་མཱ. ཨེ་ཝཾ ཀ་ཏྭཱཏི ཝུ་ཏྟཱ་ཀཱ་རེ་ན ཧ་ཏྠཾ ཝཱ ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ ཏེ ཝཱ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཧ་ཏྠ་པཱ་སེ ཋི་ཏེ ཀ་ཏྭཱ. པཱ་ད་ཊྛ་པ་ནཱ་དི་པི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨ་པ་རོ་པི ཨི་དྡྷི་མཱ. ཏ་ཐེ་ཝཱཏི པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ པུ་བྦེ ཝི་ཡ. ཏ་ཐཱུ་པ་མ་མེ་ཏནྟི ཡ་ཐཱ ཨུ་ད་ཀ་པུ་ཎྞཱ་སུ ནཱ་ནཱ་པཱ་ཏཱི་སུ བ་ཧཱུ་ཧི ནཱ་ནཱ་ཙ་ནྡ་མ་ཎྜ་ལེ་སུ དི་སྶ་མཱ་ནེ་སུ ན ཏེ་ན ཙ་ནྡ་མ་ཎྜ་ལ་སྶ ག་མ་ནཱ་དི་ཨུ་པ་རོ་དྷོ, བ་ཧཱུ་ན་ཉྩ པ་ཙྩེ་ཀཾ ད་སྶ་ནཾ ཨི་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཏ་ཐཱུ་པ་མ་མེ་ཏཾ པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ ཙ་ནྡི་མ་སཱུ་རི་ཡཱ་ནཾ ག་མ་ནཱ་དི་ཨུ་པ་རོ་དྷཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, བ་ཧཱུ་ན་ཉྩ ཨི་དྡྷི་མ་ནྟཱ་ནཾ ཏ་ཏྠ ཨི་དྡྷི་པ་ཡོ་ག་སྶ ཡ་ཐི་ཙྪི་ཏཾ ས་མི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
༣༩༧. པ་རི་ཙྪེ་དཾ ཀ་ཏྭཱཏི ཨ་བྷི་ཝི་དྷི་ཝ་སེ་ན པ་ན པ་རི་ཙྪེ་དཾ ཀ་ཏྭཱ, ན མ་རི་ཡཱ་ད་ཝ་སེ་ན. ཏ་ཐཱ ཧེ་ས བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀེ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀཱ་ཡེ་ན ཝ་སཾ ཝ་ཏྟེ་ཏི. པཱ་ལཱི༹ཏི པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་མ་གྒ་པཱ་ལི༹.
ཡཱ་ཝ བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀཱ་པི ཀཱ་ཡེ་ན ཝ་སཾ ཝ་ཏྟེ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཡ་སྨཱ ན བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀ་སྶེ་ཝ ག་མ་ནཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ, ནཱ་པི བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀ་སྶ ག་མ་ན་མེ་ཝ, ཨ་ཐ ཁོ ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཨ་ཉྙ་མྤི. ཡཱ་ཝ བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀཱཏི པ་ན དཱུ་རཱ་ཝ་དྷི་ནི་ད་སྶ་ན་མེ་ཏཾ, ཏ་སྨཱ ‘‘ས་ཙེ བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀཾ ག་ནྟུ་ཀཱ་མཱ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ་པི ཨི་ཏ་ར་མྤི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ས་ནྟི་ཀེ་པི དཱུ་རེ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ པི-ས་དྡོ ས་མུ་ཙྩ་ཡ་ཏྠོ, ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ཝ་སེ་ས་སྶ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནི་དྡྷི་ཡཱ ནི་པྥཱ་དེ་ཏ་བྦ་སྶ ས་བྦ་སྶཱ་པི ས་ངྒ་ཧོ, ན ཝུ་ཏྟ་སྶེ་ཝཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.
ཡ་མ་ཀ་པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཱ་ཝ་སཱ་ནེཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏི་ཝི་ཀྐ་མ་སྶ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནི་དྡྷི་ནི་པྥ་ནྣ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ, ཨ་ཉྙ་ཏྠ པ་ན ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནི་སཾ་ས་ཏཱ. ཏ་དུ་བྷ་ཡཾ ཡ་ཐཱ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ན ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཝི་ཙཱ་རེ་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ.
ནཱི་ལ་མཱ་ཏི་ཀནྟི ནཱི་ལ་ཝ་ཎྞོ་ད་ཀ་མཱ་ཏི་ཀཾ.
མ་ཧཱ་བོ་དྷིནྟི ཨ་པ་རཱ་ཛི་ཏ་པ་ལླ་ངྐཾ མ་ཧཱ་བོ་དྷིཾ. ཙི་ཏྟེ ཨུ་པྤ་ནྣེ ས་ནྟི་ཀེ ཨ་ཀཱ་སཱིཏི ཏ་ཐཱ ཙི་ཏྟུ་པྤ་ཏྟི་ས་མ་ན་ནྟ་ར་མེ་ཝ པ་ཐ་ཝིཾ, ས་མུ་དྡ་ཉྩ སཾ་ཁི་པི་ཏྭཱ མ་ཧཱ་བོ་དྷི་ས་ནྟི་ཀེ ཨ་ཀཱ་སི.
ན་ཀྑ་ཏྟ་དི་ཝ་སེཏི མ་ཧ་དི་ཝ་སེ. ཙ་ནྡ་པཱུ་ཝེཏི ཙ་ནྡ་ས་དི་སེ ཙ་ནྡ་མ་ཎྜ་ལཱ་ཀཱ་རེ པཱུ་ཝེ. ཨེ་ཀ་པ་ཏྟ་པཱུ་ར་མ་ཏྟ་མ་ཀཱ་སཱིཏི ཡ་ཐཱ ཏེ པ་མཱ་ཎ་ཏོ ས་རཱུ་པེ་ནེ་ཝ ཨ་ནྟོ་པ་ཏྟ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ ཧོ་ནྟི, ཏ་ཐཱ ཨ་ཀཱ་སི.
ཀཱ་ཀ་ཝ་ལི་ཡ་ཝ་ཏྠུ་སྨིཉྩ ‘‘བྷ་ག་ཝཱ ཐོ་ཀཾ བ་ཧུཾ ཨ་ཀཱ་སཱི’’ཏི ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་བྦཾ. ཏཾ པ་ན ཝ་ཏྠུཾ ས་ངྑེ་པ་ཏོ་ཝ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པ་ཏྠེ་རོ ཀི་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཱཏི ནི་རོ་དྷ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ.
ག་ངྒཱ་ཏཱི་རེཏི ཏ་མྦ་པ་ཎྞི་དཱི་པེ ག་ངྒཱ་ན་དི་ཡཱ ཏཱི་རེ. ས་ཉྙཾ ཨ་དཱ་སཱིཏི ཡ་ཐཱ ཏེ ཡ་ཐཱ་དྷི་ཊྛི་ཏཾ ས་པྤིཾ པ་སྶ་ནྟི, ཏ་ཐཱ ས་ཉྙཾ ཨ་དཱ་སི.
ཏ་སྶཱཏི ཡ་སྶ བྲ་ཧྨུ་ནོ རཱུ་པཾ ད་ཊྛུ་ཀཱ་མོ, ཏ་སྶ བྲ་ཧྨུ་ནོ རཱུ་པཾ པ་སྶ་ཏི. ས་དྡཾ སུ་ཎཱ་ཏཱིཏི དི་བྦཱ་ཡ སོ་ཏ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ བྲ་ཧྨུ་ནོ ས་དྡཾ སུ་ཎཱ་ཏི. ཙི་ཏྟཾ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏཱིཏི ཙེ་ཏོ་པ་རི་ཡ་ཉཱ་ཎེ་ན བྲ་ཧྨུ་ནོ ཙི་ཏྟཾ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཀ་ར་ཛ་ཀཱ་ཡ་སྶ ཝ་སེ་ནཱཏི ཙཱ་ཏུ་མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏི་ཀ་རཱུ་པ་ཀཱ་ཡ་སྶ ཝ་སེ་ན. ‘‘ཙི་ཏྟཾ པ་རི་ཎཱ་མེ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཀིཾ ཏཾ ཙི་ཏྟཾ, ཀ་ཐཾ ཝཱ པ་རི་ཎཱ་མ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘པཱ་ད་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཙི་ཏྟཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཀཱ་ཡེ ཨཱ་རོ་པེ་ཏཱི’’ཏི. ཀ་ཐཾ པ་ན ཀཱ་ཡེ ཨཱ་རོ་པེ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀཱ་ཡཱ་ནུ་ག་ཏི་ཀཾ ཀ་རོ་ཏཱི’’ཏི. ཨེ་ཝ་མྤི ས་དྡ་ད་ནྡྷ་རོ་ཝཱ་ཡ་ནྟི ཝ་ཙ་ན་པ་ཐཾ པ་ཙྪི་ནྡ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ད་ནྡྷ་ག་མ་ན’’ནྟི. ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཀཱ་ཡ་ག་མ་ནཾ ཧི ད་ནྡྷཾ, ད་ནྡྷ་མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏ་པ་ཙྩ་ཡ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨ་ཡ་ཉྷེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ – དི་སྶ་མཱ་ནེ་ན ཀཱ་ཡེ་ན ག་ནྟུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ ཝ་སེ་ན ཙི་ཏྟཾ པ་རི་ཎཱ་མེ་ནྟོ ཡོ་གཱི པཱ་ད་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ཝུ་ཊྛཱ་ཡ ‘‘ཨི་དཾ ཙི་ཏྟཾ ཀཱ་ཡོ ཝི་ཡ ད་ནྡྷ་ག་མ་ནཾ ཧོ་ཏཱུ’’ཏི པ་རི་ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ཏི. ཏ་ཐཱ པ་རི་ཀ་མྨ་ཀ་ར་ཎཾ ཧི ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘པཱ་ད་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཙི་ཏྟཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. པ་རི་ཀ་མྨཾ པ་ན ཀ་ཏྭཱ པུ་ན ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ཉཱ་ཎེ་ན ཨ་དྷི་ཊྛ་ཧ་ནྟོ ཏཾ ཙི་ཏྟཾ ཀཱ་ཡེ ཨཱ་རོ་པེ་ཏི, ཀཱ་ཡཱ་ནུ་ག་ཏི་ཀཾ ད་ནྡྷ་ག་མ་ནཾ ཀ་རོ་ཏི.
སུ་ཁ་ས་ཉྙནྟི སུ་ཁ་ས་ཧ་ག་ཏཾ ས་ཉྙཾ, ས་ཉྙཱ་སཱི་སེ་ན ནི་དྡེ་སོ. ལ་ཧུ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་ཉྙཱ་ཏ་ནྟི ལ་ཧུ་ས་ཉྙཾ. ཀ་ཐཾ པ་ན ཨི་དྡྷི་ཙི་ཏྟེ་ན ས་ཧ སུ་ཁ་ས་ཉྙཱ་ཡ ས་མྦྷ་ཝོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སུ་ཁ་ས་ཉྙཱ ནཱ་མ ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ ས་ཉྙཱ’’ཏི. སུ་ཁ་ནྟི ས་ཉྙཱ་ཏ་ནྟི ཝཱ སུ་ཁ་ས་ཉྙཾ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཨུ་པེ་ཀྑཱ ཧི ས་ནྟཾ སུ་ཁ་ནྟི ཝུ་ཏྟཱ’’ཏི ཨེ་ཀ་ནྟ་ག་རུ་ཀེ་ཧི ནཱི་ཝ་ར་ཎེ་ཧི, ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀེ་ཧི ཨ་ནུ་པ་ས་ནྟ་ས་བྷཱ་ཝེ་ཧི ཙ ཝི་ཏ་ཀྐཱ་དཱི་ཧི ཝི་པྤ་ཡོ་གོ ཙི་ཏྟ་ཙེ་ཏ་སི་ཀཱ་ནཾ ལ་ཧུ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘སཱ་ཡེ་ཝ…པེ… ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ’’ཏི. ཏཾ ཨོ་ཀྐ་ནྟ་སྶཱཏི ཏཾ སུ་ཁ་ལ་ཧུ་ས་ཉྙཾ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟ་སྶ. ཨ་སྶཱཏི ཡོ་གི་ནོ. ག་ནྟུ་ཀཱ་མ་ཏཱ ཨེ་ཝ ཨེ་ཏྠ པ་མཱ་ཎནྟི ཨེ་ཏྠ ཨེ་ཏ་སྨིཾ དི་སྶ་མཱ་ནེ་ན ཀཱ་ཡེ་ན ག་མ་ནེ ཡཾ ཋཱ་ནཾ ག་ནྟུ་ཀཱ་མོ, ཏཾ ཨུ་དྡི་སྶ ག་ནྟུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་པ་རི་ཀ་མྨཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ་ནི ཨེ་ཝ པ་མཱ་ཎཾ, ཏཱ་ཝ་ཏཱ ག་མ་ནཾ ཨི་ཛ྄ཛྷ་ཏི. ཏ་སྨཱ མ་གྒ་ནི་མྨཱ་ན་ཝཱ་ཡུ་ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནེ་ཧི ཝི་ནཱ་པི ཨི་ཙྪི་ཏ་དེ་ས་པྤ་ཏྟི ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཨི་དཱ་ནི ཏ་མེ་ཝ་ཏྠཾ པཱ་ཀ་ཊ་ཏ་རཾ ཀཱ་ཏུཾ ‘‘ས་ཏི ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.
ཀཱ་ཡཾ ག་ཧེ་ཏྭཱཏི ཀ་ར་ཛ་ཀཱ་ཡཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན པ་རི་ཀ་མྨ་ཙི་ཏྟེ་ན ག་ཧེ་ཏྭཱ. ཙི་ཏྟེ ཨཱ་རོ་པེ་ཏཱིཏི ‘‘ཨ་ཡཾ ཀཱ་ཡོ ཨི་དཾ ཙི་ཏྟཾ ཝི་ཡ ཧོ་ཏཱུ’’ཏི པཱ་ད་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཙི་ཏྟེ ཨཱ་རོ་པེ་ཏི ཏ་གྒ་ཏི་ཀཾ ཀ་རོ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཙི་ཏྟཱ་ནུ་ག་ཏི་ཀཾ ཀ་རོ་ཏི སཱི་གྷ་ག་མ་ན’’ནྟི. ཙི་ཏྟ་ག་མ་ནནྟི ཙི་ཏྟ་པྤ་ཝ་ཏྟི་མཱ་ཧ. ཨི་དཾ པ་ན ཙི་ཏྟ་ཝ་སེ་ན ཀཱ་ཡ་པ་རི་ཎཱ་མ་ན་པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ. ཙི་ཏྟ་ག་མ་ན་མེ་ཝཱཏི ཙི་ཏྟེ་ན ས་མཱ་ན་ག་མ་ན་མེ་ཝ. ཀ་ཐཾ པ་ན ཀཱ་ཡོ ད་ནྡྷ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཀོ ལ་ཧུ་པ་རི་ཝ་ཏྟི་ནཱ ཙི་ཏྟེ་ན ས་མཱ་ན་ག་ཏི་ཀོ ཧོ་ཏཱི་ཏི? ན ས་བྦ་ཐཱ ས་མཱ་ན་ག་ཏི་ཀོ. ཡ་ཐེ་ཝ ཧི ཀཱ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཙི་ཏྟ་པ་རི་ཎཱ་མ་ནེ ཙི་ཏྟཾ ས་བྦ་ཐཱ ཀཱ་ཡེ་ན ས་མཱ་ན་ག་ཏི་ཀཾ ན ཧོ་ཏི. ན ཧི ཏ་དཱ ཙི་ཏྟཾ ས་བྷཱ་ཝ་སི་དྡྷེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ ཁ་ཎེ་ན ཨ་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ ག་རུ་ཝུ་ཏྟི་ཀ་སྶ རཱུ་པ་དྷ་མྨ་སྶ ཁ་ཎེ་ན ཝ་ཏྟ་ཏི. ‘‘ཨི་དཾ ཙི་ཏྟཾ ཨ་ཡཾ ཀཱ་ཡོ ཝི་ཡ ཧོ་ཏཱུ’’ཏི པ་ན ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནེ་ན ད་ནྡྷ་ག་ཏི་ཀ་སྶ ཀཱ་ཡ་སྶ ཨ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ ཡཱ་ཝ ཨི་ཙྪི་ཏ་ཊྛཱ་ན་པྤ་ཏྟི, ཏཱ་ཝ ཀཱ་ཡ་ག་ཏི་ཨ་ནུ་ལོ་མེ་ནེ་ཝ ཧུ་ཏྭཱ ས་ནྟཱ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཾ ཙི་ཏྟཾ ཀཱ་ཡ་ག་ཏི་ཡཱ པ་རི་ཎཱ་མི་ཏཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ‘‘ཨ་ཡཾ ཀཱ་ཡོ ཨི་དཾ ཙི་ཏྟཾ ཝི་ཡ ཧོ་ཏཱུ’’ཏི ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནེ་ན པ་གེ་ཝ སུ་ཁ་ལ་ཧུ་ས་ཉྙཱ་ཡ ས་མྤཱ་དི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་བྷཱ་ཝི་ཏི་དྡྷི་པཱ་དཱ་ནཾ ཝི་ཡ ད་ནྡྷཾ ཨ་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ ལ་ཧུ་ཀ་ཏི་པ་ཡ་ཙི་ཏྟ་ཝཱ་རེ་ཧེ་ཝ ཨི་ཙྪི་ཏ་ཊྛཱ་ན་པྤ་ཏྟི ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནོ ཀཱ་ཡོ ཙི་ཏྟ་ག་ཏི་ཡཱ པ་རི་ཎཱ་མི་ཏོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ན ཨེ་ཀ་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎེ་ནེ་ཝ ཨི་ཙྪི་ཏ་ཊྛཱ་ན་པྤ་ཏྟི་ཡཱ.
ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ‘‘སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི ནཱ་མ བ་ལ་ཝཱ པུ་རི་སོ ས་མི་ཉྫི་ཏཾ ཝཱ བཱ་ཧཾ པ་སཱ་རེ་ཡྻ, པ་སཱ་རི་ཏཾ ཝཱ བཱ་ཧཾ ས་མི་ཉྫེ་ཡྻཱ’’ཏི ཨི་ད་མྤི ཨུ་པ་མཱ་ཝ་ཙ་ནཾ ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡེ་ནེ་ཝ ས་མ་ཏྠི་ཏཾ ཧོ་ཏི. ཨ་ཝ་སྶཾ ཙེ་ཏཾ ཨེ་ཝཾ ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏ་བྦཾ, ཨ་ཉྙ་ཐཱ སུ་ཏྟཱ་བྷི་དྷ་མྨ་པཱ་ཋེ་ཧི, ཝི་ན་ཡ་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ ཙ ཝི་རོ་དྷོ སི་ཡཱ, དྷ་མྨ་ཏཱ ཙ ཝི་ལོ་མི་ཏཱ. ‘‘ནཱ་ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ཉྙཾ ཨེ་ཀ་དྷ་མྨ་མྤཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༡.༡༡ ཨཱ་ད་ཡོ) ཧི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཉྙ་ག་ཧ་ཎེ་ན རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ ག་ཧི་ཏཱ ཨ་ལ་ཧུ་པ་རི་ཝ་ཏྟི་ཏཱ་ཡ. ཨ་བྷི་དྷ་མྨེ (པ་ཊྛཱ. ༡.༡.༡༠-༡༡) ཙ པུ་རེ་ཛཱ་ཏ་པ་ཙྩ་ཡོ རཱུ་པ་མེ་ཝ ཝུ་ཏྟོ, པ་ཙྪཱ་ཛཱ་ཏ་པ་ཙྩ་ཡོ ཙ ཏ་སྶེ་ཝ. ཡ་ཏྠ ཡ་ཏྠ ཙ དྷ་མྨཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི, ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠེ་ཝ བྷི་ཛྫ་ནྟི. ན་ཏྠི དེ་ས་ནྟ་ར་ས་ངྐ་མ་ནཾ, ན ཙ ས་བྷཱ་ཝོ ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ན ཧི ཨི་དྡྷི་བ་ལེ་ན དྷ་མྨཱ་ནཾ ཀེ་ན་ཙི ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨ་ཉྙ་ཐ་ཏྟཾ ཀཱ་ཏུཾ ས་ཀྐཱ, བྷཱ་ཝ་ཉྙ་ཐ་ཏྟ་མེ་ཝ པ་ན ཀཱ་ཏུཾ ས་ཀྐཱ. ‘‘ཏཱི་སུ་པི ཁ་ཎེ་སཱུ’’ཏི ཨི་ད་མྤི ག་མ་ནཱ་ར་མྦྷཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ན ག་མ་ན་ནི་ཊྛཱ་ན་ནྟི ཝ་ད་ནྟི. ཐེ་རོཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ནཾ ཨ་ནྟ་རེ ཨེ་ཀོ ཐེ་རོ. ཨི་དྷཱཏི ཨི་དཾ པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟ་པཱ་ཋེ. ས་ཡཾ ག་མ་ན་མེ་ཝ ཨཱ་ག་ཏཾ ‘‘བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀཾ ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ.
ཙ་ཀྑུ་སོ་ཏཱ་དཱི་ནནྟི ཙ་ཀྑུ་སོ་ཏཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ངྒཱ་ནཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་བྦ་ངྒ་པ་ཙྩ་ངྒ’’ནྟི, ས་བྦ་ཨ་ངྒ་པ་ཙྩ་ངྒ་ཝ་ནྟ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. པ་སཱ་དོ ནཱ་མ ན་ཏྠཱིཏི ཨི་མི་ནཱ་ཝ བྷཱ་ཝ་ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡཱ་ན་མྤི ཨ་བྷཱ་ཝོ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. རུ་ཙི་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨི་ཙྪཱ་ཝ་སེ་ན. ཨ་ཉྙ་མྤཱིཏི བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཀ་རི་ཡ་མཱ་ན་ཏོ ཨ་ཉྙ་མྤི ཀི་རི་ཡཾ ཀ་རོ་ཏི. ཨ་ཡ་ཉྩེ་ཏྠ བུ་དྡྷཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ. ཡ་དི སཱ་ཝ་ཀ་ནི་མྨི་ཏེ་སུ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་ར་ཏཱ ན་ཏྠི, ‘‘ས་ཙེ པ་ན ནཱ་ནཱ་ཝ་ཎྞེ ཀཱ་ཏུ་ཀཱ་མོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཡཾ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ཀ་ཐ་ནྟི? ཏཾ ཏ་ཐཱ ཏ་ཐཱ པ་རི་ཀ་མྨཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་དྷི་ཊྛ་ཧ་ནྟ་སྶ ཏེ ཏེ ཝ་ཎྞ་ཝ་ཡཱ་དི་ཝི་སེ་སཱ པ་རི་ཀ་མྨཱ་ནུ་རཱུ་པཾ ཨི་ཛ྄ཛྷ་ནྟཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་དྷ པ་ན ཡ་ཐཱ་དྷི་ཊྛི་ཏེ ནི་མྨི་ཏ་རཱུ་པེ ས་ཙེ སཱ་ཝ་ཀོ ‘‘ཨི་མེ ཝི་སེ་སཱ ཧོ་ནྟཱུ’’ཏི ཨི་ཙྪ་ཏི, ན ཨི་ཛ྄ཛྷ་ཏི, བུ་དྡྷཱ་ནཾ པ་ན ཨི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ད་སྶི་ཏོ་ཏི ན ཀོ་ཙི ཝི་རོ་དྷོ.
ཨི་དཱ་ནི ཡཱ་ནི ཏཱ་ནི ‘‘ཡཱ་ཝ བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀཱ་པི ཀཱ་ཡེ་ན ཝ་སཾ ཝ་ཏྟེ་ཏཱི’’ཏི (པ་ཊི. མ. ༣.༡༠) པཱ་ལི༹་ཡཱ ཨ་ཏྠ་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ཝི་བྷ་ཏྟཱ་ནི ‘‘དཱུ་རེ་པི ས་ནྟི་ཀེ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ཙུ་དྡ་ས པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཱ་ནི, ཏ་ཏྠ སི་ཁཱ་པྤ་ཏྟཾ ཀཱ་ཡེ་ན ཝ་ས་ཝ་ཏྟ་ན་པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨེ་ཏྠ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཏ་ཏྠ ཡནྟི ཀི་རི་ཡཱ་པ་རཱ་མ་ས་ནཾ, ཏེ་ན ‘‘རཱུ་པཾ པ་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཡ་དེ་ཏཾ རཱུ་པ་ད་སྶ་ནཾ, ‘‘ས་དྡཾ སུ་ཎཱ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཡ་དེ་ཏཾ ས་དྡ་ས་ཝ་ནཾ, ‘‘ཙི་ཏྟཾ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཡ་དེ་ཏཾ ཙི་ཏྟ་ཛཱ་ན་ན་ནྟི ཨེ་ཝཾ དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་སོ་ཏ་ཙེ་ཏོ་པ་རི་ཡ་ཉཱ་ཎ་ཀ་ཏྟུ་ཀཾ ད་སྶ་ན་ས་ཝ་ན་ཛཱ་ན་ན་ཀི་རི་ཡཾ པ་རཱ་མ་ས་ཏཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨི་ཏོ པ་རེ་སུ ས་ནྟི་ཊྛ་ཏཱིཏི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཡ་མྤི་སྶཱཏི ཡ་མྤི ཨ་སྶ. ཡོ་གི་ནོ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཡ་ཉྩ ཁོཏི ཨེ་ཏྠ ཁོ-ས་དྡོ ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྠོ, ཝི་སེ་ས་ཏྠོ ཝཱ, ཏེ་ན ཨ་ཡ་མེ་ཝེ་ཏྠ ཀཱ་ཡེ་ན ཝ་ས་ཝ་ཏྟ་ན་པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡེ་སུ ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་ཏ་ར་ནྟི དཱི་པེ་ཏི. ཀ་སྨཱ? ‘‘ཨ་ཡཾ ནུ ཁོ ཨི་དྡྷི་མཱ, ཨ་ཡཾ ནུ ཁོ ནི་མྨི་ཏོ’’ཏི ཨེ་ཀ་ཙྩ་སྶ བྲ་ཧྨུ་ནོ ཨཱ་ས་ངྐུ་པྤཱ་ད་ན་ཏོ. ཡ་ད་གྒེ་ན ཙེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཊྛི་ཏཾ ཝི་སེ་ས་ཏོ མ་ནོ་མ་ཡ་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་ད་གྒེ་ན ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་ཏ་ར་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཀཱ་ཡེ་ན ཝ་སཾ ཝ་ཏྟེ་ཏི ནཱ་མཱ’’ཏི. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཀ་སྨཱ ཨི་དྷ སེ་སཱ་ནི ག་ཧི་ཏཱ་ནཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སེ་སཾ…པེ… ཝུ་ཏྟ’’ནྟི.
༣༩༨. ཨི་དཾ ནཱ་ནཱ་ཀ་ར་ཎནྟི ཀཱ་མ་མི་མཱ་པི དྭེ ཨི་དྡྷི་ཡོ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཨི་ཛ྄ཛྷ་ནྟི, ཏ་ཐཱ་པི ཨི་དཾ ཨི་དཱ་ནི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཾ ཨི་མཱ་སཾ ནཱ་ནཱ་ཀ་ར་ཎཾ ཝི་སེ་སོ. པ་ཀ་ཏི་ཝ་ཎྞཾ ཝི་ཛ་ཧི་ཏྭཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཀ་ཏི་རཱུ་པཾ ཝི་ཛ་ཧི་ཏྭཱ ཨ་པ་ནེ་ཏྭཱ, པ་རེ་སཾ ཨ་ད་སྶེ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀུ་མཱ་ར་ཀ་ཝ་ཎྞནྟི ཀུ་མཱ་ར་ཀ་ས་ཎྛཱ་ནཾ. ད་སྶེ་ཏཱིཏི ཏ་ཐཱ ཝི་ཀུ་བྦ་ནྟོ ཨ་ཏྟ་ནི ད་སྶེ་ཏི. ནཱ་ག་ཝ་ཎྞཾ ཝཱཏི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཧ་ཏྠི་མྤི ད་སྶེ་ཏཱིཏི ཨ་ཏྟཱ་ན་མྤི ཧ་ཏྠིཾ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏི, བ་ཧི་དྡྷཱ་པི ཧ་ཏྠིཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨེ་ཏ་ད་ཏྠ་མེ་ཝ ཧི ཨི་དྷ ‘‘ཧ་ཏྠི་ཝ་ཎྞཾ ཝཱ ད་སྶེ་ཏཱི’’ཏི ཨ་ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཧ་ཏྠི་མྤི ད་སྶེ་ཏཱི’’ཏི (པ་ཊི. མ. ༣.༡༣) ཝུ་ཏྟཾ. ཡཾ པ་ན ཀེ་ཙི བ་ཧི་དྡྷཱ ཧ་ཏྠི་ཨཱ་དི་ད་སྶ་ན་ཝ་ཙ་ནཾ ‘‘པ་ཀ་ཏི་ཝ་ཎྞཾ ཝི་ཛ་ཧི་ཏྭཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ནེ་ན ཝི་ཀུ་བྦ་ནི་དྡྷི་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཏ་ད་ཡུ་ཏྟཾ. ཀ་སྨཱ? པ་ཀ་ཏི་ཝ་ཎྞ་ཝི་ཛ་ཧ་ནཾ ནཱ་མ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཀ་ཏི་རཱུ་པ་སྶ ཨ་ཉྙེ་སཾ ཨ་ད་སྶ་ནཾ, ན ས་བྦེ་ན ས་བྦཾ ཏ་སྶ ནི་རོ་དྷ་ནཾ. ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ད་སྶེ་ཏྭཱ བ་ཧི་དྡྷཱ ཧ་ཏྠིཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘པ་ཀ་ཏི་ཝ་ཎྞཾ ཝི་ཛ་ཧི་ཏྭཱ ཧ་ཏྠིཾ ད་སྶེ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནེ ཀོ ཨེ་ཏྠ ཝི་རོ་དྷོ, ཨ་ཏྟ་ནཱ པ་ན ཧ་ཏྠི་ཝ་ཎྞོ ཧུ་ཏྭཱ བ་ཧི་དྡྷཱ་པི ཧ་ཏྠིཾ ད་སྶ་ནྟེ ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝ ན་ཏྠི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘བ་ཧི་དྡྷཱ་པི ཧ་ཏྠི་ཨཱ་དི་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ’’ནྟི. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ཝི་ཀུ་བྦ་ནི་དྡྷི་བྷཱ་ཝེ་ན ཙ ན ཀོ་ཙི ཝི་རོ་དྷོ.
པཱ་ལི༹་ཡ་ཉྩ ཀུ་མཱ་ར་ཀ་ཝ་ཎྞཾ ཝཱཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨ་ནི་ཡ་མ་ཏྠོ ཝཱ-ས་དྡོ ཝུ་ཏྟོ. ཏེ་སུ ཨེ་ཀེ་ཀ་སྶེ་ཝ ཀ་ར་ཎ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ. ཧ་ཏྠི་མྤཱིཏི་ཨཱ་དཱི་སུ པ་ན ཧ་ཏྠི་ཨཱ་དཱི་ནཾ བ་ཧཱུ་ནཾ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ཀཱ་ཏ་བྦཱ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ས་མུ་ཙྩ་ཡ་ཏྠོ པི-ས་དྡོ ཝུ་ཏྟོ. ཏེ་ན ‘‘ཧ་ཏྠི་མྤི ད་སྶེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ དུ་ཏི་ཡེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཨ་ཏྠོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ.
ཨི་དྡྷི་མ་ཏོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀུ་མཱ་ར་ཀཱ་ཀཱ་རེ་ན པ་རེ་སཾ ད་སྶ་ནཾ ཀུ་མཱ་ར་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནི་མྨཱ་ནཾ, ན ཨེ་ཏྠ ཀི་ཉྩི ཨ་པུ་བྦཾ པ་ཐ་ཝཱི་ཨཱ་དི་ཝ་ཏྠུ ནི་པྥཱ་དཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཀ་སི་ཎ་ནི་ཡ་མེ་ན པ་ཡོ་ཛ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘པ་ཐ་ཝཱི་ཀ་སི་ཎཱ་དཱི་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ས་ཏི་པི ཝཱ ཝ་ཏྠུ་ནི་པྥཱ་ད་ནེ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཏཾ པ་ཐ་ཝཱི་ཀ་སི་ཎཱ་དི་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཨི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མྤེ་ཏྠ ཀ་སི་ཎ་ནི་ཡ་མེ་ན པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ན་ཏྠེ་ཝ. ཀུ་མཱ་ར་ཀ་ཝ་ཎྞ་ཉྷི ད་སྶེ་ནྟེ་ན ནཱི་ལ་ཝ་ཎྞཾ ཝཱ ད་སྶེ་ཏ་བྦཾ སི་ཡཱ, པཱི་ཏཱ་དཱི་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་ཝ་ཎྞཾ ཝཱ. ཏ་ཐཱ ས་ཏི ནཱི་ལཱ་དི་ཀ་སི་ཎཱ་ནི ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏ་བྦཱ་ནཱི་ཏི ཨཱ་པ་ནྣོ་ཝ ཀ་སི་ཎ་ནི་ཡ་མོ. ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ སེ་སེ་སུ་པི. ཨེ་ཝ་མ་དྷི་ཊྛི་ཏེ ཡ་དེ་ཀེ པ་ཐ་ཝཱི་ཀ་སི་ཎ་ཝ་སེ་ན ‘‘ཨེ་ཀོ་པི ཧུ་ཏྭཱ བ་ཧུ་དྷཱ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི (དཱི. ནི. ༡.༢༣༨; མ. ནི. ༡.༡༤༧; སཾ. ནི. ༥.༨༤༢; པ་ཊི. མ. ༣.༡༠) བྷཱ་ཝོ་ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ན ཀ་སི་ཎ་ནི་དྡེ་སེ་ན ཨི་དྷ ཝི་ཀུ་བྦ་ནི་དྡྷི་ནི་དྡེ་སེ ‘‘པ་ཐ་ཝཱི་ཀ་སི་ཎཱ་དཱི་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་སྶ ཝི་རོ་དྷཾ ཨཱ་ས་ངྐ་ནྟི, སོ ཨ་ནོ་ཀཱ་སོ་ཝཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ནི་མྨི་ནི་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཏྟ་ནཱ ཨི་ཙྪི་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཀུ་མཱ་ར་ཀ་ཝ་ཎྞོ, ན པ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ ད་ཧ་ར་ཀཱ་ལེ ཀུ་མཱ་ར་ཀ་ཝ་ཎྞོ་ཏི. ནཱ་གཱདི་ཝ་ཎྞེ་སུ་པི ཨ་ཡཾ ན་ཡོ བྱཱ་པཱི ཨེ་ཝཱ་ཏི ཡ་དེ་ཀེ ‘‘ནཱ་གཱ་དི་ནི་མྨཱ་ནེ ན ཡུ་ཛྫ་ཏི ཝི་ཡཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཏ་ད་པོ་ཧ་ཏཾ ད་ཊྛ་བྦཾ.
བ་ཧི་དྡྷཱ་པཱིཏི པི-ས་དྡེ་ན ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ ས་མྤི་ཎྜེ་ཏི. ཨ་ཡ་ཉྷེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ – ཧ་ཏྠི་མྤི ད་སྶེ་ཏཱིཏི་ཨཱ་དི ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ, བ་ཧི་དྡྷཱ་པི ཧ་ཏྠི་ཨཱ་དི་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ན ‘‘ཀུ་མཱ་ར་ཀ་ཝ་ཎྞཾ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝི་ཡ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་མེ་ཝ ཀུ་མཱ་ར་ཀ་ཝ་ཎྞཱ་དཱི་ནཾ ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི. ཡཾ ཨེ་ཏྠ ཝ་ཏྟ་བྦཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཝི་དྷཱ་ནཾ, ཏཾ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ.
༣༩༩. ཀཱ་ཡནྟི ཨ་ཏྟ་ནོ ཀ་ར་ཛ་ཀཱ་ཡཾ. ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝཱཏི ‘‘ཨ་ཡཾ ཀཱ་ཡོ སུ་སི་རོ ཧོ་ཏཱུ’’ཏི པ་རི་ཀ་མྨཾ ཀ་ཏྭཱ པུ་ན ‘‘པཱ་ད་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ཝུ་ཊྛཱ་ཡཱ’’ཏི ཨི་མཾ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡཱ་ནུ་སཱ་ར་མཱ་ཧ. ཨ་ཉྙཾ ཀཱ་ཡནྟི ཡཾ མ་ནོ་མ་ཡཾ ཀཱ་ཡཾ ནི་མྨི་ནི་ཏུ་ཀཱ་མོ, ཏཾ. མུ་ཉྫ་མྷཱཏི མུ་ཉྫ་ཏི་ཎ་ཏོ. ཨཱི་སི་ཀནྟི ཏ་སྶ ཀ་ཎྜཾ. ཀོ་སི་ཡཱཏི ཨ་སི་ཀོ་ས་ཏོ. ཀ་ར་ཎྜཱ་ཡཱཏི པེ་ལཱ༹་ཡ, ནི་མྨོ་ཀ་ཏོ་ཏི ཙ ཝ་ད་ནྟི. ཨ་བྦཱ་ཧ་ཏཱིཏི ཨུ་དྡྷ་ར་ཏི. པ་ཝཱ་ཧེ་ཡྻཱཏི ཨཱ་ཀ་ཌྜྷེ་ཡྻ.
ཨི་དྡྷི་ཝི་དྷ་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ཨི་ཏི དྭཱ་ད་ས་མ་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ.