༡. སཱི་ལ་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ

སཱི་ལ་ས་རཱུ་པཱ་དི་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༦. ཨེ་ཝནྟི ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རེ་ན. ཨ་ནེ་ཀ་གུ་ཎ་ས་ངྒཱ་ཧ་ཀེ་ནཱཏི ཨ་དྷི་སཱི་ལ་སི་ཀྑཱ་དཱི་ནཾ, ཨ་ཉྙེ་ས་ཉྩ ཨ་ནེ་ཀེ་སཾ གུ་ཎཱ་ནཾ ས་ངྒཱ་ཧ་ཀེ་ན. སཱི་ལ་ས་མཱ་དྷི་པ་ཉྙཱ་མུ་ཁེ་ནཱཏི ‘‘ས་བྦེ ས་ངྑཱ་རཱ ཨ་ནི་ཙྩཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དྷ. པ. ༢༧༧; ཐེ་ར་གཱ. ༦༧༦; ནེ་ཏྟི. ༥) ཝི་ཡ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་མ་ཏྟཱ་དི་མུ་ཁེ་ན ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཨ་དེ་སེ་ཏྭཱ སཱི་ལ་ས་མཱ་དྷི་པ་ཉྙཱ་མུ་ཁེ་ན དེ་སི་ཏོ་པི, ས་ཏྟ་ཏིཾ་སཱ་ཡ་པི ཝཱ བོ་དྷི་པ་ཀྑི་ཡ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒ་ནྟོ་ག་དྷ་ཏྟཱ ཏ་ཏྠ སཱི་ལ་ས་མཱ་དྷི་པ་ཉྙཱ མུ་ཁཾ པ་མུ་ཁཾ ཀ་ཏྭཱ དེ་སི་ཏོ་པི. ཨེ་ཏེ་ན སཱི་ལ་ས་མཱ་དྷི་པ་ཉྙཱ་སུ ཨ་ཝ་སེ་ས་བོ་དྷི་པ་ཀྑི་ཡ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཏོ ཙ ཨ་ནྟོ་ག་དྷ་བྷཱ་ཝོ དཱི་པི་ཏོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཏི་ས་ངྑེ་པ་དེ་སི་ཏོ་ཡེ་ཝ ཧོ་ཏི ས་བྷཱ་ཝ་ཝི་བྷཱ་གཱ་དི་ཏོ ཨ་ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏ་ཏྟཱ. ནཱ་ལནྟི ན པ་རི་ཡ་ཏྟཾ ན ས་མ་ཏྠཾ. ས་བྦེ་སནྟི ནཱ་ཏི་ས་ངྑེ་པ་ནཱ་ཏི་ཝི་ཏྠཱ་ར་རུ་ཙཱི་ན་མྤི, ཝི་པ་ཉྩི་ཏ་ཉྙུ་ནེ་ཡྻཱ་ན་མྤི ཝཱ. ས་ངྑེ་པ་དེ་ས་ནཱ ཧི སཾ་ཁི་ཏྟ་རུ་ཙཱི་ནཾ, ཨུ་གྒྷ་ཊི་ཏ་ཉྙཱུ་ནཾ་ཡེ་ཝ ཙ ཨུ་པ་ཀཱ་རཱ་ཡ ཧོ་ཏི, ན པ་ནི་ཏ་རེ་སཾ. ཨ་སྶ ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒ་སྶ. པུ་ཙྪ་ན་ཊྛེ་ན པ་ཉྷཱ, ཀི་རི་ཡཱ ཀ་ར་ཎཾ ཀ་མྨཾ, པ་ཉྷཱ་ཝ ཀ་མྨཾ པ་ཉྷཱ་ཀ་མྨཾ, པུ་ཙྪ་ན་པ་ཡོ་གོ.

ཀིཾ སཱི་ལནྟི ས་རཱུ་པ་པུ་ཙྪཱ. ཀེ་ན་ཊྛེ་ན སཱི་ལནྟི ཀེ་ན ཨ་ཏྠེ་ན སཱི་ལ་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ‘‘སཱི་ལ’’ནྟི པ་དཾ ཀཾ ཨ་བྷི་དྷེ་ཡྻཾ ནི་སྶཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཡི་དཾ སཱི་ལཾ ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཀི་ཙྩ་ཏོ, ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནཱ་ཀཱ་ར་ཏོ, ཨཱ་ས་ནྣ་ཀཱ་ར་ཎ་ཏོ ཙ ཀ་ཐཾ ཛཱ་ནི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀཱ་ན་སྶ ལ་ཀྑ་ཎ་ར་ས་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ན་པ་ད་ཊྛཱ་ནཱ་ནཱི’’ཏི. པ་ཊི་པ་ཏྟི ནཱ་མ དི་ཊྛཱ་ནི་སཾ་སེ ཨེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀི་མཱ་ནི་སཾ་ས’’ནྟི. ཀ་ཏི་ཝི་དྷནྟི པ་བྷེ་ད་པུ་ཙྪཱ. ཝི་བྷཱ་ག་ཝ་ནྟཱ་ནཾ ཧི ས་བྷཱ་ཝ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཾ ཝི་བྷཱ་ག་ད་སྶ་ན་མུ་ཁེ་ནེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཝོ་དཱ་ནཾ ཝི་སུ་དྡྷི. སཱ ཙ སཾ་ཀི་ལེ་ས་མ་ལ་ཝི་མུ་ཏྟི. ཏཾ ཨི་ཙྪ་ནྟེ་ན ཡ་སྨཱ ཨུ་པཱ་ཡ་ཀོ་ས་ལླ་ཏྠི་ནཱ ཨ་ནུ་པཱ་ཡ་ཀོ་ས་ལླཾ ཝི་ཡ སཾ་ཀི་ལེ་སོ ཛཱ་ནི་ཏ་བྦོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀོ ཙ་སྶ སཾ་ཀི་ལེ་སོ’’ཏི.

ཏ་ཏྲཱཏི ཏ་སྨིཾ, ཏ་སྶ ཝཱ པ་ཉྷཱ་ཀ་མྨ་སྶ. ཝི་སྶ་ཛྫ་ནནྟི ཝི་ཝ་ར་ཎཾ. པུ་ཙྪི་ཏོ ཧི ཨ་ཏྠོ ཨ་ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏ་ཏྟཱ ནི་གཱུ་ལ༹ྷོ མུ་ཊྛི་ཡཾ ཀ་ཏོ ཝི་ཡ ཏི་ཊྛ་ཏི. ཏ་སྶ ཝི་ཝ་ར་ཎཾ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ ཝི་བྷཱུ་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཀཱ་ར་ཎ་ཏོ. པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་དཱི་ཧཱིཏི ཨེ་ཏྠ པཱ་ཎོཏི ཝོ་ཧཱ་ར་ཏོ ས་ཏྟོ, པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡཾ. ཏ་སྶ ས་ར་སེ་ནེ་ཝ པ་ཏ་ན་ས་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨ་ནྟ་རེ ཨེ་ཝ ཨ་ཏི་ཝ པཱ་ཏ་ནཾ ཨ་ཏི་པཱ་ཏོ, ས་ཎི་ཀཾ པ་ཏི་ཏུཾ ཨ་ད་ཏྭཱ སཱི་གྷཾ པཱ་ཏ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ, ཨ་ཏི་ཀྐ་མྨ ཝཱ ས་ཏྠཱ་དཱི་ཧི ཨ་བྷི་བྷ་ཝི་ཏྭཱ པཱ་ཏ་ནཾ ཨ་ཏི་པཱ་ཏོ, པཱ་ཎ་གྷཱ་ཏོ. ཨཱ་དིས་དྡེ་ན ཨ་དི་ནྣཱ་དཱ་ནཱ་དིཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཏེ་ཧི པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་དཱི་ཧི དུ་སྶཱི་ལྱ་ཀ་མྨེ་ཧི. ཝི་ར་མ་ནྟ་སྶཱཏི ས་མཱ་དཱ་ན་ཝི་ར་ཏི་ཝ་སེ་ན, ས་མྤ་ཏྟ་ཝི་ར་ཏི་ཝ་སེ་ན ཙ ཨོ་ར་མ་ནྟ་སྶ. ཝ་ཏྟ་པ་ཊི་པ་ཏྟིནྟི ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ཝ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཏྟ་ཀ་ར་ཎཾ. ཙེ་ཏ་ནཱ་ད་ཡོ དྷ་མྨཱཏི ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ པཱ་ལི༹་ཝ་སེ་ན ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཙེ་ཏ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཙེ་ཏ་ནཱ, ཨ་ཏྟ་ནཱ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཨ་བྷི་ས་ནྡ་ཧ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡ ཨ་ནུ་ཀཱུ་ལ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཧི ཏཾ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ དྷ་མྨཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ པ་ཝ་ཏྟ་ནྟི. ཙེ་ཏ་ནཱ ཀཱ་མཾ ཀུ་ས་ལ་ཏྟི་ཀ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ, ཨི་དྷ པ་ན སཱི་ལ་ཙེ་ཏ་ནཱ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཀུ་ས་ལཱ’’ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཙེ་ཏ་སི ནི་ཡུ་ཏྟཾ ཙེ་ཏ་སི་ཀཾ, ཙི་ཏྟ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡ ས་ཏི་པི ཙེ་ཏ་སི་ཀ་ཏྟེ ‘‘ཙེ་ཏ་ནཱ སཱི་ལ’’ནྟི ཝི་སུཾ ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཏ་ད་ཉྙ་མེ་ཝ ཝི་ར་ཏི་ཨ་ན་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་དི་ཀཾ ཙེ་ཏ་སི་ཀཾ སཱི་ལཾ ད་ཊྛ་བྦཾ གོ་བ་ལཱི་བ་དྡ་ཉཱ་ཡེ་ན. སཾ་ཝ་ར་ཎཾ སཾ་ཝ་རོ. ཡ་ཐཱ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ ཙི་ཏྟེ ན ཨོ་ཏ་ར་ནྟི, ཏ་ཐཱ པི་ད་ཧ་ནཾ. ཨ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མོ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་སྶ པ་ཊི་པ་ཀྑ་བྷཱུ་ཏཱ ཨ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཙི་ཏྟ་ཙེ་ཏ་སི་ཀཱ. ཏ་ཏྠ ཙེ་ཏ་ནཱ སཱི་ལཾ ནཱ་མཱཏི་ཨཱ་དི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་སྶ སུ་ཏྟ་པ་ད་སྶ ཝི་ཝ་ར་ཎཾ. ཝི་ར་མ་ནྟ་སྶ ཙེ་ཏ་ནཱཏི ཝི་ར་ཏི་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཾ པ་དྷཱ་ན་བྷཱུ་ཏཾ ཙེ་ཏ་ན་མཱ་ཧ. པཱུ་རེ་ནྟ་སྶ ཙེ་ཏ་ནཱཏི ཝ་ཏྟ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཨཱ་ཡཱུ་ཧི་ནཱི. ཝི་ར་མ་ནྟ་སྶ ཝི་ར་ཏཱིཏི ཝི་ར་ཏི་ཡཱ པ་དྷཱ་ན་བྷཱ་ཝཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ.

ཨེ་ཏྠ ཧི ཡ་དཱ ‘‘ཏི་ཝི་དྷཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཀཱ་ཡ་ས་ཉྩེ་ཏ་ནཱ ཀུ་ས་ལཾ ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨ’’ནྟི་ཨཱ་དི (ཀ་ཐཱ. ༥༣༩) ཝ་ཙ་ན་ཏོ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་དཱི་ནཾ པ་ཊི་པ་ཀྑ་བྷཱུ་ཏཱ ཏ་བྦི་ར་ཏི་ཝི་སི་ཊྛཱ ཙེ་ཏ་ནཱ ཏ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟཱ པ་དྷཱ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་དི་པ་ཊི་ཝི་ར་ཏི་སཱ་དྷི་ཀཱ ཧོ་ཏི, ཏ་དཱ ཏཾ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ ཝི་ར་ཏི་ཨ་ན་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་ད་ཡོ ཙ ཙེ་ཏ་ནཱ་པ་ཀྑི་ཀཱ ཝཱ, ཨ་བྦོ་ཧཱ་རི་ཀཱ ཝཱ་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཙེ་ཏ་ནཱ་སཱི་ལཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་དཱ པ་ན པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་དཱི་ཧི ས་ངྐོ་ཙཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ནྟ་སྶ ཏ་ཏོ ཝི་ར་མ་ཎཱ་ཀཱ་རེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ ཙེ་ཏ་ནཱ་ཝི་སི་ཊྛཱ ཝི་ར་ཏི, ཨ་ན་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་ད་ཡོ ཙ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ པ་དྷཱ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཀི་ཙྩ་སཱ་དྷི་ཀཱ ཧོ་ནྟི, ཏ་དཱ ཏཾ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ ཙེ་ཏ་ནཱ ཝི་ར་ཏི་ཨཱ་དི་པ་ཀྑི་ཀཱ ཝཱ ཧོ་ཏི, ཨ་བྦོ་ཧཱ་རི་ཀཱ ཝཱ་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཙེ་ཏ་སི་ཀ་སཱི་ལཾ ཝུ་ཏྟཾ.

ཨི་དཱ་ནི སུ་ཏྟེ ཨཱ་ག་ཏ་ན་ཡེ་ན ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་པ་ཐ་ཝ་སེ་ན ཙེ་ཏ་ནཱ་ཙེ་ཏ་སི་ཀ་སཱི་ལཱ་ནི ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་པི་ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཛ་ཧ་ནྟ་སྶཱཏི ས་མཱ་དཱ་ན་ཝ་སེ་ན ‘‘ཨི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ན ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ས་མྤ་ཏྟ་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་ནི་པི ཨ་ན་ཛ྄ཛྷཱ་ཙ་ར་ཎེ་ན པ་ཛ་ཧ་ནྟ་སྶ. ས་ཏྟ ཀ་མྨ་པ་ཐ་ཙེ་ཏ་ནཱཏི པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་དི་པ་ཧཱ་ན་སཱ་དྷི་ཀཱ པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ས་ཏྟ ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་པ་ཐ་ཙེ་ཏ་ནཱ. ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཡཾ པ་ར་དཱ་ར་ག་མ་ནཱ་དི ཀ་རཱི་ཡ་ཏི, ཏ་སྶ པ་ཧཱ་ཡ་ཀཱ ཨ་ན་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་ད་ཡོ སཱི་ལ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཙེ་ཏ་སི་ཀཾ སཱི་ལཾ ནཱ་མ ཨ་ན་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ…པེ… ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་དྷ་མྨཱ’’ཏི. ཡ་ཐཱ ཧི ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་བྱཱ་པཱ་ད་ཝ་སེ་ན མི་ཙྪཱ་ཙཱ་ར་པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་ད་ཡོ ཀ་རཱི་ཡ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ཝ་སེ་ནཱ་པི ཏེ པུ་ཏྟ་མུ་ཁ་ད་སྶ་ནཱ་དི་ཨ་ཏྠཾ ཀ་རཱི་ཡ་ནྟི. ཏེ་ས་ཉྩ པ་ཛ་ཧ་ན་ཀཱ ཨ་ན་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་ད་ཡོ་ཏི. པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་རོ ཙཱ་རི་ཏྟ་ཝཱ་རི་ཏྟ་ཝི་བྷཱ་གཾ ཝི་ན་ཡ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཾ སི་ཀྑཱ་པ་ད་སཱི་ལཾ. ས་ཏི་སཾ་ཝ་རོ མ་ན་ཙྪ་ཊྛཱ་ནཾ ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཾ ཨཱ་ར་ཀྑཱ, སཱ ཙ ཏ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟཱ ས་ཏི་ཡེ་ཝ. ཉཱ་ཎ་སཾ་ཝ་རོ པ་ཉྙཱ. ཁ་ནྟི་སཾ་ཝ་རོ ཨ་དྷི་ཝཱ་ས་ནཱ, སཱ ཙ ཏ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟཱ ཨ་དོ་ས་པ་དྷཱ་ནཱ ཁ་ནྡྷཱ, ཨ་དོ་སོ ཨེ་ཝ ཝཱ. ཝཱི་རི་ཡ་སཾ་ཝ་རོ ཀཱ་མ་ཝི་ཏ་ཀྐཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ནོ་ད་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཾ ཝཱི་རི་ཡཾ. པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་ར་ས་ཏི་སཾ་ཝ་རཱ་དཱི་སུ ཡཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏཾ པ་ར་ཏོ ཨཱ་ཝི བྷ་ཝི་སྶ་ཏི.

སོ་ཏཱ་ནཱིཏི ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛི་ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དུ་ཙྩ་རི་ཏ་ཨ་ཝ་སི་ཊྛ་ཀི་ལེ་ས་སོ་ཏཱ་ནི. ‘‘སོ་ཏཱ་ནཾ སཾ་ཝ་རཾ བྲཱུ་མཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ‘‘པ་ཉྙཱ་ཡེ་ཏེ པི་དྷི་ཡྻ་རེ’’ཏི ཝ་ཙ་ནེ་ན སོ་ཏཱ་ནཾ སཾ་ཝ་རོ པི་ད་ཧ་ནཾ ས་མུ་ཙྪེ་ད་ནཾ ཉཱ་ཎ་ནྟི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི.

ཨི་ད་མ་ཏྠི་ཀ་ཏཾ མ་ན་སི ཀ་ཏྭཱ ཡེ་ན ཉཱ་ཎེ་ན ཡོ་ནི་སོ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱ པ་ཙྩ་ཡཱ པ་ཊི་སེ་ཝཱི་ཡ་ནྟི. ཏཾ པ་ཙྩ་ཡ་པ་ཊི་སེ་ཝ་ན་མྤི ཉཱ་ཎ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ ཨེ་ཏྠེ་ཝ ཉཱ་ཎ་སཾ་ཝ་རེ ཨེ་ཝ ས་མོ་དྷཱ་ནཾ ས་ངྒ་ཧཾ ག་ཙྪ་ཏི. ཁ་མ་ཏི ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཏཱི་ཏི ཁ་མོ. ཨུ་པྤ་ནྣནྟི ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཛཱ་ཏཾ ནི་བྦ་ཏྟཾ. ཀཱ་མ་ཝི་ཏ་ཀྐནྟི ཀཱ་མཱུ་པ་སཾ་ཧི་ཏཾ ཝི་ཏ་ཀྐཾ. ནཱ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཏཱིཏི ཙི་ཏྟཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ ཨ་བྦྷ་ནྟ་རེ ན ཝཱ་སེ་ཏི. ཨཱ་ཛཱི་ཝ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་པཱིཏི བུ་དྡྷ་པ་ཊི་ཀུ་ཊྛཾ མི་ཙྪཱ་ཛཱི་ཝཾ པ་ཧཱ་ཡ ཨ་ན་ཝ་ཛྫེ་ན པ་ཙྩ་ཡ་པ་རི་ཡེ་ས་ནེ་ན སི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཀཾ ཨཱ་ཛཱི་ཝ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་སཱི་ལ་མྤི ཨེ་ཏྠེ་ཝ ཝཱི་རི་ཡ་སཾ་ཝ་རེ ཨེ་ཝ ས་མོ་དྷཱ་ནཾ ག་ཙྪ་ཏི ཝཱི་རི་ཡ་སཱ་དྷ་ན་ཏྟཱ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཡ་ཐཱ ཉཱ་ཎཾ ཏ་ཎྷཱ་དི་སོ་ཏཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟི་ནི་ཝཱ་ར་ཎ་ཏོ པི་ད་ཧ་ན་ཊྛེ་ན སཾ་ཝ་ར་ཎ་ཏོ སཾ་ཝ་རོ ཙ, པ་ར་ཏོ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཀ་གུ་ཎཱ་ནཾ ཨཱ་དྷཱ་རཱ་དི་བྷཱ་ཝ་ཏོ སཱི་ལ་ན་ཊྛེ་ན སཱི་ལཾ, ཨེ་ཝཾ ཁ་ནྟི ཨ་ན་དྷི་ཝཱ་ས་ནེ་ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀ་ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཨ་དྷི་ཝཱ་ས་ནེ་ན སཾ་ཝ་ར་ཎ་ཏོ སཾ་ཝ་རོ ཙ, ཁ་མ་ན་ཧེ་ཏུ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀ་གུ་ཎཱ་ནཾ ཨཱ་དྷཱ་རཱ་དི་བྷཱ་ཝ་ཏོ སཱི་ལ་ན་ཊྛེ་ན སཱི་ལཾ, ཝཱི་རི་ཡཾ ཝི་ནོ་དེ་ཏ་བྦཱ་ནཾ པཱ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཝི་ནོ་ད་ནེ་ན སཾ་ཝ་ར་ཎ་ཏོ སཾ་ཝ་རོ ཙ, ཝི་ནོ་ད་ན་ཧེ་ཏུ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀ་གུ་ཎཱ་ནཾ ཨཱ་དྷཱ་རཱ་དི་བྷཱ་ཝ་ཏོ སཱི་ལ་ན་ཊྛེ་ན སཱི་ལ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཡ་ཐཱ པ་ན པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཱི་ལཱ་དི ཏ་སྶ ཏ་སྶ པཱ་པ་དྷ་མྨ་སྶ པ་ཝ་ཏྟི་ཏུཾ ཨ་པྤ་དཱ་ན་ཝ་སེ་ན སཾ་ཝ་ར་ཎཾ པི་ད་ཧ་ནཾ, ཏཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ སཾ་ཝ་རོ, ཨེ་ཝཾ ཨ་ས་མཱ་དི་ནྣ་སཱི་ལ་སྶ ཨཱ་ག་ཏ་ཝ་ཏྠུ་ཏོ ཝི་ར་མ་ཎ་མྤཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡཱ ཙ པཱ་པ་བྷཱི་རུ་ཀཱ་ནཾ…པེ… སཾ་ཝ་ར་སཱི་ལ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦ’’ནྟི. ན ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མོ. ཏ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟོ ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དོ.

༧. ཨ་ཝ་སེ་སེ་སུ པ་ན པ་ཉྷེ་སུ. ས་མཱ་དྷཱ་ནཾ ས་ཎྛ་པ་ནཾ. དུ་སྶཱི་ལྱ་ཝ་སེ་ན ཧི པ་ཝ་ཏྟཱ ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨཱ་ད་ཡོ ས་མྤ་ཏི, ཨཱ་ཡ་ཏི་ཉྩ ཨ་ཧི་ཏ་དུ་ཀྑཱ་ཝ་ཧཱ, ན ས་མྨཱ ཋ་པི་ཏཱ་ཏི ཨ་ས་ཎྛ་པི་ཏཱ ཝི་པྤ་ཀི་ཎྞཱ ཝི་ས་ཊཱ ཙ ནཱ་མ ཧོ་ནྟི, སུ་སཱི་ལྱ་ཝ་སེ་ན པ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ ཏ་བྦི་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ ས་ཎྛ་པི་ཏཱ ཨ་ཝི་པྤ་ཀི་ཎྞཱ ཨ་ཝི་ས་ཊཱ ཙ ནཱ་མ ཧོ་ནྟི ཡ་ཐཱ ཏཾ ཨོ་ཀྑི་ཏྟ་ཙ་ཀྑུ་ཏཱ ཨ་བཱ་ཧུ་པྤ་ཙཱ་ལ་ནཱ་དི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨཱ་དཱི་ནཾ སུ་སཱི་ལྱ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཝི་པྤ་ཀི་ཎྞ་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི. ཨེ་ཏེ་ན ས་མཱ་དྷི་ཀི་ཙྩ་ཏོ སཱི་ལ་ནཾ ཝི་སེ་སེ་ཏི. ཏ་སྶ ཧི ས་མཱ་དྷཱ་ནཾ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ཝི་ཀྑེ་པ་ཧེ་ཏུ་ཏཱ. ཨི་དཾ ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨཱ་དཱི་ནཾ ས་ཎྛ་པ་ནཾ སཾ་ཡ་མ་ནཾ. ཨུ་པ་དྷཱ་ར་ཎཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ མཱུ་ལ་བྷཱ་ཝོ. ཏ་ཐཱ ཧི་སྶ ཨཱ་དི་ཙ་ར་ཎཱ་དི་བྷཱ་ཝོ ཝུ་ཏྟོ. ཏེ་ན པ་ཐ་ཝཱི་དྷཱ་ཏུ་ཀི་ཙྩ་ཏོ སཱི་ལ་ནཾ ཝི་སེ་སི་ཏཾ ཧོ་ཏི. སཱ ཧི ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ཨི་དཾ པ་ན ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་དྷ་མྨཱ་ནཾ མཱུ་ལཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨཱ ནཱ་མ ས་པུ་བྦ་བྷཱ་གཱ མ་ཧ་གྒ་ཏཱ་ནུ་ཏྟ་རཱ དྷ་མྨཱ. ཨ་ཉྙེ པ་ན ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ. སི་ར་ཊྛོཏི ཡ་ཐཱ སི་ར་སི ཚི་ནྣེ ས་བྦོ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ ཝི་ན་སྶ་ཏི, ཨེ་ཝཾ སཱི་ལེ བྷི་ནྣེ ས་བྦཾ གུ་ཎ་ས་རཱི་རཾ ཝི་ན་སྶ་ཏི. ཏ་སྨཱ ཏ་སྶ ཨུ་ཏྟ་མ་ངྒ་ཊྛོ སཱི་ལ་ཊྛོ. ‘‘སི་རོ སཱི་ས’’ནྟི ཝཱ ཝ་ཏྟ་བྦེ ནི་རུ་ཏྟི་ན་ཡེ་ན ‘‘སཱི་ལ’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. སཱི་ཏ་ལ་ཊྛོ པ་རི་ལཱ༹་ཧ་ཝཱུ་པ་ས་མ་ན་ཊྛོ. ཏེ་ན ཏ-ཀཱ་ར་སྶ ལོ་པཾ ཀ་ཏྭཱ ནི་རུ་ཏྟི་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ‘‘སཱི་ལ’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི་དཾ པ་ཡོ་ག་ས་མྤཱ་དི་ཏཾ ས་བྦ་ཀི་ལེ་ས་པ་རི་ལཱ༹་ཧ་ཝཱུ་པ་ས་མ་ཀ་རཾ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ནཱཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ས་ཡ་ནྟི ཨ་ཀུ་ས་ལཱ ཨེ་ཏ་སྨིཾ ས་ཏི ཨ་པ་ཝི་ཊྛཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི སཱི་ལཾ, སུ་པ་ནྟི ཝཱ ཏེ་ན ཝི་ཧ་ཏུ་སྶཱ་ཧཱ་ནི ས་བྦ་དུ་ཙྩ་རི་ཏཱ་ནཱི་ཏི སཱི་ལཾ, ས་བྦེ་སཾ ཝཱ ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ཝེ་སཱ་ར་ཧ་སཱ་ལཱ་ཏི སཱི་ལ་ནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ.

༨. ‘‘སཱི་ལ་ན་ཊྛེ་ན སཱི་ལ’’ནྟི པུ་བྦེ ས་དྡ་ཏྠུ་དྡྷཱ་རེ་ན པ་ཀཱ་སི་ཏོ་པི བྷཱ་ཝ་ཏྠོ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སཱི་ལ་ནཾ ལ་ཀྑ་ཎཾ ཏ་སྶཱ’’ཏི. ན ཧི ཏ་སྶ ཙེ་ཏ་ནཱ་དི་བྷེ་ད་བྷི་ནྣ་སྶ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ ས་ངྒཱ་ཧ་ཀོ ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙོ ཨ་ཏྠོ ཨ་ཏྠི, ཡོ ལ་ཀྑ་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཙྩེ་ཡྻ. ན་ནུ ཙ ཨ་ནེ་ཀ་བྷེ་ད་ས་ངྒཱ་ཧ་ཀཾ སཱ་མ་ཉྙ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ནཱ་མ སི་ཡཱ, ན ཝི་སེ་ས་ལ་ཀྑ་ཎ་ནྟི ཨ་ནུ་ཡོ་གཾ མ་ན་སི ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ནི་ད་སྶ་ན་ཏྟཾ རཱུ་པ་སྶ, ཡ་ཐཱ བྷི་ནྣ་སྶ་ནེ་ཀ་དྷཱ’’ཏི.

ཡ་ཐཱ ཧི ནཱི་ལཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་ནེ་ཀ་བྷེ་ད་བྷི་ནྣ་སྶཱ་པི རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ན་སྶ ས་ནི་ད་སྶ་ན་ཏྟཾ ཝི་སེ་ས་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཏ་ད་ཉྙ་དྷ་མྨཱ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏོ. ན ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཱ་དི ཝི་ཡ, རུ་པྤ་ནཾ ཝི་ཡ ཝཱ སཱ་མ་ཉྙ་ལ་ཀྑ་ཎཾ, ཨེ་ཝ་མི་དྷཱ་པི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཀིཾ པ་ནེ་ཏཾ ས་ནི་ད་སྶ་ན་ཏྟཾ ནཱ་མ? ད་ཊྛ་བྦ་ཏཱ ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ གོ་ཙ་ར་བྷཱ་ཝོ. ཏ་སྶ པ་ན རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ན་ཏོ ཨ་ན་ཉྙ་ཏྟེ་པི ཨ་ཉྙེ་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཝི་སེ་སེ་ཏུཾ ཨ་ཉྙཾ ཝི་ཡ ཀ་ཏྭཱ ས་ཧ ནི་ད་སྶ་ནེ་ན ས་ནི་ད་སྶ་ནནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ཝ་སཱ་མ་ཉྙེ་ན ཧི ཨེ་ཀཱི་བྷཱུ་ཏེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ ཡོ ནཱ་ན་ཏྟ་ཀ་རོ ས་བྷཱ་ཝོ, སོ ཨ་ཉྙཾ ཝི་ཡ ཀ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ཙ་རི་ཏུཾ ཡུ་ཏྟོ. ཨེ་ཝཾ ཧི ཨ་ཏྠ་ཝི་སེ་སཱ་ཝ་བོ་དྷོ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ‘‘ས་ཧ ནི་ད་སྶ་ནེ་ནཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཏ་བྦྷཱ་ཝ་ཏྠོ ས་ཧ-ས་དྡོ ཡ་ཐཱ ན་ནྡི་རཱ་ག་ས་ཧ་ག་ཏཱ་ཏི (སཾ. ནི. ༥.༡༠༨༡; མ་ཧཱ་ཝ. ༡༤; པ་ཊི. མ. ༢.༣༠).

དུ་སྶཱི་ལྱ་ཝི་དྡྷཾ་ས་ན་ར་སནྟི ཀཱ་ཡི་ཀ་ཨ་སཾ་ཝ་རཱ་དི་བྷེ་ད་སྶ དུ་སྶཱི་ལྱ་སྶ ཝི་དྷ་མ་ན་ཀི་ཙྩཾ. ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་ར་སནྟི ཨ་གཱ་ར་ཡ྄ཧ་ས་མྤ་ཏྟི་ཀཾ ཨ་ག་ར་ཧི་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་མྤ་ཛྫ་ན་ཀཾ, ཨ་ཝ་ཛྫ་པ་ཊི་པ་ཀྑ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝཱ ས་མྤ་ཛྫ་ན་ཀཾ. ལ་ཀྑ་ཎཱ་དཱི་སཱུཏི ལ་ཀྑ་ཎ་ར་སཱ་དཱི་སུ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནེ་སུ ཀི་ཙྩ་མེ་ཝ, ས་མྤ་ཏྟི ཝཱ ར་སོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ན ར་སཱ་ཡ་ཏ་ན་ར་སཱ་དཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ཀི་ཙྩ་མེ་ཝཱ’’ཏི ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎཾ ཏ་སྶ ཨི་ཏ་ར་ར་ས་ཏོ བ་ལ་ཝ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠ་ནྟི ཝ་ད་ནྟི, ཏཾ ཏེ་སཾ མ་ཏི་མ་ཏྟཾ, ཀི་ཙྩ་མེ་ཝ, ས་མྤ་ཏྟི ཨེ་ཝ ཝཱ ར་སོ་ཏི ཨི་མ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ.

སོ་ཙེ་ཡྻ་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནནྟི ཀཱ་ཡཱ་དཱི་ཧི སུ་ཙི་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ཏི. ག་ཧ་ཎ་བྷཱ་ཝནྟི ག་ཧེ་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝཾ. ཏེ་ན ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནཱ་ཀཱ་ར་ཊྛེ་ན པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཕ་ལ་ཊྛེ་ན པ་ན ཨ་ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་ར་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ, ས་མཱ་དྷི་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ ཝཱ. སཱི་ལཾ ཧི ས་མྤ་ཏི་ཡེ་ཝ ཨ་ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་རཾ པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་པེ་ཏི, པ་ར་མྤ་རཱ་ཡ ས་མཱ་དྷིཾ. ཨི་མ་སྶ པ་ན ཨཱ་ནི་སཾ་ས་ཕ་ལ་སྶ ཨཱ་ནི་སཾ་ས་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་ཏྟཱ ཨི་དྷ ཨ་གྒ་ཧ་ཎཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. ཀེ་ཙི པ་ན ཕ་ལ་སྶ ཨ་ནི་ཙྪི་ཏ་ཏྟཱ ཨི་དྷ ཨ་གྒ་ཧ་ཎ་ནྟི ཝ་ད་ནྟི, ཏ་ད་ཡུ་ཏྟཾ ཕ་ལ་སྶ ཨ་ནེ་ཀ་ཝི་དྷ་ཏྟཱ, ལོ་ཀི་ཡཱ་དི་སཱི་ལ་སྶཱ་པི ཝི་བྷ་ཛི་ཡ་མཱ་ན་ཏྟཱ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝ་ཀྑ་ཏི ‘‘ནི་སྶི་ཏཱ་ནི་སྶི་ཏ་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི (ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༡༠). ཡ་ཐཱ པ་ཐ་ཝཱི་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཀ་མྨཱ་དི དཱུ་ར་ཀཱ་ར་ཎཾ, སེ་ས་བྷཱུ་ཏ་ཏྟ་ཡཾ ཨཱ་ས་ནྣ་ཀཱ་ར་ཎཾ, ཡ་ཐཱ ཙ ཝ་ཏྠ་སྶ ཏ་ནྟ་ཝཱ་ཡ་ཏུ་རི་ཝེ་མ་ས་ལཱ་ཀཱ་དི དཱུ་ར་ཀཱ་ར་ཎཾ, ཏ་ནྟ་ཝོ ཨཱ་ས་ནྣ་ཀཱ་ར་ཎཾ, ཨེ་ཝཾ སཱི་ལ་སྶ ས་དྡྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ནཱ་དི དཱུ་ར་ཀཱ་ར་ཎཾ, ཧི་རི་ཨོ་ཏྟ་པྤ་མ་སྶ ཨཱ་ས་ནྣ་ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཧི་རོ་ཏྟ་པྤ་ཉྩ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཧི་རོ་ཏྟ་པྤེ ཧཱིཏི་ཨཱ་དི ཏ་སྶ ཨཱ་ས་ནྣ་ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་སཱ་དྷ་ནཾ. ཏ་ཏྠ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ས་མཱ་དཱ་ན་ཝ་སེ་ན, ཏི་ཊྛ་ཏི ཨ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

སཱི་ལཱ་ནི་སཾ་ས་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༩. ཨ་ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་རཱ་དཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་ར་པ་ཊི་པ་ཀྑོ ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དོ ཨ་ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་རོ. སོ པ་ན ཝི་སེ་ས་ཏོ ‘‘ལཱ་བྷཱ ཝ་ཏ མེ, སུ་ལ་དྡྷཾ ཝ་ཏ མེ, ཡ་སྶ མེ སུ་པ་རི་སུ་དྡྷཾ སཱི་ལ’’ནྟི ཨ་ཏྟ་ནོ སཱི་ལ་སྶ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན པཱ་མོ་ཛྫ་བྷོ་ག་ས་མྤ་ཏྟི་ཀི་ཏྟི་ས་དྡཱ་དིཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཨ་ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་ར་ཏྠཱ་ནཱིཏི ཨ་ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་ར་པྤ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ནི. ཀུ་ས་ལཱ་ནཱིཏི ཨ་ན་ཝ་ཛྫཱ་ནི. ཨ་ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་རཱ་ནི་སཾ་སཱ་ནཱིཏི ཨ་ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་རུ་དྡ་ཡཱ་ནི. ཨེ་ཏེ་ན ཨ་ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་རོ ནཱ་མ སཱི་ལ་སྶ ཨུ་དྡ་ཡ་མ་ཏྟཾ, སཾ་ཝ་ཌྜྷི་ཏ་སྶ རུ་ཀྑ་སྶ ཚཱ་ཡཱ་པུ་པྥ་ས་དི་སཾ. ཨ་ཉྙོ ཨེ་ཝ པ་ནཱ་ནེ་ན ནི་པྥཱ་དེ་ཏ་བྦོ ས་མཱ་དྷི་ཨཱ་དི་གུ་ཎོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི.

སཱི་ལ་ཝ་ཏོ སཱི་ལ་ས་མྤ་དཱ་ཡཱཏི པ་རི་སུ་དྡྷཾ པ་རི་པུ་ཎྞཾ ཀ་ཏྭཱ སཱི་ལ་སྶ ས་མྤཱ་ད་ནེ་ན སཱི་ལ་ཝ་ཏོ, ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝ སཱི་ལ་ས་མྤ་དཱ་ཡ. ཨ་པྤ་མཱ་དཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎནྟི ཨ་པྤ་མཱ་ད་ཀཱ་ར་ཎཱ. བྷོ་ག་ཀྑ་ནྡྷནྟི བྷོ་ག་རཱ་སིཾ. ཀ་ལྱཱ་ཎོ ཀི་ཏྟི་ས་དྡོ ཨ་བྦྷུ་གྒ་ཙྪ་ཏཱིཏི ‘‘ཨི་ཏི་པི སཱི་ལ་ཝཱ, ཨི་ཏི་པི ཀ་ལྱཱ་ཎ་དྷ་མྨོ’’ཏི སུ་ནྡ་རོ ཐུ་ཏི་གྷོ་སོ ཨུ་ཊྛ་ཧ་ཏི, ལོ་ཀཾ པ་ཏྠ་ར་ཏི. ཝི་སཱ་ར་དོཏི ཨ་ཏྟ་ནི ཀི་ཉྩི ག་ར་ཧི་ཏ་བྦཾ ཨུ་པ་ཝ་དི་ཏ་བྦཾ ཨ་པ་སྶ་ནྟོ ཝི་ག་ཏ་སཱ་ར་ཛྫོ ནི་བྦྷ་ཡོ. ཨ་མ་ངྐུ་བྷཱུ་ཏོཏི ཨ་ཝི་ལ་ཀྑོ. ཨ་ས་མྨཱུ་ལ༹ྷོཏི ‘‘ཨ་ཀ་ཏཾ ཝ་ཏ མེ ཀ་ལྱཱ་ཎ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ. ནི. ༣.༢༤༨) ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་རཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨཱ་དཱི་ནཾ་ཡེ་ཝ ཙ ཏ་དཱ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་ཏོ ཨ་མཱུ་ལ༹ྷོ པ་ས་ནྣ་མཱ་ན་སོ ཨེ་ཝ ཀཱ་ལཾ་ཀ་རོ་ཏི. ཀཱ་ཡ་སྶ བྷེ་དཱཏི ཨུ་པཱ་དི་ནྣ་ཀྑ་ནྡྷ་པ་རི་ཙྩཱ་གཱ, ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡ་སྶ ཨུ་པ་ཙྪེ་དཱ. པ་རཾ མ་ར་ཎཱཏི ཙུ་ཏི་ཏོ ཨུ་དྡྷཾ. སུ་ག་ཏིནྟི སུ་ནྡ་རཾ ག་ཏིཾ. ཏེ་ན མ་ནུ་སྶ་ག་ཏི་པི ས་ངྒ་ཡ྄ཧ་ཏི. ས་གྒནྟི དེ་ཝ་ག་ཏིཾ. སཱ ཧི རཱུ་པཱ་དཱི་ཧི ཝི་ས་ཡེ་ཧི སུ་ཊྛུ ཨ་གྒོ་ཏི ས་གྒོ, ལོ་ཀི་ཡ་ཏི ཨེ་ཏྠ ཨུ་ལཱ༹་རཾ པུ་ཉྙ་ཕ་ལ་ནྟི ལོ་ཀོཏི ཙ ཝུ་ཙྩ་ཏི.

ཨཱ་ཀ་ངྑེ་ཡྻ ཙེཏི ཡ་དི ཨི་ཙྪེ་ཡྻ. པི་ཡོ ཙ ཨ་སྶནྟི པི་ཡཱ་ཡི་ཏ་བྦོ པི་ཡ་ཙ་ཀྑཱུ་ཧི པ་སྶི་ཏ་བྦོ པེ་མ་ནི་ཡོ བྷ་ཝེ་ཡྻ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. མ་ནཱ་པོཏི ས་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི་ནཾ མ་ན་ཝ་ཌྜྷ་ན་ཀོ, ཏེ་སཾ ཝཱ མ་ནེ་ན པ་ཏྟ་བྦོ, མེ་ཏྟ་ཙི་ཏྟེ་ན ཕ་རི་ཏ་བྦོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ག་རཱུཏི ག་རུ་ཊྛཱ་ནི་ཡོ པཱ་སཱ་ཎ་ཚ་ཏྟ་ས་དི་སོ. བྷཱ་ཝ་ནཱི་ཡོཏི ‘‘ཨ་དྡྷཱ ཨ་ཡ་མཱ་ཡ་སྨཱ ཛཱ་ནཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི, པ་སྶཾ པ་སྶ་ཏཱི’’ཏི ས་མྦྷཱ་ཝ་ནཱི་ཡོ. སཱི་ལེ་སྭེ་ཝ་སྶ པ་རི་པཱུ་ར་ཀཱ་རཱིཏི ཙ་ཏུ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་སཱི་ལེ་སུ ཨེ་ཝ པ་རི་པཱུ་ར་ཀཱ་རཱི ཨ་སྶ, ཨ་ནཱུ་ན་ཀཱ་རཱི པ་རི་པཱུ་ར་ཎཱ་ཀཱ་རེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ བྷ་ཝེ་ཡྻ. ‘‘ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ནཱ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ ཙེ་ཏོ་ས་མ་ཐ་མ་ནུ་ཡུ་ཏྟོ ཨ་ནི་རཱ་ཀ་ཏ་ཛ྄ཛྷཱ་ནོ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ བྲཱུ་ཧེ་ཏཱ སུ་ཉྙཱ་གཱ་རཱ་ན’’ནྟི (མ. ནི. ༡.༦༥) ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཀེ སཱི་ལ་ཐོ་མ་ན་སུ་ཏྟཱ་ག་ཏེ ས་ཏྟ་ར་ས སཱི་ལཱ་ནི་སཾ་སེ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི.

ཨི་དཱ་ནི ན ཀེ་ཝ་ལ་མི་མེ ཨེ་ཝ ཨ་ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་རཱ་ད་ཡོ, ཨ་ཐ ཁོ ཨ་ཉྙེ་པི བ་ཧཱུ སཱི་ལཱ་ནི་སཾ་སཱ ཝི་ཛྫ་ནྟཱི་ཏི ཏེ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་པི་ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཏ་ཏྠ སཱ་ས་ནེཏི ཨི་མ་སྨིཾ ས་ཀ་ལ་ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་གུ་ཎཱ་ཝ་ཧེ ས་ཏྠུ་སཱ་ས་ནེ. ཨཱ་ཙཱ་རཀུ་ལ་པུ་ཏྟཱ་ནཾ ཡཾ སཱི་ལཾ ཝི་ནཱ པ་ཏི་ཊྛཱ ཨ་ཝ་ཊྛཱ་ནཾ ན་ཏྠི, ཏ་སྶ ཨེ་ཝཾ མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་སྶ སཱི་ལ་སྶ ཨཱ་ནི་སཾ་སཱ་ནཾ པ་རི་ཙྪེ་དཾ པ་རི་མཱ་ཎཾ ཀོ ཝ་དེ ཀོ ཝ་ཏྟུཾ ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏེ་ན ས་བྦེ་སཾ་ཡེ་ཝ ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ་ནཾ གུ་ཎཱ་ནཾ སཱི་ལ་མེ་ཝ མཱུ་ལ་བྷཱུ་ཏ་ནྟི ད་སྶེ་ཏྭཱ ཏ་ཏོ པ་ར་མྤི མ་ལ་ཝི་སོ་དྷ་ནེ་ན, པ་རི་ལཱ༹་ཧ་ཝཱུ་པ་ས་མ་ནེ་ན, སུ་ཙི་ག་ནྡྷ་ཝཱ་ཡ་ནེ་ན, ས་གྒ་ནི་བྦཱ་ནཱ་དྷི་ག་མཱུ་པཱ་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན, སོ་བྷཱ་ལ་ངྐཱ་ར་སཱ་དྷ་ན་ཏཱ་ཡ བྷ་ཡ་ཝི་དྷ་མ་ནེ་ན, ཀི་ཏྟི་པཱ་མོ་ཛྫ་ཛ་ནེ་ན ཙ སཱི་ལ་ས་དི་སཾ ཨ་ཉྙཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཧི་ཏ་སུ་ཁཱ་ཝ་ཧཾ ན་ཏྠཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ན ག་ངྒཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཱ གཱ་ཐཱ ཨ་བྷཱ་སི.

ཏ་ཏྠ ས་ར་བྷཱུཏི ཨེ་ཀཱ ན་དཱི, ‘‘ཡཾ ལོ་ཀེ ས་ར་བྷཱུ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ནི་ནྣ་གཱ ཝཱ་ཙི་ར་ཝ་ཏཱིཏི ‘‘ཨ་ཙི་ར་ཝ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ་ནཱ་མི་ཀཱ ན་དཱི, ཝཱཏི ས་བྦ་ཏྠ ཝཱ-ས་དྡོ ཨ་ནི་ཡ་མ་ཏྠོ. ཏེ་ན ཨ་ཝུ་ཏྟཱ གོ་དྷཱ་ཝ་རཱི་ཙ་ནྡ་བྷཱ་གཱ་དི་ཀཱ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. པཱ་ཎ་ན་ཊྛེ་ན པཱ་ཎཱི་ནཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཡཾ མ་ལཾ སཱི་ལ་ཛ་ལཾ ཝི་སོ་དྷ་ཡ་ཏི, ཏཾ མ་ལཾ ཝི་སོ་དྷེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐུ་ཎ་ནྟི ག་ངྒཱ་ད་ཡོ ན་དི་ཡོ་ཏི པ་ཋ་མ་གཱ་ཐཱ་ཡ ན-ཀཱ་རཾ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་བྦཾ. ཧཱ་རཱཏི མུ་ཏྟཱ་ཧཱ་རཱ. མ་ཎ་ཡོཏི ཝེ་ལུ༹་རི་ཡཱ་དི་མ་ཎ་ཡོ. ཨ་རི་ཡནྟི ཝི་སུ་དྡྷཾ. སཱི་ལ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནོ ཀི་ཏྟི་ས་དྡོ ག་ནྡྷོ མ་ནོ་ཧ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ, དི་སཱ་སུ ཨ་བྷི་བྱཱ་པ་ན་ཏོ ཙ ‘‘སཱི་ལ་ག་ནྡྷོ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ. སོ ཧི པ་ཊི་ཝཱ་ཏེ་པི པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ས་ཏ་ཉྩ ག་ནྡྷོ པ་ཊི་ཝཱ་ཏ་མེ་ཏཱི’’ཏི (དྷ. པ. ༥༤; ཨ. ནི. ༣.༨༠; མི. པ. ༥.༤.༡). དོ་སཱ་ནཾ བ་ལཾ ནཱ་མ ཝ་ཏྠུ་ཛ྄ཛྷཱ་ཙཱ་རོ, ཏཾ ཏེ་སཾ ཀཱ་ཏུཾ ཨ་དེ་ནྟཾ སཱི་ལཾ དོ་སཱ་ནཾ བ་ལཾ གྷཱ་ཏེ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

སཱི་ལ་པྤ་བྷེ་ད་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡༠. ‘‘ཀ་ཏི་ཝི་དྷ’’ནྟི ཨེ་ཏྠ ཝི་དྷ-ས་དྡོ ཀོ་ཊྛཱ་ས་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ‘‘ཨེ་ཀ་ཝི་དྷེ་ན རཱུ་པ་ས་ངྒ་ཧོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ, པ་ཀཱ་ར་ཏྠོ ཝཱ, ཀ་ཏི་པྤ་ཀཱ་རཾ ཀི་ཏྟ་ཀཱ སཱི་ལ་སྶ པ་ཀཱ་ར་བྷེ་དཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སཱི་ལ་ན་ལ་ཀྑ་ཎེ་ནཱཏི སཱི་ལ་ན་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ས་བྷཱ་ཝེ་ན.

ཙ་ར་ནྟི ཏེ་ན སཱི་ལེ་སུ པ་རི་པཱུ་ར་ཀཱ་རི་ཏཾ ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ནྟཱི་ཏི ཙ་རི་ཏྟཾ, ཙ་རི་ཏྟ་མེ་ཝ ཙཱ་རི་ཏྟཾ. ཝཱ་རི་ཏ་ཏོ ཏེ་ན ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཏཱ་ཡ་ནྟི ར་ཀྑ་ནྟཱི་ཏི ཝཱ་རི་ཏྟཾ. ཨ་དྷི་ཀོ ས་མཱ་ཙཱ་རོ ཨ་བྷི་ས་མཱ་ཙཱ་རོ, ཏ་ཏྠ ནི་ཡུ་ཏྟཾ, སོ ཝཱ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཨཱ་བྷི་ས་མཱ་ཙཱ་རི་ཀཾ. ཨཱ་དི བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་སྶཱ་ཏི ཨཱ་དི་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ, ཏ་དེ་ཝ ཨཱ་དི་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ཀཾ. ཝི་ར་མ་ཏི ཨེ་ཏཱ་ཡ, ས་ཡཾ ཝཱ ཝི་ར་མ་ཏི, ཝི་ར་མ་ཎཾ ཝཱ ཝི་ར་ཏི, ན ཝི་ར་ཏཱི་ཏི ཨ་ཝི་ར་ཏི. ནི་སྶ་ཡ་ཏཱི་ཏི ནི་སྶི་ཏཾ, ན ནི་སྶི་ཏ་ནྟི ཨ་ནི་སྶི་ཏཾ. པ་རི་ཡ་ནྟོ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི པ་རི་ཡ་ནྟཾ, ཀཱ་ལེ་ན པ་རི་ཡ་ནྟཾ ཀཱ་ལ་པ་རི་ཡ་ནྟཾ, ཡ་ཐཱ་པ་རི་ཙྪི་ནྣོ ཝཱ ཀཱ་ལོ པ་རི་ཡ་ནྟོ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཀཱ་ལ་པ་རི་ཡ་ནྟཾ. ཡཱ་ཝ པཱ་ཎ་ནཾ ཛཱི་ཝ་ནཾ ཀོ་ཊི ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཨཱ་པཱ་ཎ་ཀོ་ཊི་ཀཾ. ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ལོ་ཀེ ནི་ཡུ་ཏྟཾ, ཏ་ཏྠ ཝཱ ཝི་དི་ཏ་ནྟི ལོ་ཀི་ཡཾ. ལོ་ཀཾ ཨུ་ཏྟ་ར་ཏཱི་ཏི ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཾ.

པ་ཙྩ་ཡ་ཏོ, ཕ་ལ་ཏོ ཙ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་པ་ཎཱི་ཏེ་ཧི ནི་ཧཱི་ནཾ, ཏེ་སཾ ཝཱ གུ་ཎེ་ཧི པ་རི་ཧཱི་ན་ནྟི ཧཱི་ནཾ. ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི པ་དྷཱ་ན་བྷཱ་ཝཾ ནཱི་ཏ་ནྟི པ་ཎཱི་ཏཾ. ཨུ་བྷི་ནྣ་མེ་ཝ ཝེ་མ་ཛ྄ཛྷེ བྷ་ཝཾ མ་ཛ྄ཛྷི་མཾ. ཨ་ཏྟཱ་དྷི་པ་ཏི་ཏོ ཨཱ་ག་ཏཾ ཨ་ཏྟཱ་དྷི་པ་ཏེ་ཡྻཾ. སེ་ས་པ་ད་དྭ་ཡེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཏ་ཎྷཱ་ཡ, དི་ཊྛི་ཡཱ ཝཱ པ་རཱ་མ་ཊྛཾ པ་དྷཾ་སི་ཏ་ནྟི པ་རཱ་མ་ཊྛཾ. ཏ་པྤ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཏོ ཨ་པ་རཱ་མ་ཊྛཾ. པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷ་ཀི་ལེ་སཾ པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷཾ. སི་ཀྑཱ་སུ ཛཱ་ཏཾ, སེ་ཀྑ་སྶ ཨི་ད་ནྟི ཝཱ སེ་ཀྑཾ. པ་རི་ནི་ཊྛི་ཏ་སི་ཀྑཱ་ཀི་ཙྩ་ཏཱ་ཡ ཨ་སེ་ཀྑ་དྷ་མྨ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཾ ཨ་སེ་ཀྑཾ. ཏ་དུ་བྷ་ཡ་པ་ཊི་ཀྑེ་པེ་ན ནེ་ཝ་སེ་ཀྑ་ནཱ་སེ་ཀྑཾ. ཧཱ་ནཾ བྷ་ཛ་ཏི, ཧཱ་ན་བྷཱ་གོ ཝཱ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཧཱ་ན་བྷཱ་གི་ཡཾ. སེ་སེ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨ་པྤ་པ་རི་མཱ་ཎ་ཏྟཱ པ་རི་ཡ་ནྟ་ཝ་ནྟཾ, པཱ་རི་སུ་དྡྷི་ཝ་ནྟ་ཉྩ སཱི་ལཾ པ་རི་ཡ་ནྟ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་སཱི་ལཾ. ཨ་ན་པྤ་པ་རི་མཱ་ཎ་ཏྟཱ ཨ་པ་རི་ཡ་ནྟཾ, པཱ་རི་སུ་དྡྷི་ཝ་ནྟ་ཉྩ སཱི་ལཾ ཨ་པ་རི་ཡ་ནྟ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་སཱི་ལཾ. ས་བྦ་སོ པུ་ཎྞཾ, པཱ་རི་སུ་དྡྷི་ཝ་ནྟ་ཉྩ སཱི་ལཾ པ་རི་པུ་ཎྞ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་སཱི་ལཾ.

༡༡. ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནཱཏི ‘‘སཱི་ལ་ན་ཊྛེ་ན སཱི་ལ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༧) ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟེ་ན ན་ཡེ་ན. ཨི་དཾ ཀ་ཏྟ་བྦ་ནྟི པ་ཉྙ་ཏྟ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་པཱུ་ར་ཎནྟི ཨི་དཾ ཨཱ་བྷི་ས་མཱ་ཙཱ་རི་ཀཾ ཀ་ཏྟ་བྦཾ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨེ་ཝཾ པ་ཉྙ་ཏྟ་སྶ སི་ཀྑཱ་པ་ད་སཱི་ལ་སྶ པཱུ་ར་ཎཾ. སི་ཀྑཱ་པ་ད་སཱི་ལཾ ཧི པཱུ་རེ་ནྟོ སི་ཀྑཱ་པ་ད་མྤི པཱུ་རེ་ཏི པཱ་ལེ་ཏི ནཱ་མ. སི་ཀྑཱ ཨེ་ཝ ཝཱ སི་ཀྑི་ཏ་བྦ་ཏོ, པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦ་ཏོ ཙ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ. ཏ་སྶ པཱུ་ར་ཎ་ནྟི་པི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཨི་དཾ ན ཀ་ཏྟ་བྦ་ནྟི པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ ཨ་ཀ་ར་ཎནྟི ཨི་དཾ དུ་ཙྩ་རི་ཏཾ ན ཀ་ཏྟ་བྦ་ནྟི བྷ་ག་ཝ་ཏཱ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ ཨ་ཀ་ར་ཎཾ ཝི་ར་མ་ཎཾ. ཙ་ར་ནྟི ཏ་སྨིནྟི ཏ་སྨིཾ སཱི་ལེ ཏཾ་ས་མ་ངྒི་ནོ ཙ་ར་ནྟཱི་ཏི སཱི་ལ་སྶ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཏཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ནྟོ ཏེ་སཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སཱི་ལེ་སུ པ་རི་པཱུ་ར་ཀཱ་རི་ཏཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི’’ཏི. ཝཱ་རི་ཏནྟི ཨི་དཾ ན ཀ་ཏྟ་བྦ་ནྟི པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟཾ ཨ་ཀ་པྤི་ཡཾ. ཏཱ་ཡ་ནྟཱིཏི ཨ་ཀ་ར་ཎེ་ནེ་ཝ ཏཱ་ཡ་ནྟི. ཏེ་ནཱཏི ཝཱ་རི་ཏྟ་སཱི་ལ་མཱ་ཧ. ཝཱ་རེ་ཏི ཝཱ ས་ཏྠཱ ཨེ་ཏྠ, ཨེ་ཏེ་ན ཝཱ་ཏི ཝཱ་རི་ཏཾ, སི་ཀྑཱ་པ་དཾ. ཏཾ ཨ་ཝི་ཀོ་པེ་ནྟོ ཏཱ་ཡ་ནྟི ཏེ་ནཱ་ཏི ཝཱ་རི་ཏྟཾ. ས་དྡྷཱ་ཝཱི་རི་ཡ་སཱ་དྷ་ནནྟི ས་དྡྷཱ་ཡ, ཨུ་ཊྛཱ་ན་ཝཱི་རི་ཡེ་ན ཙ སཱ་དྷེ་ཏ་བྦཾ. ན ཧི ཨ་ས་དྡྷོ, ཀུ་སཱི་ཏོ ཙ ཝ་ཏྟ་པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ པ་རི་པཱུ་རེ་ཏི, ས་དྡྷོ ཨེ་ཝ ས་ཏྠཱ་རཱ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟེ ཨ་ཎུ་མ་ཏྟེ་པི ཝ་ཛྫེ བྷ་ཡ་ད་སྶཱ་ཝཱི ས་མཱ་དཱ་ཡ སི་ཀྑ་ཏི སི་ཀྑཱ་པ་དེ་སཱུ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་དྡྷཱ་སཱ་དྷ་ནཾ ཝཱ་རི་ཏྟ’’ནྟི.

ཨ་དྷི་སཱི་ལ་སི་ཀྑཱ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏྟཱ ཨ་བྷི་ཝི་སི་ཊྛོ ས་མཱ་ཙཱ་རོ་ཏི ཨ་བྷི་ས་མཱ་ཙཱ་རོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་ཏྟ་མ་ས་མཱ་ཙཱ་རོ’’ཏི. ཨ་བྷི་ས་མཱ་ཙཱ་རོ་ཝ ཨཱ་བྷི་ས་མཱ་ཙཱ་རི་ཀཾ, ཡ་ཐཱ ཝེ་ན་ཡི་ཀོ་ཏི (ཨ. ནི. ༨.༡༡; པཱ་རཱ. ༨) ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨ་བྷི་ས་མཱ་ཙཱ་རོ ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་ནི་དྡེ་ས་ཏོ མ་གྒ་སཱི་ལཾ, ཕ་ལ་སཱི་ལ་ཉྩ, ཏཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཨུ་དྡི་སྶ ཏ་ད་ཏྠཾ ཏ་པྤ་ཡོ་ཛ་ནཾ པ་ཉྙ་ཏྟཾ ཨཱ་བྷི་ས་མཱ་ཙཱ་རི་ཀཾ. སུ་པ་རི་སུ་དྡྷཱ་ནི ཏཱི་ཎི ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨཱ་ནི, ཙ་ཏྟཱ་རི ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨཱ་ནི, སུ་པ་རི་སུ་དྡྷོ ཨཱ་ཛཱི་ཝོ་ཏི ཨི་དཾ ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཊྛ་མ་ཀཾ. ཏ་ཏྠ ཀཱ་མཾ ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཧེ་ཏུ་ཀ་ཏོ ས་ཏྟ་ཝི་དྷ་དུ་ཙྩ་རི་ཏ་ཏོ ཝི་ར་ཏི ས་མྨཱ་ཨཱ་ཛཱི་ཝོ་ཏི སོ་པི ས་ཏྟ་ཝི་དྷོ ཧོ་ཏི, ས་མྨཱ་ཛཱི་ཝ་ཏཱ་སཱ་མ་ཉྙེ་ན པ་ན ཏཾ ཨེ་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཐ ཝཱ ཏི་ཝི་དྷ་ཀུ་ཧ་ན་ཝ་ཏྠུ་ས་ནྣི་སྶ་ཡ་ཏོ མི་ཙྪཱ་ཛཱི་ཝ་ཏོ ཝི་ར་ཏིཾ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟོ ‘‘ཨཱ་ཛཱི་ཝོ སུ་པ་རི་སུ་དྡྷོ’’ཏི. སེ་ཊྛ་ཙ་རི་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ མ་གྒོ ཨེ་ཝ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ནྟི མ་གྒ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ, ཏ་སྶ. ཨཱ་དི་བྷཱ་ཝ་བྷཱུ་ཏནྟི ཨཱ་དི་མྷི བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦ་ཏཾ ནི་པྥཱ་དེ་ཏ་བྦ་ཏཾ བྷཱུ་ཏཾ པ་ཏྟཾ ཨཱ་དི་བྷཱ་ཝ་བྷཱུ་ཏཾ. ཀི་ཉྩཱ་པི དེ་ས་ནཱ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན ས་མྨཱ་དི་ཊྛི ཨཱ་དི, པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཀྐ་མེ་ན པ་ན ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཊྛ་མ་ཀ་སཱི་ལཾ ཨཱ་དཱི་ཏི. ཏ་སྶ ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱཏི ཨཱ་བྷི་ས་མཱ་ཙཱ་རི་ཀ་སྶ ས་མྤ་ཛྫ་ནེ་ན པ་རི་པཱུ་ར་ཎེ་ན ཨཱ་དི་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ཀཾ ས་མྤ་ཛྫ་ཏི. ཡོ ཧི ལ་ཧུ་ཀཱ་ནི་པི ཨ་པྤ་སཱ་ཝ་ཛྫཱ་ནི པ་རི་ཝ་ཛྫེ་ཏི, སོ ག་རུ་ཀཱ་ནི མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཛྫཱ་ནི བ་ཧྭཱ་དཱི་ན་ཝཱ་ནི པ་རི་ཝ་ཛྫེ་སྶ་ཏཱི་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝ ན་ཏྠཱི་ཏི. སུ་ཏྟཾ པ་ན ཨེ་ཏ་མ་ཏྠཾ བྱ་ཏི་རེ་ཀ་ཝ་སེ་ན ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏི. ཏ་ཏྠ དྷ་མྨནྟི སཱི་ལཾ. ཏཾ ཧི ཨུ་པ་རི་གུ་ཎ་ཝི་སེ་སཱ་ནཾ དྷཱ་ར་ཎ་ཊྛེ་ན དྷ་མྨོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི.

ཝི་ར་ཏི་སཱི་ལ་སྶ ཨི་ཏ་ར་སཱི་ལེ་ན ས་ཏི་པི ས་མྤ་ཡོ་གཱ་དི་ཀེ ཨ་ས་མྨི་སྶ་ཀ་ཏཱ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཝེ་ར་མ་ཎི་མ་ཏྟ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ.

‘‘ནི་སྶི་ཏཱ་ནི་སྶི་ཏ་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ནི་སྶ་ཡཾ ཏཱ་ཝ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ནི་སྶ་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཏ་ཎྷཱ་ཙ་རི་ཏེ་ན ནི་སྶ་ཡི་ཏ་བྦ་ཏོ ཏ་ཎྷཱ་ཝ ཏ་ཎྷཱ་ནི་སྶ་ཡོ. ཏ་ཐཱ དི་ཊྛི་ནི་སྶ་ཡོ. དི་ཊྛི་ཙ་རི་ཏོ ཧི ཨ་ས་ཏི་པི དི་ཊྛི་ཡཱ ཏ་ཎྷཱ་ཝི་ར་ཧེ དི་ཊྛི་ནི་སྶི་ཏོ་ཝ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. དེ་ཝོཏི ཙ་ཏུ་མ་ཧཱ་རཱ་ཛ་ས་ཀྐ་སུ་ཡཱ་མཱ་དི་པཱ་ཀ་ཊ་དེ་ཝ་མཱ་ཧ. དེ་ཝ་ཉྙ་ཏ་རོཏི ཨ་པཱ་ཀ་ཊཾ. ཏ་ཎྷཾ ཨེ་ཝ ནི་སྶི་ཏ་ནྟི ཏ་ཎྷཱ་ནི་སྶི་ཏཾ. ཏ་ཎྷཱ་ཡ ནི་སྶི་ཏ་ནྟི ཙ ཀེ་ཙི ཝ་ད་ནྟི. ཏེ་སཾ ‘‘དྭེ ནི་སྶ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི. སུ་དྡྷི་དི་ཊྛི་ཡཱཏི ‘‘ཨི་ཏི སཾ་སཱ་ར་སུ་དྡྷི བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟ་དི་ཊྛི་ཡཱ, ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཾ སཱི་ལ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏ་སྶེ་ཝཱཏི ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་སྶེ་ཝ ས་མྦྷཱ་ར་བྷཱུ་ཏཾ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཾ, ཝི་ཝ་ཊྚཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ནྟི ཨ་ཏྠོ.

ཀཱ་ལ་པ་རི་ཙྪེ་དཾ ཀ་ཏྭཱཏི ‘‘ཨི་མ་ཉྩ ར་ཏྟིཾ, ཨི་མ་ཉྩ དི་ཝ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཨ. ནི. ༨.༤༡) ཝི་ཡ ཀཱ་ལ་ཝ་སེ་ན པ་རི་ཙྪེ་དཾ ཀ་ཏྭཱ. ཀཱ་ལ་པ་རི་ཙྪེ་དཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ས་མཱ་དི་ནྣ་མྤི ཨ་ནྟ་རཱ་ཝི་ཙྪི་ནྣཾ ས་མྤ་ཏྟ་ཝི་ར་ཏི་ཝ་སེ་ན ཡཱ་ཝ་ཛཱི་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཏ་མྤི ཨཱ་པཱ་ཎ་ཀོ་ཊི་ཀཾ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡཱ་ཝ་ཛཱི་ཝཾ ས་མཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ ཏ་ཐེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟི་ཏ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ.

ལཱ་བྷ་ཡ་ས་ཉཱ་ཏི་ཨ་ངྒ་ཛཱི་ཝི་ཏ་ཝ་སེ་ནཱཏི ལཱ་བྷ་ཡ་སཱ་ནཾ ཨ་ནུ་པྤ་ནྣཱ་ནཾ ཨུ་པྤཱ་ད་ན་ཝ་སེ་ན, ཨུ་པྤ་ནྣཱ་ནཾ ར་ཀྑ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཙེ་ཝ ཝ་ཌྜྷ་ན་ཝ་སེ་ན ཙ ཉཱ་ཏི་ཨ་ངྒ་ཛཱི་ཝི་ཏཱ་ནཾ ཨ་ཝི་ནཱ་ས་ན་ཝ་སེ་ན. ཀིཾ སོ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མི་སྶ་ཏཱིཏི ཡོ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མཱ་ཡ ཙི་ཏྟ་མྤི ན ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏི, སོ ཀཱ་ཡ་ཝཱ་ཙཱ་ཧི ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཀིཾ ཨི་དཾ, ན་ཏྠེ་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. པ་ཊི་ཀྑེ་པེ ཧི ཨ་ཡཾ ཀིཾ-ས་དྡོ.

ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝ་ཎོ ཝི་ཡ ཨཱ་ས་ཝེ ཀཱ་མཱ་ས་ཝཱ་དི་ཀེ པ་གྒྷ་ར་ཏཱི་ཏི ས་མྤ་ཡོ་ག་བྷཱ་ཝཱ་བྷཱ་ཝེ་པི ས་ཧཱ་ས་ཝེ་ཧཱི་ཏི སཱ་ས་ཝཾ. ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀ་དྷ་མྨ་ཛཱ་ཏ་ནྟི སཱི་ལཾ ཏ་པྤ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘སཱ་ས་ཝཾ སཱི་ལཾ ལོ་ཀི་ཡ’’ནྟི. བྷ་ཝ་ཝི་སེ་སཱ ས་མྤ་ཏྟི་བྷ་ཝཱ. ཝི་ན་ཡོཏི ཝི་ན་ཡ་པ་རི་ཡ་ཏྟི, ཏ་ཏྠ ཝཱ ཨཱ་ག་ཏ་སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནི. པཱ་མོ་ཛྫཾ ཏ་རུ་ཎ་པཱི་ཏི. ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ནཾ ས་པ་ཙྩ་ཡ་ནཱ་མ་རཱུ་པ་ད་སྶ་ནཾ, ཏ་ད་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ ཝཱ ཏ་རུ་ཎ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ. ནི་བྦི་དཱཏི ནི་བྦི་དཱ་ཉཱ་ཎཾ. ཏེ་ན བ་ལ་ཝ་ཝི་པ་སྶ་ན་མཱ་ཧ. ཝི་རཱ་གོ མ་གྒོ. ཝི་མུ་ཏྟི ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལཾ. ཝི་མུ་ཏྟི་ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ནཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ. ཀ་ཐཱཏི ཝི་ན་ཡ་ཀ་ཐཱ. མ་ནྟ་ནཱཏི ཝི་ན་ཡ་ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ. ཨུ་པ་ནི་སཱཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཀཱ་ར་ཎ་པ་ར་མྤ་རཱ་ས་ངྑཱ་ཏོ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡོ. ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཾ མ་གྒ་ཕ་ལ་ཙི་ཏྟ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཾ ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཊྛ་མ་ཀ་སཱི་ལཾ. ཏ་ཏྠ མ་གྒ་སཱི་ལཾ བྷ་ཝ་ནི་སྶ་ར་ཎཱ་ཝ་ཧཾ ཧོ་ཏི, པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཉཱ་ཎ་སྶ ཙ བྷཱུ་མི, ཕ་ལ་སཱི་ལཾ པ་ན པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ་ཉཱ་ཎ་སྶེ་ཝ བྷཱུ་མི.

༡༢. ཧཱི་ནཱ་དྷི་མུ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ཚ་ནྡཱ་དཱི་ན་མྤི ཧཱི་ན་ཏཱ. པ་ཎཱི་ཏཱ་དྷི་མུ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན པ་ཎཱི་ཏ་ཏཱ. ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ཝེ་མ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ཏཱ. ཡ་ཐེ་ཝ ཧི ཀ་མྨཾ ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ན་ཝ་སེ་ན ཧཱི་ནཱ་དི་བྷེ་ད་བྷི་ནྣཾ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཚ་ནྡཱ་ད་ཡོ་པི པ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་ཀཱ་ར་ཝ་སེ་ན. སོ ཙ ནེ་སཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་ཀཱ་རོ ཨ་དྷི་མུ་ཏྟི་བྷེ་དེ་ནཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཡ་ས་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡཱཏི ཀི་ཏྟི་སི་ལོ་ཀཱ་བྷི་ར་ཏི་ཡཱ, པ་རི་ཝཱ་རི་ཙྪཱ་ཡ ཝཱ. ‘‘ཀ་ཐཾ ནཱ་མ མཱ་དི་སོ ཨཱི་དི་སཾ ཀ་རེ་ཡྻཱ’’ཏི པཱ་པ་ཛི་གུ་ཙྪཱ་ཡ ཨ་རི་ཡ་བྷཱ་ཝཾ ནི་སྶཱ་ཡ. ཨ་ནུ་པ་ཀྐི་ལི་ཊྛནྟི ཨ་ཏྟུ་ཀྐཾ་ས་ན་པ་ར་ཝ་མྦྷ་ནཱ་ཧི, ཨ་ཉྙེ་ཧི ཙ ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་སེ་ཧི ཨ་ནུ་པ་ཀྐི་ལི་ཊྛཾ. བྷ་ཝ་བྷོ་ག་ཏྠཱ་ཡཱཏི བྷ་ཝ་ས་མྤ་ཏྟི་ཨ་ཏྠ་ཉྩེ་ཝ བྷོ་ག་ས་མྤ་ཏྟི་ཨ་ཏྠ་ཉྩ. ཨ་ཏྟ་ནོ ཝི་མོ་ཀྑ་ཏྠཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟི་ཏནྟི སཱ་ཝ་ཀ་པ་ཙྩེ་ཀ་བོ་དྷི་ས་ཏྟ་སཱི་ལ་མཱ་ཧ. ས་བྦ་ས་ཏྟཱ་ནཾ ཝི་མོ་ཀྑ་ཏྠཱ་ཡཱཏི ས་བྦ་ས་ཏྟཱ་ནཾ སཾ་སཱ་ར་བ་ནྡྷ་ན་ཏོ ཝི་མོ་ཙ་ན་ཏྠཱ་ཡ. པཱ་ར་མི་ཏཱ་སཱི་ལཾ མ་ཧཱ་བོ་དྷི་ས་ཏྟ་སཱི་ལཾ. ཡཱ ཀ་རུ་ཎཱུ་པཱ་ཡ་ཀོ་ས་ལླ་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏཱ མ་ཧཱ་བོ་དྷིཾ ཨཱ་ར་བྦྷ པ་ཝ་ཏྟཱ པ་ར་མུ་ཀྐཾ་ས་ག་ཏ་སོ་ཙེ་ཡྻ་ས་ལླེ་ཁཱ དེ་ས་ཀཱ་ལ་ས་ཏྟཱ་དི་ཝི་ཀ་པྤ་ར་ཧི་ཏཱ སཱི་ལ་པཱ་ར་མི་ཏཱ.

ཨ་ན་ནུ་རཱུ་པནྟི ཨ་སཱ་རུ་པྤཾ. ཨ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ ག་རུ ཨ་དྷི་པ་ཏི ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཏྟ་ག་རུ, ལ་ཛྫཱ་དྷི་ཀོ. ཨ་ཏྟཱ་དྷི་པ་ཏི་ཏོ ཨཱ་ག་ཏཾ ཨ་ཏྟཱ་དྷི་པ་ཏེ་ཡྻཾ. ལོ་ཀོ ཨ་དྷི་པ་ཏི ག་རུ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ལོ་ཀཱ་དྷི་པ་ཏི, ཨོ་ཏྟ་པྤཱ་དྷི་ཀོ. དྷ་མྨོ ནཱ་མཱ་ཡཾ མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ ཨེ་ཀ་ནྟ་ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀོ, སོ ཙ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ་ཝ པཱུ་ཛེ་ཏ་བྦོ. ཏ་སྨཱ ‘‘ནཾ སཱི་ལ་ས་མྤ་དཱ་ཡ པཱུ་ཛེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ དྷ་མྨ་མ་ཧ་ཏྟཾ པཱུ་ཛེ་ཏུ་ཀཱ་མེ་ན.

པ་རཱ་མ་ཊྛ་ཏྟཱཏི པ་རཱ་བྷ་ཝ་ཝ་སེ་ན ཨཱ་མ་ཊྛ་ཏྟཱ. ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛི་ཡོ ཧི ‘‘ཨི་མི་ནཱ་ཧཾ སཱི་ལེ་ན དེ་ཝོ ཝཱ བྷ་ཝི་སྶཱ་མི དེ་ཝ་ཉྙ་ཏ་རོ ཝཱ, ཨི་མི་ནཱ མེ སཱི་ལེ་ན སཾ་སཱ་ར་སུ་དྡྷི བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི པ་ཝ་ཏྟ་སྶ སཱི་ལཾ པ་རཱ་མ་ས་ནྟི་ཡོ ཏཾ པ་རཱ་བྷ་ཝཾ པཱ་པེ་ནྟི མ་གྒ་སྶ ཨ་ནུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ. པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་ཀ་ལྱཱ་ཎ་ཀ་སྶཱཏི པུ་ཐུ་ཛྫ་ནེ་སུ ཀ་ལྱཱ་ཎ་ཀ་སྶ. སོ ཧི པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ་ཝ ཧུ་ཏྭཱ ཀ་ལྱཱ་ཎེ་ཧི སཱི་ལཱ་དཱི་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ. པ་རཱ་མ་ས་ན་ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཏོ, ས་མུ་ཙྪི་ནྡ་ན་ཏོ ཙ ཏེ་ཧི ན པ་རཱ་མ་ཊྛ་ནྟི ཨ་པ་རཱ་མ་ཊྛཾ. ཏ་སྶ ཏ་སྶ ཀི་ལེ་ས་ད་ར་ཐ་སྶ པ་ཊི་པྤ་སྶ་མྦྷ་ན་ཏོ ཝཱུ་པ་ས་མ་ན་ཏོ པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷཾ.

ཀ་ཏ་པ་ཊི་ཀ་མྨནྟི ཝུ་ཊྛཱ་ན་དེ་ས་ནཱ་ཧི ཡ་ཐཱ་དྷ་མྨཾ ཀ་ཏ་པ་ཊི་ཀཱ་རཾ. ཨེ་ཝཾ ཧི ཏཾ སཱི་ལཾ པ་ཊི་པཱ་ཀ་ཏི་ཀ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏཾ ཝི་སུ་དྡྷ’’ནྟི. ‘‘ཀ་ཏ་པ་ཊི་ཀ་མྨ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ཙ ‘‘ན པུ་ནེ་ཝཾ ཀ་རི་སྶ’’ནྟི ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་མྤི ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ‘‘ཨ་ཙྪ་མཾ་སཾ ནུ ཁོ, སཱུ་ཀ་ར་མཾ་སཾ ནུ ཁོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝ་ཏྠུ་མྷི ཝཱ, ‘‘པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ ནུ ཁོ, དུ་ཀྐ་ཊཾ ནུ ཁོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཝཱ, ‘‘མ་ཡཱ ཏཾ ཝ་ཏྠུ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་ནྟཾ ནུ ཁོ, ན ནུ ཁོ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་ནྟ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཙཱ་རེ ཝཱ ཝེ་མ་ཏི་ཀ་སྶ སཾ་ས་ཡཱ་པ་ནྣ་སྶ. ཝི་སོ་དྷེ་ཏ་བྦཾ ཡ་ཐཱ་དྷ་མྨཾ པ་ཊི་ཀ་མྨེ་ན. ཝི་མ་ཏི ཨེ་ཝ ཝེ་མ་ཏི་ཀཾ, ཏ་སྨིཾ ཝེ་མ་ཏི་ཀེ ས་ཏི, ཝི་མ་ཏི་ཡཱ ཨུ་པྤ་ནྣཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝི་མ་ཏི པ་ཊི་ཝི་ནེ་ཏ་བྦཱཏི ས་ཡཾ ཝཱ ཏཾ ཝ་ཏྠུཾ ཝི་ཙཱ་རེ་ཏྭཱ, ཝི་ན་ཡ་དྷ་རེ ཝཱ པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ཀ་ངྑཱ ཝི་ནོ་དེ་ཏ་བྦཱ. ནི་ཀྐ་ངྑེ་ན པ་ན ཀ་པྤི་ཡཾ ཙེ ཀཱ་ཏ་བྦཾ, ཨ་ཀ་པྤི་ཡཾ ཙེ ཚ་ཌྜེ་ཏ་བྦཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་ཙྩ་སྶ ཕཱ་སུ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི.

‘‘ཙ་ཏཱུ་ཧི ཨ་རི་ཡ་མ་གྒེ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ མ་གྒ་ཕ་ལ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཾ སཱི་ལཾ མ་གྒ་ཕ་ལ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཾ ཝུ་ཏྟཾ. ས་མུ་དཱ་ཡེ་སུ པ་ཝ་ཏྟ་ཝོ་ཧཱ་རཱ ཨ་ཝ་ཡ་ཝེ་སུ་པི པ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི. སེ་སནྟི ས་བྦཾ ལོ་ཀི་ཡ་སཱི་ལཾ.

པ་ཀ་ཏི་པཱིཏི ས་བྷཱ་ཝོ་པི. སུ་ཁ་སཱི་ལོ ས་ཁི་ལོ སུ་ཁ་སཾ་ཝཱ་སོ. ཏེ་ན པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ནཱཏི པ་ཀ་ཏི་ཨ་ཏྠ་ཝཱ་ཙ་ཀ་ཏྠེ་ན. ཨེ་ཀ་ཙྩཾ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏཾ སཱི་ལཾ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་སཱི་ལེ་ན ཨེ་ཀ་ས་ངྒ་ཧ་ནྟི ཨ་ཀུ་ས་ལ་སྶེ་ཝཱ་ཡུ་ཛྫ་མཱ་ན་ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཏྠ ཨ་ཀུ་ས་ལ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཐཱ ཧི སེ་ཀྑ་ཏྟི་ཀཾ ཨི་དྷ ག་ཧི་ཏཾ, ཨི་དྷ ན ཨུ་པ་ནཱི་ཏཾ ཀུ་ས་ལ་ཏྟི་ཀ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝཱཏི ཝུ་ཏྟེ་ནེ་ཝ ན་ཡེ་ན ཀུ་ས་ལ་ཏྟི་ཀཾ ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཧཱི་ན་ཏྟི་ཀཱ་དཱི་ནཾ པ་ཉྩ་ནྣཾ ཏི་ཀཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཨ་སྶ སཱི་ལ་སྶ ཏི་ཝི་དྷ་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.

༡༣. ཡོ་དྷཱཏི ཡོ ཨི་དྷ. ཝ་ཏྠུ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མེཏི ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཝ་ཏྠུ་ནོ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ནེ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཙཱ་རེ. ཀཱ་མ་ས་ངྐ་པྤཱ་ད་ཡོ ན་ཝ མ་ཧཱ་ཝི་ཏ་ཀྐཱ མི་ཙྪཱ་ས་ངྐ་པྤཱ. ཨེ་ཝ་རཱུ་པ་སྶཱཏི ཨེ་དི་ས་སྶ. ཏ་སྶ ཧི སཱི་ལ་ཝ་ནྟེ ཨ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ དུ་སྶཱི་ལེ སེ་ཝ་ནྟ་སྶ ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཏེ་སཾ དི་ཊྛཱ་ནུ་ག་ཏིཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ནེ་ན པ་ཎྞ་ཏྟི་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མེ ཨ་དོ་ས་ད་སྶཱ་ཝི་ནོ མི་ཙྪཱ་ས་ངྐ་པྤ་བ་ཧུ་ལ་ཏཱ་ཡ མ་ན་ཙྪ་ཊྛཱ་ནི ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི ཨ་ར་ཀྑ་ཏོ སཱི་ལཾ ཨེ་ཀཾ་སེ་ནེ་ཝ ཧཱ་ན་བྷཱ་གི་ཡཾ ཧོ་ཏི, ན ཋི་ཏི་བྷཱ་གི་ཡཾ, ཀུ་ཏོ ཝི་སེ་སཱ་དི་བྷཱ་གི་ཡ་ཏཱ. སཱི་ལ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱཏི སཱི་ལ་པཱ་རི་པཱུ་རི་ཡཱ ཙ་ཏུ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་སཱི་ལེ་ན. ཨ་གྷ་ཊ་ནྟ་སྶ ཨུ་ཏྟ་རཱིཏི ཨུ་ཏྟ་རི ཝི་སེ་སཱ་དྷི་ག་མཱ་ཡ ཨ་ཝཱ་ཡ་མ་ནྟ་སྶ. ཋི་ཏི་བྷཱ་གི་ཡཾ སཱི་ལཾ བྷ་ཝ་ཏི ཨ་ས་མཱ་དྷི་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཡ་ཏྟཱ. ས་མྤཱ་དི་ཏེ ཧི ས་མཱ་དྷི་སྨིཾ སཱི་ལ་སྶ ས་མཱ་དྷི་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཡ་ཏཱ ནི་ཙྪི་ཡ་ཏི. ས་མཱ་དྷ་ཏྠཱ་ཡཱཏི ས་མ་ཐ་ཝ་སེ་ན ས་མཱ་དྷཱ་ན་ཏྠཱ་ཡ. ནི་བྦི་དནྟི ཝི་པ་སྶ་ནཾ. བ་ལ་ཝ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ནི་བྦི་དཱ་ག་ཧ་ཎཾ ཏཱ་ཝ་ཏཱ་པི སཱི་ལ་སྶ ནི་བྦེ་དྷ་བྷཱ་གི་ཡ་བྷཱ་ཝ་སི་དྡྷི་ཏོ.

ཡཱ་ནི ཙ སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནི ནེ་སཾ ར་ཀྑི་ཏ་བྦཱ་ནཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ, ཏཱ་ནི པ་ན ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཏོ ཨ་ཉྙཱ་ནི. ནེ་སནྟི ‘‘ར་ཀྑི་ཏ་བྦཱ་ནཱི’’ཏི པ་དཾ ཨ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ ཀ་ཏྟ་རི སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ, ཏེ་ཧི བྷི་ཀྑཱུ་ཧཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་ཏི ཝཱ ཨུ་སྶཱ་ཧེཏི ཨུ་སྶ་ཀྐི་ཏྭཱ སཱི་ལཱ་ནི ར་ཀྑི་ཏུཾ ཨུ་སྶཱ་ཧེ ས་ཏི. ད་སཱཏི སཱ་མ་ཎེ་རེ་ཧི ར་ཀྑི་ཏ་བྦ་སཱི་ལ་མཱ་ཧ གྷ་ཊི་ཀཱ་རཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ཡ. ཨ་ཊྛཱཏི ན་ཙྩཱ་དི་མཱ་ལཱ་དི་ཝེ་ར་མ་ཎིཾ ཨེ་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ས་བྦ་པ་ཙྪི་མ་ཝ་ཛྫཱ་ནི ཨ་ཊྛ.

ཨ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མོཏི པ་ཉྩ་ནྣཾ སཱི་ལཱ་ནཾ ཨ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མོ. པ་ཀ་ཏི་སཱི་ལནྟི ས་བྷཱ་ཝ་སཱི་ལཾ. ཏ་ཏྲཱུ་པ་པ་ཏྟི་ནི་ཡ་ཏཾ ཧི སཱི་ལཾ ཨུ་ཏྟ་ར་ཀུ་རུ་ཀཱ་ནཾ. མ་རི་ཡཱ་དཱ་ཙཱ་རི་ཏྟནྟི ཏ་སྶ ཏ་སྶ སཱ་ཝ་ཛྫ་སྶ ཨ་ཀ་ར་ཎེ མ་རི་ཡཱ་ད་བྷཱུ་ཏཾ, ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཀུ་ལཱ་དཱི་སུ པུ་བྦ་པུ་རི་སེ་ཧི ཋ་པི་ཏཾ ཙཱ་རི་ཏྟཾ. ཀུ་ལ་དེ་ས་པཱ་ས་ཎྜ་དྷ་མྨོ ཧི ‘‘ཨཱ་ཙཱ་ར་སཱི་ལ’’ནྟི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ. ཏ་ཏྠ ཀུ་ལ་དྷ་མྨོ ཏཱ་ཝ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་དཱི་ནཾ ཨ་མ་ཛྫ་པཱ་ནཱ་དི, དེ་ས་དྷ་མྨོ ཨེ་ཀ་ཙྩ་ཛ་ན་པ་ད་ཝཱ་སཱི་ནཾ ཨ་ཧིཾ་ས་ནཱ་དི, པཱ་ས་ཎྜ་དྷ་མྨོ ཏི་ཏྠི་ཡཱ་ནཾ ཡ་མ་ནི་ཡ་མཱ་དི. ཏི་ཏྠི་ཡ་མ་ཏཾ ཧི དི་ཊྛི་པཱ་སེ་ན, ཏ་ཎྷཱ་པཱ་སེ་ན ཙ ཌེ་ཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, པཱ་སཾ ཝཱ བཱ་དྷཾ ཨ་རི་ཡ་ཝི་ན་ཡ་སྶ ཌེ་ཏཱི་ཏི ‘‘པཱ་ས་ཎྜ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ‘‘པ་ཀ་ཏི་ཡཱ སཱི་ལ་ཝ་ཏཱི ཧོ་ཏཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ༢.༢༠) ཝ་ཙ་ན་ཏོ བོ་དྷི་ས་ཏྟ་མཱ་ཏུ པ་ཉྩ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་སཱི་ལཾ པ་རི་པུ་ཎྞ་མེ་ཝ. ཨི་དཾ པ་ན ཨུ་ཀྐཾ་ས་ག་ཏཾ བོ་དྷི་ས་ཏྟ་པི་ཏ་རི་པི ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་མ་ཏྟེ་ན་པི ཨ་སཾ་ཀི་ལི་ཊྛཾ ‘‘དྷ་མྨ་ཏཱ་སཱི་ལ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཀཱ་མ་གུ་ཎཱུ་པ་སཾ་ཧི་ཏནྟི ཀཱ་མ་ཀོ་ཊྛཱ་སེ་སུ ཨ་སྶཱ་དཱུ་པ་སཾ་ཧི་ཏཾ ཀཱ་མ་སྶཱ་ད་ག་དྷི་ཏཾ. དྷ་མྨ་ཏཱ་སཱི་ལནྟི དྷ་མྨ་ཏཱ་ཡ ཀཱ་ར་ཎ་ནི་ཡཱ་མེ་ན ཨཱ་ག་ཏཾ སཱི་ལཾ. སཱི་ལ་པཱ་ར་མིཾ ཧི པ་ར་མུ་ཀྐཾ་སཾ པཱ་པེ་ཏྭཱ ཀུ་ཙྪི་ག་ཏ་སྶ མ་ཧཱ་བོ་དྷི་ས་ཏྟ་སྶ སཱི་ལ་ཏེ་ཛེ་ན གུ་ཎཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན བོ་དྷི་ས་ཏྟ་མཱ་ཏུ ས་ར་སེ་ནེ་ཝ པ་ར་མ་ས་ལླེ་ཁ་པྤ་ཏྟཾ སཱི་ལཾ ཧོ་ཏི. མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པཱ་དཱི་ནནྟི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན བྷ་དྡཱ་དི་ཀེ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཏེ ཀི་ར སུ་ཙི་རཾ ཀཱ་ལཾ སུ་པ་རི་སུ་དྡྷ་སཱི་ལཱ ཨེ་ཝ ཧུ་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ཏཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སུ་དྡྷ་ས་ཏྟཱ་ན’’ནྟི. ཏཱ་སུ ཏཱ་སུ ཛཱ་ཏཱི་སཱུཏི སཱི་ལ་ཝ་རཱ་ཛ་མ་ཧིཾ་ས་རཱ་ཛཱ་དི་ཛཱ་ཏཱི་སུ. པུ་བྦེ པུ་རི་མ་ཛཱ་ཏི་ཡཾ སི་དྡྷོ ཧེ་ཏུ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི པུ་བྦ་ཧེ་ཏུ་ཀ་སཱི་ལཾ. ཨི་དཾ པ་ན པ་ཀ་ཏི་སཱི་ལཱ་དི་ས་མཱ་དཱ་ནེ་ན ཝི་ནཱ ཨ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ས་མྤ་ཏྟ་ཝི་ར་ཏི་ས་ངྒ་ཧཾ ད་ཊྛ་བྦཾ.

ཡཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ སཱི་ལ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨི་དྷཱཏི ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་སཱི་ལ་པ་རི་པཱུ་ར་ཀ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ ས་ནྣི་སྶ་ཡ་བྷཱུ་ཏ་སཱ་ས་ན་པ་རི་དཱི་པ་ནཾ, ཨ་ཉྙ་སཱ་ས་ན་སྶ ཙ ཏ་ཐཱ་བྷཱ་ཝ་པ་ཊི་སེ་དྷ་ནཾ. ཝུ་ཏྟཾ ཧེ་ཏཾ ‘‘ཨི་དྷེ་ཝ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་མ་ཎོ…པེ… སུ་ཉྙཱ པ་ར་པྤ་ཝཱ་དཱ ས་མ་ཎེ་བྷི ཨ་ཉྙེ་ཧཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ༢.༢༡༤; མ. ནི. ༡.༡༣༩; ཨ. ནི. ༤.༢༤༡). བྷི་ཀྑཱུཏི ཏ་སྶ སཱི་ལ་སྶ པ་རི་པཱུ་ར་ཀ་པུ་གྒ་ལ་པ་རི་དཱི་པ་ནཾ. པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་ར་སཾ་ཝུ་ཏོཏི ཨི་ད་མ་སྶ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཱི་ལེ པ་ཏི་ཊྛི་ཏ་བྷཱ་ཝ་པ་རི་དཱི་པ་ནཾ. ཝི་ཧ་ར་ཏཱིཏི ཨི་ད་མ་སྶ ཏ་ད་ནུ་རཱུ་པ་ཝི་ཧཱ་ར་ས་མ་ངྒི་བྷཱ་ཝ་པ་རི་དཱི་པ་ནཾ. ཨཱ་ཙཱ་ར་གོ་ཙ་ར་ས་མྤ་ནྣོཏི ཨི་དཾ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་ར་སྶ, ཨུ་པ་རི་ཨ་དྷི་ག་ནྟ་བྦ་གུ་ཎཱ་ན་ཉྩ ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཀ་དྷ་མྨ་པ་རི་དཱི་པ་ནཾ. ཨ་ཎུ་མ་ཏྟེ་སུ ཝ་ཛྫེ་སུ བྷ་ཡ་ད་སྶཱ་ཝཱིཏི ཨི་དཾ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་ཏོ ཨ་ཙ་ཝ་ན་བྷཱ་ཝ་པ་རི་དཱི་པ་ནཾ. ས་མཱ་དཱ་ཡཱཏི སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནཾ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ ཨཱ་དཱ་ན་པ་རི་དཱི་པ་ནཾ. སི་ཀྑ་ཏཱིཏི སི་ཀྑཱ་ཡ ས་མ་ངྒི་བྷཱ་ཝ་པ་རི་དཱི་པ་ནཾ. སི་ཀྑཱ་པ་དེ་སཱུཏི སི་ཀྑི་ཏ་བྦ་དྷ་མྨ་པ་རི་དཱི་པ་ནཾ. ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏཾ པ་ར་ཏོ ཨཱ་ཝི བྷ་ཝི་སྶ་ཏི.

སོཏི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་ར་སཱི་ལེ པ་ཏི་ཊྛི་ཏ་བྷི་ཀྑུ. ཏེ་ན ཡཱ་དི་ས་སྶ ཨི་ནྡྲི་ཡ་སཾ་ཝ་ར་སཱི་ལཾ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦཾ, ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. ཙ་ཀྑུ་ནཱཏི ཡ་ཏོ སོ སཾ་ཝ་རོ, ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. རཱུ་པནྟི ཡ་ཏྠ སོ སཾ་ཝ་རོ, ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. དི་སྭཱ ན ནི་མི་ཏྟ་གྒཱ་ཧཱི ཧོ་ཏི ནཱ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ན་གྒཱ་ཧཱིཏི སཾ་ཝ་ར་སྶ ཨུ་པཱ་ཡཾ ད་སྶེ་ཏི. ཡ་ཏྭཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ…པེ… ཨ་ནྭཱ་སྶ་ཝེ་ཡྻུནྟི སཾ་ཝ་ར་སྶ པ་ཊི་པ་ཀྑཾ ཏ་ཏྠ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི. སཾ་ཝ་རཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ཏཱིཏི པ་གེ་ཝ ས་ཏི་ཡཱ ཨུ་པ་ཊྛ་པེ་ཏ་བྦ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. ར་ཀྑ་ཏི ཙ་ཀྑུ་ནྡྲི་ཡནྟི ས་ཏི་ཡཱ ཨུ་པ་ཊྛཱ་པ་ན་མེ་ཝ ཙ་ཀྑུ་ནྡྲི་ཡ་སྶ ཨཱ་ར་ཀྑཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཙ་ཀྑུ་ནྡྲི་ཡེ སཾ་ཝ་རཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱིཏི ཏ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཱ ས་ཏི་ཡེ་ཝེ་ཏྠ སཾ་ཝ་རོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་སྶ ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཚ་ནྣཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནནྟི ‘‘ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཧེ་ཏུ ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཀཱ་ར་ཎཱ ཨ་ས་ནྟཾ ཨ་བྷཱུ་ཏཾ ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨཾ ཨུ་ལླ་པ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨཱ་ག་ཏཱ་ནཾ ཚ་ནྣཾ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་དི་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟཱ་ནཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནཾ. སཱ་མ་ནྟ་ཛ་པྤ་ནཱ་དི་ནཱ ཏི་ཝི་དྷེ་ན ཀུ་ཧ་ན་ཝ་ཏྠུ་ནཱ ཝི་མྷཱ་པ་ནཾ ཀུ་ཧ་ནཱ. ཨ་ཏྟཱ་ནཾ, དཱ་ཡ་ཀཾ ཝཱ ཨུ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ སོ ཀི་ཉྩི ད་དཱ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཀ་ཐ་ནཾ ལ་པ་ནཱ. ནི་མི་ཏྟཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི པ་ཙྩ་ཡ་དཱ་ན་ས་ཉྙུ་པྤཱ་ད་ཀཾ ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨཾ, ཏེ་ན ནི་མི་ཏྟེ་ན ཙ་ར་ཏི, ནི་མི་ཏྟཾ ཝཱ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ནེ་མི་ཏྟི་ཀོ, ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ ནེ་མི་ཏྟི་ཀ་ཏཱ. ག་ནྡྷཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ ལཱ་བྷཱ་ཡ པ་རེ་སཾ ཨ་ཀྐོ་ས་ནཱ་དི་ནཱ ནི་པི་ས་ཏཱི་ཏི ནི་པྤེ་སོ, ནི་པྤེ་སོ་ཝ ནི་པྤེ་སི་ཀོ, ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ ནི་པྤེ་སི་ཀ་ཏཱ. མ་ཧི་ཙྪ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཏྟ་ནཱ ལ་དྡྷ་ལཱ་བྷེ་ན པ་ར་ཏོ ལཱ་བྷ་པ་རི་ཡེ་ས་ནཱ ལཱ་བྷེ་ན ལཱ་བྷཾ ནི་ཛི་གཱི་ས་ན་ཏཱ. ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ནནྟི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཨ་ནུ་པྤི་ཡ་བྷཱ་ཎི་ཏཱ་ཙཱ་ཊུ་ཀ་མྱ་ཏཱ་དིཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. པ་ཊི་ས་ངྑཱ་ནེ་ན པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ་ཡ པ་རི་སུ་དྡྷོ ཨ་སཾ་ཀི་ལི་ཊྛོ པ་ཊི་ས་ངྑཱ་ན་པ་རི་སུ་དྡྷོ. ཙ་ཏྟཱ་རོ པ་ཙྩ་ཡཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫཱི་ཡ་ནྟི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཙ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡ་པ་རི་བྷོ་གོ, ཏ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟཱ ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་ཙེ་ཏ་ནཱ.

པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་ར་སཱི་ལ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡༤. ཏ་ཏྲཱཏི ཏེ་སུ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་རཱ་དཱི་སུ. ཨཱ་དི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡཱཏི ‘‘ཨི་དྷ བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཝི་བྷ. ༥༠༨; དཱི. ནི. ༡.༡༩༤) ཨཱ་ག་ཏ་དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨཱ་དི་ཏོ པ་བྷུ་ཏི. ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཀ་ཐཱཏི ཏ་ཏྠ སཾ་ས་ཡ་ཝི་དྷ་མ་ནེ་ན ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཱ་ཝ་ཧཱ ཀ་ཐཱ. པ་ཋ་མ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ས་བྦ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྟཱ ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ པ་བྦ་ཛི་ཏཱ་ཝེ་ཎི་ཀཾ པ་རི་ཡཱ་ཡཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཚི་ནྣ་བྷི་ནྣ་པ་ཊ་དྷ་རཱ་དི་ཏཱ་ཡ ཝཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨེ་ཝཾ ཧི་སྶ པ་རི་པུ་ཎྞ་པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་ར་ཡོ་གྱ་ཏཱ ད་སྶི་ཏཱ ཧོ་ཏི. བྷི་ནྣ་པ་ཊ་དྷ་རཱ་དི་བྷཱ་ཝོ ཙ ནཱ་མ ད་ལི་དྡ་སྶཱ་པི ནི་གྒ་ཧི་ཏ་སྶ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཏ་ཏོ ཝི་སེ་སེ་ཏུཾ ‘‘ས་དྡྷཱ་པ་བྦ་ཛི་ཏོ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཡོ་གྱ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཀུ་ལ་པུ་ཏྟོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨཱ་ཙཱ་ར་ཀུ་ལ་པུ་ཏྟོ ཝཱ ཧི པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ཏི ཛཱ་ཏི་ཀུ་ལ་པུ་ཏྟོ ཝཱ. སི་ཀྑཱ་པ་ད་སཱི་ལནྟི ཙཱ་རི་ཏྟ་ཝཱ་རི་ཏྟ་པྤ་བྷེ་དཾ སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་སེ་ན པ་ཉྙ་ཏྟཾ སཱི་ལཾ. ཡོཏི ཨ་ནི་ཡ་མ་ནི་དྡེ་སོ ཡོ ཀོ་ཙི པུ་གྒ་ལོ. ནནྟི ཝི་ན་ཡ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཾ སཱི་ལཾ. ཏནྟི པུ་གྒ་ལཾ. མོ་ཀྑེ་ཏི ས་ཧ་ཀཱ་རི་ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨ་པཱ་ཡེ བྷ་ཝཱ་ནི ཨཱ་པཱ་ཡི་ཀཱ་ནི. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཏ་ད་ཉྙཾ ས་བྦ་སཾ་སཱ་ར་དུ་ཀྑཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. སཾ་ཝ་ར་ཎཾ ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་དྭཱ་རཱ་ནཾ པི་ད་ཧ་ནཾ. ཡེ་ན ཏེ སཾ་ཝུ་ཏཱ པི་ཧི་ཏཱ ཧོ་ནྟི, སོ སཾ་ཝ་རོ. ཡ་སྨཱ པ་ན སོ ས་ཏྟ་ནྣཾ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཀྑ་ནྡྷཱ་ནཾ ཨ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མོ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་པ་ཊི་པ་ཀྑོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཀཱ་ཡི་ཀ་ཝཱ་ཙ་སི་ཀ་སྶ ཨ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་སྶེ་ཏཾ ནཱ་མ’’ནྟི. པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་རེ་ན སཾ་ཝུ་ཏོཏི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་རེ་ན པི་ཧི་ཏ་ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་དྭཱ་རོ. ཏ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏོ ཙ ཡ་སྨཱ ཏཾ ཨུ་པེ་ཏོ ཏེ་ན ཙ ས་མ་ངྒཱི ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨུ་པ་ག་ཏོ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི.

ཨ་པ་རོ ན་ཡོ – ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ བ་ལ་ཝ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, པཱ་པ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ སུ་ཀ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ, པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཙ དུ་ཀྐ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ བ་ཧུ་ཀྑ་ཏྟུཾ ཨ་པཱ་ཡེ་སུ པ་ཏ་ན་སཱི་ལོ་ཏི པཱ་ཏཱི, པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ. ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཱ་ཡ ཝཱ བྷ་ཝཱ་དཱི་སུ ཀ་མྨ་ཝེ་ག་ཀྑི་ཏྟོ གྷ་ཊི་ཡ་ནྟཾ ཝི་ཡ ཨ་ན་ཝ་ཊྛཱ་ནེ་ན པ་རི་བྦྷ་མ་ན་ཏོ ག་མ་ན་སཱི་ལོ་ཏི པཱ་ཏཱི, མ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཏ་མྷི ཏ་མྷི ས་ཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡེ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་སྶ པཱ་ཏ་ན་སཱི་ལོ་ཏི པཱ་ཏཱི, ས་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ནོ, ཙི་ཏྟ་མེ་ཝ ཝཱ. ཏཾ པཱ་ཏི་ནཾ སཾ་སཱ་ར་དུ་ཀྑ་ཏོ མོ་ཀྑེ་ཏཱི་ཏི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཾ. ཙི་ཏྟ་སྶ ཧི ཝི་མོ་ཀྑེ་ན ས་ཏྟོ ‘‘ཝི་མུ་ཏྟོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཝུ་ཏྟཾ ཧི ‘‘ཙི་ཏྟ་ཝོ་དཱ་ནཱ ཝི་སུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟཱི’’ཏི, ‘‘ཨ་ནུ་པཱ་དཱ་ཡ ཨཱ་ས་ཝེ་ཧི ཙི་ཏྟཾ ཝི་མུ་ཏྟ’’ནྟི (མ་ཧཱ་ཝ. ༢༨) ཙ. ཨ་ཐ ཝཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དི་ནཱ ཧེ་ཏུ་ནཱ སཾ་སཱ་རེ པ་ཏ་ཏི ག་ཙྪ་ཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི པཱ་ཏཱི, ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ་ནཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཏ་ཎྷཱ་སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཝ་ཏཾ སཾ་ས་ར་ཏ’’ནྟི (སཾ. ནི. ༢.༡༢༤) ཧི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་སྶ པཱ་ཏི་ནོ ས་ཏྟ་སྶ ཏ་ཎྷཱ་དི་སཾ་ཀི་ལེ་ས་ཏྟ་ཡ་ཏོ མོ་ཀྑོ ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཾ. ‘‘ཀ་ཎྛེ་ཀཱ་ལོ༹’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ཡ་སྶ ས་མཱ་ས་སི་དྡྷི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨ་ཐ ཝཱ པཱ་ཏེ་ཏི ཝི་ནི་པཱ་ཏེ་ཏི དུ་ཀྑེ་ཏི པཱ་ཏི, ཙི་ཏྟཾ. ཝུ་ཏྟཾ ཧི ‘‘ཙི་ཏྟེ་ན ནཱི་ཡ་ཏི ལོ་ཀོ, ཙི་ཏྟེ་ན པ་རི་ཀ་སྶ་ཏཱི’’ཏི (སཾ. ནི. ༡.༦༢). ཏ་སྶ པཱ་ཏི་ནོ མོ་ཀྑོ ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཾ, པ་ཏ་ཏི ཝཱ ཨེ་ཏེ་ན ཨ་པཱ་ཡ་དུ་ཀྑེ, སཾ་སཱ་ར་དུ་ཀྑེ ཙཱ་ཏི པཱ་ཏཱི, ཏ་ཎྷཱ་དི་སཾ་ཀི་ལེ་སོ. ཝུ་ཏྟཾ ཧི ‘‘ཏ་ཎྷཱ ཛ་ནེ་ཏི པུ་རི་སཾ (སཾ. ནི. ༡.༥༥-༥༧), ཏ་ཎྷཱ་དུ་ཏི་ཡོ པུ་རི་སོ’’ཏི (ཨི་ཏི་ཝུ. ༡༥, ༡༠༥; ཨ. ནི. ༤.༩; མ་ཧཱ་ནི. ༡༩༡; ཙཱུ་ལ༹་ནི. པཱ་རཱ་ཡ་ནཱ་ནུ་གཱི་ཏི་གཱ་ཐཱ་ནི་དྡེ་ས) ཙ ཨཱ་དི. ཏ་ཏོ པཱ་ཏི་ཏོ མོ་ཀྑོ་ཏི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཾ. ཨ་ཐ ཝཱ པ་ཏ་ཏི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི པཱ་ཏཱི་ནི, ཚ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀ་བཱ་ཧི་རཱ་ནི ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི. ཝུ་ཏྟཾ ཧི ‘‘ཚ་སུ ལོ་ཀོ ས་མུ་པྤ་ནྣོ, ཚ་སུ ཀུ་བྦ་ཏི ས་ནྠ་ཝ’’ནྟི (སཾ. ནི. ༡.༧༠; སུ. ནི. ༡༧༡). ཏ་ཏོ ཚ་ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀ་བཱ་ཧི་རཱ་ཡ་ཏ་ན་ས་ངྑཱ་ཏ་ཏོ པཱ་ཏི་ཏོ མོ་ཀྑོ་ཏི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཾ. ཨ་ཐ ཝཱ པཱ་ཏོ ཝི་ནི་པཱ་ཏོ ཨ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི པཱ་ཏཱི, སཾ་སཱ་རོ. ཏ་ཏོ མོ་ཀྑོ་ཏི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཾ, ཨ་ཐ ཝཱ ས་བྦ་ལོ་ཀཱ་དྷི་པ་ཏི་བྷཱ་ཝ་ཏོ དྷ་མྨི་སྶ་རོ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘པ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. མུ་ཙྩ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི མོ་ཀྑོ, པ་ཏི་ནོ མོ་ཀྑོ ཏེ་ན པ་ཉྙ་ཏྟ་ཏྟཱ་ཏི པ་ཏི་མོ་ཀྑོ, པ་ཏི་མོ་ཀྑོ ཨེ་ཝ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཾ. ས་བྦ་གུ་ཎཱ་ནཾ ཝཱ མཱུ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨུ་ཏྟ་མ་ཊྛེ་ན པ་ཏི ཙ སོ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ན་ཏྠེ་ན མོ་ཀྑོ ཙཱ་ཏི པ་ཏི་མོ་ཀྑོ, པ་ཏི་མོ་ཀྑོ ཨེ་ཝ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་ནྟི མུ་ཁ་མེ་ཏཾ པ་མུ་ཁ་མེ་ཏ’’ནྟི (མ་ཧཱ་ཝ. ༡༣༥) ཝི་ཏྠཱ་རོ.

ཨ་ཐ ཝཱ པ-ཨི་ཏི པ་ཀཱ་རེ, ཨ་ཏཱི-ཏི ཨ་ཙྩ་ནྟ་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏོ, ཏ་སྨཱ པ་ཀཱ་རེ་ཧི ཨ་ཙྩ་ནྟཾ མོ་ཀྑེ་ཏཱི་ཏི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཾ. ཨི་དཾ ཧི སཱི་ལཾ ས་ཡཾ ཏ་ད་ངྒ་ཝ་སེ་ན, ས་མཱ་དྷི་ས་ཧི་ཏཾ པ་ཉྙཱ་ས་ཧི་ཏ་ཉྩ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཝ་སེ་ན, ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན ཙ ཨ་ཙྩ་ནྟཾ མོ་ཀྑེ་ཏི མོ་ཙེ་ཏཱི་ཏི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཾ, པ་ཏི པ་ཏི མོ་ཀྑོ་ཏི ཝཱ པ་ཏི་མོ་ཀྑོ, ཏ་མྷཱ ཏ་མྷཱ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་དོ་ས་ཏོ པ་ཙྩེ་ཀཾ མོ་ཀྑོ་ཏི ཨ་ཏྠོ, པ་ཏི་མོ་ཀྑོ ཨེ་ཝ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཾ. མོ་ཀྑོ་ཏི ཝཱ ནི་བྦཱ་ནཾ, ཏ་སྶ མོ་ཀྑ་སྶ པ་ཊི་བི་མྦ་བྷཱུ་ཏོ་ཏི པ་ཏི་མོ་ཀྑོ. སཱི་ལ་སཾ་ཝ་རོ ཧི སཱུ་རི་ཡ་སྶ ཨ་རུ་ཎུ་གྒ་མ་ནཾ ཝི་ཡ ནི་བྦཱ་ན་སྶ ཨུ་ད་ཡ་བྷཱུ་ཏོ ཏ་པྤ་ཊི་བྷཱ་གོ ཝི་ཡ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཀི་ལེ་ས་ནི་བྦཱ་པ་ན་ཏོ, པ་ཏི་མོ་ཀྑོ་ཡེ་ཝ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཾ. ཨ་ཐ ཝཱ མོ་ཀྑཾ པ་ཏི ཝ་ཏྟ་ཏི, མོ་ཀྑཱ་བྷི་མུ་ཁ་ནྟི ཝཱ པ་ཏི་མོ་ཀྑཾ, པ་ཏི་མོ་ཀྑ་མེ་ཝ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་ནྟི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ-ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨི་རི་ཡ་ཏཱིཏི ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏི. ‘‘ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་ར་སཱི་ལེ ཋི་ཏ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ཝི་ཧཱ་རོ ད་སྶི་ཏོ. པཱ་ལི༹་ཡནྟི ཛྷཱ་ན་ཝི་བྷ་ངྒ་པཱ་ལི༹་ཡཾ (ཝི་བྷ. ༥༠༨ ཨཱ་ད་ཡོ).

ཏ་ཏྠ ཀཱ་མཾ ས་མ་ཎ་ཙཱ་རཾ, ས་མ་ཎ་གོ་ཙ་ར་ཉྩ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨཱ་ཙཱ་ར་གོ་ཙ་ར་ས་མྤ་ནྣོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཡ་ཐཱ པ་ན མ་གྒཾ ཨཱ་ཙི་ཀྑ་ནྟོ ‘‘ཝཱ་མཾ མུ་ཉྩ, ད་ཀྑི་ཎཾ ག་ཎྷཱ’’ཏི ཝ་ཛྫེ་ཏ་བྦ་པུ་བྦ་ཀཾ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ ཝ་དེ་ཡྻ, ཡ་ཐཱ ཝཱ ས་སཱི་ས་ནྷཱ་ནེ་ན པ་ཧཱི་ན་སེ་ད་མ་ལ་ཛ་ལླི་ཀ་སྶ མཱ་ལཱ་ག་ནྡྷ་ཝི་ལེ་པ་ནཱ་དི་ཝི་བྷཱུ་ས་ན་སཾ་ཝི་དྷཱ་ནཾ ཡུ་ཏྟ་རཱུ་པཾ, ཨེ་ཝཾ པ་ཧཱི་ན་པཱ་པ་དྷ་མྨ་སྶ ཀ་ལྱཱ་ཎ་དྷ་མྨ་ས་མཱ་ཡོ་གོ ཡུ་ཏྟ་རཱུ་པོ་ཏི ‘‘ཨ་ཏྠི ཨཱ་ཙཱ་རོ, ཨ་ཏྠི ཨ་ནཱ་ཙཱ་རོ’’ཏི དྭ་ཡཾ ཨུ་དྡི་སི་ཏྭཱ ཨ་ནཱ་ཙཱ་རཾ ཏཱ་ཝ ཝི་བྷ་ཛི་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཏྠ ཀ་ཏ་མོ ཨ་ནཱ་ཙཱ་རོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཀཱ་ཡི་ཀོ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མོཏི ཏི་ཝི་དྷཾ ཀཱ་ཡ་དུ་ཙྩ་རི་ཏཾ. ཝཱ་ཙ་སི་ཀོ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མོཏི ཙ་ཏུ་བྦི་དྷཾ ཝ་ཙཱི་དུ་ཙྩ་རི་ཏཾ. ཀཱ་ཡི་ཀ་ཝཱ་ཙ་སི་ཀོཏི ཏ་དུ་བྷ་ཡཾ.

ཨེ་ཝཾ ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཊྛ་མ་ཀ་སཱི་ལ་སྶ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མོ ད་སྶི་ཏོ. ཨི་དཱ་ནི མཱ་ན་སཾ ཨ་ནཱ་ཙཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ས་བྦ་མྤི དུ་སྶཱི་ལྱཾ ཨ་ནཱ་ཙཱ་རོ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ཨེ་ཀ་ཙྩི་ཡཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨི་དྷེ་ཀ་ཙྩོ ཝེ་ལུ༹་དཱ་ནེ་ན ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཝེ་ལུ༹་དཱ་ནེ་ནཱཏི པ་ཙྩ་ཡུ་པྤཱ་ད་ན་ཏྠེ་ན ཝེ་ལུ༹་དཱ་ནེ་ན. པ་ཏྟ་དཱ་ནཱདཱི་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཝེ་ལཱུ༹ཏི མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ པ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ཝ་ཧོ ཡོ ཀོ་ཙི ཝེ་ལུ༹་ད་ཎྜོ. པ་ཏྟཾ ག་ནྡྷི་ཀཱ་དཱི་ནཾ ག་ནྡྷ་པ་ལི་ཝེ་ཋ་ནཱ་དི་ཨ་ཏྠཾ ཝཱ, ཏཱ་ལ་ནཱ་ལི༹་ཀེ་རཱ་དི་པ་ཏྟཾ ཝཱ. པུ་པྥཾ ཡཾ ཀི་ཉྩི མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ པ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ཝ་ཧཾ. ཏ་ཐཱ ཕ་ལཾ. སི་ནཱ་ནཾ སི་རཱི་ས་ཙུ་ཎྞཱ་དི་ནྷཱ་ནི་ཡ་ཙུ་ཎྞཾ. མ་ཏྟི་ཀཱ་པི ཨེ་ཏྠེ་ཝ ས་ངྒ་ཧཾ ག་ཙྪ་ཏི. ད་ནྟ་ཀ་ཊྛཾ ཡཾ ཀི་ཉྩི མུ་ཁ་སོ་དྷ་ན་ཏྠཾ ད་ནྟ་པོ་ནཾ. ཙཱ་ཊུ་ཀ་མྱ་ཏཱ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ དཱ་སཾ ཝི་ཡ ནཱི་ཙ་ཊྛཱ་ནེ ཋ་པེ་ཏྭཱ པ་ར་སྶ ཁ་ལི་ཏ་ཝ་ཙ་ནཾ ས་ཎྛ་པེ་ཏྭཱ པི་ཡ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ པ་གྒ་ཡ྄ཧ་ཝ་ཙ་ནཾ. མུ་གྒ་སཱུ་པྱ་ཏཱཏི མུ་གྒ་སཱུ་པ་ས་མ་ཏཱ ས་ཙྩཱ་ལི་ཀེ་ན ཛཱི་ཝི་ཏ་ཀ་པྤ་ནཾ. ཡ་ཐཱ ཧི མུ་གྒ་སཱུ་པེ པ་ཙྩ་ནྟེ བ་ཧཱུ མུ་གྒཱ པ་ཙྩ་ནྟི, ཀ་ཏི་པ་ཡཱ ན པ་ཙྩ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ས་ཙྩཱ་ལི་ཀེ་ན ཛཱི་ཝི་ཏ་ཀ་པྤ་ནེ བ་ཧུ ཨ་ལི་ཀཾ ཧོ་ཏི, ཨ་པྤ་ཀཾ ས་ཙྩ་ནྟི. པ་རི་བྷ་ཊ་ཏཱི་ཏི པ་རི་བྷ་ཊོ, པ་རེ་སཾ དཱ་ར་ཀེ པ་རི་ཧ་ར་ནྟོ. པ་རི་བྷ་ཊ་སྶ ཀ་མྨཾ པཱ་རི་བྷ་ཊྱཾ, སཱ ཨེ་ཝ པཱ་རི་བྷ་ཊྱ་ཏཱ, ཨ་ལ་ངྐ་ར་ཎཱ་དི་ནཱ ཀུ་ལ་དཱ་ར་ཀ་པ་རི་ཧ་ར་ཎ་སྶེ་ཏཾ ནཱ་མཾ. ཏེ་སཾ ཏེ་སཾ གི་ཧཱི་ནཾ གཱ་མ་ནྟ་ར་དེ་ས་ནྟ་རཱ་དཱི་སུ སཱ་ས་ན་པ་ཊི་སཱ་ས་ན་ཧ་ར་ཎཾ ཛ་ངྒྷ་པེ་ས་ནི་ཀཾ. ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་ཉྙ་ཏ་རེ་ནཱཏི ཨེ་ཏེ་སཾ ཝཱ ཝེ་ལུ༹་དཱ་ནཱ་དཱི་ནཾ ཝེ་ཛྫ་ཀ་མྨ་བྷ་ཎྜཱ་གཱ་རི་ཀ་ཀ་མྨ་པི་ཎྜ་པ་ཊི་པི་ཎྜ་ཀ་མྨ་ས་ངྒྷུ་པྤཱ་ད་ཙེ་ཏི་ཡུ་པྤཱ་ད་པ་ཊྛ་པ་ནཱ་དཱི་ནཾ ཝཱ མི་ཙྪཱ་ཛཱི་ཝེ་ན ཛཱི་ཝི་ཏ་ཀ་པྤ་ན་ཀ་ཀ་མྨཱ་ནཾ ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི. བུ་དྡྷ་པ་ཊི་ཀུ་ཊྛེ་ནཱཏི བུ་དྡྷེ་ཧི ག་ར་ཧི་ཏེ་ན པ་ཊི་སི་དྡྷེ་ན. མི་ཙྪཱ་ཛཱི་ཝེ་ནཱཏི ན ས་མྨཱ་ཨཱ་ཛཱི་ཝེ་ན. ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཨ་ནཱ་ཙཱ་རོཏི ཨ་ཡཾ ས་བྦོ་པི ‘‘ཨ་ནཱ་ཙཱ་རོ’’ཏི ཀ་ཐཱི་ཡ་ཏི. ཨཱ་ཙཱ་ར་ནི་དྡེ་སོ ཝུ་ཏྟ་པ་ཊི་པ་ཀྑ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

གོ་ཙ་ར་ནི་དྡེ་སེ་པི པ་ཋ་མཾ ཨ་གོ་ཙ་ར་སྶ ཝ་ཙ་ནེ ཀཱ་ར་ཎཾ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. གོ་ཙ་རོཏི པི་ཎྜ་པཱ་ཏཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཏྠཱ་ཡ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏུཾ ཡུ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནཾ. ཨ་ཡུ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་གོ་ཙ་རོ. ཝེ་སི་ཡཱ གོ་ཙ་རོ ཨ་སྶཱ་ཏི ཝེ་སི་ཡཱ་གོ་ཙ་རོ, མི་ཏྟ་ས་ནྠ་ཝ་ཝ་སེ་ན ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏ་བྦ་ཊྛཱ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཝེ་སི་ཡཱ ནཱ་མ རཱུ་པཱུ་པ་ཛཱི་ཝི་ནི་ཡོ, ཏཱ མི་ཏྟ་ས་ནྠ་ཝ་ཝ་སེ་ན ན ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏ་བྦཱ, ས་མ་ཎ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡ་ཀ་ར་ཏྟཱ, པ་རི་སུ་དྡྷཱ་ས་ཡ་སྶཱ་པི ག་ར་ཧ་ཧེ་ཏུ་ཏོ, ཏ་སྨཱ ད་ཀྑི་ཎཱ་དཱ་ན་ཝ་སེ་ན ས་ཏིཾ ཨུ་པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ་ཝ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏ་བྦཱ. ཝི་དྷ་ཝཱ ཝུ་ཙྩ་ནྟི མ་ཏ་པ་ཏི་ཀཱ, པ་ཝུ་ཏྠ་པ་ཏི་ཀཱ ཝཱ. ཐུ་ལླ་ཀུ་མཱ་རི་ཀཱཏི མ་ཧ་ལླི་ཀཱ ཨ་ནི་ཝི་ཊྛ་ཀུ་མཱ་རི་ཡོ, པ་ཎྜ་ཀཱཏི ན་པུཾ་ས་ཀཱ. ཏེ ཧི ཨུ་སྶ་ནྣ་ཀི་ལེ་སཱ ཨ་ཝཱུ་པ་ས་ནྟ་པ་རི་ལཱ༹་ཧཱ ལོ་ཀཱ་མི་ས་ས་ནྣི་སྶི་ཏ་ཀ་ཐཱ་བ་ཧུ་ལཱ, ཏ་སྨཱ ན ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏ་བྦཱ. བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡོ ནཱ་མ ཨུ་སྶ་ནྣ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཱ. ཏ་ཐཱ བྷི་ཀྑཱུ་པི. ཏེ་སཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཝི་ས་བྷཱ་ག་ཝ་ཏྠུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ས་ནྠ་ཝ་ཝ་སེ་ན ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ནེ ཀ་ཏི་པཱ་ཧེ་ནེ་ཝ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ནྟ་རཱ་ཡོ སི་ཡཱ, ཏ་སྨཱ ན ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏ་བྦཱ. གི་ལཱ་ན་པུ་ཙྪ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ནེ ས་ཏོ་ཀཱ་རི་ནཱ བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ. པཱ་ནཱ་གཱ་རནྟི སུ་རཱ་པཱ་ན་གྷ་རཾ. ཏཾ སོ་ཎྜ་ཛ་ནེ་ཧི ཨ་ཝི་ཝི་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཏེ་ཧི སོ་ཎྜ་ཏཱ་དི་ཝ་སེ་ན ན ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏ་བྦཾ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ནྟ་རཱ་ཡ་ཀ་ར་ཏྟཱ. སཾ་ས་ཊྛོ ཝི་ཧ་ར་ཏི རཱ་ཛཱུ་ཧཱིཏི་ཨཱ་དཱི་སུ རཱ་ཛཱ་ནོ ནཱ་མ ཡེ ར་ཛྫ་མ་ནུ་སཱ་ས་ནྟི. རཱ་ཛ་མ་ཧཱ་མ་ཏྟཱ རཱ་ཛི་སྶ་རི་ཡ་ས་དི་སཱ་ཡ ཨི་སྶ་རི་ཡ་མ་ཏྟཱ་ཡ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ. ཏི་ཏྠི་ཡཱཏི ཝི་པ་རཱི་ཏ་ད་སྶ་ནཱ བཱ་ཧི་ར་ཀ་པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀཱ. ཏི་ཏྠི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀཱཏི ཏེ་སུ ད་ལ༹ྷ་བྷ་ཏྟཱ པ་ཙྩ་ཡ་དཱ་ཡ་ཀཱ. ཨ་ན་ནུ་ལོ་མི་ཀེ་ན སཾ་ས་གྒེ་ནཱཏི ཏི་སྶ་ནྣཾ སི་ཀྑཱ་ནཾ ཨ་ན་ནུ་ལོ་མི་ཀེ་ན པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་བྷཱུ་ཏེ་ན སཾ་ས་གྒེ་ན སཾ་ས་ཊྛོ ཝི་ཧ་ར་ཏི, ཡེ་ན བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ནྟ་རཱ་ཡཾ ཝཱ ས་ལླེ་ཁ་པ་རི་ཧཱ་ནིཾ ཝཱ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི.

ཨི་དཱ་ནི ཨ་པ་རེ་ན་པི པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཨ་གོ་ཙ་རཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡཱ་ནི ཝཱ པ་ན ཏཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨ་སྶ་དྡྷཱ་ནཱིཏི བུ་དྡྷཱ་དཱི་སུ ས་དྡྷཱ་ཝི་ར་ཧི་ཏཱ་ནི. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཨ་པྤ་ས་ནྣཱ་ནི, ཀ་མྨ་ཀ་མྨ་ཕ་ལ་ས་དྡྷཱ་ཡ ཝཱ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་སྶ་དྡྷཱ་ནི. ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་པྤ་སཱ་དཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་པྤ་ས་ནྣཱ་ནི. ཨ་ཀྐོ་ས་ཀ་པ་རི་བྷཱ་ས་ཀཱ་ནཱིཏི ཨ་ཀྐོ་ས་ཝ་ཏྠཱུ་ཧི ཨ་ཀྐོ་ས་ཀཱ་ནི ཙེ་ཝ བྷ་ཡ་ད་སྶ་ནེ་ན ས་ནྟ་ཛྫ་ན་ཀཱ་ནི ཙ. ཨ་ཏྠཾ ན ཨི་ཙྪ་ནྟི ཨ་ན་ཏྠ་མེ་ཝ ཨི་ཙྪ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ན་ཏྠ་ཀཱ་མཱ་ནི. ཧི་ཏཾ ན ཨི་ཙྪ་ནྟི ཨ་ཧི་ཏ་མེ་ཝ ཨི་ཙྪ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཧི་ཏ་ཀཱ་མཱ་ནི. ཕཱ་སུ ན ཨི་ཙྪ་ནྟི ཨ་ཕཱ་སུཾ་ཡེ་ཝ ཨི་ཙྪ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཕཱ་སུ་ཀ་ཀཱ་མཱ་ནི. ཡོ་ག་ཀྑེ་མཾ ནི་བྦྷ་ཡཾ ན ཨི་ཙྪ་ནྟི, ཨ་ཡོ་ག་ཀྑེ་མ་མེ་ཝ ཨི་ཙྪ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཡོ་ག་ཀྑེ་མ་ཀཱ་མཱ་ནི. བྷི་ཀྑཱུ་ནནྟི ཨེ་ཏྠ སཱ་མ་ཎེ་རཱ་ན་མྤི ས་ངྒ་ཧོ. བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནནྟི ཨེ་ཏྠ སི་ཀྑ་མཱ་ན་སཱ་མ་ཎེ་རཱི་ནཾ. ས་བྦེ་སཾ ཧི སཱ་ས་ནི་ཀཱ་ནཾ ཨ་ན་ཏྠ་ཀཱ་མ་ཏཱ་དཱི་པ་ན་པ་ད་མི་དཾ ཝ་ཙ་ནཾ. ཏ་ཐཱ་རཱུ་པཱ་ནི ཀུ་ལཱ་ནཱིཏི ཏཱ་དི་སཱ་ནི ཁ་ཏྟི་ཡ་ཀུ་ལཱ་དཱི་ནི. སེ་ཝ་ཏཱིཏི ནི་སྶཱ་ཡ ཛཱི་ཝ་ཏི. བྷ་ཛ་ཏཱིཏི ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ཏི. པ་ཡི་རུ་པཱ་ས་ཏཱིཏི པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ཏི. ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏཱིཏི ཨ་ཡཾ ཝེ་སི་ཡཱ་དི་ཀོ, རཱ་ཛཱ་དི་ཀོ, ཨ་སྶ་དྡྷ་ཀུ་ལཱ་དི་ཀོ ཙ ཏཾ ཏཾ སེ་ཝ་ནྟ་སྶ ཏི་པྤ་ཀཱ་རོ་པི ཨ་ཡུ་ཏྟོ གོ་ཙ་རོ་ཏི ཨ་གོ་ཙ་རོ. ཨེ་ཏྠ ཧི ཝེ་སི་ཡཱ་དི་ཀོ པ་ཉྩ་ཀཱ་མ་གུ་ཎ་ནི་སྶ་ཡ་ཏོ ཨ་གོ་ཙ་རོ. ཡ་ཐཱ་ཧ ‘‘ཀོ ཙ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ་ནོ ཨ་གོ་ཙ་རོ པ་ར་ཝི་ས་ཡོ? ཡ་དི་དཾ པ་ཉྩ ཀཱ་མ་གུ་ཎཱ’’ཏི (སཾ. ནི. ༥.༣༧༢). རཱ་ཛཱ་དི་ཀོ ས་མ་ཎ་དྷ་མྨ་སྶ ཨ་ནུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཏོ, ལཱ་བྷ་ས་ཀྐཱ་རཱ་ས་ནི་ཝི་ཙ་ཀྐ་ནི་པྤོ་ཐ་ན་དི་ཊྛི་ཝི་པ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་ཏོ ཙ. ཨ་སྶ་དྡྷ་ཀུ་ལཱ་དི་ཀོ ས་དྡྷཱ་ཧཱ་ནི་ཙི་ཏྟ་ས་ནྟཱ་སཱ་ཝ་ཧ་ཏོ ཨ་གོ་ཙ་རོ.

གོ་ཙ་ར་ནི་དྡེ་སེ ‘‘ན ཝེ་སི་ཡཱ་གོ་ཙ་རོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ཝུ་ཏྟ་པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཝ་སེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ནི. ཨོ་པཱ་ན་བྷཱུ་ཏཱ་ནཱིཏི ཨུ་ད་པཱ་ན་བྷཱུ་ཏཱ་ནི བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ, བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ས་ངྒྷ་སྶ ཙ ཙ་ཏུ་མ་ཧཱ་པ་ཐེ ཁ་ཏ་པོ་ཀྑ་ར་ཎཱི ཝི་ཡ ཡ་ཐཱ་སུ་ཁཾ ཨོ་གཱ་ཧ་ན་ཀྑ་མཱ་ནི. ཀཱ་སཱ་ཝ་པ་ཛྫོ་ཏཱ་ནཱིཏི བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ, བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ན་ཉྩ ནི་ཝ་ཏྠ་པཱ་རུ་ཏ་ཀཱ་སཱ་ཝཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ པ་བྷཱ་ཧི ཨེ་ཀོ་བྷཱ་སཱ་ནི. ཨི་སི་ཝཱ་ཏ་པ་ཊི་ཝཱ་ཏཱ་ནཱིཏི གེ་ཧཾ པ་ཝི་ས་ནྟཱ་ནཾ, ནི་ཀྑ་མ་ནྟཱ་ན་ཉྩ བྷི་ཀྑུ་བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ནཾ ཨི་སཱི་ནཾ ཙཱི་ཝ་ར་ཝཱ་ཏེ་ན ཙེ་ཝ ས་མི་ཉྫ་ན་པ་སཱ་ར་ཎཱ་དི་ཛ་ནི་ཏ་ས་རཱི་ར་ཝཱ་ཏེ་ན ཙ པ་ཊི་ཝཱ་ཏཱ་ནི པ་ཝཱ་ཡི་ཏཱ་ནི ཝི་ནི་དྡྷུ་ཏ་ཀི་བྦི་སཱ་ནི ཝཱ.

ཨི་དཱ་ནི ནི་དྡེ་སེ ཨཱ་ག་ཏ་ན་ཡེ་ནཱ་པི ཨཱ་ཙཱ་ར་གོ་ཙ་རེ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་པི་ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཨེ་ཏྠཱཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཱི་ལ་ནི་དྡེ་སེ. ཨི་མི་ནཱ་པི ན་ཡེ་ནཱཏི ཨི་དཱ་ནི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ན་ཝི་དྷི་ནཱ་པི. ས་ངྒྷ་ག་ཏོཏི ས་ངྒྷ་ས་ནྣི་པཱ་ཏཾ ག་ཏོ. ཨ་ཙི་ཏྟཱི་ཀཱ་ར་ཀ་ཏོཏི ཨ་ཀ་ཏ་ཙི་ཏྟཱི་ཀཱ་རོ, ཨ་ཀ་ཏ་གཱ་ར་ཝོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. གྷ་ཊྚ་ཡ་ནྟོཏི ས་རཱི་རེ་ན, ཙཱི་ཝ་རེ་ན ཝཱ གྷཾ་ས་ནྟོ. པུ་ར་ཏོ་པི ཏི་ཊྛ་ཏི ཨ་ཙི་ཏྟཱི་ཀཱ་ར་ཀ་ཏོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་བྦཾ. ཋི་ཏ་ཀོ་པཱིཏི ཨུ་པ་རི ཏི་ཊྛ་ནྟོ ཝི་ཡ ཨཱ་ས་ནྣ་ཏ་ར་ཊྛཱ་ནེ ཋི་ཏ་ཀོ་པི བྷ་ཎ་ཏི. བཱ་ཧཱ་ཝི་ཀྑེ་པ་ཀོཏི བཱ་ཧུཾ ཝི་ཀྑི་པ་ནྟོ. ཨ་ནུ་པཱ་ཧ་ནཱ་ནནྟི ཨ་ནཱ་ད་རེ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ. ས་ཨུ་པཱ་ཧ་ནོཏི ཨུ་པཱ་ཧ་ནཱ་རུ་ལ༹ྷོ. ཐེ་རེ བྷི་ཀྑཱུ ཨ་ནུ་པ་ཁ་ཛྫཱཏི ཐེ་རཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཋི་ཏ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ནུ་པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཏེ་སཾ ཨཱ་ས་ནྣ་ཏ་ར་ཊྛཱ་ནཾ ཨུ་པ་ག་ནྟྭཱ. ཀ་ཊྛཾ པ་ཀྑི་པ་ཏི ཨ་གྒི་ཀུ་ཎྜེ. ཝོ་ཀྐ་མྨཱཏི པ་སྶ་ཏོ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ. གཱུ་ལ༹ྷཱ་ནི ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣཱ་ནི སཱ་ཎི་པཱ་ཀཱ་རཱ་དི་ནཱ པ་ཊི་ཙྪཱ་དི་ཏཱ་ནི. ཨ་ནཱ་པུ་ཙྪཱཏི ཨ་ནཱ་པུ་ཙྪི་ཏྭཱ. ཨ་སྶཱཏི ཨ་ནཱ་ཙཱ་ར་སྶ.

ཨ་པི་ཙ བྷི་ཀྑཱུཏི་ཨཱ་དི ས་བྦ་སྶེ་ཝ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཨཱ་ཙཱ་ར་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཙ་ནཾ, ན ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི༹. ས་དྡྷཱ་སཱི་ལ་སུ་ཏ་ཙཱ་གཱ་དི་གུ་ཎ་ཧེ་ཏུ་ཀོ ག་རུ་བྷཱ་ཝོ ག་རུ་ཀ་ར་ཎཾ ཝཱ གཱ་ར་ཝོ, ས་ཧ གཱ་ར་ཝེ་ནཱ་ཏི ས་གཱ་ར་ཝོ. ག་རུ་ཊྛཱ་ནི་ཡེ་སུ གཱ་ར་ཝ་སཱ་ར་ཛྫཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ཊི་སྶཱ་ཡ་ནཱ པ་ཏི་སྶཱ, ས་པྤ་ཏི་སྶ་ཝ་པ་ཊི་པ་ཏྟི. ས་ཧ པ་ཏི་སྶཱ་ཡཱ་ཏི ས་པྤ་ཏི་སྶོ. ས་ཝི་སེ་སཾ ཧི་རི་མ་ན་ཏཱ་ཡ, ཨོ་ཏྟ་པྤི་བྷཱ་ཝེ་ན ཙ ཧི་རོ་ཏྟ་པྤ་ས་མྤ་ནྣོ. སེ་ཁི་ཡ་དྷ་མྨ་པཱ་རི་པཱུ་རི་ཝ་སེ་ན སུ་ནི་ཝ་ཏྠོ སུ་པཱ་རུ་ཏོ. པཱ་སཱ་དི་ཀེ་ནཱཏི པ་སཱ་དཱ་ཝ་ཧེ་ན, ཨི་ཏྠ་མྦྷཱུ་ཏ་ལ་ཀྑ་ཎེ ཙེ་ཏཾ ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ ཨི་ཏོ པ་རེ་སུ་པི ཚ་སུ པ་དེ་སུ. ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟེ་ནཱཏི ཨ་བྷི་ཀྐ་མེ་ན. ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ས་མྤ་ནྣོཏི ས་མྤ་ནྣ་ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐོ. ཏེ་ན སེ་ས་ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐཱ་ན་མྤི པཱ་སཱ་དི་ཀ་ཏ་མཱ་ཧ. ཨི་ནྡྲི་ཡེ་སུ གུ་ཏྟ་དྭཱ་རོཏི ཙ་ཀྑུ་ནྡྲི་ཡཱ་དཱི་སུ ཚ་སུ དྭཱ་རེ་སུ སུ་སཾ་ཝི་ཧི་ཏཱ་ར་ཀྑོ. བྷོ་ཛ་ནེ མ་ཏྟ་ཉྙཱུཏི པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦ་ཏོ བྷོ་ཛ་ན་ས་ཉྙི་ཏེ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷེ་པི པ་ཙྩ་ཡེ པ་རི་ཡེ་ས་ན་པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎ་པ་རི་བྷོ་གཱ་དི་ཝ་སེ་ན ས་བྦ་སོ པ་མཱ་ཎ་ཉྙཱུ. ཛཱ་ག་རི་ཡ་མ་ནུ་ཡུ་ཏྟོཏི པུ་བྦ་ར་ཏྟཱ་པ་ར་ར་ཏྟཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཛཱ་ག་རི་ཡཾ སཱ་ཏ་ཙྩ་ཀཱ་རི་ཏཱ་ཝ་སེ་ན ཨ་ནུ ཨ་ནུ ཡུ་ཏྟོ ཏ་ཏྠ ཡུ་ཏྟ་པ་ཡུ་ཏྟོ. ས་ཏི་ས་མྤ་ཛ་ཉྙེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོཏི་ཨཱ་དི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་སྶ ཨཱ་ཙཱ་ར་སྶ ས་མྦྷཱ་ར་ད་སྶ་ནཾ. ཏ་ཏྠ ཨ་པྤི་ཙྪོཏི ནི་ཨི་ཙྪོ. ས་ནྟུ་ཊྛོཏི ཡ་ཐཱ་ལཱ་བྷཱ་དི་ཝ་སེ་ན ས་ནྟོ་སེ་ན ཏུ་ཊྛོ. ས་ཀྐ་ཙྩ་ཀཱ་རཱིཏི ཨཱ་ད་ར་ཀཱ་རཱི. ག་རུ་ཙི་ཏྟཱི་ཀཱ་ར་བ་ཧུ་ལོཏི ག་རུ་ཊྛཱ་ནི་ཡེ་སུ ག་རུ་ཀ་ར་ཎ་བ་ཧུ་ལོ. ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཨཱ་ཙཱ་རོཏི ཨ་ཡཾ ས་གཱ་ར་ཝ་ཏཱ་དི ཨ་ཏྠ་ཀཱ་མེ་ཧི ཨཱ་ཙ་རི་ཏ་བྦ་ཏོ ཨཱ་ཙཱ་རོ.

སཱི་ལཱ་དཱི་ནཾ གུ་ཎཱ་ནཾ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་བྷཱུ་ཏོ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་གོ་ཙ་རོ. ས་ཏི་ས་ངྑཱ་ཏོ ཙི་ཏྟ་སྶ ཨཱ་ར་ཀྑ་བྷཱུ་ཏོ ཨེ་ཝ གོ་ཙ་རོ ཨཱ་ར་ཀྑ་གོ་ཙ་རོ. ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་ས་ངྑཱ་ཏོ ཙི་ཏྟ་སྶ ཨུ་པ་ནི་བ་ནྡྷ་ན་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏོ གོ་ཙ་རོ ཨུ་པ་ནི་བ་ནྡྷ་གོ་ཙ་རོ. ཨ་པྤི་ཙྪ་ཏཱ་དཱི་ཧི ད་ས་ཧི ཝི་ཝ་ཊྚ་ནི་སྶི་ཏཱ་ཡ ཀ་ཐཱ་ཡ ཝ་ཏྠུ་བྷཱུ་ཏེ་ཧི གུ་ཎེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ད་ས་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཏྠུ་གུ་ཎ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཀ་ལྱཱ་ཎོ སུ་ནྡ་རོ མི་ཏྟོ་ཏི ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟོ. ཏ་སྶ ལ་ཀྑ་ཎཾ པ་ར་ཏོ ཨཱ་ག་མི་སྶ་ཏི. ཨ་སྶུ་ཏཾ སུ་ཏྟ་གེ་ཡྻཱ་དིཾ. སུ་ཎཱ་ཏཱིཏི སུ་ཏ་མ་ཡཾ ཉཱ་ཎཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏི. སུ་ཏཾ པ་རི་ཡོ་དཱ་པེ་ཏཱིཏི ཏ་མེ་ཝ ཡ་ཐཱ་སུ་ཏཾ ཨ་ཝི་ས་ད་ཏཱ་ཡ ཨ་པ་རི་ཡོ་དཱ་ཏཾ པུ་ན་པྤུ་ནཾ པ་རི་པུ་ཙྪ་ནཱ་དི་ནཱ ཝི་སོ་དྷེ་ཏི ནི་ཛྫ་ཊཾ ནི་གུ་མྦཾ ཀ་རོ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཙ ཡེ ཀ་ངྑ་ཊྛཱ་ནི་ཡཱ དྷ་མྨཱ, ཏེ་སུ སཾ་ས་ཡཾ ཚི་ནྡ་ནྟོ ཀ་ངྑཾ ཝི་ཏ་ར་ཏི. ཀ་མྨ་ཀ་མྨ་ཕ་ལེ་སུ, ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡེ ཙ ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཡཱ ཨུ་ཛུ་ཀ་ར་ཎེ་ན དི་ཊྛིཾ ཨུ་ཛུཾ ཀ་རོ་ཏི. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཙ དུ་ཝི་དྷཱ་ཡ་པི ས་དྡྷཱ་ས་མྤ་དཱ་ཡ ཙི་ཏྟཾ པ་སཱ་དེ་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ཡ་ཐཱ་སུ་ཏཾ དྷ་མྨཾ པ་རི་ཡོ་ད་པེ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠཱ་ག་ཏེ རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་དྷ་མྨེ པ་རི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ས་པ་ཙྩ་ཡཾ ནཱ་མ་རཱུ་པཾ པ་རི་གྒ་ཎྷ་ནྟོ ས་ཏྟ་དི་ཊྛི་ཝ་ངྐ་ཝི་དྷ་མ་ནེ་ན དི་ཊྛིཾ ཨུ་ཛུཾ ཀ་རོ་ཏི. དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ཙྩ་ཡ་པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ་ཏཱ་མ་ཏྟ་ད་སྶ་ནེ་ན ཏཱི་སུ་པི ཨ་དྡྷཱ་སུ ཀ་ངྑཾ ཝི་ཏ་ར་ཏི. ཏ་ཏོ པ་རཾ ཙ ཨུ་ད་ཡ་བྦ་ཡ་ཉཱ་ཎཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ ཨ་རི་ཡ་བྷཱུ་མིཾ ཨོ་ཀྐ་མ་ནྟོ ཨ་ཝེ་ཙྩ་པ་སཱ་དེ་ན ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡེ ཙི་ཏྟཾ པ་སཱ་དེ་ཏི. ཏ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏོ་ཝ ཏ་སྶ ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟ་སྶ ཨ་ནུ་སི་ཀྑ་ནེ་ན ས་དྡྷཱ་དཱི་ཧི གུ་ཎེ་ཧི ན ཧཱ་ཡ་ཏི, ཨ་ཉྙ་ད་ཏྠུ ཝ་ཌྜྷ་ཏེ་ཝ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡ་སྶ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.

ཨ་ནྟ་ར་གྷ་རནྟི ཨ་ནྟ་རེ ཨ་ནྟ་རེ གྷ་རཱ་ནི ཨེ་ཏྠ, ཏཾ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཝཱ ‘‘ཨ་ནྟ་ར་གྷ་ར’’ནྟི ལ་དྡྷ་ནཱ་མཾ གོ་ཙ་ར་གཱ་མཾ པ་ཝི་ཊྛོ. ཏ་ཏྠ གྷ་རེ གྷ་རེ བྷི་ཀྑཱ་པ་རི་ཡེ་ས་ནཱ་ཡ ཝཱི་ཐིཾ པ་ཊི་པ་ནྣོ. ཨོ་ཀྑི་ཏྟ་ཙ་ཀྑཱུཏི ཧེ་ཊྛཱ་ཁི་ཏྟ་ཙ་ཀྑུ. ཀི་ཏྟ་ཀེ་ན པ་ན ཨོ་ཀྑི་ཏྟ་ཙ་ཀྑུ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡུ་ག་མ་ཏྟ་ད་སྶཱ་ཝཱི’’ཏི. སུ་སཾ་ཝུ་ཏོཏི སཾ་ཡ་ཏོ. ཡ་ཐཱ པ་ནེ་ཏྠ སུ་སཾ་ཝུ་ཏོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ན ཧ་ཏྠིཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.

ཡ་ཏྠཱཏི ཡེ་སུ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནེ་སུ. ཙི་ཏྟཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཙི་ཏྟཾ. ཨུ་པ་ནི་བ་ནྡྷ་ཏཱིཏི ཨུ་པ་ནེ་ཏྭཱ ནི་བ་ནྡྷ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ –

‘‘ཡ་ཐཱ ཐ་མྦྷེ ནི་བ་ནྡྷེ་ཡྻ, ཝ་ཙྪཾ ད་མཾ ན་རོ ཨི་དྷ;

བ་ནྡྷེ་ཡྻེ་ཝཾ ས་ཀཾ ཙི་ཏྟཾ, ས་ཏི་ཡཱ་ར་མྨ་ཎེ ད་ལ༹ྷ’’ནྟི. (ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༢༡༧; དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༣༧༤; མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡༠༧; པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༡༦༥; པ་ཊི. མ. ཨ་ཊྛ. ༢.༡.༡༦༣);

ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ་ནཾ ཨུ་པ་ནི་བ་ནྡྷ་གོ་ཙ་ར་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ས་ཀོ པེ་ཏྟི་ཀོ ཝི་ས་ཡོཏི ཨ་ཏྟ་ནོ པི་ཏུ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ ས་ནྟ་ཀོ, ཏེ་ན དི་ཊྛོ ད་སྶི་ཏོ ཙ ཝི་ས་ཡོ.

ཨ་ཎུ་པྤ་མཱ་ཎེ་སཱུཏི པ་ར་མཱ་ཎུ་པྤ་མཱ་ཎེ་སུ. ཨ་ས་ཉྩི་ཙྩ་ཨཱ་པ་ནྣ་སེ་ཁི་ཡ་ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དཱ་དི་བྷེ་དེ་སཱུཏི ཨ་ས་ཉྩི་ཙྩ ཨཱ་པ་ནྣ་སེ་ཁི་ཡེ་སུ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དཱ་དི་བྷེ་དེ་སཱུ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་ས་ཉྩི་ཙྩ་གྒ་ཧ་ཎཾ སེ་ཁི་ཡ་ཝི་སེ་ས་ནཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. སེ་ཁི་ཡ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཙེ་ཏྠ ཝ་ཏྟ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀཱ་དཱི་སུ (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༣༥༦ ཨཱ་ད་ཡོ) ཨཱ་ག་ཏ་ཝ་ཏྟཱ་དཱི་ན་མྤི ག་ཧ་ཎཾ. ཏེ་པི ཧི སི་ཀྑི་ཏ་བྦ་ཊྛེ་ན ‘‘སེ་ཁི་ཡཱ’’ཏི ཨི་ཙྪི་ཏཱ. ཏ་ཐཱ ཧི མཱ་ཏི་ཀཱ་ཡཾ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ཡ སེ་ཁི་ཡཱ་ནཾ པ་རི་ཙྪེ་དོ ན ཀ་ཏོ. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ས་ཉྩི་ཙྩ ཨཱ་པ་ནྣ་སེ་ཁི་ཡཱ’’ཏི ཨ་ས་ཉྩི་ཙྩ་གྒ་ཧ་ཎཾ ས་མ་ཏྠི་ཏཾ ཧོ་ཏི. ན ཧི མཱ་ཏི་ཀཱ་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏེ་སུ པ་ཉྩ་ས་ཏྟ་ཏི་ཡཱ སེ་ཁི་ཡེ་སུ ནོ་ས་ཉྙཱ་ཝི་མོ་ཀྑོ ནཱ་མ ཨ་ཏྠི, ཨ་ས་ཉྩི་ཙྩ་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ ཙེ་ཏྠ ཨ་ས་ཏི་ཨ་ཛཱ་ན་ནཱ་ན་མྤི ས་ངྒ་ཧོ ཀ་ཏོ. ཀེ་ཙི པ་ནེ་ཏྠ ཨ་སི་ཉྩི་ཙྩ ཨཱ་པ་ནྣ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཨ་ཙི་ཏྟ་ཀཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ག་ཧི་ཏཱ་ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཏཾ ཏེ་སཾ མ་ཏི་མ་ཏྟཾ, ག་རུ་ཀཱ་པ་ཏྟཱི་སུ་པི ཀཱ་ས་ཉྩི ཨ་ཙི་ཏྟ་ཀ་བྷཱ་ཝ་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ, ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ་ཝི་ཀ་མྨ་སྶ, དེ་ས་ནཱ་ཝི་ཀ་མྨ་སྶེ་ཝ ཝཱ ས་བྦ་ལ་ཧུ་ཀ་སྶ ཝ་ཛྫ་སྶ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡཱ་ནི ཏཱ་ནི ཝ་ཛྫཱ་ནི ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀཱ་ནི ཨོ་ར་མ་ཏྟ་ཀཱ་ནི ལ་ཧུ་ཀཱ་ནི ལ་ཧུ་ས་མྨ་ཏཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨཱ་དི་ས་དྡེ་ན པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་ར་ཝི་སུ་དྡྷ་ཏྠཾ ཨ་ན་ཏི་ཀྐ་མ་ནཱི་ཡཱ་ནཾ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་ག་མ་ནཱི་ཡཱ་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ. བྷ་ཡ་ད་སྶ་ན་སཱི་ལོཏི པ་ར་མཱ་ཎུ་མ་ཏྟཾ ཝ་ཛྫཾ ཨ་ཊྛ་ས་ཊྛི་ཡོ་ཛ་ན་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶུ་བྦེ་དྷ་སི་ནེ་རུ་པ་བྦ་ཏ་ས་དི་སཾ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶ་ན་ས་བྷཱ་ཝོ, ས་བྦ་ལ་ཧུ་ཀཾ ཝཱ དུ་བྦྷཱ་སི་ཏ་མ་ཏྟཾ པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ས་དི་སཾ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶ་ན་ས་བྷཱ་ཝོ. ཡཾ ཀི་ཉྩཱིཏི མཱུ་ལ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཨ་ནུ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ས་བྦ་ཏྠ་པ་ཉྙ་ཏྟི་པ་དེ་ས་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཨཱ་དི་བྷེ་དཾ ཡཾ ཀི་ཉྩི སི་ཀྑི་ཏ་བྦཾ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦཾ པཱུ་རེ་ཏ་བྦཾ སཱི་ལཾ. ས་མྨཱ ཨཱ་དཱ་ཡཱཏི ས་མྨ་དེ་ཝ ས་ཀྐ་ཙྩཾ, ས་བྦ་སོ ཙ ཨཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ. ཨ་ཡཾ པ་ན ཨཱ་ཙཱ་ར་གོ་ཙ་ར་ས་མྤ་དཱ ཀིཾ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཱི་ལེ པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ, ཨུ་དཱ་ཧུ ཨ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ་ཏི? པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཀ་སྨཱ པུ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཙོ་ད་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཏྠ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.

ཨི་ནྡྲི་ཡ་སཾ་ཝ་ར་སཱི་ལ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡༥. ཨི་ནྡྲི་ཡ་སཾ་ཝ་ར་སཱི་ལཾ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་ར་སཱི་ལ་སྶ ས་མྦྷཱ་ར་བྷཱུ་ཏཾ, ཏ་སྨིཾ ས་ཏི་ཡེ་ཝ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘སོ་ཏི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་ར་སཱི་ལེ ཋི་ཏོ བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི. ས་མྤཱ་དི་ཏེ ཧི ཨེ་ཏ་སྨིཾ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་ར་སཱི་ལཾ སུ་གུ་ཏྟཾ སུ་ར་ཀྑི་ཏ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི, སུ་སཾ་ཝི་ཧི་ཏ་ཀ་ཎྚ་ཀ་ཝ་ཏི ཝི་ཡ ས་སྶ་ནྟི. ཀཱ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཀཱ་ར་ཎ་སྶ ཝ་སེ་ན. ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཀཱ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཧི ཕ་ལཾ ཨ་པ་དི་སཱི་ཡ་ཏི, ཡ་ཐཱ ཡ་ཝ་ངྐུ་རོ བྷེ་རི་ས་དྡོ་ཏི. ནི་སྶ་ཡ་ཝོ་ཧཱ་རེ་ན ཝཱ ཨེ་ཏཾ ནི་སྶི་ཏ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཡ་ཐཱ མ་ཉྩཱ ཨུ་ཀྐུ་ཊྛིཾ ཀ་རོ་ནྟཱི་ཏི. རཱུ་པནྟི རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ནཾ. ཙ་ཀྑུ་ནཱ རཱུ་པཾ དི་སྭཱཏི ཨེ་ཏྠ ཡ་དི ཙ་ཀྑུ རཱུ་པཾ པ་སྶེ་ཡྻ, ཨ་ཉྙ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ས་མ་ངྒི་ནོ་པི པ་སྶེ་ཡྻུཾ, ན ཙེ་ཏཾ ཨ་ཏྠི, ཀ་སྨཱ? ཨ་ཙེ་ཏ་ན་ཏྟཱ ཙ་ཀྑུ་སྶ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཙ་ཀྑུ རཱུ་པཾ ན པ་སྶ་ཏི ཨ་ཙི་ཏྟ་ཀ་ཏྟཱ’’ཏི. ཨ་ཐ ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ རཱུ་པཾ པ་སྶེ་ཡྻ, ཏི་རོ་ཀུ་ཊྚཱ་དི་ག་ཏ་མྤི ནཾ པ་སྶེ་ཡྻ ཨ་པྤ་ཊི་གྷ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཨི་ད་མྤི ན་ཏྠི ས་བྦ་སྶ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ ད་སྶ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཙི་ཏྟཾ ན པ་སྶ་ཏི ཨ་ཙ་ཀྑུ་ཀ་ཏྟཱ’’ཏི. ཏ་ཏྠ ཡ་ཐཱ ཙ་ཀྑུ་ས་ནྣི་སྶི་ཏཾ ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ པ་སྶ་ཏི, ན ཡཾ ཀི་ཉྩི. ཏ་ཉྩ ཀེ་ན་ཙི ཀུ་ཊྚཱ་དི་ནཱ ཨ་ནྟ་རི་ཏེ ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཡ་ཏྠ ཨཱ་ལོ་ཀ་སྶ ཝི་བ་ནྡྷོ. ཡ་ཏྠ པ་ན ན ཝི་བ་ནྡྷོ ཕ་ལི་ཀ་ག་བྦྷ་པ་ཊ་ལཱ་དི་ཀེ, ཏ་ཏྠ ཨ་ནྟ་རི་ཏེ་པི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏེ་ཝ. ཨེ་ཝཾ ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་དྷི་ཊྛི་ཏཾ ཙ་ཀྑུ པ་སྶ་ཏི, ན ཡཾ ཀི་ཉྩཱི་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་དྷི་ཊྛི་ཏཾ ཙ་ཀྑུཾ ས་ནྡྷཱ་ཡེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཙ་ཀྑུ་ནཱ རཱུ་པཾ དི་སྭཱ’’ཏི.

དྭཱ་རཱ་ར་མྨ་ཎ་ས་ངྒྷ་ཊྚེཏི དྭཱ་ར་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ་ན ས་ངྒྷ་ཊྚེ ས་ཏི, ཙ་ཀྑུ་སྶ རཱུ་པཱ་ར་མྨ་ཎེ ཨཱ་པཱ་ཐ་ག་ཏེ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. པ་སཱ་ད་ཝ་ཏྠུ་ཀེ་ན ཙི་ཏྟེ་ནཱཏི ཙ་ཀྑུ་པ་སཱ་ད་ཝ་ཏྠུ་ཀེ་ན ཏ་ནྣི་སྶཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟེ་ན ཝི་ཉྙཱ་ཎེ་ན, ཡཾ ‘‘ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. པ་སྶ་ཏཱིཏི ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏི. ཙ་ཀྑུ་པ་སཱ་ད་ས་ནྣི་སྶ་ཡེ ཧི ཝི་ཉྙཱ་ཎེ ཨཱ་ལོ་ཀཱ་ནུ་གྒ་ཧི་ཏཾ རཱུ་པཱ་ར་མྨ་ཎཾ ས་ནྣི་སྶ་ཡ་གུ་ཎེ་ན ཨོ་བྷཱ་སེ་ནྟེ ཏཾ་ས་མ་ངྒི་པུ་གྒ་ལོ ‘‘རཱུ་པཾ པ་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨོ་བྷཱ་ས་ན་ཉྩེ་ཏྠ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ ཡ་ཐཱ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཾ, ཡཾ ‘‘པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏོ ག་ཧ་ཎ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨུ་སུ་ནཱ ལ་ཀྑ་སྶ ཝེ་དྷེ སི་ཛ྄ཛྷ་ནྟེ ཏ་སྶ ས་མྦྷཱ་ར་བྷཱུ་ཏེ་ན དྷ་ནུ་ནཱ ཝི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཝ་ཙ་ནཾ ཝི་ཡ ཝི་ཉྙཱ་ཎེ་ན རཱུ་པ་ད་སྶ་ནེ སི་ཛ྄ཛྷ་ནྟེ ཙ་ཀྑུ་ནཱ རཱུ་པཾ པ་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨཱི་དི་སཱི ས་ས་མྦྷཱ་ར་ཀ་ཐཱ ནཱ་མེ་སཱ ཧོ་ཏི. ས་ས་མྦྷཱ་རཱ ཀ་ཐཱ ས་ས་མྦྷཱ་ར་ཀ་ཐཱ, ད་སྶ་ན་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་ས་ཧི་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་ས་མྦྷཱ་ར་སྶ ཝཱ ད་སྶ་ན་སྶ ཀ་ཐཱ ས་ས་མྦྷཱ་ར་ཀ་ཐཱ. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ ཀེ་ཝ་ལེ་ན ཙ་ཀྑུ་ནཱ, ཀེ་ཝ་ལེ་ན ཝཱ ཝི་ཉྙཱ་ཎེ་ན རཱུ་པ་ད་སྶ་ནཾ ན་ཏྠི, ཏ་སྨཱ.

ཨི་ཏྠི་པུ་རི་ས་ནི་མི་ཏྟཾ ཝཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨི་ཏྠི་ས་ནྟཱ་ན་ནི་སྶི་ཏ་རཱུ་པ་མུ་ཁེ་ན ག་ཡ྄ཧ་མཱ་ནཾ ས་ཎྛཱ་ནཾ ཐ་ན་མཾ་སཱ་ཝི་ས་ད་ཏཱ ནི་མྨ་སྶུ་མུ་ཁ་ཏཱ ཀེ་ས་བ་ནྡྷ་ན་ཝ་ཏྠ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཨ་ཝི་ས་ད་ཊྛཱ་ན་ག་མ་ནཱ་དི ཙ ས་བྦཾ ‘‘ཨི་ཏྠཱི’’ཏི ས་ཉྫཱ་ན་ན་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨི་ཏྠི་ནི་མི་ཏྟཾ. ཝུ་ཏྟ་ཝི་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ པུ་རི་ས་ནི་མི་ཏྟཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. སུ་བྷ་ནི་མི་ཏྟཱ་དི་ཀཾ ཝཱཏི ཨེ་ཏྠ རཱ་གུ་པྤ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏོ ཨི་ཊྛཱ་ཀཱ་རོ སུ་བྷ་ནི་མི་ཏྟཾ. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན པ་ཊི་གྷ་ནི་མི་ཏྟཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ. སོ པ་ན དོ་སུ་པྤ་ཏྟི་ཨཱ་དི་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏོ ཨ་ནི་ཊྛཱ་དི་ཨཱ་ཀཱ་རོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཀཱ་མ་ཉྩེ་ཏྠ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་དོ་མ་ན་སྶཱ་ཝ ས་རཱུ་པ་ཏོ ཨཱ་ག་ཏཱ, ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ནི་མི་ཏྟ་སྶཱ་པི པ་ན ས་ངྒ་ཧོ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦོ, ཨ་ས་མ་པེ་ཀྑ་ནེ་ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀ་མོ་ཧ་སྶཱ་པི ཨ་སཾ་ཝ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝ་ཀྑ་ཏི ‘‘མུ་ཊྛ་ས་ཙྩཾ ཝཱ ཨ་ཉྙཱ་ཎཾ ཝཱ’’ཏི. ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ནི་མི་ཏྟནྟི ཙེ་ཏྠ ཨ་ཉྙཱ་ཎུ་པེ་ཀྑཱ་ཡ ཝ་ཏྠུ་བྷཱུ་ཏཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ, ཏ་ཉྩ་སྶ ཨ་ས་མ་པེ་ཀྑ་ན་ཝ་སེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཝཾ ས་ངྑེ་པ་ཏོ རཱ་ག་དོ་ས་མོ་ཧཱ་ནཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ‘‘སུ་བྷ་ནི་མི་ཏྟཱ་དི་ཀ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀི་ལེ་ས་ཝ་ཏྠུ་བྷཱུ་ཏཾ ནི་མི་ཏྟ’’ནྟི. དི་ཊྛ་མ་ཏྟེ་ཡེ་ཝ ས་ཎྛཱ་ཏཱིཏི ‘‘དི་ཊྛེ དི་ཊྛ་མ་ཏྟཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི (ཨུ་དཱ. ༡༠) སུ་ཏྟེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཝ་ཎྞཱ་ཡ་ཏ་ནེ ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎེ་ན, ཝཱི་ཐི་ཙི་ཏྟེ་ཧི ཙ ག་ཧི་ཏ་མ་ཏྟེ་ཡེ་ཝ ཏི་ཊྛ་ཏི, ན ཏ་ཏོ པ་རཾ ཀི་ཉྩི སུ་བྷཱ་དི་ཨཱ་ཀཱ་རཾ པ་རི་ཀ་པྤེ་ཏི. པཱ་ཀ་ཊ་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎ་ཏོཏི པ་རི་བྱ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ ཝི་བྷཱུ་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ. ཝི་ས་བྷཱ་ག་ཝ་ཏྠུ་ནོ ཧི ཧ་ཏྠཱ་དི་ཨ་ཝ་ཡ་ཝེ་སུ སུ་བྷཱ་དི་ཏོ པ་རི་ཀ་པྤེ་ནྟ་སྶ ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ ཏ་ཏྠ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཱ ཀི་ལེ་སཱ པ་རི་བྱ་ཏྟཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཏེ ཏེ་སཾ ཨ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ནཱ ནཱ་མ. ཏེ པ་ན ཡ་སྨཱ ཏ་ཐཱ ཏ་ཐཱ ས་ནྣི་ཝི་ཊྛཱ་ནཾ བྷཱུ་ཏུ་པཱ་དཱ་ཡ་རཱུ་པཱ་ནཾ ས་ནྣི་ཝེ་སཱ་ཀཱ་རོ. ན ཧི ཏཾ མུ་ཉྩི་ཏྭཱ པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཧ་ཏྠཱ་དི ནཱ་མ ཀོ་ཙི ཨ་ཏྠི. ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཧ་ཏྠ་པཱ་ད…པེ… ཨཱ་ཀཱ་རཾ ན ག་ཎྷཱ་ཏཱི’’ཏི. ཀིཾ པ་ན ག་ཎྷཱ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡཾ ཏ་ཏྠ བྷཱུ་ཏཾ, ཏ་དེ་ཝ ག་ཎྷཱ་ཏཱི’’ཏི. ཡཾ ཏ་སྨིཾ ས་རཱི་རེ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཾ ཀེ་ས་ལོ་མཱ་དི བྷཱུ་ཏུ་པཱ་དཱ་ཡ་མ་ཏྟཾ ཝཱ, ཏ་དེ་ཝ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ག་ཎྷཱ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཨ་སུ་བྷཱ་ཀཱ་ར་ག་ཧ་ཎ་སྶ ནི་ད་སྶ་ནཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཙེ་ཏི་ཡ་པ་བྦ་ཏ་ཝཱ་སཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ མ་ཧཱ་ཏི་སྶ་ཏྠེ་ར་ཝ་ཏྠུཾ ཨཱ་ཧ་རི.

ཏ་ཏྠ སུ་མ་ཎྜི་ཏ་པ་སཱ་དྷི་ཏཱཏི སུ་ཊྛུ མ་ཎྜི་ཏཱ པ་སཱ་དྷི་ཏཱ ཙ. ཨཱ་བྷ་ར་ཎཱ་དཱི་ཧི ཨཱ་ཧཱ་རི་མེ་ཧི མ་ཎྜ་ནཾ. ས་རཱི་ར་སྶ ཨུ་ཙྪཱ་ད་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ཊི་ས་ངྑ་ར་ཎཾ པ་སཱ་དྷ་ན་ནྟི ཝ་ད་ནྟི, ཨཱ་བྷ་ར་ཎེ་ཧི, པ་ན ཝ་ཏྠཱ་ལ་ངྐཱ་རཱ་དཱི་ཧི ཙ ཨ་ལ་ངྐ་ར་ཎཾ པ་སཱ་དྷ་ནཾ. ཨཱུ་ན་ཊྛཱ་ན་པཱུ་ར་ཎཾ མ་ཎྜ་ནཾ. ཝི་པ་ལླ་ཏྠ་ཙི་ཏྟཱཏི རཱ་ག་ཝ་སེ་ན ཝི་པ་རཱི་ཏ་ཙི་ཏྟཱ. ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟོཏི ཐེ་རོ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་མ་ན་སི་ཀཱ་རེ་ནེ་ཝ ག་ཙྪ་ནྟོ ས་དྡ་ཀ་ཎྚ་ཀ་ཏྟཱ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་སྶ ཧ་སི་ཏ་ས་དྡཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ‘‘ཀི་མེ་ཏ’’ནྟི ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ. ཨ་སུ་བྷ་ས་ཉྙནྟི ཨ་ཊྛི་ཀ་ས་ཉྙཾ. ཨ་ཊྛི་ཀ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཧི ཐེ་རོ ཏ་དཱ པ་རི་ཧ་ར་ཏི. ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎཱིཏི ཐེ་རོ ཀི་ར ཏ་སྶཱ ཧ་ས་ནྟི་ཡཱ ད་ནྟ་ཊྛི་ད་སྶ་ནེ་ནེ་ཝ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ སུ་བྷཱ་ཝི་ཏ་ཏྟཱ པ་ཊི་བྷཱ་ག་ནི་མི་ཏྟཾ, སཱ་ཏི་ས་ཡ་ཉྩ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ་ཋི་ཏོ་ཝ ཏ་ཏྠ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ཨ་དྷི་ག་ནྟྭཱ ཏཾ པཱ་ད་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ མ་གྒ་པ་ར་མྤ་རཱ་ཡ ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡཾ པཱ་པུ་ཎི. པུ་བྦ་ས་ཉྙཾ ཨ་ནུ་སྶ་རཱིཏི པུ་བྦ་ཀཾ ཡ་ཐཱ་ར་དྡྷཾ ཀཱ་ལེ་ན ཀཱ་ལཾ ཨ་ནུ་ཡུ་ཉྫི་ཡ་མཱ་ནཾ ཨ་ཊྛི་ཀ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ནུ་སྶ་རི ས་མ་ནྣཱ་ཧ་རི. ཨ་ནུ་མ་གྒནྟི ཨ་ནུ་པ་ཐཾ ཏ་སྶཱ པ་དཱ་ནུ་པ་དཾ. ཐེ་ར་སྶ ཀི་ར བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་གུ་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ད་ནྟ་ཊྛི་ད་སྶ་ནེ་ནེ་ཝ ཏ་སྶཱ ས་ཀ་ལ་ས་རཱི་རཾ ཨ་ཊྛི་ཀ་ས་ངྒྷཱ་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་པ་ཊྛཱ་སི. ན ཏཾ ‘‘ཨི་ཏྠཱི’’ཏི ཝཱ ‘‘པུ་རི་སོ’’ཏི ཝཱ ས་ཉྫཱ་ནི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ནཱ་བྷི་ཛཱ་ནཱ་མི…པེ… མ་ཧཱ་པ་ཐེ’’ཏི.

‘‘ཡ་སྶ ཙ་ཀྑུ་ནྡྲི་ཡཱ་སཾ་ཝ་ར་སྶ ཧེ་ཏཱུ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ པུ་ན ‘‘ཏ་སྶ ཙ་ཀྑུ་ནྡྲི་ཡ་སྶ ས་ཏི་ཀ་ཝཱ་ཊེ་ན པི་ད་ཧ་ན་ཏྠཱ་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ན ཨ་སཾ་ཝ་ར་སྶཱ་ཏི. ཡ་དི་དཾ ཡཾ ཙ་ཀྑུ་ནྡྲི་ཡཱ་སཾ་ཝ་ར་སྶ ཧེ་ཏུ ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་དི་ཨ་ནྭཱ་སྶ་ཝ་ནཾ ད་སྶི་ཏཾ, ཏཾ ཨ་སཾ་ཝུ་ཏ་ཙ་ཀྑུ་ནྡྲི་ཡ་སྶེ་ཝ ཧེ་ཏུ པ་ཝ་ཏྟཾ ད་སྶི་ཏ་ནྟི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཙ་ཀྑུ་དྭཱ་རི་ཀ་སྶ ཧི ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་དི་ཨ་ནྭཱ་སྶ་ཝ་ན་སྶ ཏཾ་དྭཱ་རི་ཀ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ ཝི་ཡ ཙ་ཀྑུ་ནྡྲི་ཡཾ པ་དྷཱ་ན་ཀཱ་ར་ཎཾ. ཙ་ཀྑུ་ནྡྲི་ཡ་སྶ ཨ་སཾ་ཝུ་ཏ་ཏྟེ ས་ཏི ཏེ ཨ་ནྭཱ་སྶ་ཝ་ནྟཱི་ཏི ཨ་སཾ་ཝ་རི་ཡ་མཱ་ན་ཙ་ཀྑུ་ནྡྲི་ཡ་ཧེ་ཏུ་ཀོ སོ ཨ་སཾ་ཝ་རོ ཏ་ཐཱ ཝུ་ཏྟོ་ཏི. ཡ་ཏྭཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ནྟི ཧི ཡ་སྶ ཙ་ཀྑུ་ནྡྲི་ཡ་སྶ ཀཱ་ར་ཎཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀཱི་དི་ས་སྶ ཙ ཀཱ་ར་ཎཱ་ཏི? ཨ་སཾ་ཝུ་ཏ་སྶ, ཀི་ཉྩ ཨ་སཾ་ཝུ་ཏཾ? ཡ་སྶ ཙ་ཀྑུ་ནྡྲི་ཡཱ་སཾ་ཝ་ར་སྶ ཧེ་ཏུ ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་ད་ཡོ ཨ་ནྭཱ་སྶ་ཝ་ནྟི, ཏ་སྶ སཾ་ཝ་རཱ་ཡཱཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཡོ་ཛ་ནཱ.

ཛ་ཝ་ན་ཀྑ་ཎེ པ་ན ས་ཙེ དུ་སྶཱི་ལྱཾ ཝཱཏི་ཨཱ་དི པུ་ན ཨ་ཝ་ཙ་ན་ཏྠཾ ཨི་དྷེ་ཝ ས་བྦཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཚ་སུ དྭཱ་རེ་སུ ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ན ཧི པ་ཉྩ་དྭཱ་རེ ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་དུ་ཙྩ་རི་ཏ་ས་ངྑཱ་ཏཾ དུ་སྶཱི་ལྱཾ ཨ་ཏྠི, ཏ་སྨཱ དུ་སྶཱི་ལྱཱ་སཾ་ཝ་རོ མ་ནོ་དྭཱ་ར་ཝ་སེ་ན, སེ་སཱ་སཾ་ཝ་རོ ཚ་དྭཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ. མུ་ཊྛ་ས་ཙྩཱ་དཱི་ནཾ ཧི ས་ཏི་པ་ཊི་པ་ཀྑཱ་ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨཱ་དི་བྷཱ་ཝ་ཏོ སི་ཡཱ པ་ཉྩ་དྭཱ་རེ ཨུ་པྤ་ཏྟི, ན ཏྭེ་ཝ ཀཱ་ཡི་ཀ་ཝཱ་ཙ་སི་ཀ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་བྷཱུ་ཏ་སྶ དུ་སྶཱི་ལྱ་སྶ ཏ་ཏྠ ཨུ་པྤ་ཏྟི, པ་ཉྩ་དྭཱ་རི་ཀ་ཛ་ཝ་ནཱ་ནཾ ཨ་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཛ་ན་ཀ་ཏྟཱ. དུ་སྶཱི་ལྱཱ་ད་ཡོ ཙེ་ཏྠ པ་ཉྩ ཨ་སཾ་ཝ་རཱ སཱི་ལ་སཾ་ཝ་རཱ་དཱི་ནཾ པ་ཉྩ་ནྣཾ སཾ་ཝ་རཱ་ནཾ པ་ཊི་པ་ཀྑ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟཱ. ཏ་སྨིཾ ས་ཏཱིཏི ཏ་སྨིཾ ཨ་སཾ་ཝ་རེ ས་ཏི.

ཡ་ཐཱ ཀིནྟི ཡེ་ན པ་ཀཱ་རེ་ན ཛ་ཝ་ནེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནོ ཨ་སཾ་ཝ་རོ ‘‘ཙ་ཀྑུ་ནྡྲི་ཡེ ཨ་སཾ་ཝ་རོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏཾ ནི་ད་སྶ་ནཾ ཀི་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཡ་ཐཱཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ག་ར་དྭཱ་རེ ཨ་སཾ་ཝ་རེ ས་ཏི ཏཾ་ས་མྦ་ནྡྷཱ་ནཾ གྷ་རཱ་དཱི་ནཾ ཨ་སཾ་ཝུ་ཏ་ཏཱ ཝི་ཡ ཛ་ཝ་ནེ ཨ་སཾ་ཝ་རེ ས་ཏི ཏཾ་ས་མྦ་ནྡྷཱ་ནཾ དྭཱ་རཱ་དཱི་ནཾ ཨ་སཾ་ཝུ་ཏ་ཏཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་ཉྙཱ་སཾ་ཝ་རེ ཨ་ཉྙཱ་སཾ་ཝུ་ཏ་ཏཱ སཱ་མ་ཉྙ་མེ་ཝ ནི་ད་སྶེ་ཏི, ན པུ་བྦཱ་པ་ར་སཱ་མ་ཉྙཾ, ཨ་ནྟོ་བ་ཧི་སཱ་མ་ཉྙཾ ཝཱ. ས་ཏི ཝཱ དྭཱ་ར་བྷ་ཝ་ངྒཱ་དི་ཀེ པུ་ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཾ ཛ་ཝ་ནཾ བཱ་ཧི་རཾ ཝི་ཡ ཀ་ཏྭཱ ན་ག་ར་དྭཱ་ར་ས་མཱ་ནཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཨི་ཏ་ར་ཉྩ ཨ་ནྟོ་ན་ག་རེ གྷ་རཱ་དི་ས་མཱ་ནཾ. པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན ཧི པུ་རི་མ་ནི་པྥ་ནྣཾ ཛ་ཝ་ན་ཀཱ་ལེ ཨ་ས་ནྟ་མྤི བྷ་ཝ་ངྒཱ་དི ཙ་ཀྑཱ་དི ཝི་ཡ ཕ་ལ་ནི་པྥ་ཏྟི་ཡཱ ས་ནྟཾ་ཡེ་ཝ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ན ཧི དྷ་ར་མཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ‘‘ས་ནྟ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ‘‘བཱ་ཧི་རཾ ཝི་ཡ ཀ་ཏྭཱ’’ཏི ཙ པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཛ་ཝ་ན་སྶ བཱ་ཧི་ར་བྷཱ་ཝེ, ཨི་ཏ་ར་སྶ ཙ ཨ་བྦྷ་ནྟ་ར་བྷཱ་ཝེ ཨ་ས་ཏི་པི ‘‘པ་བྷ་སྶ་ར་མི་དཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཙི་ཏྟཾ, ཏ་ཉྩ ཁོ ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀེ་ཧི ཨུ་པ་ཀྐི་ལི་ཊྛ’’ནྟི་ཨཱ་དི (ཨ. ནི. ༡.༤༩) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀ་བྷཱུ་ཏ་སྶ ཀ་དཱ་ཙི ཀ་དཱ་ཙི ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ན་སྶ ཛ་ཝ་ན་སྶ བཱ་ཧི་ར་བྷཱ་ཝོ, ཏ་བྦི་དྷུ་ར་ས་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨི་ཏ་ར་སྶ ཨ་བྦྷ་ནྟ་ར་བྷཱ་ཝོ ཨེ་ཀེ་ན པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཛ་ཝ་ནེ ཝཱ ཨ་སཾ་ཝ་རེ ཨུ་པྤ་ནྣེ ཏ་ཏོ པ་རཾ དྭཱ་ར་བྷ་ཝ་ངྒཱ་དཱི་ནཾ ཨ་སཾ་ཝ་ར་ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝཱ་པ་ཏྟི་ཏོ. ཨ་སཾ་ཝ་ར་སྶ ཧི ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ དྭཱ་ར་བྷ་ཝ་ངྒཱ་དཱི་ནཾ ཏ་སྶ ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝོ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི. ན་ག་ར་དྭཱ་ར་ས་དི་སེ་ན ཛ་ཝ་ནེ་ན པ་ཝི་སི་ཏྭཱ དུ་སྶཱི་ལྱཱ་དི་ཙོ་རཱ་ནཾ དྭཱ་ར་བྷ་ཝ་ངྒཱ་དཱི་སུ མུ་ས་ནཾ ཀུ་ས་ལ་བྷ་ཎྜ་ཝི་ནཱ་ས་ནཾ ཀ་ཐི་ཏཾ. ཡ་སྨིཾ ཧི དྭཱ་རེ ཨ་སཾ་ཝ་རོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, སོ ཏ་ཏྠ དྭཱ་རཱ་དཱི་ནཾ སཾ་ཝ་རཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་བྷཱ་ཝཾ ཨུ་པ་ཙྪི་ནྡ་ནྟོ་ཡེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི. དྭཱ་ར་བྷ་ཝ་ངྒཱ་དཱི་ནཾ ཛ་ཝ་ནེ་ན ས་ཧ ས་མྦ་ནྡྷོ ཨེ་ཀ་ས་ནྟ་ཏི་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏོ ད་ཊྛ་བྦོ.

ཨེ་ཏྠ ཙ ཙ་ཀྑུ་དྭཱ་རེ རཱུ་པཱ་ར་མྨ་ཎེ ཨཱ་པཱ་ཐ་ག་ཏེ ནི་ཡ་མི་ཏཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལ་ཛ་ཝ་ནེ ས་ཏྟ་ཀྑ་ཏྟུཾ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྭཱ བྷ་ཝ་ངྒཾ ཨོ་ཏི་ཎྞེ ཏ་ད་ནུ་རཱུ་པ་མེ་ཝ མ་ནོ་དྭཱ་རི་ཀ་ཛ་ཝ་ནེ ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝཱ་ར་མྨ་ཎེ ས་ཏྟ་ཀྑ་ཏྟུཾ་ཡེ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྭཱ བྷ་ཝ་ངྒཾ ཨོ་ཏི་ཎྞེ པུ་ན ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ དྭཱ་རེ ཏ་དེ་ཝཱ་ར་མྨ་ཎཾ ནི་སྶཱ་ཡ ‘‘ཨི་ཏྠཱི པུ་རི་སོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝ་ཝ་ཏྠ་པེ་ནྟཾ པ་སཱ་ད་ར་ཛྫ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ས་ཏྟ་ཀྑ་ཏྟུཾ ཛ་ཝ་ནཾ ཛ་ཝ་ཏི. ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཾ ཛ་ཝ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཛ་ཝ་ནེ དུ་སྶཱི་ལྱཱ་དཱི་སུ ཨུ་པྤ་ནྣེ་སུ ཏ་སྨིཾ ཨ་སཾ་ཝ་རེ ས་ཏི དྭཱ་ར་མྤི ཨ་གུ་ཏྟ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.

ཏ་སྨིཾ པ་ན ཛ་ཝ་ནེ. སཱི་ལཱ་དཱི་སཱུཏི སཱི་ལ་སཾ་ཝ་ར་ས་ཏི་སཾ་ཝ་ར་ཉཱ་ཎ་སཾ་ཝ་ར་ཁ་ནྟི་སཾ་ཝ་ར་ཝཱི་རི་ཡ་སཾ་ཝ་རེ་སུ ཨུ་པྤ་ནྣེ་སུ. ཡ་ཐཱ ཧི པ་གེ་ཝ ས་ཏི་ཨཱ་ར་ཀྑཾ ཨ་ནུ་པ་ཊྛ་པེ་ནྟ་སྶ དུ་སྶཱི་ལྱཱ་དཱི་ནཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི, ཨེ་ཝཾ པ་གེ་ཝ ས་ཏི་ཨཱ་ར་ཀྑཾ ཨུ་པ་ཊྛ་པེ་ནྟ་སྶ སཱི་ལཱ་དཱི་ནཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ས་དྡཱ་དཱི་སུ་པི ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ནི་མི་ཏྟཱ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ནཱ་ནི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ནི. སོ་ཏ་ཝི་ཉྙཱ་ཎེ་ན ཧི ས་དྡཾ སུ་ཏྭཱ ‘‘ཨི་ཏྠི་ས་དྡོ’’ཏི ཝཱ ‘‘པུ་རི་ས་ས་དྡོ’’ཏི ཝཱ ཨི་ཊྛཱ་ནི་ཊྛཱ་དི་ཀཾ ཝཱ ཀི་ལེ་ས་ཝ་ཏྠུ་བྷཱུ་ཏཾ ནི་མི་ཏྟཾ ན ག་ཎྷཱ་ཏི, སུ་ཏ་མ་ཏྟེ ཨེ་ཝ ས་ཎྛཱ་ཏི. ཡོ ཙ གཱི་ཏ་ས་དྡཱ་དི་ཀ་སྶ ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཨ་ནུ ཨ་ནུ བྱ་ཉྫ་ན་ཏོ ‘‘ཨ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ན’’ནྟི ལ་དྡྷ་ཝོ་ཧཱ་རོ མ་ནྡ་ཏཱ་རཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝ་ཝ་ཏྠི་ཏོ ཚ་ཛྫཱ་དི་བྷེ་ད་བྷི་ནྣོ ཨཱ་ཀཱ་རོ, ཏ་མྤི ན ག་ཎྷཱ་ཏཱི་ཏི. ཨེ་ཝཾ ག་ནྡྷཱ་དཱི་སུ་པི ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ. མ་ནོ་དྭཱ་རེ པ་ན སཱ་ཝ་ཛྫ་ན་བྷ་ཝ་ངྒཾ མ་ནོ་དྭཱ་རཾ ཏ་སྨིཾ དྭཱ་རེ དྷ་མྨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཨཱ་པཱ་ཐ་ག་ཏེ ཏཾ ཛ་ཝ་ན་མ་ན་སཱ་ཝ ཝི་ཉྙཱ་ཡ ཝི་ཛཱ་ནི་ཏྭཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཀི་ལེ་སོ ཨ་ནུ་བ་ནྡྷོ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཀི་ལེ་སཱ་ནུ་བ་ནྡྷོ, སོ ཨེ་ཝ ནི་མི་ཏྟཱ་དི་གཱ་ཧོ, ཏ་ཏོ པ་རི་ཝ་ཛྫ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཀི་ལེ་སཱ་ནུ་བ་ནྡྷ་ནི་མི་ཏྟཱ་དི་གྒཱ་ཧ་པ་རི་ཝ་ཛྫ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཾ. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཨ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ནཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི.

ཨཱ་ཛཱི་ཝ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་སཱི་ལ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡༦. ཝུ་ཏྟེཏི ཨི་དྷེ་ཝ ཨུ་དྡེ་ས་ཝ་སེ་ན པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟེ. ཏ་ཐཱ ཧི ‘‘ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཧེ་ཏུ པ་ཉྙ་ཏྟཱ་ནཾ ཚ་ནྣཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ན’’ནྟི པ་དུ་དྡྷཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ཏཱ་ནི པཱ་ལི༹་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡཱ་ནི ཏཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཏ་ཏྠ ཡཱ་ནི ཏཱ་ནི ཨེ་ཝཾ པ་ཉྙ་ཏྟཱ་ནི ཚ སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཧེ་ཏཱུཏི ཛཱི་ཝི་ཀ་ནི་མི་ཏྟཾ, ‘‘ཨེ་ཝཱ་ཧཾ པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ཨ་ཀི་ལ་མ་ནྟོ ཛཱི་ཝི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན. ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཀཱ་ར་ཎཱཏི ཏ་སྶེ་ཝ ཝེ་ཝ་ཙ་ནཾ. པཱ་པི་ཙྪོཏི པཱ་པི་ཀཱ་ཡ ཨ་ས་ནྟ་གུ་ཎ་ས་མྦྷཱ་ཝ་ནི་ཙྪཱ་ཡ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ. ཨི་ཙྪཱ་པ་ཀ་ཏོཏི ཨི་ཙྪཱ་ཡ ཨ་པ་ཀ་ཏོ ཨུ་པ་དྡུ་ཏོ, ཨ་བྷི་བྷཱུ་ཏོ ཝཱ. ཨ་ས་ནྟནྟི ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཾ. ཨ་བྷཱུ་ཏནྟི ཨ་ནུ་པྤ་ནྣཾ. ཨ་ནུ་པྤ་ནྣ་ཏྟཱ ཧི ཏ་སྶ ཏཾ ཨ་ས་ནྟ་ནྟི པུ་རི་མ་སྶ པ་ཙྪི་མཾ ཀཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨནྟི ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་པུ་རི་སཱ་ནཾ དྷ་མྨཾ, མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨ་ཏོ ཝཱ ཨུ་ཏྟ་རི ཨུ་ཀྐ་ཊྛཾ. ཨུ་ལླ་པ་ཏཱིཏི ཨུ་གྒ་ཏཱ་ཡུ་ཀོ ལ་པ་ཏི. སཱི་ལཾ ཧི བྷི་ཀྑུ་ནོ ཨཱ་ཡུ, ཏཾ ཏ་སྶ ཏ་ཐཱ་ལ་པ་ན་ས་མ་ཀཱ་ལ་མེ་ཝ ཝི་ག་ཙྪ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་པ་ཏྟི པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་སྶཱ’’ཏི པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ས་ངྑཱ་ཏཱ ཨཱ་པ་ཏྟི ཨ་སྶ, པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ས་ཉྙི་ཏ་སྶ ཝཱ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་སྶ ཨཱ་པ་ཛྫ་ནཾ ཨུ་ལླ་པ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ས་ཉྩ་རི་ཏྟཾ ས་མཱ་པ་ཛྫ་ཏཱིཏི ས་ཉྩ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ཨི་ཏྠི་ཡཱ ཝཱ པུ་རི་ས་མ་ཏིཾ, པུ་རི་ས་སྶ ཝཱ ཨི་ཏྠི་མ་ཏིཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ‘‘ཨི་མེ་སཾ ཚ་ནྣཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནཾ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་སྶ ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ ཧེ་ཊྛཱ ད་སྶི་ཏོ ཨེ་ཝ.

ཀུ་ཧ་ནཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་སཱུཏི ཧེ་ཊྛཱ ཨུ་དྡི་ཊྛ་པཱ་ལི༹་ཡཱ་ཝ པ་དུ་དྡྷཱ་རོ. ཨ་ཡཾ པཱ་ལཱི༹ཏི ཨ་ཡཾ ཝི་བྷ་ངྒེ (ཝི་བྷ. ༨༦༡) ཨཱ་ག་ཏཱ ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི༹.

༡༧. ཙཱི་ཝ་རཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡཱ ལ་བྦྷ་ནྟཱི་ཏི ལཱ་བྷཱ. ཏེ ཨེ་ཝ ས་ཀྐ་ཙྩཾ ཨཱ་ད་ར་ཝ་སེ་ན དི་ཡྻ་མཱ་ནཱ ས་ཀྐཱ་རཱ. པ་ཏྠ་ཊ་ཡ་ས་ཏཱ ཀི་ཏྟི་ས་དྡོ. ཏཾ ལཱ་བྷ་ཉྩ ས་ཀྐཱ་ར་ཉྩ ཀི་ཏྟི་ས་དྡ་ཉྩ. ས་ནྣི་སྶི་ཏ་སྶཱཏི ཨེ་ཏྠ ཏ་ཎྷཱ་ནི་སྶ་ཡོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཏྠ་ཡ་ནྟ་སྶཱ’’ཏི. ཨ་ས་ནྟ་གུ་ཎ་དཱི་པ་ན་ཀཱ་མ་སྶཱཏི ཨ་ས་ནྟེ ཨ་ཏྟ་ནི ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ ས་དྡྷཱ་དི་གུ་ཎེ ས་མྦྷཱ་ཝེ་ཏུ་ཀཱ་མ་སྶ. ཨ་ས་ནྟ་གུ་ཎ་ས་མྦྷཱ་ཝ་ན་ཏཱ་ལ་ཀྑ་ཎཱ, པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎེ ཙ ཨ་མ་ཏྟ་ཉྙུ་ཏཱ་ལ་ཀྑ་ཎཱ ཧི པཱ་པི་ཙྪ་ཏཱ. ཨི་ཙྪཱ་ཡ ཨ་པ་ཀ་ཏ་སྶཱཏི པཱ་པི་ཀཱ་ཡ ཨི་ཙྪཱ་ཡ ས་མྨཱ་ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཏོ ཨ་པེ་ཏོ ཀ་ཏོ་ཏི ཨ་པ་ཀ་ཏོ. ཏ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏོ ཙ ཨཱ་ཛཱི་ཝཱུ་པ་དྡ་ཝེ་ན ཨུ་པ་དྡུ་ཏོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་པ་དྡུ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི.

ཀུ་ཧ་ན་མེ་ཝ པ་ཙྩ་ཡུ་པྤཱ་ད་ན་སྶ ཝ་ཏྠཱུ་ཏི ཀུ་ཧ་ན་ཝ་ཏྠུ. ཏི་ཝི་དྷ་མྤེ་ཏཾ ཏ་ཏྠ ཨཱ་ག་ཏཾ ཏ་སྶ ནི་སྶ་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ ཨི་མཱ་ཡ པཱ་ལི༹་ཡཱ ད་སྶེ་ཏུནྟི ཨེ་ཝ་མ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཏ་ད་ཏྠི་ཀ་སྶེ་ཝཱཏི ཏེ་ཧི ཙཱི་ཝ་རཱ་དཱི་ཧི ཨ་ཏྠི་ཀ་སྶེ་ཝ. པ་ཊི་ཀྑི་པ་ནེ་ནཱཏི ཙཱི་ཝ་རཱ་དཱི་ནཾ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ན་ཧེ་ཏུ. ཨ་སྶཱཏི བྷ་ཝེ་ཡྻ. པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཙཱཏི ཙ-ས་དྡེ་ན པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟཾ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ནཾ ས་མུ་ཙྩི་ནོ་ཏི.

བྷི་ཡྻོ་ཀ་མྱ་ཏནྟི བ་ཧུ་ཀཱ་མ་ཏཾ. ཡནྟི ཀི་རི་ཡཱ་པ་རཱ་མ་ས་ནཾ, ཏ་སྨཱ ‘‘དྷཱ་རེ་ཡྻཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཡ་དེ་ཏཾ ས་ངྒྷཱ་ཊིཾ ཀ་ཏྭཱ དྷཱ་ར་ཎཾ, ཨེ་ཏཾ ས་མ་ཎ་སྶ སཱ་རུ་པྤ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. པཱ་པ་ཎི་ཀཱ་ནཱིཏི ཨཱ་པ་ཎ་ཏོ ཚ་ཌྜི་ཏཱ་ནི. ན་ནྟ་ཀཱ་ནཱིཏི ཨ་ནྟ་ར་ཧི་ཏཱ་ནི ཙོ་ལ༹་ཁ་ཎྜཱ་ནི. ཨུ་ཙྩི་ནི་ཏྭཱཏི ཨུ་ཉྪ་ནེ་ན ཙི་ནི་ཏྭཱ ས་ངྒ་ཧེ་ཏྭཱ. ཨུ་ཉྪཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ཡཱཏི ཨུ་ཉྪཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ཡ ལ་དྡྷེ་ན. གི་ལཱ་ན་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ བྷེ་ས་ཛྫ་ས་ངྑཱ་ཏཱ ཛཱི་ཝི་ཏ་པ་རི་ཀྑཱ་རཱ གི་ལཱ་ན་པ་ཙྩ་ཡ་བྷེ་ས་ཛྫ་པ་རི་ཀྑཱ་རཱ. པཱུ་ཏི་མུ་ཏྟནྟི པུ་རཱ་ཎ་སྶ, ཨ་པུ་རཱ་ཎ་སྶ ཙ ས་བྦ་སྶ གོ་མུ་ཏྟ་སྶེ་ཏཾ ནཱ་མཾ. པཱུ་ཏི་མུ་ཏྟེ་ནཱཏི པཱུ་ཏི་བྷཱ་ཝེ་ན མུ་ཏྟེ་ན པ་རེ་ཧི ཚ་ཌྜི་ཏེ་ན, པཱུ་ཏི་བྷཱུ་ཏེ་ན ཝཱ གོ་མུ་ཏྟེ་ན. དྷུ་ཏ་ཝཱ་དོཏི པ་རེ་ས་མྤི དྷུ་ཏ་གུ་ཎ་ཝཱ་དཱི. ས་མྨུ་ཁཱི་བྷཱ་ཝཱཏི ས་མྨུ་ཁ་ཏོ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏྟཱ, ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨཱ་དྷི་ག་མ་སྶ སཱ་མ་ནྟེ ཀ་ཏྭཱ ཛ་པྤ་ནཾ སཱ་མ་ནྟ་ཛ་པྤ་ནཾ. མ་ཧེ་ས་ཀྑོཏི མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ, ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨཱ་དྷི་ག་མེ་ནཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ‘‘མི་ཏྟོ’’ཏི སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ཝ་ཏྭཱ པུ་ན ཏཾ ཝི་སེ་སེ་ཏི ‘‘ས་ནྡི་ཊྛོ ས་མྦྷ་ཏྟོ’’ཏི. དི་ཊྛ་མ་ཏྟོ ཧི མི་ཏྟོ ས་ནྡི་ཊྛོ. ད་ལ༹ྷ་བྷ་ཏྟི་ཀོ ས་མྦྷ་ཏྟོ. ས་ཧཱ་ཡོཏི ས་ཧ ཨཱ་ཡ་ན་ཀོ, ས་ཁཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་ཏྟ་པ་དི་ནོ ཧི ‘‘ས་ཁཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ཝི་ཧཱ་རོ པཱ་ཀཱ་ར་པ་རི་ཙྪི་ནྣོ ས་ཀ་ལོ ཨཱ་ཝཱ་སོ. ཨ་ཌྜྷ་ཡོ་གོ དཱི་གྷ་པཱ་སཱ་དོ, ག་རུ་ལ༹་ས་ཎྛཱ་ན་པཱ་སཱ་དོ་ཏི་པི ཝ་ད་ནྟི. པཱ་སཱ་དོ ཙ་ཏུ་ར་སྶ་པཱ་སཱ་དོ. ཧ་མྨི་ཡཾ མུ་ཎྜ་ཙྪ་ད་ན་པཱ་སཱ་དོ. ཀཱུ་ཊཱ་གཱ་རཾ དྭཱི་ཧི ཀ་ཎྞི་ཀཱ་ཧི ཀ་ཏྟ་བྦ་པཱ་སཱ་དོ. ཨ་ཊྚོ པ་ཊི་རཱ་ཛཱུ་ན་མྤི པ་ཊི་བཱ་ཧ་ན་ཡོ་གྱོ ཙ་ཏུ་པ་ཉྩ་བྷཱུ་མ་ཀོ པ་ཊི་སྶ་ཡ་ཝི་སེ་སོ. མཱ་ལོ༹ ཨེ་ཀ་ཀཱུ་ཊ་ས་ངྒ་ཧི་ཏོ ཨ་ནེ་ཀ་ཀོ་ཎ་ཝ་ནྟོ པ་ཊི་སྶ་ཡ་ཝི་སེ་སོ. ཨུ་དྡ་ཎྜོ ཨ་ག་བྦྷི་ཀཱ ཨེ་ཀ་དྭཱ་རཱ དཱི་གྷ་སཱ་ལཱ་ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཨ་པ་རེ པ་ན བྷ་ཎ་ནྟི – ཝི་ཧཱ་རོ ནཱ་མ དཱི་གྷ་མུ་ཁ་པཱ་སཱ་དོ. ཨ་ཌྜྷ་ཡོ་གོ ཨེ་ཀ་པ་སྶེ་ན ཚ་ད་ན་ཀ་སེ་ནཱ་ས་ནཾ. ཏ་སྶ ཀི་ར ཨེ་ཀ་པ་སྶེ བྷི་ཏྟི ཨུ་ཙྩ་ཏ་རཱ ཧོ་ཏི, ཨི་ཏ་ར་པ་སྶེ ནཱི་ཙཱ, ཏེ་ན ཏཾ ཨེ་ཀ་པ་སྶ་ཚ་ད་ན་ཀཾ ཧོ་ཏི. པཱ་སཱ་དོ ཨཱ་ཡ་ཏ་ཙ་ཏུ་ར་སྶ་པཱ་སཱ་དོ. ཧ་མྨི་ཡཾ མུ་ཎྜ་ཙྪ་ད་ནཾ ཙ་ནྡི་ཀ་ངྒ་ཎ་ཡུ་ཏྟཾ. གུ་ཧཱ ཀེ་ཝ་ལཱ པ་བྦ་ཏ་གུ་ཧཱ. ལེ་ཎཾ དྭཱ་ར་བ་དྡྷཾ. ཀཱུ་ཊཱ་གཱ་རཾ ཡོ ཀོ་ཙི ཀ་ཎྞི་ཀཱ་བ་དྡྷ་པཱ་སཱ་དོ. ཨ་ཊྚོ བ་ཧ་ལ་བྷི་ཏྟི་གེ་ཧཾ. ཡ་སྶ གོ་པཱ་ན་སི་ཡོ ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཨི་ཊྛ་ཀཱ་ཧི ཨེ་ཝ ཚ་ད་ནཾ ཧོ་ཏི. ཨ་ཊྚཱ་ལ་ཀཱ་ཀཱ་རེ་ན ཀ་རཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི་པི ཝ་ད་ནྟི. མཱ་ལོ༹ ཝ་ཊྚཱ་ཀཱ་རེ་ན ཀ་ཏ་སེ་ནཱ་ས་ནཾ. ཨུ་དྡ་ཎྜོ ཨེ་ཀོ པ་ཊི་སྶ་ཡ་ཝི་སེ་སོ. ཡོ ‘‘བྷ་ཎྜ་སཱ་ལཱ, ཨུ་དོ་སི་ཏ’’ནྟི་པི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་སཱ་ལཱ ས་ནྣི་པ་ཏ་ན་ཊྛཱ་ནཾ.

ཀུ་ཙྪི་ཏ་ར་ཛ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ པཱ་པི་ཙྪ་ཏཱ་ཡ ནི་ར་ཏྠ་ཀཾ ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་ཝི་པྥ་ནྡ་ནི་གྒ་ཎྷ་ནཾ ཀོ་ར་ཛཾ, ཏཾ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཀོ་ར་ཛི་ཀོ, ཀོ་ཧ་ཉྙེ་ན སཾ་ཡ་ཏ་ཀཱ་ཡོ, ཨ་ཏི་ཝི་ཡ, ཨ་བྷི་ཎྷཾ ཝཱ ཀོ་ར་ཛི་ཀོ ཀོ་ར་ཛི་ཀ་ཀོ་ར་ཛི་ཀོ. ཨ་ཏི་པ་རི་ས་ངྐི་ཏོ་ཏི ཀེ་ཙི. ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ཀུ་ཧོ ཀུ་ཧ་ཀ་ཀུ་ཧ་ཀོ, སཱ་ཏི་ས་ཡ་ཝི་མྷཱ་པ་ཀོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ལ་པོ ལ་པ་ན་ཀོ ལ་པ་ཀ་ལ་པ་ཀོ. མུ་ཁ་ས་མྦྷཱ་ཝི་ཀོཏི ཀོ་ར་ཛི་ཀ་ཀོ་ར་ཛི་ཀཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནེ་ཧི ཨ་ཏྟ་ནོ མུ་ཁ་མ་ཏྟེ་ན ཨ་ཉྙེ་ཧི ས་མྦྷཱ་ཝི་ཀོ. སོ ཨེ་ཝ་རཱུ་པོ ཨེ་ཝ་རཱུ་པ་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ པ་རཾ ཝི་ཡ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཡཾ ས་མ་ཎོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ཀ་ཐེ་ཏི. ག་མྦྷཱི་རནྟི་ཨཱ་དི ཏ་སྶཱ ཀ་ཐཱ་ཡ ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨ་པ་ཊི་བ་དྡྷ་ཏཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ.

ས་མྦྷཱ་ཝ་ནཱ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཀ་ཏེ་ནཱཏི ‘‘ཀ་ཐཾ ནུ ཁོ མཾ ཛ་ནོ ‘ཨ་རི་ཡོ’ཏི ཝཱ ‘ཝི་སེ་ས་ལཱ་བྷཱི’ཏི ཝཱ ས་མྦྷཱ་ཝེ་ཡྻཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ཀ་ཏེ་ན. ག་མ་ནཾ ས་ཎྛ་པེ་ཏཱིཏི ཝི་སེ་ས་ལཱ་བྷཱི་ནཾ ག་མ་ནཾ ཝི་ཡ ཨ་ཏྟ་ནོ ག་མ་ནཾ ས་ཀྐ་ཙྩཾ ཋ་པེ་ཏི, ས་ཏོ ས་མྤ་ཛཱ་ནོ་ཝ ག་ཙྪ་ནྟོ ཝི་ཡ ཧོ་ཏི. པ་ཎི་དྷཱ་ཡཱཏི ‘‘ཨ་ར་ཧཱ་ཏི མཾ ཛཱ་ན་ནྟཱུ’’ཏི ཙི་ཏྟཾ ས་ཎྛ་པེ་ཏྭཱ, པ་ཏྠེ་ཏྭཱ ཝཱ. ས་མཱ་ཧི་ཏོ ཝི་ཡཱཏི ཛྷཱ་ན་ས་མཱ་དྷི་ནཱ ས་མཱ་ཧི་ཏོ ཝི་ཡ. ཨཱ་པཱ་ཐ་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡཱིཏི མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཨཱ་པཱ་ཐ་ཊྛཱ་ནེ ས་མཱ་དྷི་ས་མཱ་པ་ནྣོ ཝི་ཡ ནི་སཱི་ད་ནྟོ ཨཱ་པཱ་ཐ་ཀེ ཛ་ན་སྶ པཱ་ཀ་ཊ་ཊྛཱ་ནེ ཛྷཱ་ཡཱི. ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ས་ངྑཱ་ཏནྟི ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ས་ཎྛ་པ་ན་ས་ངྑཱ་ཏཾ.

པ་ཙྩ་ཡ་པ་ཊི་སེ་ཝ་ན་ས་ངྑཱ་ཏེ་ནཱཏི ཨ་ཡོ་ནི་སོ ཨུ་པྤཱ་དི་ཏཱ་ནཾ པ་ཙྩ་ཡཱ་ནཾ པ་ཊི་སེ་ཝ་ན་ནྟི ཨེ་ཝཾ ཀ་ཐི་ཏེ་ན, ཏེ་ན ཝཱ པ་ཙྩ་ཡ་པ་ཊི་སེ་ཝ་ནེ་ན ས་ངྑཱ་ཏ་བྦེ་ན ཀ་ཐི་ཏ་བྦེ་ན. ཨ་ཉྙཾ ཝི་ཡ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་མཱི་པེ བྷ་ཎ་ནཾ སཱ་མ་ནྟ་ཛ་པྤི་ཏཾ. ཨཱ-ཀཱ་ར་སྶ ར་སྶ་ཏྟཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཊྛ་པ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཀུ་ཧ་ནཾ ཀུ་ཧོ, ཏ་སྶ ཨ་ཡ་ནཱ པ་ཝ་ཏྟི ཀུ་ཧཱ་ཡ་ནཱ, ཀུ་ཧ་སྶ ཝཱ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཨ་ཡ་ནཱ ག་ཏི ཀི་རི་ཡཱ ཀུ་ཧཱ་ཡ་ནཱ. ཀུ་ཧེ་ཏི, ཀུ་ཧེ་ན ཝཱ ཨི་ཏོ་ཏི ཀུ་ཧི་ཏོ, ཀུ་ཧ་ཀོ.

པུ་ཊྛ་སྶཱཏི ‘‘ཀོ ཏི་སྶོ, ཀོ རཱ་ཛ་པཱུ་ཛི་ཏོ’’ཏི པུ་ཊྛ་སྶ. ཨུ་དྡྷཾ ཀ་ཏྭཱཏི ཨུ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཝི་བྷ་ཝ་ས་མྤ་ཏྟི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ.

ཨུ་ནྣ་ཧ་ནཱཏི ཨུ་དྡྷཾ ཨུ་དྡྷཾ བ་ནྡྷ་ནཱ པ་ལི་ཝེ་ཋ་ནཱ. དྭེ ཀི་ར བྷི་ཀྑཱུ ཨེ་ཀཾ གཱ་མཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཨཱ་ས་ན་སཱ་ལཱ་ཡ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ ཨེ་ཀཾ ཀུ་མཱ་རི་ཀཾ པ་ཀྐོ་སིཾ་སུ. ཏཱ་ཡ ཨཱ་ག་ཏཱ་ཡ ཏ་ཏྲེ་ཀོ ཨེ་ཀཾ པུ་ཙྪི ‘‘ཨ་ཡཾ, བྷ་ནྟེ, ཀ་སྶ ཀུ་མཱ་རི་ཀཱ’’ཏི? ‘‘ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཡི་ཀཱ་ཡ ཏེ་ལ་ཀ་ནྡ་རི་ཀཱ་ཡ དྷཱི་ཏཱ, ཨི་མི་སྶཱ མཱ་ཏཱ མ་ཡི གེ་ཧཾ ག་ཏེ ས་པྤིཾ ད་ད་མཱ་ནཱ གྷ་ཊེ་ནེ་ཝ དེ་ཏི, ཨ་ཡ་མྤི མཱ་ཏཱ ཝི་ཡ གྷ་ཊེ་ན དེ་ཏཱི’’ཏི (ཝི་བྷ. ཨ་ཊྛ. ༨༦༢) ཨུ་ཀྐཱ་ཙེ་སི. ཨི་མཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏེ་ལ་ཀ་ནྡ་རི་ཀ་ཝ་ཏྠུ ཙེ་ཏྠ ཝ་ཏྟ་བྦ’’ནྟི.

དྷ་མྨཱ་ནུ་རཱུ་པཱ ཝཱཏི མ་ཏྟཱ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནུ་རཱུ་པཾ ཝཱ. མ་ཏྟཱ་ཝ་ཙ་ནཾ ཧི ‘‘དྷ་མྨོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཡ་ཐཱ་ཧ ‘‘སུ་བྷཱ་སི་ཏཾ ཨུ་ཏྟ་མ་མཱ་ཧུ ས་ནྟོ, དྷ་མྨཾ བྷ་ཎེ ནཱ་དྷ་མྨཾ ཏཾ དུ་ཏི་ཡ’’ནྟི (སཾ. ནི. ༡.༢༡༣; སུ. ནི. ༤༥༢). ཏེ་ན བ་ཧུཾ ཝི་པྤ་ལ་པ་ན་མཱ་ཧ, ས་ཙྩ་ཏོ ཝཱ ཨ་ཉྙཱ སུ་བྷཱ་སི་ཏཱ ཝཱ་ཙཱ ‘‘དྷ་མྨོ’’ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. མུ་གྒ་སཱུ་པ་ས་དི་ས་ཀ་མྨོ པུ་གྒ་ལོ མུ་གྒ་སཱུ་པྱོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཡཾ པུ་གྒ་ལོ མུ་གྒ་སཱུ་པྱོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི. པ་རི་བྷ་ཊ་སྶ ཀ་མྨཾ པཱ་རི་བྷ་ཊྱཾ, ཏ་དེ་ཝ པཱ་རི་བྷ་ཊྱ་ཏཱ.

ནི་མི་ཏྟེ་ན ཙ་ར་ནྟོ, ཛཱི་ཝ་ནྟོ ཝཱ ནི་མི་ཏྟ་ཀོ, ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ ནེ་མི་ཏྟི་ཀ་ཏཱ. ཨ་ཏྟ་ནོ ཨི་ཙྪཱ་ཡ པ་ཀཱ་ས་ནཾ ཨོ་བྷཱ་སོ. ཀོ པ་ན སོ་ཏི? ‘‘ཨ་ཛྫ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ པ་ཙྩ་ཡཱ དུ་ལླ་བྷཱ ཛཱ་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཱ པ་ཙྩ་ཡ་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟ་ཀ་ཐཱ. ཨི་ཙྪི་ཏ་ཝ་ཏྠུ་སྶ ས་མཱི་པེ ཀ་ཐ་ནཾ སཱ་མ་ནྟ་ཛ་པྤཱ.

ཨ་ཀྐོ་ས་ན་བྷ་ཡེ་ནཱ་པི ད་དེ་ཡྻཱ་ཏི ད་ས་ཧི ཨ་ཀྐོ་ས་ཝ་ཏྠཱུ་ཧི ཨ་ཀྐོ་ས་ནཾ. ཏ་ཐཱ ཝ་མྦྷ་ནཱད་ཡོ. ཨུ་པེ་ཀྑ་ནཱ ཨུ་པཱ་ས་ཀཱ་ནཾ དཱ་ཡ་ཀཱ་དི་བྷཱ་ཝ་ཏོ བ་ཧི ཚ་ཌྜ་ནཱ. ཁི་པ་ནཱཏི ཁེ་པ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏཾ པ་ན ཨ་ཝ་ཧ་སི་ཏྭཱ ཝ་ཙ་ནཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་པྤ་ཎྜ་ནཱ’’ཏི. པཱ་པ་ནཱཏི ཨ་དཱ་ཡ་ཀ་ཏྟ་སྶ, ཨ་ཝ་ཎྞ་སྶ ཝཱ པ་ཏི་ཊྛཱ་པ་ནཾ. པ་རེ་སཾ པི་ཊྛི་མཾ་ས་ཁཱ་ད་ན་སཱི་ལོ པ་ར་པི་ཊྛི་མཾ་སི་ཀོ, ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ པ་ར་པི་ཊྛི་མཾ་སི་ཀ་ཏཱ. ཨ་བྦྷ་ངྒནྟི ཨ་བྦྷ་ཉྫ་ནཾ. ནི་པི་སི་ཏྭཱ ག་ནྡྷ་མ་གྒ་ནཱ ཝི་ཡཱཏི ཨ་ནི་པྤི་སི་ཏེ ཨ་ལ་བྦྷ་མཱ་ན་སྶ ག་ནྡྷ་སྶ ནི་པི་ས་ནེ ལཱ་བྷོ ཝི་ཡ པ་ར་གུ་ཎེ ཨ་ནི་པྤི་སི་ཏེ ཨ་ལ་བྦྷ་མཱ་ནཱ་ནཾ པ་ཙྩ་ཡཱ་ནཾ ནི་པི་ས་ནེ་ན ལཱ་བྷོ ད་ཊྛ་བྦོ་ཏི.

ནི་ཀ་ཏྟུཾ ཨ་པྤེ་ན ལཱ་བྷེ་ན བ་ཧུ་ཀཾ ཝ་ཉྩེ་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏུཾ ཨི་ཙྪ་ནཾ ནི་ཛི་གཱི་ས་ནཾ, ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ ནི་ཛི་གཱི་ས་ན་ཏཱ. ཏ་སྶེ་ཝ ཨི་ཙྪ་ན་སྶ པ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་ཀཱ་རོ, ཏཾ་ས་ཧ་ཛཱ་ཏཾ ཝཱ ག་ཝེ་ས་ན་ཀ་མྨཾ.

ཨ་ངྒནྟི ཧ་ཏྠ་པཱ་དཱ་དི་ཨ་ངྒཱ་ནི ཨུ་དྡི་སྶ པ་ཝ་ཏྟཾ ཝི་ཛྫཾ. ནི་མི་ཏྟནྟི ནི་མི་ཏྟ་ས་ཏྠཾ. ཨུ་པྤཱ་ཏནྟི ཨུ་ཀྐཱ་པཱ་ཏ་དི་སཱ་ཌཱ་ཧ-བྷཱུ་མི་ཙཱ་ལཱ་དི་ཨུ་པྤཱ་ཏ་པ་ཊི་བ་དྡྷ་ཝི་ཛྫཾ. སུ་པི་ནནྟི སུ་པི་ན་ས་ཏྠཾ. ལ་ཀྑ་ཎནྟི ཨི་ཏྠི་པུ་རི་སཱ་ནཾ ལ་ཀྑ་ཎ་ཛཱ་ན་ན་ས་ཏྠཾ. མཱུ་སི་ཀ་ཙྪི་ནྣནྟི ཝ་ཏྠཱ་དཱི་ནཾ ཨ་སུ་ཀ་བྷཱ་གེ མཱུ་སི་ཀ་ཙྪེ་དེ ས་ཏི ཨི་དཾ ནཱ་མ ཕ་ལཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཛཱ་ན་ན་ཀ་ས་ཏྠཾ. པ་ལཱ་ས་གྒི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨི་མི་ནཱ ནཱ་མ ཨ་གྒི་ནཱ ཧུ་ཏེ ཨི་དཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་གྒི་ཝ་སེ་ན ཧོ་མ་ཝི་དྷཱ་ནཾ ཨ་གྒི་ཧོ་མཾ. ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན ད་བྦི་ཧོ་མཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཐུ་ས་ཧོ་མཱ་དཱི་ནཾ, ཨ་ཉྙེ་ས་ཉྩ སུ་ཏྟེ ཨཱ་ག་ཏཱ་ནཾ མི་ཙྪཱ་ཛཱི་ཝཱ་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཝཱི་རི་ཡ་སཱ་དྷ་ན་ཏྟཱ ཨཱ་ཛཱི་ཝ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་སཱི་ལ་སྶ ‘‘པ་ཙྩ་ཡ་པ་རི་ཡེ་ས་ན་ཝཱ་ཡཱ་མོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་སྶ པཱ་རི་སུ་དྡྷི ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་བྷཱ་ཝོ, ཡེ་ན དྷ་མྨེ་ན ས་མེ་ན པ་ཙྩ་ཡ་ལཱ་བྷོ ཧོ་ཏི. ན ཧི ཨ་ལ་སོ ཉཱ་ཡེ་ན པ་ཙྩ་ཡེ པ་རི་ཡེ་སི་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ཏཱི་ཏི.

པ་ཙྩ་ཡ་ས་ནྣི་སྶི་ཏ་སཱི་ལ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡༨. པ་ཊི་ས་ངྑཱཏི ཨ་ཡཾ ‘‘ས་ཡཾ ཨ་བྷི་ཉྙཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ་ཧཱ་ཝ. ༡༡) ཝི་ཡ ཡ-ཀཱ་ར་ལོ་པེ་ན ནི་དྡེ་སོ. ཡོ་ནི་སོཏི ཙེ་ཏྠ ཨུ་པཱ་ཡ་ཏྠོ ཡོ་ནི་སོ-ས་དྡོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་པཱ་ཡེ་ན པ་ཐེ་ནཱ’’ཏི. ‘‘པ་ཊི་ས་ངྑཱ་ཡ ཉ་ཏྭཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏ་ཡི་དཾ པ་ཊི་ས་ངྑཱ་ནཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ནྟི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་ཐཱ ཧི པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱཏི སཱི་ཏ་པ་ཊི་གྷཱ་ཏཱ་དི་ཀཾ ཏཾ ཏཾ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ པ་ཏི པ་ཏི ཨ་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱ, ཉཱ་ཎེ་ན པ་སྶི་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་ས་ངྑཱ་ཡཱཏི ཏ་དེ་ཝ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ པ་ཏི པ་ཏི ས་ངྑཱ་ཡ, ཛཱ་ནི་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཉཱ་ཎ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ཧི ཨི་དྷ ས་ངྑཱ-ས་དྡོ་ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘པ་ཊི་ས་ངྑཱ ཡོ་ནི་སོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཀཱ་མཾ པ་ཙྩ་ཡ་པ་རི་བྷོ་ག་ཀཱ་ལེ་ན ཝུ་ཙྩ་ཏི, དྷཱ་ཏུ་ཝ་སེ་ན པ་ན པ་ཊི་ཀཱུ་ལ་ཝ་སེ་ན ཝཱ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ་ཡ པ་ཙྩ་ཡ་ས་ནྣི་སྶི་ཏ་སཱི་ལཾ སུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཨ་པ་རེ. བྷི་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཀེ་ཙི. ཨེ་ཀེ པ་ན པ་ཋ་མཾ ཨེ་ཝ པ་རི་ཡ་ཏྟ་ནྟི ཝ་ད་ནྟི, ཝཱི་མཾ་སི་ཏ་བྦཾ. ‘‘ཙཱི་ཝ་ར’’ནྟི ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ནཾ ཨེ་ཀ་ཏྟ་མ་ཏྟཾ ཝཱ་ཙ་ཀ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ‘‘ཨ་ནྟ་ར་ཝཱ་ས་ཀཱ་དཱི་སུ ཡཾ ཀི་ཉྩཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཛཱ་ཏི་ས་དྡ་ཏཱ་ཡ པ་ན ཏ་སྶ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཡ་ཏྟ་ཀཱ་ནི ཙཱི་ཝ་རཱ་ནི ཡོ་གི་ནཱ པ་རི་ཧ་རི་ཏ་བྦཱ་ནི, ཏེ་སཾ ས་བྦེ་སཾ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ག་ཧ་ཎ་ནྟི ས་ཀྐཱ ཝི་ཉྙཱ་ཏུཾ, ཡཾ ཀི་ཉྩཱིཏི ཝཱ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་པ་རི་ཡཱ་དཱ་ན་མེ་ཏཾ, ན ཨ་ནི་ཡ་མ་ཝ་ཙ་ནཾ. ‘‘ནི་ཝཱ་སེ་ཏི ཝཱ པཱ་རུ་པ་ཏི ཝཱ’’ཏི ཝི་ཀ་པྤ་ནཾ པ་ན པ་ཊི་སེ་ཝ་ན་པ་རི་ཡཱ་ཡ་སྶ པ་རི་བྷོ་ག་སྶ ཝི་བྷཱ་ག་ད་སྶ་ན་ནྟི ཏཾ པ་ཉྙ་པེ་ཏྭཱ ས་ཡ་ན་ནི་སཱི་ད་ན-ཙཱི་ཝ་ར་ཀུ་ཊི་ཀ་ར་ཎཱ་དི་ཝ་སེ་ནཱ་པི པ་རི་བྷོ་ག་སྶ ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ.

པ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ནཾ མ་རི་ཡཱ་དཱ པ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ཝ་དྷི, ཏ་སྶ པ་རི་ཙྪི་ནྡ་ན་ཝ་སེ་ན ཡོ ནི་ཡ་མོ, ཏ་སྶ ཝ་ཙ་ནཾ པ་ཡོ་ཛ་ནཱ…པེ… ཝ་ཙ་ནཾ. ཨི་དཱ་ནི ཏཾ ནི་ཡ་མཾ ཝི་ཝ་རི་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎེ་ན ལཱི་ལཱ༹་ཝི་བྷཱུ་སཱ་ཝི་ལ་མྦ་ནཱ་ན་ཊ་མྦ་རཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝ་ཏྠ་པ་རི་བྷོ་གཾ ནི་སེ་དྷེ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ན ཨི་ཏོ བྷི་ཡྻོ’’ཏི. ལཱི་ལཱ༹་ཝ་སེ་ན ཧི ཨེ་ཀ་ཙྩེ ས་ཏྟཱ ཝ་ཏྠཱ་ནི པ་རི་ད་ཧ་ནྟི ཙེ་ཝ ཨུ་པ་སཾ་ཝི་ཡ་ནྟི ཙ. ཡ་ཐཱ ཏཾ ཡོ་བྦ་ནེ ཋི་ཏཱ ནཱ་ག་རི་ཀ་མ་ནུ་སྶཱ. ཨེ་ཀ་ཙྩེ ཝི་བྷཱུ་ས་ན་ཝ་སེ་ན, ཡ་ཐཱ ཏཾ རཱུ་པཱུ་པ་ཛཱི་ཝི་ནི་ཨཱ་ད་ཡོ. ཝི་ལ་མྦ་ན་ཝ་སེ་ན ཝི་ལ་མྦ་ཀཱ. ན་ཊ་མྦ་ར་ཝ་སེ་ན བྷོ་ཛཱ་ད་ཡོ. ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་དྷཱ་ཏུ་ཀྑོ་བྷོ སཱི་ཏ་རོ་གཱ་དི་ཨུ་པྤཱ་ད་ཀོ. ཨུ་ཏུ་པ་རི་ཎཱ་མ་ན་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨུ་ཏུ་ནོ པ་རི་ཝ་ཏྟ་ན་ཝ་སེ་ན ཝི་ས་བྷཱ་ག་སཱི་ཏ་ཨུ་ཏུ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནེ་ན. ཝཱ-ས་དྡེ་ན ཧེ་མ་ནྟཱ་དཱི་སུ ཧི་མ་པཱ་ཏཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་སྶ ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ, ན ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏི སཱི་ཏ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཡ་ད་ཏྠཾ པ་ན ཏཾ ཝི་ནོ་ད་ནཾ, ཏཾ མ་ཏྠ་ཀ་པྤ་ཏྟཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘སཱི་ཏ་བྦྷཱ་ཧ་ཏེ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ས་བྦ་ཏྠཱཏི ‘‘ཨུ་ཎྷ་སྶ པ་ཊི་གྷཱ་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ས་བྦེ་སུ སེ་ས་པ་ཡོ་ཛ་ནེ་སུ. ཡ་དི་པི སཱུ་རི་ཡ་ས་ནྟཱ་པོ་པི ཨུ་ཎྷོ་ཝ, ཏ་སྶ པ་ན ཨཱ་ཏ་པ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ཨ་གྒི་ས་ནྟཱ་པ་སྶཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཀ་ཙྩོ དཱ་ཝ་གྒི་ས་ནྟཱ་པོ ཀཱ་ཡཾ ཙཱི་ཝ་རེ་ན པ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་ཏྭཱ ས་ཀྐཱ ཝི་ནོ་དེ་ཏུ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྶ ཝ་ན་དཱ་ཧཱ་དཱི་སུ ས་མྦྷ་ཝོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ’’ཏི. ཌཾ་སཱཏི པི་ངྒ་ལ་མ་ཀྑི་ཀཱ. ཏེ པ་ན ཡ་སྨཱ ཌཾ་ས་ན་སཱི་ལཱ, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཌཾ་ས་ན་མ་ཀྑི་ཀཱ’’ཏི. ས་པྤཱ་ད་ཡོཏི ས་པྤ་ས་ཏ་པ་དི་ཨུ་ཎྞ་ནཱ་བྷི་ས་ར་བཱུ་ཝི་ཙྪི་ཀཱ་ད་ཡོ. ཕུ་ཊྛ་ས་མྥ་སྶོཏི ཕུ་ཊྛ་ཝི་ས་མཱ་ཧ. ཏི་ཝི་དྷཱ ཧི ས་པྤཱ – ད་ཊྛ་ཝི་སཱ ཕུ་ཊྛ་ཝི་སཱ དི་ཊྛ་ཝི་སཱ. ཏེ་སུ པུ་རི་མ་ཀཱ དྭེ ཨེ་ཝ ག་ཧི་ཏཱ. ས་ཏ་པ་དི་ཨཱ་དཱི་ན་མྤི ཏཱ་དི་སཱ་ནཾ ས་ངྒ་ཎྷ་ན་ཏྠཾ. ནི་ཡ་ཏ་པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཨེ་ཀ་ནྟི་ཀཾ, ས་བྦ་ཀཱ་ལི་ཀ་ཉྩ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ. ཧི་རཱི ཀུ་པྤ་ཏི ནི་ལླ་ཛྫ་ཏཱ ས་ཎྛཱ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝི་ན་སྶ་ཏཱི’’ཏི. ཀཱུ་པཱ་ཝ་ཏ་ར་ཎཾ ཝཱ པ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ནཾ ཨ་ར་ཧ་ཏཱི་ཏི ཀོ་པི་ནཾ. ཧི་རི་ཡི་ཏ་བྦ་ཊྛེ་ན ཧི་རཱི ཙ ཏཾ ཀོ་པི་ན་ཉྩཱ་ཏི ཧི་རི་ཀོ་པི་ནནྟི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཏ་སྶ ཙཱཏི ཙ-ས་དྡོ པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་པ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ནཾ ས་མྤི་ཎྜ་ན་ཏྠོ.

ཡཾ ཀི་ཉྩི ཨཱ་ཧཱ་རནྟི ཁཱ་ད་ནཱི་ཡ་བྷོ་ཛ་ནཱི་ཡཱ་དི་བྷེ་དཾ ཡཾ ཀི་ཉྩི ཨཱ་ཧ་རི་ཏ་བྦ་ཝ་ཏྠུཾ. པི་ཎྜཱ་ཡ བྷི་ཀྑཱ་ཡ ཨུ་ལ་ཏཱི་ཏི པི་ཎྜོ་ལོ, ཏ་སྶ ཀ་མྨཾ པི་ཎྜོ་ལྱཾ. ཏེ་ན པི་ཎྜོ་ལྱེ་ན བྷི་ཀྑཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ཡ. པ་ཏི་ཏ་ཏྟཱཏི པ་ཀྑི་པི་ཏ་ཏྟཱ. པི་ཎྜ་པཱ་ཏོ པ་ཏྟེ པ་ཀྑི་ཏྟ་བྷི་ཀྑཱ་ཧཱ་རོ. པི་ཎྜཱ་ནཾ ཝཱ པཱ་ཏོཏི གྷ་རེ གྷ་རེ ལ་དྡྷ་བྷི་ཀྑཱ་ནཾ ས་ནྣི་པཱ་ཏོ. ‘‘ན་ཏྠི ད་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༣.༣༠༥) ས་ཧ་སཱ ཀི་རི་ཡཱ་པི ‘‘ད་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་ཏོ ཝི་སེ་ས་ན་ཏྠཾ ‘‘ད་ཝ་ཏྠཾ, ཀཱི་ལཱ༹་ནི་མི་ཏྟ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. མུ་ཊྛི་ཀ་མ་ལླཱ མུ་ཊྛི་ཡུ་དྡྷ་ཡུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཀཱ. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ནི་བུ་དྡྷ་ཡུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཀཱ་དཱི་ནཾ ག་ཧ་ཎཾ. བ་ལ་མ་ད་ནི་མི་ཏྟནྟི བ་ལཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀ་མ་དོ བ་ལ་མ་དོ. ཏཾ ནི་མི་ཏྟཾ, བ་ལ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ན་ཏྠ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. པོ་རི་ས་མ་ད་ནི་མི་ཏྟནྟི པོ་རི་ས་མ་དོ ཝུ་ཙྩ་ཏི པུ་རི་ས་མཱ་ནོ ‘‘ཨ་ཧཾ པུ་རི་སོ’’ཏི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀ་མཱ་ནོ. ཨ་ས་དྡྷ་མྨ་སེ་ཝ་ནཱ་ས་མ་ཏྠ་ཏཾ ནི་སྶཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟོ མཱ་ནོ, རཱ་གོ ཨེ་ཝ ཝཱ པོ་རི་ས་མ་དོ་ཏི ཀེ་ཙི. ཏཾ ནི་མི་ཏྟཾ. ཨ་ནྟེ་པུ་རི་ཀཱ རཱ་ཛོ་རོ་དྷཱ. ས་བྦེ་སཾ ས་ནྣི་ཝེ་ས་ཡོ་གྱ་ཏཱ་ཡ ཝེ་སི་ཡོ རཱུ་པཱུ་པ་ཛཱི་ཝི་ནི་ཡོ. མ་ཎྜ་ནཾ ནཱ་མ ཨི་དྷཱ་ཝ་ཡ་ཝ་པཱ་རི་པཱུ་རཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ངྒ་པ་ཙྩ་ངྒཱ་ནཾ པཱི་ཎ་བྷཱ་ཝ་ནི་མི་ཏྟ’’ནྟི, པ་རི་བྲཱུ་ཧ་ན་ཧེ་ཏཱུ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ན་ཊཱ ནཱ་མ ར་ངྒ་ན་ཊཱ. ན་ཙྩ་ཀཱ ལ་ངྒྷ་ཀཱ་ད་ཡོ. ཝི་བྷཱུ་ས་ནཾ སོ་བྷཱ་ས་མུ་པྤཱ་ད་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ས་ནྣ་ཙྪ་ཝི་ཝ་ཎྞ་ཏཱ་ནི་མི་ཏྟ’’ནྟི.

ཨེ་ཏཾ པ་དཾ. མོ་ཧཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་པྤ་ཧཱ་ན་ཏྠནྟི མོ་ཧ་སྶ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཏཱ་པ་ཧཱ་ནཱ་ཡ. ད་ཝཱ ཧི མོ་ཧེ་ན ཧོ་ཏི, མོ་ཧ་ཉྩ ཝ་ཌྜྷེ་ཏཱི་ཏི ཏ་སྶཱ ཝ་ཛྫ་ནེ་ན མོ་ཧ་སྶ ཨ་ནུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཏཱ. དོ་སཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་པྤ་ཧཱ་ན་ཏྠནྟི ཨི་དཾ བ་ལ་མ་ད་སྶ, པུ་རི་ས་མ་ད་སྶ ཙ དོ་ས་ཧེ་ཏུ་ནོ ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ཨི་ཏ་ར་སྶ པ་ན ཝ་སེ་ན ‘‘རཱ་གཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་པྤ་ཧཱ་ན་ཏྠ’’ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦཾ. མ་ཎྜ་ན་ཝི་བྷཱུ་ས་ན་པ་ཊི་ཀྑེ་པོ སི་ཡཱ མོ་ཧཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་པྤ་ཧཱ་ནཱ་ཡ་པི, རཱ་གཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཏཱ་ཡ པ་ན ཨུ་ཛུ་པ་ཊི་པ་ཀྑོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘རཱ་གཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་པྤ་ཧཱ་ན་ཏྠ’’ནྟི. ཡ་དི་པི ཨེ་ཀ་ཙྩ་སྶ ད་ཝ་མ་དེ ཨཱ་ར་བྦྷ པ་ར་སྶ པ་ཊི་གྷ་སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ་དཱི་ནཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི ཧོ་ཏི་ཡེ་ཝ མ་ནོ་པ་དོ་སི་ཀ་དེ་ཝཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ཡ, ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ན ད་ཝ་མ་དེ ཨཱ་ར་བྦྷ ཡེ་སཾ ས་ཝི་སེ་སཾ རཱ་ག་མོ་ཧ་མཱ་ནཱ་ད་ཡོ པཱ་པ་དྷ་མྨཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི. ཏེ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཨ་ཏྟ་ནོ སཾ་ཡོ་ཛ་ནུ་པྤ་ཏྟི་པ་ཊི་སེ་དྷ་ན་ཏྠ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ མ་ཎྜ་ན་ཝི་བྷཱུ་ས་ནཱ་ནི པ་ཊི་ཙྩ ས་ཝི་སེ་སཾ པ་ར་སྶ་པི རཱ་ག་མོ་ཧཱ་ད་ཡོ པ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི ‘‘པ་ར་སྶ་པི སཾ་ཡོ་ཛ་ནུ་པྤ་ཏྟི་པ་ཊི་སེ་དྷ་ན་ཏྠ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཡོ་ནི་སོ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱཏི ཨེ་ཏྠ ཀཱ་མ་སུ་ཁ་ལླི་ཀཱ་ནུ་ཡོ་གཾ མུ་ཉྩི་ཏྭཱ ས་བྦཱ་པི མི་ཙྪཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི ཨ་ཡོ་ནི་སོ པ་ཊི་པ་ཏྟི. པུ་རི་མེ་ཧི དྭཱི་ཧི པ་དེ་ཧི ཨ་ཡོ་ནི་སོ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ, པ་ཙྪི་མེ་ཧི དྭཱི་ཧི ཀཱ་མ་སུ་ཁ་ལླི་ཀཱ་ནུ་ཡོ་ག་སྶ པ་ཧཱ་ནཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝ་ད་ནྟི. ‘‘ཙ་ཏཱུ་ཧི་པི ཙེ་ཏེ་ཧཱི’’ཏི པ་ན ཝ་ཙ་ན་ཏོ ས་བྦེ་ཧི ཨུ་བྷི་ནྣ་མྤི པ་ཧཱ་ནཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཀཱ་མ་ཀཱི་ལཱ༹་པི ད་ཝ་ནྟོ་ག་དྷཱ ཧོ་ཏི་ཡེ་ཝ, པུ་རི་ས་མ་དོ་པི ཀཱ་མ་སུ་ཁ་ལླི་ཀཱ་ནུ་ཡོ་ག་སྶ ཧེ་ཏུ་ཡེ་ཝཱ་ཏི.

ཙཱ་ཏུ་མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏི་ཀ་སྶཱཏི ཙ་ཏུ་མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏེ ས་ནྣི་སྶི་ཏ་སྶ. རཱུ་པ་ཀཱ་ཡ་སྶཱཏི ཙ་ཏུ་ས་ནྟ་ཏི་རཱུ་པ་ས་མཱུ་ཧ་སྶ. ཋི་ཏི་ཡཱཏི ཋི་ཏ་ཏྠཾ. སཱ པ་ན་སྶ ཋི་ཏི པ་བ་ནྡྷ་ཝ་སེ་ན ཨི་ཙྪི་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་བ་ནྡྷ་ཊྛི་ཏ་ཏྠ’’ནྟི. པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱཏི ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ. ཏ་ཐཱ ཧི ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡཾ ‘‘ཡཱ་པ་ནཱ ཝ་ཏྟ་ནཱ’’ཏི (དྷ. ས. ༡༩, ༦༣༤) ཙ ནི་དྡི་ཊྛཾ. ཏ་སྶཱ ཙ ཨ་ཝི་ཙྪེ་དོ ཨཱ་ཧཱ་རཱུ་པ་ཡོ་གེ་ན ཧོ་ཏི. ཀཱ་ཡ་སྶ ཙི་ར་ཏ་རཾ ཡཱ་ཝ ཨཱ་ཡུ་ཀ་པྤོ, ཏཱ་ཝ ཨ་ཝ་ཏྠཱ་ནཾ ཡཱ་པ་ནཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཙི་ར་ཀཱ་ལ་ཊྛི་ཏ་ཏྠཾ ཝཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨི་དཱ་ནི ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ་ཏྠཾ པཱ་ཀ་ཊ་ཏ་རཾ ཀཱ་ཏུཾ ‘‘གྷ་རཱུ་པ་ཏྠ་མྦྷ་མི་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠཱ་ཡཾ ཡོ་ཛ་ནཱ – ཡ་ཐཱ ཛི་ཎྞ་གྷ་ར་སཱ་མི་ཀོ གྷ་ར་སྶ ཨུ་པ་ཏྠ་མྦྷ་ནཾ ཀ་རོ་ཏི ཏ་སྶ ཨ་པ་ཏ་ན་ཏྠཾ, ཡ་ཐཱ ཙ སཱ་ཀ་ཊི་ཀོ ཨ་ཀྑ་བྦྷ་ཉྫ་ནཾ ཀ་རོ་ཏི ཏ་སྶ ས་མྤ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠཾ, ཨེ་ཝ་མེ་ས ཡོ་གཱི ཀཱ་ཡ་སྶ ཋི་ཏ་ཏྠཾ, ཡཱ་པ་ན་ཏྠ་ཉྩ པི་ཎྜ་པཱ་ཏཾ པ་ཊི་སེ་ཝ་ཏི པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ཏཱི་ཏི. ཨེ་ཏེ་ན ཋི་ཏི ནཱ་མ ཨ་པ་ཏ་ནཾ ཡཱ་པ་ནཱ པ་ཝ་ཏྟཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ན ད་ཝ་མ་ད་མ་ཎྜ་ན་ཝི་བྷཱུ་ས་ན་ཏྠནྟི ཨི་དཾ ‘‘ཡཱ་ཝ་དེ་ཝཱ’’ཏི ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎེ་ན ནི་ཝ་ཏྟི་ཏ་ཏྠ་ད་སྶ་ནཾ. ཏི་ཊྛ་ནྟི ཨུ་པཱ་དི་ནྣ་དྷ་མྨཱ ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཋི་ཏི, ཨཱ་ཡཱུ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཋི་ཏཱི་ཏི ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡ་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི. ཏ་ཐཱ ཧི ཏཾ ཨཱ་ཡུ ‘‘ཋི་ཏཱི’’ཏི ནི་དྡི་ཊྛཾ, ཋི་ཏི་ཡཱ ཡཱ་པ་ནཱ་ཡཱཏི ཀཱ་ཡ་སྶ ཋི་ཏི་ཧེ་ཏུ་ཏཱ་ཡ ‘‘ཋི་ཏཱི’’ཏི ལ་དྡྷ་ཝོ་ཧཱ་ར་སྶ ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡ་སྶ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡ་པ་ཝ་ཏྟཱ་པ་ན་ཏྠ’’ནྟི. ཨཱ་བཱ་དྷ་ཊྛེ་ནཱཏི ཝི་བཱ་དྷ་ན་ཊྛེ་ན, རོ་ག་ཊྛེ་ན ཝཱ. ཛི་གྷ་ཙྪཱ་པ་ར་མཱ ཧི རོ་གཱ. ཨུ་པ་ར་མ་ཏྠནྟི ཝཱུ་པ་ས་མ་ཏྠཾ. ཝ་ཎཱ་ལེ་པ་ན་མི་ཝ ཝ་ཎི་ཀོ. ཨུ་ཎྷ་སཱི་ཏཱ་དཱི་སུ ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ནྟེ་སུ ཏ་པྤ་ཊི་ཀཱ་རཾ སཱི་ཏུ་ཎྷཾ ཝི་ཡ པ་ཊི་སེ་ཝ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. མ་གྒ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ སི་ཀྑ་ཏྟ་ཡ་ས་ངྒ་ཧཱ སཱ་ས་ནཱ་ཝ་ཙ་རི་ཏ་བྦཱ ཨ་ནུ་སཱ་ས་ནཱི སཱ་ས་ན་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཀ་ལ་སཱ་ས་ན་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་སྶ ཙ མ་གྒ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་སྶ ཙཱ’’ཏི. ཨ་ནུ་གྒ་ཧ་ཎ་ཏྠནྟི ཨ་ནུ ཨ་ནུ ག་ཎྷ་ན་ཏྠཾ ས་མྤཱ་ད་ན་ཏྠཾ. ཀཱ་ཡ་བ་ལཾ ནི་སྶཱ་ཡཱཏི ཡ་ཐཱ་ས་མཱ་ར་དྡྷཾ གུ་ཎ་ཝི་སེ་ས་པཱ་རི་པཱུ་རི་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཾ ཀཱ་ཡ་བ་ལ་མ་ཏྟཾ ནི་སྶཱ་ཡ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སི་ཀྑ་ཏྟ་ཡཱ་ནུ་ཡོ་ག་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཀ་ནྟཱ་ར་ནི་ཏྠ་ར་ཎ་ཏྠི་ཀཱ ཛཱ་ཡ་མྤ་ཏི་ཀཱ, ན་དཱི་ས་མུ་དྡ་ནི་ཏྠ་ར་ཎ་ཏྠི་ཀཱ ཙ པུ་ཏྟ་མཾ་སཱ་དཱི་ནི ཡ་ཐཱ ཨ་གི་དྡྷཱ ཨ་མུ་ཙྪི་ཏཱ ཀེ་ཝ་ལཾ ཏཾ ཏཾ ཨ་ཏྠ་སི་དྡྷི་མེ་ཝ ཨ་ཝེ་ཀྑ་ནྟཱ པ་ཊི་སེ་ཝ་ནྟི ཏེ་ཧི ཝི་ནཱ ཨ་སི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ, ཨེ་ཝ་མ་ཡ་མྤི ཀེ་ཝ་ལཾ བྷ་ཝ་ཀ་ནྟཱ་ར་ནི་ཏྠ་ར་ཎ་ཏྠི་ཀོ ཨ་གི་དྡྷོ ཨ་མུ་ཙྪི་ཏོ ཏེ་ན ཝི་ནཱ ཨ་སི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ པི་ཎྜ་པཱ་ཏཾ པ་ཊི་སེ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཨུ་པ་མཱ་སཾ་ས་ནྡ་ནཾ.

ཨི་ཏཱིཏི པ་ཀཱ་ར་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏ་པ་དཾ. ཏེ་ན པ་ཊི་སེ་ཝི་ཡ་མཱ་ན་སྶ པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་སྶ པ་ཊི་སེ་ཝ་ནཱ་ཀཱ་རོ ག་ཡ྄ཧ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཝཾ ཨི་མི་ནཱ པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་པ་ཊི་སེ་ཝ་ནེ་ནཱ’’ཏི. པུ་རཱ་ཎནྟི བྷོ་ཛ་ན་ཏོ པུ་རི་མ་ཀཱ་ལི་ཀ་ཏྟཱ པུ་རཱ་ཏ་ནཾ. པ་ཊི་ཧ་ངྑཱ་མཱིཏི པ་ཊི་ཧ་ནི་སྶཱ་མི. ན་ཝ་ཉྩ ཝེ་ད་ནཾ ན ཨུ་པྤཱ་དེ་སྶཱ་མཱིཏི པ་ཊི་སེ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཀཱི་དི་སཾ, ཀ་ཐ་ཉྩཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་པ་རི་མི་ཏ…པེ… ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ ཝི་ཡཱ’’ཏི. ཨ་པ་རི་མི་ཏཾ ཨ་པ་རི་མཱ་ཎཾ བྷོ་ཛ་ནཾ པ་ཙྩ་ཡོ ཨེ་ཏི་སྶཱ་ཏི ཨ་པ་རི་མི་ཏ་བྷོ་ཛ་ན་པ་ཙྩ་ཡཱ, ཏཾ ཨ་པ་རི་མི་ཏ་བྷོ་ཛ་ན་པ་ཙྩ་ཡཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ག་ཧ་ཎཱི་ཏེ་ཛ་པ་མཱ་ཎ་ཏོ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟ་པ་མཱ་ཎ་བྷོ་ཛ་ན་ཧེ་ཏུ་ཀ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཡོ བ་ཧུཾ བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ དྷ་མྨ་ཏཱ་ཡ ཨུ་ཊྛཱ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟོ ‘‘ཨཱ་ཧ་ར ཧ་ཏྠ’’ནྟི ཝ་ད་ཏི, ཨ་ཡཾ ཨཱ་ཧ་ར་ཧ་ཏྠ་ཀོ. ཡོ བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ ཨ་ཙྩུ་དྡྷུ་མཱ་ཏ་ཀུ་ཙྪི་ཏཱ་ཡ ཨུ་ཊྛི་ཏོ་པི སཱ་ཊ་ཀཾ ནི་ཝཱ་སེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི, ཨ་ཡཾ ཨ་ལཾ་སཱ་ཊ་ཀོ. ཡོ བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ ཨུ་ཊྛཱ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟོ ཏ་ཏྠེ་ཝ པ་རི་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཨ་ཡཾ ཏ་ཏྲ་ཝ་ཊྚ་ཀོ. ཡོ ཡ་ཐཱ ཀཱ་ཀེ་ཧི ཨཱ་མ་སི་ཏུཾ ས་ཀྐཱ, ཨེ་ཝཾ ཡཱ་ཝ མུ་ཁ་དྭཱ་རཾ ཨཱ་ཧཱ་རེ་ཏི, ཨ་ཡཾ ཀཱ་ཀ་མཱ་ས་ཀོ. ཡོ བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ མུ་ཁེ ས་ནྡྷཱ་རེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟོ ཏ་ཏྠེ་ཝ ཝ་མ་ཏི, ཨ་ཡཾ བྷུ་ཏྟ་ཝ་མི་ཏ་ཀོ. ཨེ་ཏེ་སཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ ཝི་ཡ. ཨ་ཐ ཝཱ པུ་རཱ་ཎ་ཝེ་ད་ནཱ ནཱ་མ ཨ་བྷུ་ཏྟ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀ་ཝེ་ད་ནཱ. ཏཾ ‘‘པ་ཊི་ཧ་ནི་སྶཱ་མཱི’’ཏི པ་ཊི་སེ་ཝ་ཏི. ན་ཝ་ཝེ་ད་ནཱ ནཱ་མ ཨ་ཏི་བྷུ་ཏྟ་པ་ཙྩ་ཡེ་ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀ་ཝེ་ད་ནཱ. ཏཾ ‘‘ན ཨུ་པྤཱ་དེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི པ་ཊི་སེ་ཝ་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ན་ཝ་ཝེ་ད་ནཱ ནཱ་མ ཨ་བྷུ་ཏྟ་པ་ཙྩ་ཡེ་ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀ་ཝེ་ད་ནཱ, ཏ་སྶཱ ཨ་ནུ་པྤ་ནྣཱ་ཡ ཨ་ནུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཏྠ་མེ་ཝ པ་ཊི་སེ་ཝ་ཏི. ཨ་བྷུ་ཏྟ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀཱ་ཏི ཙེ་ཏཾ ཁུ་དྡཱ་ཡ ཝི་སེ་ས་ནཾ. ཡ་སྶཱ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི བྷོ་ཛ་ནེ་ན ཀཱ་ཏ་བྦཱ, ཏ་སྶཱ ད་སྶ་ན་ཏྠཾ. ཨ་བྷུ་ཏྟ་པ་ཙྩ་ཡེ་ན, བྷུ་ཏྟ་པ་ཙྩ་ཡེ་ན ཙ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀཱ་ནུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀ་ཝེ་ད་ནཱ་སུ པུ་རི་མཱ ཡ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟཱ ཛི་གྷ་ཙྪཱ་ནི་མི་ཏྟཱ ཝེ་ད་ནཱ. སཱ ཧི ཨ་བྷུ་ཉྫ་ནྟ་སྶ བྷི་ཡྻོ་པ་ཝ་ཌྜྷ་ན་ཝ་སེ་ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. པ་ཙྪི་མཱ་པི ཁུ་དྡཱ་ནི་མི་ཏྟཱ་ཝ ཨ་ངྒ་དཱ་ཧ་སཱུ་ལཱ་དི་ཝེ་ད་ནཱ པ་ཝ་ཏྟཱ. སཱ ཧི བྷུ་ཏྟ་པ་ཙྩ་ཡཱ པུ་བྦེ ཨ་ནུ་པྤ་ནྣཱ་ཝ ནུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏཱ་སཾ ཝི་སེ་སོ. ཝི་ཧིཾ་སཱ་ནི་མི་ཏྟ་ཏཱ ཙེ་ཏཱ་སཾ ཝི་ཧིཾ་སཱ་ཡ ཝི་སེ་སོ.

ཡཱ ཝེ་ད་ནཱ. ཨ་དྷུ་ནཱཏི ཨེ་ཏ་ར་ཧི. ཨ་ས་པྤཱ་ཡཱ་པ་རི་མི་ཏ་བྷོ་ཛ་ནཾ ནི་སྶཱ་ཡཱཏི ཨ་ས་པྤཱ་ཡཱ་པ་རི་མི་ཏ་སྶ ཨཱ་ཧཱ་ར་སྶ བྷུ་ཉྫ་ན་པ་ཡོ་གཾ ཨཱ་ག་མྨ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. པུ་རཱ་ཎ་ཀ་མྨ་པ་ཙྩ་ཡ་ཝ་སེ་ནཱཏི པུ་བྦེ པུ་རི་མ་ཛཱ་ཏི་ཡཾ ཀ་ཏ་ཏྟཱ པུ་རཱ་ཎ་སྶ ཀ་མྨ་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན པ་ཡོ་ག་ཝི་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་ག་མྨ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནཱ་ར་ཧ་ཏཱ་ཡ ཏཾ ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ པ་ཡོ་ག་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨུ་པ་ཊྛཱ་པ་ནཾ དུ་ཀྑ་ཝེ་ད་ནཱ་པ་ཙྩ་ཡ་གྷཱ་ཏོ, པ་ཊི་ཧ་ན་ན་ཉྩ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྶཱ པ་ཙྩ་ཡཾ ཝི་ནཱ་སེ་ནྟོ ཏཾ པུ་རཱ་ཎ་ཉྩ ཝེ་ད་ནཾ པ་ཊི་ཧ་ངྑཱ་མཱི’’ཏི. ཨ་ཡུ་ཏྟ་པ་རི་བྷོ་གོ པ་ཙྩ་ཡེ ཨ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱ པ་རི་བྷོ་གོ. སོ ཨེ་ཝ ཀ་ཏཱུ་པ་ཙི་ཏ་ཀ་མྨ་ཏཱ་ཡ ཀ་མྨཱུ་པ་ཙ་ཡོ. ཏཾ ནི་སྶཱ་ཡ པ་ཊི་ཙྩ ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ཨ་ནཱ་ག་ཏེ ཀཱ་ལེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཏོ ཡཱ ཙཱ་ཡཾ ‘‘ན་ཝ་ཝེ་ད་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཡུ་ཏྟ་པ་རི་བྷོ་ག་ཝ་སེ་ནཱཏི པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱ པ་ཙྩ་ཡཱ་ནཾ པ་རི་བྷོ་ག་ཝ་སེ་ན, ཏ་སྶཱ ན་ཝ་ཝེ་ད་ནཱ་ཡ མཱུ་ལཾ ཨ་ཡུ་ཏྟ་པ་རི་བྷོ་ག་ཀ་མྨཾ ཨ་ནི་བྦ་ཏྟེ་ནྟོ ས་བྦེ་ན ས་བྦཾ ཨ་ནུ་པྤཱ་དེ་ནྟོ. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱཏི ‘‘ཨི་ཏི པུ་རཱ་ཎ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟེ་ན པ་ད་དྭ་ཡེ་ན. ‘‘ཝི་ཧིཾ་སཱུ་པ་ར་ཏི་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝཱ པ་ད་ཙ་ཏུ་ཀྐེ་ན ཡུ་ཏྟ་པ་རི་བྷོ་ག་ས་ངྒ་ཧོ པ་བྦ་ཛི་ཏཱ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀ་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་པ་རི་བྷོ་ག་སྶ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཨ་ཏྟ་ཀི་ལ་མ་ཐཱ་ནུ་ཡོ་ག་པྤ་ཧཱ་ནཾ ཛི་གྷ་ཙྪཱ་དི་དུ་ཀྑ་པ་ཊི་གྷཱ་ཏ་སྶ བྷཱ་སི་ཏ་ཏྟཱ. ཛྷཱ་ན་སུ་ཁཱ་དཱི་ནཾ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏ་སྶ ཀཱ་ཡ་སུ་ཁ་སྶ ཨ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཏོ དྷ་མྨི་ཀ་སུ་ཁཱ་པ་རི་ཙྩཱ་གོ ཙ དཱི་པི་ཏོ ཧོ་ཏི.

ཨ་ས་པྤཱ་ཡཱ་པ་རི་མི་ཏཱུ་པ་ཡོ་གེ་ན ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡུ་པ་ཙྪེ་ད་ཀོ, ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་བྷ་ཉྫ་ན་ཀོ ཝཱ སི་ཡཱ པ་རི་སྶ་ཡོ, ས་པྤཱ་ཡ་པ་རི་མི་ཏཱུ་པ་ཡོ་གེ་ན པ་ན སོ ན ཧོ་ཏི. ཏ་ཐཱ ས་ཏི ཙི་ར་ཀཱ་ལ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ས་ངྑཱ་ཏཱ ས་རཱི་ར་སྶ ཡཱ་ཏྲཱ ཡཱ་པ་ནཱ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘པ་རི་མི་ཏ་པ་རི་བྷོ་གེ་ན…པེ… བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཡོ རོ་གོ སཱ་དྡྷོ ཨ་སཱ་དྡྷོ ཙ ན ཧོ་ཏི, སོ ཡཱ་པྱ་རོ་གོ, སོ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཡཱ་པྱ་རོ་གཱི. སོ ཧི ནི་ཙྩ་ཀཱ་ལཾ བྷེ་ས་ཛྫཾ ཨུ་པ་སེ་ཝ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཨ་ཡ་མྤཱི་ཏི. ཡ་དི ཡཱ་ཏྲཱ་པི ཡཱ་པ་ནཱ, པུ་བྦེ་པི ‘‘ཡཱ་པ་ནཱ་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཀོ ཨེ་ཏྠ ཝི་སེ་སོ་ཏི? པུ་བྦེ ‘‘ཡཱ་པ་ནཱ་ཡཱ’’ཏི ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡ་ཡཱ་པ་ནཱ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ, ཨི་དྷ པ་ན ཙ་ཏུ་ནྣ་མྤི ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐཱ་ནཾ ཨ་ཝི་ཙྪེ་ད་ས་ངྑཱ་ཏཱ ཡཱ་པ་ནཱ ཡཱ་ཏྲཱ་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཝི་སེ་སོ. བུ་དྡྷ་པ་ཊི་ཀུ་ཊྛེ་ན མི་ཙྪཱ་ཛཱི་ཝེ་ན པ་ཙྩ་ཡ་པ་རི་ཡེ་ས་ནཱ ཨ་ཡུ་ཏྟ་པ་རི་ཡེ་ས་ནཱ. དཱ་ཡ་ཀ་དེ་ཡྻ་དྷ་མྨཱ་ནཾ, ཨ་ཏྟ་ནོ ཙ པ་མཱ་ཎཾ ཨ་ཛཱ་ནི་ཏྭཱ པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎཾ, ས་དྡྷཱ་དེ་ཡྻ་ཝི་ནི་པཱ་ཏ་ན་ཏྠཾ ཝཱ པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎཾ ཨ་ཡུ་ཏྟ་པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎཾ, ཡེ་ན ཝཱ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ཨ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱ པ་རི་བྷོ་གོ ཨ་ཡུ་ཏྟ་པ་རི་བྷོ་གོ. ཏེ་སཾ པ་རི་ཝ་ཛྫ་ནཾ དྷ་མྨེ་ན ས་མེ་ན པ་ཙྩ་ཡུ་པྤཱ་ད་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. དྷ་མྨེ་ན ཧི པ་ཙྩ་ཡེ པ་རི་ཡེ་སི་ཏྭཱ དྷ་མྨེ་ན པ་ཊི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ནཾ ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་ཏཱ ནཱ་མ.

ཨ་ར་ཏཱིཏི ཨུ་ཀྐ་ཎྛཱ. པ་ནྟ་སེ་ནཱ་ས་ནེ་སུ, ཨ་དྷི་ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨེ་སུ ཙ ཨ་ན་བྷི་ར་ཏི. ཏ་ནྡཱིཏི པ་ཙ་ལཱ་ཡི་ཀཱ ནི་དྡཱ. ཝི་ཛ་མྦྷི་ཏཱཏི ཐི་ན་མི་དྡྷཱ་བྷི་བྷ་ཝེ་ན ཀཱ་ཡ་སྶ ཝི་ཛ་མྦྷ་ནཱ. ཝི་ཉྙཱུ་ཧི ག་ར་ཧཱ ཝི་ཉྙཱུ་ག་ར་ཧཱ. ཨེ་ཀ་ཙྩོ ཧི ཨ་ན་ཝ་ཛྫཾ་ཡེ་ཝ སཱ་ཝ་ཛྫཾ ཀ་རོ་ཏི, ‘‘ལ་དྡྷཾ མེ’’ཏི པ་མཱ་ཎཱ་དྷི་ཀཾ བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ ཏཾ ཛཱི་རཱ་པེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟོ ཨུ་དྡྷཾ་ཝི་རེ་ཙ་ན་ཨ་དྷོ་ཝི་རེ་ཙ་ནཱ་དཱི་ཧི ཀི་ལ་མ་ཏི, ས་ཀ་ལ་ཝི་ཧཱ་རེ བྷི་ཀྑཱུ ཏ་སྶ ས་རཱི་ར་པ་ཊི་ཛ་གྒ་ན་བྷེ་ས་ཛྫ་པ་རི་ཡེ་ས་ནཱ་པ་སུ་ཏཱ ཧོ་ནྟི. ཨ་ཉྙེ ཏེ ‘‘ཀིཾ ཨི་ད’’ནྟི པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ‘‘ཨ་སུ་ཀ་སྶ ཨུ་ད་རཾ ཨུ་དྡྷུ་མཱ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་ནི སུ་ཏྭཱ ‘‘ནི་ཙྩ་ཀཱ་ལ་མེ་ས ཨེ་ཝཾ་པ་ཀ་ཏི་ཀོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀུ་ཙྪི་པ་མཱ་ཎཾ ནཱ་མ ན ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི ནི་ནྡ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ཨ་ན་ཝ་ཛྫཾ་ཡེ་ཝ སཱ་ཝ་ཛྫཾ ཀ་རོ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་ཏཱ ཙ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི པ་ཊི་སེ་ཝ་ཏི. ཨ་ཏྟ་ནོ ཧི པ་ཀ་ཏི་ཨ་གྒི་བ་ལཱ་དིཾ ཛཱ་ནི་ཏྭཱ ‘‘ཨེ་ཝཾ མེ ཨ་ར་ཏི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཀཱ་ཡ་སུ་ཁ་ཏཱ, ཨ་ག་ར་ཧི་ཏ་བྦ་ཏཱ ཙ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི པ་མཱ་ཎ་ཡུ་ཏྟ་མེ་ཝ པ་ཊི་སེ་ཝ་ཏི. ཡཱ་ཝ་ཏ་ཀོ བྷོ་ཛ་ནེ་ན ཨ་ཏྠོ, ཏ་སྶ སཱ་དྷ་ནེ་ན ཡཱ་ཝ་ད་ཏྠཾ ཨུ་ད་ར་སྶ པ་རི་པཱུ་ར་ཎེ་ན ཨུ་ད་རཱ་ཝ་དེ་ཧ་ཀཾ བྷོ་ཛ་ནཾ ཡཱ་ཝ་ད་ཏྠ་ཨུ་ད་རཱ་ཝ་དེ་ཧ་ཀ་བྷོ་ཛ་ནཾ, ཏ་སྶ པ་རི་ཝ་ཛྫ་ནེ་ན. སེ་ཡྻཱ་ཡ ས་ཡ་ནེ་ན ལ་དྡྷ་བྦ་སུ་ཁཾ སེ་ཡྻ་སུ་ཁཾ, ཨུ་བྷོ་ཧི པ་སྶེ་ཧི ས་མྤ་རི་ཝ་ཏྟ་ན་ཀཾ ས་ཡ་ནྟ་སྶ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་སུ་ཁཾ པ་སྶ་སུ་ཁཾ, མི་དྡྷེ་ན ནི་དྡཱ་ཡ་ནེ་ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་སུ་ཁཾ མི་དྡྷ་སུ་ཁཾ, ཏེ་སཾ སེ་ཡྻ…པེ… སུ་ཁཱ་ནཾ པ་ཧཱ་ན་ཏོ ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐཱ་ནཾ ཡོ་གྱ་བྷཱ་ཝ་སྶ པ་ཊི་པཱ་ད་ནཾ ཀཱ་ཡ་སྶ ཙ་ཏུ་ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ཡོ་གྱ་བྷཱ་ཝ་པ་ཊི་པཱ་ད་ནཾ, ཏ་ཏོ. སུ་ཁོ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ཝི་ཧཱ་རོ ཕཱ་སུ་ཝི་ཧཱ་རོ. པ་ཙྪི་མེ ཝི་ཀ་པྤེ, ས་བྦ་ཝི་ཀ་པྤེ་སུ ཝཱ ཝུ་ཏྟཾ ཕཱ་སུ་ཝི་ཧཱ་ར་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨཱ་ག་མེ་ན ས་མ་ཏྠེ་ཏུཾ ‘‘ཝུ་ཏྟ་མྤི ཧེ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏཱི་སུ་པི ཝི་ཀ་པྤེ་སུ ཨཱ་ཧཱ་ར་སྶ ཨཱུ་ན་པ་རི་བྷོ་ག་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཧི ཕཱ་སུ་ཝི་ཧཱ་རོ ཝུ་ཏྟོ་ཏི.

ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱཏི ‘‘ཡཱ་ཏྲཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟེ་ན པ་ད་ཏྟ་ཡེ་ན. ‘‘ཡཱ་ཏྲཱ ཙ མེ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི པ་ཡོ་ཛ་ན་པ་རི་གྒ་ཧ་དཱི་པ་ནཱ. ཡཱ་ཏྲཱ ཧི ནཾ ཨཱ་ཧཱ་རཱུ་པ་ཡོ་གཾ པ་ཡོ་ཛེ་ཏཱི་ཏི. དྷ་མྨི་ཀ་སུ་ཁཱ་པ་རི་ཙྩཱ་ག་ཧེ་ཏུ་ཀོ ཕཱ་སུ་ཝི་ཧཱ་རོ མ་ཛ྄ཛྷི་མཱ པ་ཊི་པ་དཱ ཨ་ནྟ་དྭ་ཡ་པ་རི་ཝ་ཛྫ་ན་ཏོ. ཨི་མ་སྨིཾ པ་ན ཋཱ་ནེ ཨ་ཊྛ ཨ་ངྒཱ་ནི ས་མོ་དྷཱ་ནེ་ཏ་བྦཱ་ནི – ‘‘ནེ་ཝ ད་ཝཱ་ཡཱ’’ཏི ཨེ་ཀཾ ཨ་ངྒཾ, ‘‘ན མ་དཱ་ཡཱ’’ཏི ཨེ་ཀཾ, ‘‘ན མ་ཎྜ་ནཱ་ཡཱ’’ཏི ཨེ་ཀཾ, ‘‘ན ཝི་བྷཱུ་ས་ནཱ་ཡཱ’’ཏི ཨེ་ཀཾ, ‘‘ཡཱ་ཝ་དེ་ཝ ཨི་མ་སྶ ཀཱ་ཡ་སྶ ཋི་ཏི་ཡཱ ཡཱ་པ་ནཱ་ཡཱ’’ཏི ཨེ་ཀཾ, ‘‘ཝི་ཧིཾ་སཱུ་པ་ར་ཏི་ཡཱ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཱ་ནུ་གྒ་ཧཱ་ཡཱ’’ཏི ཨེ་ཀཾ, ‘‘ཨི་ཏི པུ་རཱ་ཎ་ཉྩ ཝེ་ད་ནཾ པ་ཊི་ཧ་ངྑཱ་མི, ན་ཝ་ཉྩ ཝེ་ད་ནཾ ན ཨུ་པྤཱ་དེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨེ་ཀཾ, ‘‘ཡཱ་ཏྲཱ ཙ མེ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཀཾ. ‘‘ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་ཏཱ ཙ ཕཱ་སུ་ཝི་ཧཱ་རོ ཙཱ’’ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ བྷོ་ཛ་ནཱ་ནི་སཾ་སོ. མ་ཧཱ་སི་ཝ་ཏྠེ་རོ པ་ནཱ་ཧ ‘‘ཧེ་ཊྛཱ ཙ་ཏྟཱ་རི ཨ་ངྒཱ་ནི པ་ཊི་ཀྑེ་པོ ནཱ་མ, ཨུ་པ་རི པ་ན ཨ་ཊྛ་ངྒཱ་ནི ས་མོ་དྷཱ་ནེ་ཏ་བྦཱ་ནཱི’’ཏི. ཏ་ཏྠ ‘‘ཡཱ་ཝ་དེ་ཝ ཨི་མ་སྶ ཀཱ་ཡ་སྶ ཋི་ཏི་ཡཱ’’ཏི ཨེ་ཀཾ ཨ་ངྒཾ, ‘‘ཡཱ་པ་ནཱ་ཡཱ’’ཏི ཨེ་ཀཾ, ‘‘ཝི་ཧིཾ་སཱུ་པ་ར་ཏི་ཡཱ’’ཏི ཨེ་ཀཾ, ‘‘བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཱ་ནུ་གྒ་ཧཱ་ཡཱ’’ཏི ཨེ་ཀཾ, ‘‘ཨི་ཏི པུ་རཱ་ཎ་ཉྩ ཝེ་ད་ནཾ པ་ཊི་ཧ་ངྑཱ་མཱི’’ཏི ཨེ་ཀཾ, ‘‘ན་ཝ་ཉྩ ཝེ་ད་ནཾ ན ཨུ་པྤཱ་དེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨེ་ཀཾ, ‘‘ཡཱ་ཏྲཱ ཙ མེ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཀཾ, ‘‘ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་ཏཱ ཙཱ’’ཏི ཨེ་ཀཾ. ཕཱ་སུ་ཝི་ཧཱ་རོ པ་ན བྷོ་ཛ་ནཱ་ནི་སཾ་སོ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཨ་ཊྛ་ངྒ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཾ ཨཱ་ཧཱ་རཾ ཨཱ་ཧཱ་རེ་ནྟོ པ་ཊི་ས་ངྑཱ ཡོ་ནི་སོ པི་ཎྜ་པཱ་ཏཾ པ་ཊི་སེ་ཝ་ཏི ནཱ་མ.

ཡ་ཏྠ ཡ་ཏྠཱཏི བྷུ་མྨ་ནི་དྡེ་སེ་ན སེ་ན-ས་དྡ་སྶ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཏྠ་ཝུ་ཏྟི་མཱ་ཧ. ཏ་ཐཱ ཨཱ་ས་ན-ས་དྡ་སྶཱ་ཏི. ཨ་ཌྜྷ་ཡོ་གཱ་དི་མྷཱིཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན པཱ་སཱ་དཱ་དིཾ, མ་ཉྩཱ་དི་ཉྩ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཡ་ཏྠ ཡ་ཏྠ ཝི་ཧཱ་རེ ཝཱ ཨ་ཌྜྷ་ཡོ་གཱ་དི་མྷི ཝཱ ཨཱ་ས་ཏཱི་ཏི ཝི་ཧཱ་ར་ཨ་ཌྜྷ་ཡོ་གཱ་དི་ཀེ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་བྦཾ. ཨི་དྷ ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན པཱི་ཋ་ས་ནྠ་ཏཱ་དཱི་ན་མྤི ས་ངྒ་ཧོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. པ་རི་ས་ཧ་ན་ཊྛེ་ནཱཏི ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ན་ཊྛེ་ན, ཝི་བཱ་དྷ་ན་ཊྛེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨུ་ཏུ་ཡེ་ཝ ཨུ་ཏུ་པ་རི་སྶ་ཡོཏི སཱི་ཏུ་ཎྷཱ་དི་ཨུ་ཏུ་ཡེ་ཝ ཨ་ས་པྤཱ་ཡོ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཨུ་ཏུ་པ་རི་སྶ་ཡོ. ཏ་སྶ ཨུ་ཏུ་པ་རི་སྶ་ཡ་སྶ ཝི་ནོ་ད་ན་ཏྠཾ, ཨ་ནུ་པྤ་ནྣ་སྶ ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་ན་ཏྠཾ, ཨུ་པྤ་ནྣ་སྶ ཝཱུ་པ་ས་མ་ན་ཏྠ་ཉྩཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ནཱ་ནཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏོ པ་ཊི་སཾ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏེ ཨེ་ཀ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཙི་ཏྟ་སྶ ས་མྨ་དེ་ཝ ལ་ཡ་ནཾ པ་ཊི་ས་ལླཱ་ནཾ, ཏ་ཏྠ ཨཱ་རཱ་མོ ཨ་བྷི་ར་ཏི པ་ཊི་ས་ལླཱ་ནཱ་རཱ་མོ, ཏ་ད་ཏྠཾ. སེ་ནཱ་ས་ནཾ ཧི ཝི་ཝི་ཏྟཾ ཡོ་གི་ནོ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ནུ་ཀཱུ་ལཾ སུ་ཉྙཱ་གཱ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏཾ པ་ནེ་ཏཾ ཨ་ཏྠ་དྭ་ཡཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘ཡོ ས་རཱི་རཱ་བཱ་དྷ་ཙི་ཏྟ་ཝི་ཀྑེ་པ་ཀ་རོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨེ་ཀཱི་བྷཱ་ཝ་སུ་ཁ་ཏྠནྟི ཨེ་ཀཱི་བྷཱ་ཝ་ཧེ་ཏུ་ཀཾ སུ་ཁཾ ཨེ་ཀཱི་བྷཱ་ཝ་སུ་ཁཾ, ཏ་ད་ཏྠཾ. ག་ཎ་ས་ངྒ་ཎི་ཀ་ཀི་ལེ་ས་ས་ངྒ་ཎི་ཀཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀ་སུ་ཁཾ.

ཡ་དི ཨུ་ཏུ་ཡེ་ཝ ཨུ་ཏུ་པ་རི་སྶ་ཡོ, ‘‘ཨུ་ཏུ ཙ སཱི་ཏུ་ཎྷ’’ནྟི སཱི་ཏུ་ཎྷ་པ་ཊི་གྷཱ་ཏཾ ཝ་ཏྭཱ ཨུ་ཏུ་པ་རི་སྶ་ཡ་ཝི་ནོ་ད་ནཾ ཀ་སྨཱ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཙོ་ད་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཀཱ་མ་ཉྩཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ‘‘ནི་ཡ་ཏཾ ཨུ་ཏུ་པ་རི་སྶ་ཡ་ཝི་ནོ་ད་ན’’ནྟི ཨེ་ཏེ་ན ‘‘སཱི་ཏ་སྶ པ་ཊི་གྷཱ་ཏཱ་ཡ ཨུ་ཎྷ་སྶ པ་ཊི་གྷཱ་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཝུ་ཏྟཾ སཱི་ཏུ་ཎྷཾ ཨ་ནི་ཡ་ཏཾ ཀ་དཱ་ཙི ཀ་དཱ་ཙི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀཾ, ཨུ་ཏུ་པ་རི་སྶ་ཡོ པ་ན ས་བྦ་དཱ་བྷཱ་ཝཱི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རོཏི ‘‘སཱི་ཏཱ་དི་ཀོ, ཨ་ས་པྤཱ་ཡོ’’ཏི ཙ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རོ ཝི་ཝ་ཊ་ངྒ་ཎ་རུ་ཀྑ་མཱུ་ལཱ་དཱི་སུ ནི་སི་ནྣ་སྶ ཨ་པ་རི་གུ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་སཾ་ཝུ་ཏ་དྭཱ་རཱ་དི་ཏཱ་ཡ པཱ་ཀ་ཊ་པ་རི་སྶ་ཡཱ, ཨ་ས་པྤཱ་ཡ་རཱུ་པ་ད་སྶ་ནཱ་དི་ནཱ ཨ་པཱ་ཀ་ཊ་པ་རི་སྶ་ཡཱ ཙ བྷི་ཀྑུ་སྶ ཀཱ་ཡ་ཙི་ཏྟཱ་ནཾ ཨཱ་བཱ་དྷཾ ཀ་རེ་ཡྻུཾ. ཡ་ཏྠ གུ་ཏྟེ སེ་ནཱ་ས་ནེ ཨཱ་བཱ་དྷཾ ན ཀ་རོ་ནྟི. ཨེ་ཝཾ ཛཱ་ནི་ཏྭཱཏི ཨུ་བྷ་ཡ་པ་རི་སྶ་ཡ་ར་ཧི་ཏ་ནྟི ཨེ་ཝཾ ཉ་ཏྭཱ པ་ཊི་སེ་ཝ་ནྟོ བྷི་ཀྑུ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ.

དྷཱ་ཏུ་ཀྑོ་བྷ་ལ་ཀྑ་ཎ་སྶ, ཏཾ་ཧེ་ཏུ་ཀ་དུ་ཀྑ་ཝེ་ད་ནཱ་ལ་ཀྑ་ཎ་སྶ ཝཱ རོ་ག་སྶ པ་ཊི་པ་ཀྑ་བྷཱ་ཝོ པ་ཊི་ཨ་ཡ་ན་ཊྛོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་ག་མ་ན་ཊྛེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི, ཝཱུ་པ་ས་མ་ན་ཊྛེ་ནཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཡ་སྶ ཀ་སྶ་ཙཱིཏི ས་པྤི་ཨཱ་དཱི་སུ ཡ་སྶ ཀ་སྶ་ཙི. ས་པྤཱ་ཡ་སྶཱཏི ཧི ཏ་སྶ ཝི་ཀཱ་ར་ཝཱུ་པ་ས་མེ་ནཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. བྷི་ས་ཀྐ་སྶ ཀ་མྨཾ ཏེ་ན ཝི་དྷཱ་ཏ་བྦ་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏེ་ན ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་ཏྟཱ’’ཏི. ན་ག་ར་པ་རི་ཀྑཱ་རེ་ཧཱིཏི ན་ག་རཾ པ་རི་ཝཱ་རེ་ཏྭཱ ར་ཀྑ་ཎ་ཀེ་ཧི. ཝི་ཝ་ཊ་པ་རི་ཀྑེ་པོ པ་རི་ཀྑཱ ཨུ་ཌྜཱ་པོ པཱ་ཀཱ་རོ ཨེ་སི་ཀཱ པ་ལི་གྷོ པཱ་ཀཱ་ར་པ་ཏྠ་ཎྜི་ལ་ནྟི ས་ཏྟ ‘‘ན་ག་ར་པ་རི་ཀྑཱ་རཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. སཱི་ལ་པ་རི་ཀྑཱ་རོཏི སུ་ཝི་སུ་དྡྷ་སཱི་ལཱ་ལ་ངྐཱ་རོ. ཨ་རི་ཡ་མ་གྒོ ཧི ཨི་དྷ ‘‘ར་ཐོ’’ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ཏ་སྶ ཙ ས་མྨཱ་ཝཱ་ཙཱ་ད་ཡོ ཨ་ལ་ངྐཱ་ར་ཊྛེ་ན ‘‘པ་རི་ཀྑཱ་རོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ. ཛཱི་ཝི་ཏ་པ་རི་ཀྑཱ་རཱཏི ཛཱི་ཝི་ཏ་སྶ པ་ཝ་ཏྟི་ཀཱ་ར་ཎཱ་ནི. ས་མུ་དཱ་ནེ་ཏ་བྦཱཏི ས་མྨཱ ཨུ་དྡྷཾ ཨུ་དྡྷཾ ཨཱ་ནེ་ཏ་བྦཱ པ་རི་ཡེ་སི་ཏ་བྦཱ. པ་རི་ཝཱ་རོ་པི ཧོ་ཏི ཨ་ནྟ་རཱ་ཡཱ་ནཾ པ་རི་ཏོ ཝཱ་ར་ཎ་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཛཱི་ཝི་ཏ…པེ… ར་ཀྑ་ཎ་ཏོ’’ཏི.

ཏ་ཏྠ ཨ་ནྟ་རནྟི ཝི་ཝ་རཾ, ཨོ་ཀཱ་སོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝེ་རི་ཀཱ་ནཾ ཨ་ནྟ་རཾ ཨ་ད་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ སཱ་མི་ཀཱ་ནཾ པ་རི་ཝཱ་རེ་ཏྭཱ ཋི་ཏ་སེ་ཝ་ཀཱ ཝི་ཡ ར་ཀྑ་ཎ་ཏོ. ཨ་སྶཱཏི ཛཱི་ཝི་ཏ་སྶ. ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོཏི ཙི་ར་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ར་སཱ་ཡ་ན་བྷཱུ་ཏཾ ཧི བྷེ་ས་ཛྫཾ སུ་ཙི་ར་མྤི ཀཱ་ལཾ ཛཱི་ཝི་ཏཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏི་ཡེ་ཝ. ཡ་དི་པི ཨ་ནུ་པྤ་ནྣཱ ཨེ་ཝ དུ་ཀྑ་ཝེ་ད་ནཱ བྷེ་ས་ཛྫ་པ་རི་བྷོ་གེ་ན པ་ཊི་ཧ་ཉྙ་ནྟི, ན ཨུ་པྤ་ནྣཱ ཏཱ་སཾ ས་ར་སེ་ནེ་ཝ བྷི་ཛྫ་ན་ཏོ, ཨུ་པྤ་ནྣ་ས་དི་སཱ པ་ན ‘‘ཨུ་པྤ་ནྣཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི. བྷ་ཝ་ཏི ཧི ཏཾ་ས་དི་སེ་སུ ཏ་བྦོ་ཧཱ་རོ, ཡ་ཐཱ སཱ ཨེ་ཝ ཏི་ཏྟི་རི, ཏཱ་ནི་ཡེ་ཝ ཨོ་ས་དྷཱ་ནཱི་ཏི. ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨུ་པྤ་ནྣཱ་ན་ནྟི ཛཱ་ཏཱ་ནཾ བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ ནི་བྦ་ཏྟཱ་ན’’ནྟི. ས་ཉྩ་ཡ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ སོ དྷཱ་ཏུ་ཀྑོ་བྷོ ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཏཾ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ. ‘‘དུ་ཀྑ་ཝེ་ད་ནཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ སཱ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ས་བྷཱ་ཝཱ་པི ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཏ་ཏོ ཝི་སེ་སེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཝི་པཱ་ཀ་ཝེ་ད་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. བྱཱ་བཱ་དྷ་ན་ཊྛེ་ན བྱཱ་བཱ་དྷོ, བྱཱ་བཱ་དྷོ་ཝ བྱཱ་བ་ཛ྄ཛྷཾ, དུ་ཀྑ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ན་ཏྠི ཨེ་ཏྠ བྱཱ་བ་ཛ྄ཛྷ་ནྟི ཨ་བྱཱ་བ་ཛ྄ཛྷཾ, ནི་དྡུ་ཀྑ་ཏཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་བྱཱ་བ་ཛ྄ཛྷ་པ་ར་མ་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི ནི་དྡུ་ཀྑ་པ་ར་མ་ཏཱ་ཡཱཏི. ཏཾ དུ་ཀྑནྟི རོ་ག་ནི་མི་ཏྟ་ཀཾ དུ་ཀྑཾ.

ཙཱི་ཝ་རཱ་དཱི་ནཾ པ་ཙྩ་ཡཱ་ནཾ ནི་སྶ་ཡ་ནཾ པ་རི་བྷོ་གོ ཨེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏེ པ་ཊི་ཙྩ ནི་སྶཱ་ཡཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ‘‘པ་རི་བྷུ་ཉྫ་མཱ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱིཏི ཛཱི་ཝ་ནྟི. ཛཱི་ཝ་ན་མྤི ཧི པ་ཝ་ཏྟ་ནཾ, ཡ་ཏོ ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡཾ ‘‘པ་ཝ་ཏྟ་ན་ར་ས’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི.

ཙ་ཏུ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་ས་མྤཱ་ད་ན་ཝི་དྷི་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡༩. ཨེ་ཝཾ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་རཱ་དི་བྷེ་དེ་ན ནི་དྡི་ཊྛཾ སཱི་ལཾ པུ་ན སཱ་དྷ་ན་ཝི་བྷཱ་གེ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨེ་ཝ་མེ་ཏ་སྨི’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ར་དྡྷཾ. ཏ་ཏྠ སཱ་དྷཱི་ཡ་ཏི ས་མྤཱ་དི་ཡ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི སཱ་དྷ་ནཾ, ས་དྡྷཱ སཱ་དྷ་ནཾ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ས་དྡྷཱ་སཱ་དྷ་ནོ. ན་ནུ ཙ ཝཱི་རི་ཡ་ས་ཏི་པ་ཉྙཱ་ཧི་པི ཝི་ནཱ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་རོ ན སི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི? ས་ཙྩཾ ན སི་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ས་དྡྷཱ་ཡ པ་ན ཝི་སེ་ས་ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ

‘‘སཱ་ཝ་ཀ་ཝི་ས་ཡཱ་ཏཱི་ཏ་ཏྟཱ སི་ཀྑཱ་པ་ད་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ’’ཏི. ག་རུ་ཀ་ལ་ཧུ་ཀཱ་དི་བྷེ་དེ ཨོ་ཏི་ཎྞེ ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ཏ་སྶ ཏ་སྶ ཨ་པ་རཱ་དྷ་སྶ ཨ་ནུ་རཱུ་པཾ སི་ཀྑཱ་པ་ད་པ་ཉྙཱ་པ་ནཾ ནཱ་མ སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ ཨ་ཝི་ས་ཡོ, བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཨེ་ཝ ཝི་ས་ཡོ. སི་ཀྑཱ་པ་ད་པ་ཉྙཱ་པ་ནཾ ཏཱ་ཝ ཏི་ཊྛ་ཏུ, ཏ་སྶ ཀཱ་ལོ་པི ནཱ་མ སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ ཨ་ཝི་ས་ཡོ, བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཨེ་ཝ ཝི་ས་ཡོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘སི་ཀྑཱ་པ་ད་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ་ཙ་ན་པ་ཊི་ཀྑེ་པོ ཙེ་ཏྠ ནི་ད་སྶ་ན’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨཱ་ག་མེ་ཧི ཏྭཾ སཱ་རི་པུ་ཏྟ, ཨཱ་ག་མེ་ཧི ཏྭཾ སཱ་རི་པུ་ཏྟ, ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ་ཝ ཏ་ཏྠ ཀཱ་ལཾ ཛཱ་ནི་སྶ་ཏཱི’’ཏི (པཱ་རཱ. ༢༡). ཏ་ཏྠ ཙ-ས་དྡོ ས་མུ་ཙྩ་ཡ་ཏྠོ. ཏེ་ན ‘‘ཨ་པ་ཉྙ་ཏྟཾ ན པ་ཉྙ་པེ་མ, པ་ཉྙ་ཏྟཾ ན ས་མུ་ཙྪི་ནྡཱ་མ, ཡ་ཐཱ་པ་ཉྙ་ཏྟེ་སུ སི་ཀྑཱ་པ་དེ་སུ ས་མཱ་དཱ་ཡ ཝ་ཏྟཱ་མཱ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༥༦༥) ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ. ས་དྡྷཱ་ཡཱཏི ས་དྡ་ཧ་ནེ་ན ས་ཏྠ་རི, དྷ་མྨེ ཙ ས་དྡྷཱ་ཡ པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་པ་ནེ་ན. ཛཱི་ཝི་ཏེ་པི པ་གེ་ཝ ཛཱི་ཝི་ཏ་པ་རི་ཀྑཱ་རེ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.

ཀི་ཀཱི་ཝ ཨ་ཎྜནྟི ཀི་ཀཱི་ས་ཀུ་ཎི་ཀཱ ཝི་ཡ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཎྜཾ. སཱ ཀི་ར ཛཱི་ཝི་ཏ་མྤི པ་རི་ཙྩ་ཛི་ཏྭཱ ཨ་ཎྜ་མེ་ཝ ར་ཀྑ་ཏི. ཙ་མ་རཱི་ཝ ཝཱ་ལ་དྷིནྟི ཙ་མ་རཱི་མི་གོ ཝི་ཡ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝཱ་ལ་དྷིཾ. ཙ་མ་རཱི་མི་གཱ ཀི་ར བྱཱ་དྷེ་ན པ་རི་པཱ་ཏི་ཡ་མཱ་ནཱ ཛཱི་ཝི་ཏ་མྤི པ་རི་ཙྩ་ཛི་ཏྭཱ ཀ་ཎྜ་ཀ་གུ་མྦཱ་དཱི་སུ ལ་གྒཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝཱ་ལ་མེ་ཝ ར་ཀྑ་ནྟི. པི་ཡཾ་ཝ པུ་ཏྟཾ ཨེ་ཀ་ཀནྟི ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་བྦཾ. ཡ་ཐཱ ཧི ཨེ་ཀ་པུ་ཏྟ་ཀོ ཀུ་ཊུ་མྦི་ཀོ ཏཾ ཨེ་ཀ་པུ་ཏྟཾ, ཨེ་ཀ་ན་ཡ་ནོ ཙ ཏཾ ཨེ་ཀ་ན་ཡ་ནཾ སུ་ཊྛུ་ཏ་རཾ ར་ཀྑ་ཏི. ཏ་ཐེ་ཝ སཱི་ལཾ ཨ་ནུ་ར་ཀྑ་མཱ་ན་ཀཱཏི ཨ་ནུ་ཀ་མྤ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. སུ་པེ་ས་ལཱཏི སུ་ཊྛུ པི་ཡ་སཱི་ལཱ. ས་དཱ ས་བྦ་ཀཱ་ལཾ ད་ཧ་ར་མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ཐེ་ར་ཀཱ་ལེ་སུ. ཚ་ནྣ་མྤི གཱ་ར་ཝཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ས་གཱ་ར་ཝཱ, ག་རུ་ཀཱ་ར་ཝ་ནྟོ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཁོཏི ཡ་ཐཱ མ་ཧཱ་ས་མུ་དྡོ ཋི་ཏ་དྷ་མྨོ ཝེ་ལཾ ནཱ་ཏི་ཀྐ་མ་ཏི, ཨེ་ཝ་མེ་ཝ. མ་མ སཱ་ཝ་ཀཱཏི ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀེ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. ཏེ ཧི དྷུ་ཝ་སཱི་ལཱ. ཨི་མ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེཏི ཛཱི་ཝི་ཏ་ཧེ་ཏུ་པི སཱི་ལ་སྶ ཨ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ནེ.

མ་ཧཱ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཨ་ཊ་ཝཱི ནཱ་མ ཝི་ཉྫྷཱ་ཊ་ཝཱི. ཧི་མ་ཝ་ནྟ་པ་སྶེ ཨ་ཊ་ཝཱི་ཏི ཀེ་ཙི. ཐེ་རནྟི ནཱ་མ་གོ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན ཨ་པ་ཉྙཱ་ཏཾ ཨེ་ཀཾ ཐེ་རཾ. ནི་པ་ཛྫཱ་པེ་སུཾ ག་ནྟྭཱ ཀ་སྶ་ཙི མཱ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཡྻཱ་ཏི.

པཱུ་ཏི་ལ་ཏཱ་ཡཱཏི ག་ལོ༹་ཙི་ལ་ཏཱ་ཡ. ས་མ་སཱི་སཱིཏི ཛཱི་ཝི་ཏ་ས་མ་སཱི་སཱི. ཡ་སྶ ཧི ཀི་ལེ་ས་སཱི་སཾ ཨ་ཝི་ཛྫཾ མ་གྒ་པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒོ པ་རི་ཡཱ་དི་ཡ་ཏི, ཏ་ཏོ ཨེ་ཀཱུ་ན་ཝཱི་ས་ཏི་མེ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཉཱ་ཎེ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཡ བྷ་ཝ་ངྒོ་ཏྟ་ར་ཎེ ཝ་ཊྚ་སཱི་སཾ ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡཾ ཙུ་ཏི་ཙི་ཏྟཾ པ་རི་ཡཱ་དི་ཡ་ཏི, སོ ཨི་མཱ་ཡ ཝཱ་ར་ས་མ་ཏཱ་ཡ ‘‘ཛཱི་ཝི་ཏ་ས་མ་སཱི་སཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. སོ ཙ ཐེ་རོ ཏ་ཐཱ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་མ་སཱི་སཱི ཧུ་ཏྭཱ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡཱི’’ཏི. ཨ་བྷ་ཡ་ཏྠེ་རོ ཀི་ར མ་ཧཱ་བྷི་ཉྙོ. ཏ་སྨཱ ཙེ་ཏི་ཡཾ ཀཱ་རཱ་པེ་སཱི་ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཨ་པྤེ་ཝཱཏི ཨ་པྤེ་ཝ ནཱ་མ ཨ་ཏྟ་ནོ ཛཱི་ཝི་ཏ་མྤི ཛ་ཧེ་ཡྻ, ན བྷི་ནྡེཏི ན བྷི་ནྡེ་ཡྻ, ན ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མེ་ཡྻ.

ས་ཏི་ཡཱ ཨ་དྷི་ཊྛི་ཏཱ་ནནྟི པ་གེ་ཝ ཨུ་པ་ཊྛི་ཏཱ་ཡ ས་ཏི་ཡཱ ཨཱ་ར་ཀྑ་ཝ་སེ་ན ཨ་དྷི་ཊྛི་ཏཱ་ནཾ ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཾ. ཨ་ན་ནྭཱ་སྶ་ཝ་ནཱི་ཡ་ཏོཏི དྭཱ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་དཱི་ཧི ཨ་ན་ནུ་བ་ནྡྷི་ཏ་བྦ་ཏོ. ཝ་རནྟི སེ་ཊྛཾ. ཏ་ཏྟཱ་ཡཱཏི ཨུ་ཎྷཱ་ཡ. ཨཱ་དི་ཏྟཱ་ཡཱཏི ཨཱ་དི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ དི་ཏྟཱ་ཡ. ས་མྤ་ཛྫ་ལི་ཏཱ་ཡཱཏི ས་མ་ནྟ་ཏོ ཛ་ལ་ནྟི་ཡཱ. ས་ཛོ་ཏི་བྷཱུ་ཏཱ་ཡཱཏི ཨེ་ཀ་ཛཱ་ལཱི་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ. ས་མྤ་ལི་མ་ཊྛནྟི ས་བྦ་སོ ཨཱ་མ་ཊྛཾ, ཨ་ཉྩི་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ན ཏྭེ་ཝ ཝ་རནྟི ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་བྦཾ. རཱུ་པེ་སཱུཏི རཱུ་པཱ་ར་མྨ་ཎེ་སུ. ཨ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ན་སོ ནི་མི་ཏྟ་གྒཱ་ཧོཏི ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཨ་ནུ ཨ་ནུ བྱ་ཉྫ་ན་ཝ་སེ་ན ཨུ་པྤཱ་ད་ནེ་ན པཱ་ཀ་ཊཱི་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན སུ་བྷཱ་དི་ནི་མི་ཏྟ་གྒཱ་ཧོ, ཨ་ཐ ཝཱ ཨ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ན་སོཏི ཧ་ཏྠ་པཱ་དཱ་དི་ཨ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ན་ཏོ, ནི་མི་ཏྟ་གྒཱ་ཧོཏི ཨི་ཏྠི་པུ་རི་སཱ་དི་སུ་བྷཱ་དི་ནི་མི་ཏྟ་གྒ་ཧ་ཎཾ. ཙ་ཀྑུ་དྭཱ་རཱ་དི་པ་ཝ་ཏྟ་སྶཱཏི ཙ་ཀྑུ་དྭཱ་རཱ་དཱི་ཧི པ་ཝ་ཏྟ་སྶ. ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶཱཏི ཛ་ཝ་ན་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ. ནི་མི་ཏྟཱ་དི་གྒཱ་ཧཾ ནི་སེ་དྷེ་ནྟེ་ན ས་མྤཱ་དེ་ཏ་བྦོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨ་སཾ་ཝི་ཧི་ཏ་སཱ་ཁཱ་པ་རི་ཝཱ་རནྟི ས་མྨཱ ཨ་ཝི་ཧི་ཏ་ཝ་ཏི་པ་རི་ཀྑེ་པཾ. པ་ར་སྶ་ཧཱ་རཱི་ཧཱིཏི པ་ར་ས་ནྟ་ཀཱ་ཝ་ཧཱ་ར་ཀེ་ཧི ཙོ་རེ་ཧི. ས་མ་ཏི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱིཏི ས་བྦ་སོ ཨ་ཏི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ཏི ཨ་ནུ་པ་ཝི་ས་ཏི.

རཱུ་པེ་སཱུཏི རཱུ་པ་ཧེ་ཏུ རཱུ་པ་ནི་མི་ཏྟཾ. ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀ་ཨ་ན་ཏྠ་ཏོ ར་ཀྑ ཨི་ནྡྲི་ཡནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨེ་ཝཾ སེ་སེ་སུ. ཨེ་ཏེ ཧི དྭཱ་རཱཏི ཨེ་ཏེ ཙ་ཀྑཱ་དི་དྭཱ་རཱ. ས་ཏི་ཀ་ཝཱ་ཊེ་ན ཨ་སཾ་ཝུ་ཏ་ཏྟཱ ཝི་ཝ་ཊཱ. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཨ་ར་ཀྑི་ཏཱ. ཀི་ལེ་སུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཏཾ་ས་མ་ངྒི་ནཾ ཧ་ན་ནྟཱིཏི ཀཱ་ར་ཎཱུ་པ་ཙཱ་རེ་ནེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཏེ ཝཱ རཱུ་པཱ་ད་ཡོ. ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ དྭཱ་རཱ ཙ་ཀྑཱ་དི་དྭཱ་རཱ. ཏེ ཀཱི་དི་སཱ ཝི་ཝ་ཊཱ ཨ་ར་ཀྑི་ཏཱ ཨ་སཾ་ཝུ་ཏ་ཙ་ཀྑཱ་དི་ཧེ་ཏུཾ ཏཾ་ས་མ་ངྒི་ནཾ ཧ་ན་ནྟཱི་ཏི ཀཱ་ར་ཎཱུ་པ་ཙཱ་རེ་ནེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་གཱ་རནྟི གེ་ཧཾ. དུ་ཙྪ་ནྣནྟི ན ས་མྨཱ ཚཱ་དི་ཏཾ. ཨ་བྷཱ་ཝི་ཏནྟི ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ར་ཧི་ཏཾ.

ས་མྤཱ་དི་ཏེཏི་ཨཱ་དི་སྶ ཝོ་དཱ་ན་པ་ཀྑ་སྶ ཨ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟ་ཝི་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨ་ཡཾ པ་ན ས་བྦ་སོ ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཨ་ནུ་པྤཱ་དོ ཨ་ཏི་ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་དེ་ས་ནཱ མ་གྒེ་ནཱ་ག་ཏ་ས་དི་ས་ཏྟཱ. ས་མྤཱ་དེ་ཏ་བྦོཏི ‘‘ན པུ་ནེ་ཝཾ ཀ་རི་སྶ’’ནྟི ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་སུ་དྡྷི་ཡཱ ས་མྤཱ་དེ་ཏ་བྦོ.

ཨ་དྷུ་ནཱ་པ་བྦ་ཛི་ཏེ་ནཱཏི ན ཙི་ར་པ་བྦ་ཛི་ཏེ་ན, ན་ཝ་པ་བྦ་ཛི་ཏེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀཱ་མ་རཱ་གེ་ན ཌ་ཡ྄ཧཱ་མཱིཏི ཀཱ་མ་རཱ་ག་གྒི་ནཱ པ་རི་ཌ་ཡ྄ཧཱ་མི. སོ ཙ པ་ན དཱ་ཧོ ཨི་དཱ་ནི ཙི་ཏྟ་ག་ཏོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཙི་ཏྟཾ མེ པ་རི་ཌ་ཡ྄ཧ་ཏཱི’’ཏི. སཱ་དྷཱུཏི ཨཱ་ཡཱ་ཙ་ནཱ. ནི་བྦཱ་པ་ནནྟི ཏ་སྶ ནི་བྦཱ་པ་ནུ་པཱ་ཡཾ. གོ་ཏ་མཱཏི ཐེ་རཾ གོ་ཏྟེ་ན ཨཱ་ལ་པ་ཏི.

ས་ཉྙཱ་ཡ ཝི་པ་རི་ཡེ་སཱཏི ‘‘ཨ་སུ་བྷེ སུ་བྷ’’ནྟི པ་ཝ་ཏྟ་ས་ཉྙཱ་ཝི་པ་རི་ཡེ་ས་ཧེ་ཏུ ཝི་པ་རཱི་ཏ་ས་ཉྙཱ་ནི་མི་ཏྟཾ. ནི་མི་ཏྟཾ པ་རི་ཝ་ཛྫེ་ཧི ཀཱི་དི་སཾ? རཱ་གཱུ་པ་ས་ཉྷི་ཏཾ རཱ་གུ་པྤ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཾ སུ་བྷ་ནི་མི་ཏྟཾ པ་རི་ཝ་ཛྫེ་ཧི ན མ་ན་སི ཀ་རོ་ཧི. ན ཀེ་ཝ་ལཾ སུ་བྷ་ནི་མི་ཏྟ་སྶཱ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོ ཨེ་ཝ, ཨ་ཐ ཁོ ཨ་སུ་བྷབྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཨ་ཏྟ་ནོ ཙི་ཏྟཾ བྷཱ་ཝེ་ཧི. ཀ་ཐཾ? ཨེ་ཀ་གྒཾ སུ་ས་མཱ་ཧི་ཏཾ ཡ་ཐཱ ཏཾ ཨ་སུ་བྷཱ་ར་མྨ་ཎེ ཝི་ཀྑེ་པཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨེ་ཀ་གྒཾ, སུ་ཊྛུ ཨ་པྤི་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན སུ་ས་མཱ་ཧི་ཏ་ཉྩ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ བྷཱ་ཝེ་ཧཱི་ཏི. ཨེ་ཝཾ ས་མ་ཐ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཀཱ་མ་རཱ་ག་སྶ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ནཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ས་མུ་ཙྪེ་ད་ན་ཝི་དྷིཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ས་ངྑཱ་རེ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ས་ངྑཱ་རེ པ་ར་ཏོ པ་སྶཱཏི ས་བྦེ་པི ས་ངྑཱ་རེ ཨ་ཝི་དྷེ་ཡྻ་ཀ་ཏཱ་ཡ ‘‘པ་རེ’’ཏི པ་སྶ. ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཱ་ཡ པ་ན ཨུ་ད་ཡ་བྦ་ཡ་པ་ཊི་པཱི་ལི༹་ཏ་ཏྟཱ དུ་ཀྑ་ཏོ, ཨ་ན་ཏྟ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ, ཨ་ཏྟ་ཝི་ར་ཧ་ཏོ ཙ ནོ ཨ་ཏྟ་ཏོ པ་སྶ. ཨེ་ཝཾ ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟ་ཡཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཝ་ཌྜྷེ་ནྟོ མ་གྒ་པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ཙ་ཏུ་ཏྠ་མ་གྒེ་ན ས་བྦ་སོ ནི་བྦཱ་པེ་ཧི མ་ཧཱ་རཱ་གཾ ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀ་སྶ ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ན་ཏོ མ་ཧཱ་ཝི་ས་ཡ་ཏཱ་ཡ མ་ཧཱ་རཱ་གཾ ཝཱུ་པ་ས་མེ་ཧི. ཡ་ཐཱ ཨེ་ཏ་ར་ཧི, ཨེ་ཝཾ མཱ ཌ་ཡ྄ཧི་ཏྠོ པུ་ན་པྤུ་ནནྟི ད་ལ༹ྷ་ཏ་རཾ རཱ་ག་ཝི་ནོ་ད་ནེ ནི་ཡོ་ཛེ་སི.

ཨེ་ཝཾ ཨི་ནྡྲི་ཡ་སཾ་ཝ་ར་སཱི་ལ་སྶ ས་མྤཱ་ད་ནེ ཝི་དྷིཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨེ་ཝཾ ཏཾ སུ་ས་མྤཱ་དི་ཏཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ན་ཡཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་པི་ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏ་ཏྠ པ་རི་པཱུ་ར་ཀཱ་རི་ནོ ཐེ་རེ ནི་ད་སྶེ་ཏི. ཏ་ཏྠ ‘‘ལེ་ཎཾ ན ཨུ་ལློ་ཀི་ཏ་པུ་བྦ’’ནྟི ཨི་དཾ ས་བྦ་ཏྠེ་ཝ ཐེ་ར་སྶ ཡུ་ག་མ་ཏྟ་ད་སྶི་ཏཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཀིཾ པ་ན ཐེ་རོ སེ་ནཱ་ས་ནཾ ན སོ་དྷེ་ཏི? ‘‘ཨུ་ལློ་ཀཱ པ་ཋ་མཾ ཨོ་ཧཱ་རེ་ཏ་བྦ’’ནྟི ཧི ཝུ་ཏྟཾ, ཨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀཱ་ད་ཡོ ཨེ་ཝ ཀི་ར་སྶ སེ་ནཱ་ས་ནཾ སོ་དྷེ་ནྟི. ཨ་སྶ ནཱ་ག་རུ་ཀྑ་སྶ.

ཏ་སྨིཾ གཱ་མེཏི མ་ཧཱ་གཱ་མེ. ཏ་རུ་ཎཱ ཐ་ཉྙ་པི་ཝ་ན་ཀཱ པུ་ཏྟ་དྷཱི་ཏ་རོ ཡཱ་སཾ ཏཱ ཏ་རུ་ཎ་པུ་ཏྟཱ, ཏཱ་སཾ. ལ་ཉྫཱ་པེ་སཱིཏི ཐ་ན་པ་ཊྚི་ཀཱ་ཡ ཐ་ནེ བ་ནྡྷཱ་པེ་ཏྭཱ རཱ་ཛ་མུ་དྡི་ཀཱ་ཡ ལ་ཉྫཱ་པེ་སི. རཱ་ཛཱ ཐེ་རཾ ཙི་ར་ཏ་རཾ ད་ཊྛུཾ ཀཱ་ལ་ཝི་ཀྑེ་པཾ ཀ་རོ་ནྟོ ‘‘སྭེ སཱི་ལཱ་ནི ག་ཎྷི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཐེ་རོ ར་ཉྙོ ཙ དེ་ཝི་ཡཱ ཙ ཝ་ནྡ་ན་ཀཱ་ལེ ས་ཏྟཱ་ཀཱ་ར་མ་ཏྟཾ ག་ཎྷཱ་ཏི. ཨི་ཏྠཱི པུ་རི་སོ་ཏི པ་ན ཝི་ཝེ་ཀཾ ན ཀ་རོ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནཾ ན ཀ་རོ་མཱི’’ཏི. ‘‘ཨ་ཧོ སུ་པ་རི་སུ་དྡྷ་སཱི་ལོ ཝ་ཏཱ་ཡཾ ཨ་ཡྻོ’’ཏི ད་ཎྜ་དཱི་པི་ཀཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ཊྛཱ་སི. ཨ་ཏི་པ་རི་སུ་དྡྷཾ པཱ་ཀ་ཊནྟི ས་པྤཱ་ཡ་ལཱ་བྷེ་ན ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ པ་རི་སུ་དྡྷཾ ཝི་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ཧོ་སི. ས་ཀ་ལཾ པ་བྦ་ཏཾ ཨུ་ནྣཱ་ད་ཡ་ནྟོཏི པ་ཐ་ཝི་ཀ་མྤ་ནེ་ན ས་ཀ་ལཾ པ་བྦ་ཏཾ ཨེ་ཀཾ ནི་ནྣཱ་དཾ ཀ་རོ་ནྟོ. ཏ་ནྣི་ཝཱ་སི་དེ་ཝ་ཏཱ་ནཾ སཱ་དྷུ་ཀཱ་ར་དཱ་ནེ་ནཱ་ཏི ཀེ་ཙི. བྷ་ནྟོཏི ཨ་ན་ཝ་ཊྛི་ཏོ. བཱ་ལོཏི ཏ་རུ་ཎ་དཱ་ར་ཀོ. ཨུ་ཏྲ་སྟོཏི ཉཱ་ཏ་ཀེ་ཧི ཝི་ནཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་ནྟྲ་སྟོ.

ཝི་ས་ག་ཎྜ་ཀ་རོ་གོཏི ཐ་ན་ཀ་ནྡ་ལ༹་རོ་ག་མཱ་ཧ. མཱ་ས་རོ་གཱ་དི་ཀོ་པི ཝི་ས་ག་ཎྜ་ཀ་རོ་གོ་ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཡ་ཏོ པ་བྦ་ཛི་ཏོ, ཏ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ པ་བྦ་ཛི་ཏ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་བྷུ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཱིཏི ཨི་ནྡྲི་ཡ་སཾ་ཝ་ར་སཱི་ལཱ་ནི. ཏེ་སུ ཧི བྷི་ནྣེ་སུ ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི་པི བྷི་ནྣཱ་ནཱི་ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི ཨཱ་ར་ཀྑཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནེ་ཝ ཝཱ ནི་མི་ཏྟཱ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ན་གྒཱ་ཧ་སྶ དྭཱ་ར་བྷཱུ་ཏཱ་ནི བྷི་ནྣཱ་ནི ནཱ་མ ཏཾ་ས་མ་ངྒི་ནོ ཨ་ན་ཏྠུ་པྤ་ཏྟི་ཏོ, ཝི་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ ཨ་བྷི་ནྣཱ་ནཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ནི. ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཾ ཝཱ ཨ་ཡོ་ནི་སོ ཨུ་པ་སཾ་ཧཱ་རོ བྷེ་ད་ནཾ, ཡོ་ནི་སོ ཨུ་པ་སཾ་ཧཱ་རོ ཨ་བྷེ་ད་ན་ནྟི ཨ་པ་རེ. མི་ཏྟ་ཏྠེ་རོ་ཝཱཏི མ་ཧཱ་མི་ཏྟ་ཏྠེ་རོ ཝི་ཡ. ཝ་རེཏི སེ་ཊྛེ.

ཏ་ཐཱ ཝཱི་རི་ཡེ་ནཱཏི ཏ་ཐཱ-ས་དྡེ་ན ཝཱི་རི་ཡཾ ཝི་སེ་སེ་ཏི. ཡ་ཐཱ ས་ཏི ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ཝ ཨི་ནྡྲི་ཡ་སཾ་ཝ་ར་སཱ་དྷ་ནཾ, ཏ་ཐཱ ཝཱི་རི་ཡཾ ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨཱ་ཛཱི་ཝ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་སཱ་དྷ་ན་ནྟི. ཝཱི་རི་ཡཱ་པེ་ཀྑ་མེ་ཝ ཝི་སེ་ས་ནཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ས་མྨཱ་ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝཱི་རི་ཡ་སྶཱ’’ཏི. ཨ་ཡུ་ཏྟཱ ཨེ་ས་ནཱ ཨ་ནེ་ས་ནཱ, ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་མི་ཙྪཱ་ཛཱི་ཝ་ས་ངྒ་ཧཱ. སཱ ཨེ་ཝ ས་ཏྠུ་སཱ་ས་ན་སྶ ན པ་ཏི་རཱུ་པཱ་ཏི ཨ་པྤ་ཏི་རཱུ་པཾ, ཏཾ ཨ་ནེ་ས་ནཾ ཨ་པྤ་ཏི་རཱུ་པཾ. ཨ་ཐ ཝཱ པ་ཏི་རཱུ་པ་ཝི་རོ་དྷི་ནཱི ཨ་པྤ་ཏི་རཱུ་པཱ, པ་རི་གྒ་ཧི་ཏ་དྷུ་ཏ་ངྒ་སྶ དྷུ་ཏ་ངྒ་ནི་ཡ་མ་ཝི་རོ་དྷི་ནཱི ཡ་སྶ ཀ་སྶ་ཙི ས་ལླེ་ཁ་ཝི་ཀོ་པི་ནཱི པ་ཊི་པ་ཏྟི. ཨི་མ་སྨིཾ པ་ཀྑེ ཙ-ས་དྡོ ལུ་ཏྟ་ནི་དྡི་ཊྛོ, ཨ་ནེ་ས་ནཾ, ཨ་པྤ་ཏི་རཱུ་པ་ཉྩ པ་ཧཱ་ཡཱ་ཏི. པ་ཊི་སེ་ཝ་མཱ་ནེ་ན པ་རི་ཝ་ཛྫ་ཡ་ཏཱ ས་མྤཱ་དེ་ཏ་བྦཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘པ་རི་སུ་དྡྷུ་པྤཱ་དེ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ་ཝ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་དཱི་ནཾ པ་རི་སུ་དྡྷཱ་ཡ ས་མུ་ཊྛཱ་ན་ཏཱ དཱི་པི་ཏཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ‘‘དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་དཱི་ཧི ཙ་སྶ གུ་ཎེ་ཧི པ་ས་ནྣཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན བཱ་ཧུ་ས་ཙྩ་ཝ་ཏྟ་པ་རི་པཱུ་ར་ཎ་ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ས་མྤ་ཏྟི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ག་ཧ་ཎཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. དྷུ་ཏ་གུ་ཎེ ཙ་སྶ པ་ས་ནྣཱ་ནནྟི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་ཙ་རི་ཡཱ་དཱི་ཧཱིཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན མི་ཏྟ་སུ་ཧ་ཛྫ་པཾ་སུ་ཀཱུ་ལ་ཙ་རི་ཡཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ. དྷུ་ཏ་ངྒ་ནི་ཡ་མཱ་ནུ་ལོ་མེ་ནཱཏི ཏཾ་ཏཾ་དྷུ་ཏ་ངྒ་ནི་ཡ་ཏཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ནུ་ལོ་མ་ཝ་སེ་ན, ཨ་ཝི་ཀོ་པ་ན་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. མ་ཧི་ཙྪ་སྶེ་ཝ མི་ཙྪཱ་ཛཱི་ཝེ་ན ཛཱི་ཝི་ཀཱ, ན ཨ་པྤི་ཙྪ་སྶ. ཨ་པྤི་ཙྪ་ཏཱ་ཡ ཨུ་ཀྐཾ་ས་ག་ཏཱ་ཡ མི་ཙྪཱ་ཛཱི་ཝ་སྶ ཨ་ས་མྦྷ་ཝོ ཨེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨེ་ཀ་བྱཱ་དྷི་ཝཱུ་པ་ས་མ་ཏྠ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ པཱུ་ཏི་ཧ་རི་ཏ་ཀཱིཏི པཱུ་ཏི་མུ་ཏྟ་པ་རི་བྷཱ་ཝི་ཏཾ, པཱུ་ཏི་བྷཱ་ཝེ་ན ཝཱ ཚ་ཌྜི་ཏཾ ཧ་རི་ཏ་ཀཾ. ཨ་རི་ཡ་ཝཾ་སོ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི, ཨ་རི་ཡ་ཝཾ་སེ ཝཱ ནི་ཡུ་ཏྟོ་ཏི ཨ་རི་ཡ་ཝཾ་སི་ཀོ, པ་ཙྩ་ཡ་གེ་དྷ་སྶ དཱུ་ར་ས་མུ་སྶཱ་རི་ཏ་ཏྟཱ ཨུ་ཏྟ་མོ ཙ སོ ཨ་རི་ཡ་ཝཾ་སི་ཀོ ཙཱ་ཏི ཨུ་ཏྟ་མ་ཨ་རི་ཡ་ཝཾ་སི་ཀོ. ཡ་སྶ ཀ་སྶ་ཙཱིཏི པ་རི་གྒ་ཧི་ཏཱ་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏ་དྷུ་ཏ་ངྒེ་སུ ཡ་སྶ ཀ་སྶ་ཙི.

ནི་མི་ཏྟཾ ནཱ་མ པ་ཙྩ་ཡེ ཨུ་དྡི་སྶ ཡ་ཐཱ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ཉཱ་ཡ་ཏི ཨེ་ཝཾ ནི་མི་ཏྟ་ཀ་མྨཾ. ཨོ་བྷཱ་སོ ནཱ་མ ཨུ་ཛུ་ཀ་མེ་ཝ ཨ་ཀ་ཐེ་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ཝི་བྷཱུ་ཏོ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨོ་བྷཱ་ས་ནཾ. པ་རི་ཀ་ཐཱ ནཱ་མ པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཀ་ཐ་ནཾ. ཏ་ཐཱ ཨུ་པྤ་ནྣནྟི ནི་མི་ཏྟཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨུ་པྤ་ནྣཾ.

དྭཱ་རཾ དི་ནྣནྟི རོ་ག་སཱི་སེ་ན པ་རི་བྷོ་ག་སྶ དྭཱ་རཾ དི་ནྣཾ. ཏ་སྨཱ ཨ་རོ་ག་ཀཱ་ལེ་པི པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི, ཨཱ་པ་ཏྟི ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀི་ཉྩཱ་པི ཨཱ་པ་ཏྟི ན ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ན ཝ་ཊྚ་ཏཱིཏི ས་ལླེ་ཁ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཾ ཋི་ཏ་སྶ ན ཝ་ཊྚ་ཏི, ས་ལླེ་ཁཾ ཀོ་པེ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ‘‘ཨཱ་ཛཱི་ཝཾ པ་ན ཀོ་པེ་ཏཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ་ཝ སེ་ནཱ་ས་ན་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟ་དྷུ་ཏ་ངྒ་དྷ་ར་སྶ ནི་མི་ཏྟཱ་ད་ཡོ ན ཝ་ཊྚ་ནྟཱི་ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཏ་ད་ཉྙ་དྷུ་ཏ་ངྒ་དྷ་ར་སྶཱ་པི ན ཝ་ཊྚ་ནྟི་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཨ་པ་རེ. ཨ་ཀ་རོ་ནྟོཏི ཡ་ཐཱ་ས་ཀཾ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་ཝི་ས་ཡེ་པི ཨ་ཀ་རོ་ནྟོ. ཨ་ཉྙ་ཏྲེ་ཝཱཏི ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨེ་ཝ.

ག་ཎ་ཝཱ་སཾ པ་ཧཱ་ཡ ཨ་ར་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ནེ པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷི་ཝི་ཝེ་ཀ་སྶ མུ་དྡྷ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ ཨ་གྒ་ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ མ་ཧཱ་ཐེ་རོ ‘‘པ་ཝི་ཝེ་ཀཾ བྲཱུ་ཧ་ཡ་མཱ་ནོ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ. ཨུ་ད་ར་ས་ནྣི་སྶི་ཏོ ཝཱ་ཏཱ་བཱ་དྷོ ཨུ་ད་ར་ཝཱ་ཏཱ་བཱ་དྷོ. ཨ་ས་མྦྷི་ནྣཾ ཁཱི་རཾ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཨ་ས་མྦྷི་ནྣ་ཁཱི་རཾ, ཏ་དེ་ཝ པཱ་ཡཱ་ས་ནྟི ཨ་ས་མྦྷི་ནྣ་ཁཱི་ར་པཱ་ཡཱ་སཾ, ཨུ་ད་ཀེ་ན ཨ་ས་མྨི་སྶ་ཁཱི་རེ་ན པ་ཀྐ་པཱ་ཡཱ་ས་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏ་སྶཱཏི པཱ་ཡཱ་ས་སྶ. ཨུ་པྤ་ཏྟི་མཱུ་ལནྟི ‘‘གི་ཧི་ཀཱ་ལེ མེ, ཨཱ་ཝུ་སོ, མཱ་ཏཱ ས་པྤི་མ་དྷུ་ས་ཀྐ་རཱ་དཱི་ཧི ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ཨ་ས་མྦྷི་ནྣ་ཁཱི་ར་པཱ་ཡཱ་སཾ ཨ་དཱ་སི, ཏེ་ན མེ ཕཱ་སུ ཨ་ཧོ་སཱི’’ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་ཙཱི་ནི་ཙྪཱ་ར་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཧེ་ཏུཾ. ‘‘ཨ་པ་རི་བྷོ་གཱ་ར་ཧོ པི་ཎྜ་པཱ་ཏོ’’ཏི ཀ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ, ན་ནུ ཐེ་ར་སྶ ཨོ་བྷཱ་ས་ནཱ་དི་ཙི་ཏྟུ་པྤ་ཏྟི་ཡེ་ཝ ན་ཏྠཱི་ཏི? ས་ཙྩཾ ན་ཏྠི, ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཾ པ་ན ཨ་ཛཱ་ན་ནྟཱ ཨེ་ཀ་ཙྩེ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ ཏ་ཐཱ མ་ཉྙེ་ཡྻུཾ, ཨ་ནཱ་ག་ཏེ ཙ ས་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རི་ནོ ཨེ་ཝཾ མ་མ དི་ཊྛཱ་ནུ་ག་ཏིཾ ཨཱ་པ་ཛྫེ་ཡྻུ་ནྟི པ་ཊི་ཀྑི་པི. ཨ་པི་ཙ མ་ཧཱ་ཐེ་ར་སྶ པ་ར་མུ་ཀྐཾ་ས་ག་ཏཱ ས་ལླེ་ཁ་པ་ཊི་པ་ཏྟི. ཏ་ཐཱ ཧི ད་ཧ་ར་བྷི་ཀྑུ་ནོ ‘‘ཀ་སྶ ས་མྤ་ནྣཾ ན མ་ནཱ་པ’’ནྟི (པཱ་ཙི. ༢༠༩, ༢༥༧, ༦༡༢, ༡༢༢༨, ༡༢༣༤; ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༣༤༣) ཝ་ཙ་ནཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཡཱ་ཝ པ་རི་ནི་བྦཱ་ནཱ པི་ཊྛ་ཁཱ་ད་ནཱི་ཡཾ ན ཁཱ་ད་ཏི.

ཝ་ཙཱི་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཝི་པྥཱ་རཱཏི ཝ་ཙཱི་ནི་ཙྪཱ་ར་ཎ་ཧེ་ཏུ. ཨ་ཏྠ་ཝི་ཉྙཱ་པ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནོ ཧི ས་དྡོ ཨ་ས་ཏི་པི ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ཏ་སྶ ཀེ་ན་ཙི པ་ཙྩ་ཡེ་ན པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝེ ཝ་ཙཱི་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཝ་སེ་ནེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ‘‘ཝ་ཙཱི་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཝི་པྥཱ་རོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. བྷུ་ཏྟོཏི བྷུ་ཏྟ་ཝཱ ས་ཙེ བྷ་ཝེ་ཡྻཾ ཨ་ཧཾ. སཱཏི ཨ་སྶ. ཨ་ཀཱ་ར་ལོ་པེ་ན ཧི ནི་དྡེ་སོ ‘‘ཨེ་ཝཾ་ས ཏེ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༢༣; ཨ. ནི. ༦.༥༨; ༨.༧) ཝི་ཡ. ཨ་ནྟ་གུ་ཎནྟི ཨ་ནྟ་བྷོ་གོ. བ་ཧི ཙ་རེཏི ཨཱ་ས་ཡ་ཏོ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ གོ་ཙ་ར་གྒ་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན བ་ཧི ཡ་དི ཝི་ཙ་རེ་ཡྻ. པ་ར་མ་པྤི་ཙྪཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ལོ་ཀ་ཝོ་ཧཱ་རེ་ནེ་ཝ་མཱ་ཧ. ལོ་ཀེ ཧི ཨ་ཡུ་ཏྟ་བྷོ་ཛ་ནཾ ཨོ་ད་རི་ཡཾ ག་ར་ཧ་ནྟཱ ཨེ་ཝཾ ཝ་ད་ནྟི ‘‘ཀིཾ་སུ ནཱ་མ ཏ་སྶ ཨ་ནྟཱ་ནི བ་ཧི ཙ་ར་ནྟཱི’’ཏི. ཨཱ་རཱ་དྷེ་མཱིཏི ཨཱ་དི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ རཱ་དྷེ་མི, ཝ་སེ ཝ་ཏྟེ་མཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.

མ་ཧཱ་ཏི་སྶ་ཏྠེ་རོ ཀི་ར དུ་བྦྷི་ཀྑ་ཀཱ་ལེ མ་གྒཾ ག་ཙྪ་ནྟོ བྷ་ཏྟ་ཙྪེ་དེ་ན, མ་གྒ་ཀི་ལ་མ་ཐེ་ན ཙ ཀི་ལ་ནྟ་ཀཱ་ཡོ དུ་བྦ་ལོ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྶ ཕ་ལི་ཏ་སྶ ཨ་མྦ་སྶ མཱུ་ལེ ནི་པ་ཛྫི, བ་ཧཱུ་ནི ཨ་མྦ་ཕ་ལཱ་ནི ཏ་ཧཾ ཏ་ཧཾ པ་ཏི་ཏཱ་ནི ཧོ་ནྟི. ཏ་ཏྠེ་ཀོ ཝུ་ཌྜྷ་ཏ་རོ ཨུ་པཱ་ས་ཀོ ཐེ་ར་སྶ ས་ནྟི་ཀཾ ཨུ་པ་ག་ནྟྭཱ པ་རི་སྶ་མཾ ཉ་ཏྭཱ ཨ་མྦ་པཱ་ནཾ པཱ་ཡེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ པི་ཊྛིཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ནཾ ནེ་ཏི. ཐེ་རོ –

‘‘ན པི་ཏཱ ན་པི ཏེ མཱ་ཏཱ, ན ཉཱ་ཏི ན་པི བ་ནྡྷ་ཝོ;

ཀ་རོ་ཏེ་ཏཱ་དི་སཾ ཀི་ཙྩཾ, སཱི་ལ་ཝ་ནྟ་སྶ ཀཱ་ར་ཎཱ’’ཏི. (ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༢༠) –

ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཨོ་ཝ་དི་ཏྭཱ ས་མྨ་ས་ནཾ ཨཱ་ར་བྷི་ཏྭཱ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ ཏ་སྶ པི་ཊྛི་ག་ཏོ ཨེ་ཝ མ་གྒ་པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ ས་ཙྪཱ་ཀཱ་སི. ཨི་མཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་མྦ་ཁཱ་ད་ཀ་མ་ཧཱ་ཏི་སྶ་ཏྠེ་ར་ཝ་ཏྠུ་པི ཙེ་ཏྠ ཀ་ཐེ་ཏ་བྦ’’ནྟི. ས་བྦ་ཐཱ་པཱིཏི ས་བྦ་པྤ་ཀཱ་རེ་ན་པི ཨ་ནེ་ས་ན་ཝ་སེ་ན, ཙི་ཏྟུ་པྤ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན་པི, པ་གེ་ཝ ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་ཝི་པྥ་ནྡི་ཏ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནེ་ས་ནཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.

ཨ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏ་པ་རི་བྷོ་གེ ཨི་ཎ་པ་རི་བྷོ་ག་ཨཱ་པ་ཏྟི་ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་སྶ, ཏ་བྦི་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏ་པ་རི་བྷོ་གེ ཨཱ་ནི་སཾ་ས་སྶ ཙ ད་སྶ་ནཾ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཱ་ནི་སཾ་ས་ད་སྶ་ནཾ. ཏ་སྶ པ་ན པ་ཙྩ་ཡཱ་དྷི་ཀཱ་ར་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པ་ཙྩ་ཡེ་སཱུ’’ཏི. ཀཱ་ར་ཎ་ཀཱ་ར་ཎ་མྤི ཧི ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཙྩ་ཏི ཡ་ཐཱ ཏི་ཎེ་ཧི བྷ་ཏྟཾ སི་དྡྷ་ནྟི. ཡེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནོ ཨ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏ་པ་རི་བྷོ་གོ ནཱ་མ སི་ཡཱ, ཏ་སྨིཾ ཝ་ཛྫི་ཏེ པ་ཙྩ་ཡ་ས་ནྣི་སྶི་ཏ་སཱི་ལཾ སི་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཝི་སུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི ཙཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་སྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ པ་ཙྩ་ཡ་གེ་དྷནྟི གེ་དྷ་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ ས་མྨོ་ཧོ་པི ག་ཧི་ཏོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦོ ཏེ་ན ས་ཧ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ, ཏ་དུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཏོ ཙ. དྷ་མྨེ་ན ས་མེ་ན ཨུ་པྤ་ནྣེཏི ཨི་དཾ པ་ཙྩ་ཡཱ་ནཾ ཨཱ་ག་མ་ན་སུ་དྡྷི་ད་སྶ་ནཾ, ན པ་ཙྩ་ཡ་ས་ནྣི་སྶི་ཏ་སཱི་ལ་ཝི་སུ་དྡྷི་ད་སྶ་ནཾ. པ་ཙྩ་ཡཱ་ནཾ ཧི ཨི་ད་མ་ཏྠི་ཏཾ ཨུ་པ་དྷཱ་རེ་ཏྭཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ནཾ པ་ཙྩ་ཡ་ས་ནྣི་སྶི་ཏ་སཱི་ལཾ. ཡ་སྨཱ པ་ན ཏེ པ་ཙྩ་ཡཱ ཉཱ་ཡཱ་དྷི་ག་ཏཱ ཨེ་ཝ བྷི་ཀྑུ་ནཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦཱ, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘དྷ་མྨེ་ན ས་མེ་ན ཨུ་པྤ་ནྣེ པ་ཙྩ་ཡེ’’ཏི. ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ན ཝི་དྷི་ནཱཏི ‘‘སཱི་ཏ་སྶ པ་ཊི་གྷཱ་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ. ནི. ༡.༢༣; ཨ. ནི. ༦.༥༨; མ་ཧཱ་ནི. ༢༠༦) ཝུ་ཏྟ་ཝི་དྷི་ནཱ.

དྷཱ་ཏུ་ཝ་སེ་ན ཝཱཏི ‘‘ཡ་ཐཱ་པ་ཙྩ་ཡཾ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཾ དྷཱ་ཏུ་མ་ཏྟ་མེ་ཝེ་ཏཾ, ཡ་དི་དཾ ཙཱི་ཝ་རཱ་དི, ཏ་དུ་པ་བྷུ་ཉྫ་ཀོ ཙ པུ་གྒ་ལོ’’ཏི ཨེ་ཝཾ དྷཱ་ཏུ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཝཱ. པ་ཊི་ཀཱུ་ལ་ཝ་སེ་ན ཝཱཏི པི་ཎྜ་པཱ་ཏེ ཏཱ་ཝ ཨཱ་ཧཱ་རེ པ་ཊི་ཀཱུ་ལ་ས་ཉྙཱ་ཝ་སེ་ན, ‘‘ས་བྦཱ་ནི པ་ན ཨི་མཱ་ནི ཙཱི་ཝ་རཱ་དཱི་ནི ཨ་ཛི་གུ་ཙྪ་ནཱི་ཡཱ་ནི, ཨི་མཾ པཱུ་ཏི་ཀཱ་ཡཾ པ་ཏྭཱ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ཛི་གུ་ཙྪ་ནཱི་ཡཱ་ནི ཛཱ་ཡ་ནྟཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་ཀཱུ་ལ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཝཱ. ཏ་ཏོ ཨུ་ཏྟ་རཱིཏི པ་ཊི་ལཱ་བྷ་ཀཱ་ལ་ཏོ ཨུ་པ་རི. ཨ་ན་ཝ་ཛྫོ་ཝ་པ་རི་བྷོ་གོ ཨཱ་དི་ཏོ་ཝ པ་ཉྙཱ་ཡ པ་རི་སོ་དྷི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་དྷི་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ ཋ་པི་ཏ་པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་རཱ་ནཾ ཝི་ཡཱ་ཏི. པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ་ཡ ཨཱ་དི་སུ་དྡྷི་ད་སྶ་ན་པ་ར་མེ་ཏཾ, ན པ་རི་བྷོ་ག་ཀཱ་ལེ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་པ་ཊི་ཀྑེ་པ་པ་རཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པ་རི་བྷོ་ག་ཀཱ་ལེ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྲཱཏི ཏ་སྨིཾ པ་རི་བྷོ་ག་ཀཱ་ལེ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎེ. ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན་ཀ་རོཏི ཨ་ས་ནྡེ་ཧ་ཀ་རོ ཨེ་ཀ་ནྟི་ཀོ.

ཐེ་ཡྻ་པ་རི་བྷོ་གོ ནཱ་མ ཨ་ན་ར་ཧ་སྶ པ་རི་བྷོ་གོ. བྷ་ག་ཝ་ཏཱ་པི ཨ་ཏྟ་ནོ སཱ་ས་ནེ སཱི་ལ་ཝ་ཏོ པ་ཙྩ་ཡཱ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཱ, ན དུ་སྶཱི་ལ་སྶ. དཱ་ཡ་ཀཱ་ན་མྤི སཱི་ལ་ཝ་ཏོ ཨེ་ཝ པ་རི་ཙྩཱ་གོ, ན དུ་སྶཱི་ལ་སྶ. ཨ་ཏྟ་ནོ ཀཱ་རཱ་ནཾ མ་ཧ་པྥ་ལ་བྷཱ་ཝ་སྶ པ་ཙྩཱ་སཱི་ས་ན་ཏོ. ཨི་ཏི ས་ཏྠཱ་རཱ ཨ་ན་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་ཏྟཱ, དཱ་ཡ་ཀེ་ཧི ཙ ཨ་པ་རི་ཙྩ་ཏྟ་ཏྟཱ དུ་སྶཱི་ལ་སྶ པ་རི་བྷོ་གོ ཐེ་ཡྻཱ་ཡ པ་རི་བྷོ་གོ ཐེ་ཡྻ་པ་རི་བྷོ་གོ. ཨི་ཎ་ཝ་སེ་ན པ་རི་བྷོ་གོ ཨི་ཎ་པ་རི་བྷོ་གོ, པ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀ་ཏོ ད་ཀྑི་ཎཱ་ཝི་སུ་དྡྷི་ཡཱ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨི་ཎཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ པ་རི་བྷོ་གོ ཝི་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་སྨཱཏི ‘‘སཱི་ལ་ཝ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཙྩཱ་མ་ས་ཏི. ཙཱི་ཝ་རཾ ཀཱ་ཡ་ཏོ མོ་ཙེ་ཏྭཱ པ་རི་བྷོ་གེ པ་རི་བྷོ་གེ པུ་རེ་བྷ་ཏྟ…པེ… པ་ཙྪི་མ་ཡཱ་མེ་སུ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏ་བྦ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་ཐཱ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟེ་ན ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཀཱ་ལ་ཝི་སེ་ས་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སེ ཙ་ཏུ་ཀྑ་ཏྟུཾ ཏི་ཀྑ་ཏྟུཾ དྭི་ཀྑ་ཏྟུཾ ས་ཀིཾ་ཡེ་ཝ ཝཱ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏ་བྦཾ. ས་ཙེ ཨ་རུ་ཎཾ ཨུ་གྒ་ཙྪ་ཏི, ཨི་ཎ་པ་རི་བྷོ་ག་ཊྛཱ་ནེ ཏི་ཊྛ་ཏི. ཧི་ཡྻོ ཡཾ མ་ཡཱ ཙཱི་ཝ་རཾ པ་རི་བྷུ་ཏྟཾ, ཏཾ ཡཱ་ཝ་དེ་ཝ སཱི་ཏ་སྶ པ་ཊི་གྷཱ་ཏཱ་ཡ…པེ… ཧི་རི་ཀོ་པཱི་ན་པ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ན་ཏྠཾ. ཧི་ཡྻོ ཡོ མ་ཡཱ པི་ཎྜ་པཱ་ཏོ པ་རི་བྷུ་ཏྟོ, སོ ‘‘ནེ་ཝ ད་ཝཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་ཙེ ཨ་ཏཱི་ཏ་པ་རི་བྷོ་ག་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཾ ན ཀ་རེ་ཡྻཱ་ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཏཾ ཝཱི་མཾ་སི་ཏ་བྦཾ. སེ་ནཱ་ས་ན་མྤི པ་རི་བྷོ་གེ པ་རི་བྷོ་གེཏི པ་ཝེ་སེ པ་ཝེ་སེ. ས་ཏི་པ་ཙྩ་ཡ་ཏཱཏི ས་ཏི་ཡཱ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝོ པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎ་སྶ, པ་རི་བྷོ་ག་སྶ ཙ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ས་ཏི་ཡཱ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝོ ཡུ་ཛྫ་ཏི, པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱ་ཝ པ་ཊི་གྒ་ཧེ་ཏ་བྦཾ, པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦ་ཉྩཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ས་ཏིཾ ཀ་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ་པཱིཏི ཡ་དི་པི དྭཱི་སུ་པི ཋཱ་ནེ་སུ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ ཡུ་ཏྟཱ, ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ་པི. ཨ་པ་རེ པ་ནཱ་ཧུ – ས་ཏི པ་ཙྩ་ཡ་ཏཱཏི ས་ཏི བྷེ་ས་ཛྫ་པ་རི་བྷོ་ག་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝེ, ས་ཏི པ་ཙྩ་ཡེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ་པཱིཏི པ་ཙྩ་ཡེ ས་ཏི་པཱི་ཏི. ཏཾ ཏེ་སཾ མ་ཏི་མ་ཏྟཾ. ཏ་ཐཱ ཧི པ་ཙྩ་ཡ་ས་ནྣི་སྶི་ཏ་སཱི་ལཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ་ཡ ཝི་སུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ན པ་ཙྩ་ཡ་སྶ བྷཱ་ཝ་མ་ཏྟེ་ན.

ཨེ་ཝཾ པ་ཙྩ་ཡ་ས་ནྣི་སྶི་ཏ་སཱི་ལ་སྶ ཝི་སུ་དྡྷིཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཏེ་ནེ་ཝ པ་ས་ངྒེ་ན ས་བྦཱ་པི ཝི་སུ་དྡྷི་ཡོ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཙ་ཏུ་བྦི་དྷཱ ཧི སུ་དྡྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ སུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི སུ་དྡྷི, ཡ་ཐཱ་དྷ་མྨཾ དེ་ས་ནཱ་ཝ སུ་དྡྷི དེ་ས་ནཱ་སུ་དྡྷི. ཝུ་ཊྛཱ་ན་སྶཱ་པི ཙེ་ཏྠ དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨེ་ཝ ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཚི་ནྣ་མཱུ་ལཱ་པ་ཏྟཱི་ནཾ པ་ན ཨ་བྷི་ཀྑུ་ཏཱ་པ་ཊི་ཉྙཱ་ཝ དེ་ས་ནཱ. ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཝི་སི་ཊྛོ སཾ་ཝ་རོ་ཝ སུ་དྡྷི སཾ་ཝ་ར་སུ་དྡྷི. དྷ་མྨེ་ན ས་མེ་ན པ་ཙྩ་ཡཱ་ནཾ པ་རི་ཡེ་ཊྛི ཨེ་ཝ སུ་དྡྷི པ་རི་ཡེ་ཊྛི་སུ་དྡྷི. ཙ་ཏཱུ་སུ་པི པ་ཙྩ་ཡེ་སུ ཝུ་ཏྟ་ཝི་དྷི་ནཱ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ་ཝ སུ་དྡྷི པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་སུ་དྡྷི. ཨེ་ས ཏཱ་ཝ སུ་དྡྷཱི་སུ ས་མཱ་ས་ན་ཡོ. སུ་དྡྷི་མ་ནྟེ་སུ པ་ན དེ་ས་ནཱ སུ་དྡྷི ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི དེ་ས་ནཱ་སུ་དྡྷི. སེ་སེ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. སུ་དྡྷི-ས་དྡོ པ་ན ཝུ་ཏྟ་ན་ཡོ་ཝ. ཨེ་ཝནྟི སཾ་ཝ་ར་བྷེ་དཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. པ་ཧཱ་ཡཱཏི ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ, ཨ་ཀ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

དཱ་ཏ་བྦ་ཊྛེ་ན དཱ་ཡཾ, ཏཾ ཨཱ་དི་ཡ་ནྟཱི་ཏི དཱ་ཡཱ་དཱ. ཨ་ན་ནུ་ཉྙཱ་ཏེ་སུ ས་བྦེ་ན ས་བྦཾ པ་རི་བྷོ་གཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏེ་སུ ཨེ་ཝ ཙ པ་རི་བྷོ་ག་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ བྷི་ཀྑཱུ་ཧི པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦ་པ་ཙྩ་ཡཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་ནྟ་ཀཱ. ‘‘དྷ་མྨ་དཱ་ཡཱ་དཱ མེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷ་ཝ་ཐ མཱ ཨཱ་མི་ས་དཱ་ཡཱ་དཱ. ཨ་ཏྠི མེ ཏུ་མྷེ་སུ ཨ་ནུ་ཀ་མྤཱ ‘ཀི་ནྟི མེ སཱ་ཝ་ཀཱ དྷ་མྨ་དཱ་ཡཱ་དཱ བྷ་ཝེ་ཡྻུཾ ནོ ཨཱ་མི་ས་དཱ་ཡཱ་དཱ’’’ཏི (མ. ནི. ༡.༢༩) ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟཾ དྷ་མྨ་དཱ་ཡཱ་ད་སུ་ཏྟ་ཉྩ ཨེ་ཏྠ ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ སཱ་དྷ་ཀཾ.

ཨ་ཝཱི་ཏ་རཱ་གཱ་ནཾ ཏ་ཎྷཱ་པ་ར་ཝ་ས་ཏཱ་ཡ པ་ཙྩ་ཡ་པ་རི་བྷོ་གེ སཱ་མི་བྷཱ་ཝོ ན་ཏྠི, ཏ་ད་བྷཱ་ཝེ་ན ཝཱི་ཏ་རཱ་གཱ་ནཾ ཏ་ཏྠ སཱ་མི་བྷཱ་ཝོ ཡ་ཐཱ་རུ་ཙི་པ་རི་བྷོ་ག་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. ཏ་ཐཱ ཧི ཏེ པ་ཊི་ཀཱུ་ལ་མྤི ཨ་པྤ་ཊི་ཀཱུ་ལཱ་ཀཱ་རེ་ན, ཨ་པྤ་ཊི་ཀཱུ་ལ་མྤི པ་ཊི་ཀཱུ་ལཱ་ཀཱ་རེ་ན, ཏ་དུ་བྷ་ཡ་མྤི ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པེ་ཀྑ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན པ་ཙྩ་ཡེ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ནྟི, དཱ་ཡ་ཀཱ་ན་ཉྩ མ་ནོ་ར་ཐཾ པ་རི་པཱུ་རེ་ནྟི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏེ ཧི ཏ་ཎྷཱ་ཡ དཱ་ས་བྱཾ ཨ་ཏཱི་ཏ་ཏྟཱ སཱ་མི་ནོ ཧུ་ཏྭཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ནྟཱི’’ཏི.

ས་བྦེ་སནྟི ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ, པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ་ན་ཉྩ. ཀ་ཐཾ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ་ནཾ ཨི་མེ པ་རི་བྷོ་གཱ ས་མྦྷ་ཝ་ནྟི? ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཝ་སེ་ན. ཡོ ཧི པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་སྶཱ་པི ས་ལླེ་ཁ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཾ ཋི་ཏ་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་གེ་དྷཾ པ་ཧཱ་ཡ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཨ་ནུ་པ་ལི་ཏྟེ་ན ཙི་ཏྟེ་ན པ་རི་བྷོ་གོ, སོ སཱ་མི་པ་རི་བྷོ་གོ ཝི་ཡ ཧོ་ཏི. སཱི་ལ་ཝ་ཏོ པ་ན པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏ་པ་རི་བྷོ་གོ དཱ་ཡ་ཛྫ་པ་རི་བྷོ་གོ ཝི་ཡ ཧོ་ཏི, དཱ་ཡ་ཀཱ་ནཾ མ་ནོ་ར་ཐ་སྶ ཨ་ཝི་རཱ་དྷ་ན་ཏོ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘དཱ་ཡ་ཛྫ་པ་རི་བྷོ་གེ་ཡེ་ཝ ཝཱ ས་ངྒ་ཧཾ ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི. ཀ་ལྱཱ་ཎ་པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་སྶ པ་རི་བྷོ་གེ ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝ ན་ཏྠི, ཏ་སྶ སེ་ཀྑ་ས་ངྒ་ཧ་ཏོ. སེ་ཀྑ་སུ་ཏྟཾ (སཾ. ནི. ༥.༡༣) ཧེ་ཏ་སྶ་ཏྠ་སྶ སཱ་དྷ་ཀཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སཱི་ལ་ཝཱ་པི ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་ཏྟཱཏི ཡ་ཐཱ ཨི་ཎཱ་ཡི་ཀོ ཨ་ཏྟ་ནོ རུ་ཙི་ཡཱ ཨི་ཙྪི་ཏ་དེ་སཾ ག་ནྟུཾ ན ལ་བྷ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨི་ཎ་པ་རི་བྷོ་ག་ཡུ་ཏྟོ ལོ་ཀ་ཏོ ནི་སྶ་རི་ཏུཾ ན ལ་བྷ་ཏཱི་ཏི ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏྟཱ སཱི་ལ་ཝ་ཏོ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏ་པ་རི་བྷོ་གོ ཨཱ་ཎ་ཎྱ་པ་རི་བྷོ་གོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ཎ་ཎྱ་པ་རི་བྷོ་གོ ཝཱ’’ཏི. ཨེ་ཏེ་ན ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ ཙ་ཏུ་པ་རི་བྷོ་ག་ཝི་ནི་མུ་ཏྟོ ཝི་སུཾ་ཡེ་ཝཱ་ཡཾ པ་རི་བྷོ་གོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨི་མཱ་ཡ སི་ཀྑཱ་ཡཱཏི སཱི་ལ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ སི་ཀྑཱ་ཡ. ཀི་ཙྩ་ཀཱ་རཱིཏི པ་ཊི་ཉྙཱ་ནུ་རཱུ་པཾ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ན་ཏོ ཡུ་ཏྟ་པ་ཏྟ་ཀཱ་རཱི.

ཨི་དཱ་ནི ཏ་མེ་ཝ ཀི་ཙྩ་ཀཱ་རི་ཏཾ སུ་ཏྟ་པ་དེ་ན ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘ཝུ་ཏྟ་མྤི ཙེ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཝི་ཧཱ་རནྟི པ་ཏི་སྶ་ཡཾ. ས་ཡ་ནཱ་ས་ནནྟི མ་ཉྩཱ་དིཾ. ཨུ་བྷ་ཡེ་ན་པི སེ་ནཱ་ས་ན་མེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ. ཨཱ་པནྟི ཨུ་ད་ཀཾ. ས་ངྒྷཱ་ཊི་ར་ཛཱུ་པ་ཝཱ་ཧ་ནནྟི པཾ་སུ་མ་ལཱ་དི་ནོ ས་ངྒྷཱ་ཊི་ག་ཏ་ར་ཛ་སྶ དྷོ་ཝ་ནཾ. སུ་ཏྭཱ་ན དྷ་མྨཾ སུ་ག་ཏེ་ན དེ་སི་ཏནྟི ཙཱི་ཝ་རཱ་དཱི་སུ ‘‘པ་ཊི་ས་ངྑཱ ཡོ་ནི་སོ ཙཱི་ཝ་རཾ པ་ཊི་སེ་ཝ་ཏི སཱི་ཏ་སྶ པ་ཊི་གྷཱ་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ. ནི. ༡.༢༣; ཨ. ནི. ༦.༥༨; མ་ཧཱ་ནི. ༢༠༦) ན་ཡེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ དེ་སི་ཏཾ དྷ་མྨཾ སུ་ཏྭཱ. ས་ངྑཱ་ཡ སེ་ཝེ ཝ་ར་པ་ཉྙ་སཱ་ཝ་ཀོཏི ‘‘པི་ཎྜ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ པི་ཎྜ་པཱ་ཏཾ, ཝི་ཧཱ་རཱ་དི་པ་དེ་ཧི ཝུ་ཏྟཾ སེ་ནཱ་ས་ནཾ, ‘‘པི་པཱ་སཱ་གེ་ལ་ཉྙ་སྶ ཝཱུ་པ་ས་མ་ན་ཏོ པཱ་ནཱི་ཡ་མྤི གི་ལཱ་ན་པ་ཙྩ་ཡོ’’ཏི ཨཱ་པ་མུ་ཁེ་ན ད་སྶི་ཏཾ གི་ལཱ་ན་པ་ཙྩ་ཡཾ, ས་ངྒྷཱ་ཊི་ཡཱ་དི་ཙཱི་ཝ་ར་ནྟི ཙ་ཏུ་བྦི་དྷཾ པ་ཙྩ་ཡཾ ས་ངྑཱ་ཡ ‘‘ཡཱ་ཝ་དེ་ཝ ཨི་མ་སྶ ཀཱ་ཡ་སྶ ཋི་ཏི་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ. ནི. ༡.༢༣; ༢.༢༤; ༣.༧༥; སཾ. ནི. ༤.༡༢༠; ཨ. ནི. ༦.༥༨; ༨.༩; དྷ. ས. ༡༣༥༥) ན་ཡེ་ན པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱ. སེ་ཝེ སེ་ཝི་ཏུཾ ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ ཨུ་ཏྟ་མ་པ་ཉྙ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ སཱ་ཝ་ཀོ སེ་ཁོ ཝཱ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ ཝཱ.

ཡ་སྨཱ ཙ ས་ངྑཱ་ཡ སེ་ཝཱི ཝ་ར་པ་ཉྙ་སཱ་ཝ་ཀོ, ཏ་སྨཱ ཧི པི་ཎྜེ…པེ… པོ་ཀྑ་རེ ཝཱ་རི་བི་ནྡུ, ཏ་ཐཱ ཧོ་ཏི. ཀཱ་ལེ་ནཱཏི ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ བྷོ་ཛ་ན་ཀཱ་ལེ. ལ་དྡྷཱཏི ལ་བྷི་ཏྭཱ. པ་ར་ཏོཏི ཨ་ཉྙ་ཏོ དཱ་ཡ་ཀ་ཏོ. ཨ་ནུ་གྒ་ཧཱཏི ཨ་ནུ་ཀ་མྤཱ་ཡ བ་ཧུ་མྷི ཨུ་པ་ནཱི་ཏེ མ་ཏྟཾ སོ ཛ་ཉྙཱ ཛཱ་ནེ་ཡྻ ས་ཏ་ཏཾ ས་བྦ་ཀཱ་ལཾ ཨུ་པ་ཊྛི་ཏོ ཨུ་པ་ཊྛི་ཏ་སྶ་ཏི. ཨཱ་ལེ་པ་ན་རཱུ་ཧ་ནེ ཡ་ཐཱཏི བྷེ་ས་ཛྫ་ལེ་པ་ནེ་ན ཝ་ཎ་སྶ རུ་ཧ་ནེ ཝི་ཡ, མ་ཏྟཾ ཛཱ་ནེ་ཡྻཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨཱ་ཧ་རེཏི ཨཱ་ཧ་རེ་ཡྻ. ‘‘ཨཱ་ཧ་རེ་ཡྻཱ་ཧཱ་ར’’ནྟི ཝཱ པཱ་ཋོ. ཡཱ་པ་ན་ཏྠནྟི ས་རཱི་ར་སྶ ཡཱ་པ་ནཱ་ཡ. ཨ་མུ་ཙྪི་ཏོཏི ཏ་ཎྷཱ་མུ་ཙྪཱ་ཡ ཨ་མུ་ཙྪི་ཏོ གེ་དྷཾ ཏ་ཎྷཾ ཨ་ནཱ་པ་ནྣོ.

ཨ་ཏྟ་ནོ མཱ་ཏུ་ལ་སྶ ས་ངྒྷ་ར་ཀྑི་ཏ་ཏྠེ་ར་སྶེ་ཝ ནཱ་མ་སྶ ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ བྷཱ་གི་ནེ་ཡྻ་ས་ངྒྷ་ར་ཀྑི་ཏ་སཱ་མ་ཎེ་རོ. སཱ་ལི་ཀཱུ་རནྟི སཱ་ལི་བྷ་ཏྟཾ. སུ་ནི་བྦུ་ཏནྟི སུ་སཱི་ཏ་ལཾ. ཨ་ས་ཉྙ་ཏོཏི ཨ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. ས་བྦཱ་ས་ཝ་པ་རི་ཀྑཱི་ཎོཏི པ་རི་ཀྑཱི་ཎ་ས་བྦཱ་ས་ཝོ.

པ་ཋ་མ་སཱི་ལ་པ་ཉྩ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༢༠. པ་རི་ཡ་ནྟོ ཨེ་ཏེ་སཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི པ་རི་ཡ་ནྟཱ་ནི, པ་རི་ཡ་ནྟཱ་ནི སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནི ཡེ་སཾ ཏེ པ་རི་ཡ་ནྟ་སི་ཀྑཱ་པ་དཱ, ཏེ་སཾ པ་རི་ཡ་ནྟ་སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནཾ. ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣཱ་ནནྟི ཋ་པེ་ཏྭཱ ཀ་ལྱཱ་ཎ་པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་སེ་ཀྑཱ་སེ་ཀྑེ ཏ་ད་ཉྙེ་སཾ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣཱ་ནཾ. སཱ་མ་ཉྙ་ཛོ་ཏ་ནཱ་པི ཧི ཝི་སེ་སེ ཏི་ཊྛ་ཏི. ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨེ ཡུ་ཏྟཱ་ནནྟི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཙཱ་རེ ཡུ་ཏྟ་པ་ཡུ་ཏྟཱ་ནཾ. སེ་ཀྑ་དྷ་མྨཱ པ་རི་ཡ་ནྟཱ པ་ར་མཱ མ་རི་ཡཱ་དཱ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི སེ་ཀྑ་པ་རི་ཡ་ནྟོ. ནཱ་མ་རཱུ་པ་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཏོ, ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨ་ས་མཱ་དཱ་ན་ཏོ ཝཱ པ་ན པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ གོ་ཏྲ་བྷཱུ, ཏཱ་ཝ པ་ཝ་ཏྟ་ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨ་པྤ་བ་ནྡྷོ སེ་ཀྑ་དྷ་མྨེ ཨཱ་ཧ་ཙྩ ཋི་ཏོ སེ་ཀྑ་པ་རི་ཡ་ནྟོ. སེ་ཀྑ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཝཱ ཧེ་ཊྛི་མ་ནྟ་བྷཱུ་ཏཱ སི་ཀྑི་ཏ་བྦཱ ལོ་ཀི་ཡཱ ཏི་སྶོ སི་ཀྑཱ སེ་ཀྑ་པ་རི་ཡ་ནྟོ, ཏ་སྨིཾ སེ་ཀྑ་པ་རི་ཡ་ནྟེ. པ་རི་པཱུ་ར་ཀཱ་རཱི་ནནྟི ཀི་ཉྩི་པི སི་ཀྑཾ ཨ་ཧཱ་པེ་ཏྭཱ པཱུ་རེ་ནྟཱ་ནཾ. ཨུ་པ་རི་ཝི་སེ་སཱ་དྷི་ག་མ་ཏྠཾ ཀཱ་ཡེ ཙ ཛཱི་ཝི་ཏེ ཙ ཨ་ན་པེ་ཀྑཱ་ནཾ. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ སཱི་ལ་པཱ་རི་པཱུ་རི་ཨ་ཏྠཾ པ་རི་ཙྩ་ཏྟ་ཛཱི་ཝི་ཏཱ་ནཾ. དི་ཊྛི་སཾ་ཀི་ལེ་སེ་ན ཨ་པ་རཱ་མ་ས་ནཱི་ཡ་ཏོ པཱ་རི་སུ་དྡྷི་ཝ་ནྟཾ སཱི་ལཾ ཨ་པ་རཱ་མ་ཊྛ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་སཱི་ལཾ. ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ས་བྦ་སོ པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷི་ཡཱ པཱ་རི་སུ་དྡྷི་ཝ་ནྟཾ སཱི་ལཾ པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷི་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་སཱི་ལཾ.

ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣཱ་ནཾ ཨ་སེ་ཀྑཱ་ནཾ, སེ་ཀྑཱ་ནཾ, ཀ་ལྱཱ་ཎ་པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ་ན་ཉྩ སཱི་ལཾ མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ཡ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་པ་རི་ཡ་ནྟ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ག་ཎ་ན་ཝ་སེ་ན ས་པ་རི་ཡ་ནྟ་ཏྟཱ’’ཏི. ཀཱ་ཡ་ཝཱ་ཙཱ་ནཾ སཾ་ཝ་ར་ཎ་ཏོ, ཝི་ན་ཡ་ན་ཏོ ཙ སཾ་ཝ་ར་ཝི་ན་ཡཱ. པེ་ཡྻཱ་ལ་མུ་ཁེ་ན ནི་དྡི་ཊྛཱཏི ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ས་ཏྠཱ་རཱ དེ་སི་ཏ་ཝི་ཏྠཱ་ར་ན་ཡེ་ན ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ག་ཎ་ན་ཏོ ནི་དྡི་ཊྛཱ. སི་ཀྑཱཏི སཱི་ལ་ས་ངྑཱ་ཏཱ སི་ཀྑཱ. ཝི་ན་ཡ་སཾ་ཝ་རེཏི ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀེ. ག་ཎ་ན་ཝ་སེ་ན ས་པ་རི་ཡ་ནྟ་མྤི ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣཱ་ནཾ སཱི་ལ་ནྟི ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟཾ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་བྦཾ. ཡཾ ཀི་ཉྩི ཧི ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣེ་ན སི་ཀྑི་ཏ་བྦཾ སཱི་ལཾ ནཱ་མ, ཏ་ཏྠ ཀ་སྶ་ཙི་པི ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཝ་སེ་ན. ས་མཱ་དཱ་ན་བྷཱ་ཝནྟི ས་མཱ་དཱ་ན་ས་བྦྷཱ་ཝཾ. ལཱ་བྷ…པེ… ཝ་སེ་ན ཨ་དི་ཊྛ་པ་རི་ཡ་ནྟ་བྷཱ་ཝོ ལཱ་བྷཱ་དི་ཧེ་ཏུ སཱི་ལ་སྶ ཨ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མོ.

དྷ་ནཾ ཙ་ཛེ ཨ་ངྒ་ཝ་ར་སྶ ཧེ་ཏུ པཱ་རི་པ་ནྠི་ཀ་ཙོ་རཱ་དཱི་ཧི ཨུ་པ་དྡུ་ཏོ. ཨ་ངྒཾ ཙ་ཛེ ཛཱི་ཝི་ཏཾ ར་ཀྑ་མཱ་ནོ ས་པྤ་ད་ཊྛཱ་དི་ཀཱ་ལེ. ཨ་ངྒཾ དྷ་ནཾ ཛཱི་ཝི་ཏ་ཉྩཱ་པི ས་བྦཾ, ཙ་ཛེ ན་རོ དྷ་མྨ་མ་ནུ་སྶ་ར་ནྟོ སུ་ཏ་སོ་མ་མ་ཧཱ་བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་མཾ ས་པྤུ་རི་སཱ་ནུ་སྶ་ཏིཾ ཨ་ཝི་ཛ་ཧ་ནྟོ’’ཏི. ཛི་གྷ་ཙྪཱ་པ་རི་སྶ་མེ་ན ཛཱི་ཝི་ཏ་སཾ་ས་ཡེ ས་ཏི་པི. སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ཨ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མྨཱཏི ཨ་སྶཱ་མི་ཀེ་སུ ཨ་མྦ་ཕ་ལེ་སུ བྷཱུ་མི་ཡཾ པ་ཏི་ཏེ་སུ ས་མཱི་པེ་ཡེ་ཝ ས་ནྟེ་སུ་པི པ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ནྟོ པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎ་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ཨ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ.

སཱི་ལ་ཝ་ནྟ་སྶཱཏི སཱི་ལ་ཝ་ནྟ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཀཱ་ར་ཎཱ, སཱི་ལ་ཝ་ནྟ་སྶ ཝཱ ཏུ་ཡ྄ཧཾ ཨེ་ཏཱ་དི་སཾ ཨཾ་སེ་ན ཝཱ་ཧ་ཎཱ་དི་ཀཾ ཀི་ཙྩཾ ཀ་རོ་ཏི, ཀཱ་ར་ཎཱ སཱི་ལ་སྶཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. སུ་དྷོ་ཏ་ཛཱ་ཏི་མ་ཎི ཝི་ཡཱཏི ཙ་ཏཱུ་སུ པཱ་སཱ་ཎེ་སུ ས་མྨ་དེ་ཝ དྷོ་ཏ་ཛཱ་ཏི་མ་ཎི ཝི་ཡ. མ་ཧཱ་ས་ངྒྷ་ར་ཀྑི་ཏ་བྷཱ་གི་ནེ་ཡྻ་ས་ངྒྷ་ར་ཀྑི་ཏ་ཏྠེ་རཱ་ནཾ ཝི་ཡཱཏི མ་ཧཱ་ས་ངྒྷ་ར་ཀྑི་ཏ་ཏྠེ་ར་སྶ, ཏ་སྶེ་ཝ བྷཱ་གི་ནེ་ཡྻ་ས་ངྒྷ་ར་ཀྑི་ཏ་ཏྠེ་ར་སྶ ཝི་ཡ ཙ. ‘‘ཀི་མ་ཏྠཾ མ་ཡཾ ཨི་དྷཱ་ག་ཏཱ’’ཏི མ་ཧཱ་ཛ་ན་སྶ ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་རོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨ་ཙྪ་རི་ཀཱ་ཡཱཏི ཨ་ངྒུ་ལི་ཕོ་ཊ་ནེ་ན. ཨ་ས་ཏི་ཡཱཏི ས་ཏི་ས་མྨོ་སེ་ན. ཨ་ཉྙཱ་ཎ་པ་ཀ་ཏནྟི ཨ་ཉྙཱ་ཎེ་ན ཨ་པ་ར་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ ཀ་ཏཾ, ཨ་ཛཱ་ནི་ཏྭཱ ཀ་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ.

ཨ་པྤ་སྶུ་ཏོ་པི ཙེ ཧོ་ཏཱིཏི སུ་ཏྟ་གེ་ཡྻཱ་དི་སུ་ཏ་ར་ཧི་ཏོ ཧོ་ཏི ཙེ. སཱི་ལེ་སུ ཨ་ས་མཱ་ཧི་ཏོཏི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་རཱ་དི་སཱི་ལེ་སུ་པི ན ས་མྨཱ པ་ཏི་ཊྛི་ཏོ ཧོ་ཏི ཙེ. ནཱ་སྶ ས་མྤ་ཛྫ་ཏེ སུ་ཏནྟི ཨ་སྶ སཱི་ལ་ར་ཧི་ཏ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ སུ་ཏཾ ཨ་ཏྟ་ནོ, པ་རེ་ས་ཉྩ ཀ་ཏྠ་ཙི བྷ་ཝ་ས་མྤ་ཏྟི་ཨཱ་ཝ་ཧཾ ན ཧོ་ཏི. ‘‘དུ་སྶཱི་ལོ་ཡཾ པུ་རི་ས་པུ་གྒ་ལོ’’ཏི ཧི སི་ཀྑཱ་ཀཱ་མཱ ན ཏ་སྶ ས་ནྟི་ཀཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ནྟི. བ་ཧུ་སྶུ་ཏོ་པི ཙེཏི ཨེ་ཏྠ ཙེ-ཏི ནི་པཱ་ཏ་མ་ཏྟཾ. པ་སཾ་སི་ཏོཏི པ་སཾ་སི་ཏོ ཨེ་ཝ ནཱ་མ.

རཱ་ག་ཝ་སེ་ན ཨ་པ་རཱ་མ་ཊྛ་ག་ཧ་ཎེ་ན ཏ་ཎྷཱ་པ་རཱ་མཱ་སཱ་བྷཱ་ཝ་མཱ་ཧ. ཏ་ཐཱ་རཱུ་པནྟི རཱ་ག་ཝ་སེ་ན ཨ་པ་རཱ་མ་ཊྛཾ. བྷི་ནྡི་ཏྭཱཏི ཧ་ནི་ཏྭཱ. ས་ཉྙ་པེ་སྶཱ་མཱིཏི ས་ཉྙ་ཏྟིཾ ཀ་རི་སྶཱ་མི, ཨ་པྤ་ཀཾ ཝེ་ལཾ མཾ ཝི་སྶེ་ཛྫེ་ཏུ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨ་ཊྚི་ཡཱ་མཱིཏི ཛི་གུ་ཙྪཱ་མི. ཧ་རཱ་ཡཱ་མཱིཏི ལ་ཛྫཱ་མི.

པ་ལི་པ་ནྣོཏི སཱི་ད་ནྟོ, ས་མྨ་ཀྑི་ཏོ ཝཱ. སཱི་ལེ་ནེ་ཝ ས་དྡྷིཾ མ་རི་སྶཱ་མཱིཏི སཱི་ལཾ ཨ་ཝི་ནཱ་སེ་ནྟོ ཏེ་ན ས་ཧེ་ཝ མ་རི་སྶཱ་མི, ན ཨི་དཱ་ནི ཀ་དཱ་ཙི་པི ཏཾ པ་རི་ཙྩ་ཛི་སྶཱ་མི. ས་ཏི ཧི བྷ་ཝཱ་དཱ་ནེ སཱི་ལེ་ན ཝི་ཡོ་གོ སི་ཡཱ, བྷ་ཝ་མེ་ཝ ནཱ་དི་ཡི་སྶཱ་མཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. རོ་གཾ ས་མྨ་ས་ནྟོཏི རོ་ག་བྷཱུ་ཏཾ ཝེ་ད་ནཾ ཝེ་ད་ནཱ་མུ་ཁེ་ན སེ་སཱ་རཱུ་པ་དྷ་མྨེ, རཱུ་པ་དྷ་མྨེ ཙ པ་རི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཝི་པ་སྶ་ནྟོ.

རུ་པྤ་ཏོཏི ཝི་ཀཱ་རཾ ཨཱ་པཱ་དི་ཡ་མཱ་ན་ས་རཱི་ར་སྶ. པ་རི་སུ་སྶ་ཏཱིཏི ས་མ་ནྟ་ཏོ སུ་སྶ་ཏི. ཡ་ཐཱ ཀིཾ? པུ་པྥཾ ཡ་ཐཱ པཾ་སུ་ནི ཨཱ་ཏ་པེ ཀ་ཏཾ སཱུ་རི་ཡཱ་ཏ་པ་ས་ནྟ་ཏྟེ པཾ་སུ་ནི ཋ་པི་ཏཾ སི་རཱི་སཱ་དི་པུ་པྥཾ ཝི་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཛ་ཉྙནྟི ཨ་མ་ནུ་ཉྙཾ ཛི་གུ་ཙྪ་ནཱི་ཡཾ. ཛ་ཉྙ་ས་ངྑཱ་ཏནྟི བཱ་ལེ་ཧི ‘‘ཛ་ཉྙ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ ཀི་ཏྟི་ཏཾ. ཛ་ཉྙ་རཱུ་པཾ ཨ་པ་སྶ་ཏོཏི ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་པྤ་སྶ་ཏོ ཨ་ཝི་དྡ་སུ་ནོ ‘‘ཛ་ཉྙ’’ནྟི པ་སཾ་སི་ཏཾ. དྷི་ར་ཏྠུ་མནྟི དྷི ཨ་ཏྠུ ཨི་མཾ, དྷི-ས་དྡ་ཡོ་གེ་ན ས་བྦ་ཏྠ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ, ཨི་མ་སྶ པཱུ་ཏི་ཀཱ་ཡ་སྶ དྷི་ཀཱ་རོ ཧོ་ཏཱུ་ཏི ཨ་ཏྠོ. དུ་གྒ་ནྡྷི་ཡནྟི དུ་གྒ་ནྡྷི་ཀཾ དུ་གྒ་ནྡྷ་ཝ་ནྟཾ. ཡ་ཏྠ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ པཱུ་ཏི་ཀཱ་ཡེ རཱ་ག་ཧེ་ཏུ པ་མ་ཏྟཱ པ་མཱ་དཾ ཨཱ་པ་ནྣཱ. པ་ཛཱཏི ས་ཏྟཱ. ཧཱ་པེ་ནྟི མ་གྒཾ སུ་ག་ཏཱུ་པ་པ་ཏྟི་ཡཱཏི སུ་ག་ཏཱུ་པ་པ་ཏྟི་ཡཱ མ་གྒཾ, སཱི་ལ་མྤི ཧཱ་པེ་ནྟི, པ་གེ་ཝ ཛྷཱ་ནཱ་དི་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཀེ་ཝ་ལཾ ‘‘ཨ་ར་ཧ་ནྟོ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཱ སཱ་ཝ་ཀ་ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཱ, ཨི་ཏ་རེ པ་ན པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཱ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷཱ་ཏི ས་ཧ ཝི་སེ་ས་ནེ་ནཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ར་ཧ་ནྟཱ་དཱི་ན’’ནྟི. ས་བྦ་ད་ར་ཐ་པྤ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷི་ཡཱཏི ས་བྦ་ཀི་ལེ་ས་ད་ར་ཐ་པྤ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷི་ཡཱ.

དུ་ཏི་ཡ་སཱི་ལ་པ་ཉྩ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་དཱི་ནནྟི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཨ་དི་ནྣཱ་དཱ་ནཱ་དཱི་ནཾ ཨ་གྒ་མ་གྒ་ཝ་ཛ྄ཛྷ་ཀི་ལེ་ས་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཱ་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ. པ་ཧཱ་ནཱ་དཱིཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཝེ་ར་མ་ཎི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཙ་ཏུ་ནྣཾ. ཀེ་སུ་ཙི པོ་ཏྠ་ཀེ་སུ ‘‘པ་ཧཱ་ན་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི ལི་ཁ་ནྟི, སཱ པ་མཱ་ད་ལེ་ཁཱ. པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏ་སྶ པ་ཧཱ་ནཾ སཱི་ལནྟི ཧི་རོ་ཏྟ་པྤ་ཀ་རུ་ཎཱ་ལོ་བྷཱ་དི་པ་མུ་ཁེ་ན ཡེ་ན ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དེ་ན པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏོ པ་ཧཱི་ཡ་ཏི, ཏཾ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏ་སྶ པ་ཧཱ་ནཾ སཱི་ལ་ན་ཊྛེ་ན སཱི་ལཾ. ཏ་ཐཱ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ ཝི་ར་ཏི ཝེ་ར་མ་ཎཱི སཱི་ལཾ. པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏ་སྶ པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཙེ་ཏ་ནཱ ཙེ་ཏ་ནཱ སཱི་ལཾ. པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏ་སྶ སཾ་ཝ་ར་ཎཾ པ་ཝེ་ས་དྭཱ་ར་པི་དྷཱ་ནཾ སཾ་ཝ་རོ སཱི་ལཾ. པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏ་སྶ ཨ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ནཾ ཨ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མོ སཱི་ལཾ. ཨ་དི་ནྣཱ་དཱ་ན་སྶཱཏི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱདཱི་ནཾ པ་ན ཨ་ན་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ཧཱ་ནཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཝེ་ར་མ་ཎཱི ཙེ་ཏ་ནཱ ཏཾ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ སཾ་ཝ་རཱ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མཱ ཏ་པྤ་མུ་ཁཱ དྷ་མྨཱ.

ཨེ་ཝཾ ད་ས་ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་པ་ཐ་ཝ་སེ་ན པ་ཧཱ་ན་སཱི་ལཱ་དཱི་ནི ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ས་ཨུ་པཱ་ཡཱ་ནཾ ཨ་ཊྛ་ནྣཾ ས་མཱ་པ་ཏྟཱི་ནཾ, ཨ་ཊྛཱ་ར་ས་ནྣཾ མ་ཧཱ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ནཾ, ཨ་རི་ཡ་མ་གྒཱ་ན་ཉྩ ཝ་སེ་ན ཏཱ་ནི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ནེ་ཀྑ་མྨེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཏ་ཏྠ ནེ་ཀྑ་མྨེ་ནཱཏི ཨ་ལོ་བྷ་པྤ་དྷཱ་ནེ་ན ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དེ་ན. ཀུ་ས་ལཱ ཧི དྷ་མྨཱ ཀཱ་མ་པ་ཊི་པ་ཀྑཱ ཨི་དྷ ‘‘ནེ་ཀྑ་མྨ’’ནྟི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡ་སྶ པ་ཧཱ་ནཾ སཱི་ལ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ པ་ཧཱ་ན་སཱི་ལཱདཱི་ནི ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ནི. ཝི་སེ་ས་མེ་ཝ ཝ་ཀྑཱ་མ. ཨ་བྱཱ་པཱ་དེ་ནཱཏི མེ་ཏྟཱ་ཡ. ཨཱ་ལོ་ཀ་ས་ཉྙཱ་ཡཱཏི ཝི་བྷཱུ་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ མ་ན་སི་ཀ་ར་ཎེ་ན ཨུ་པ་ཊྛི་ཏ་ཨཱ་ལོ་ཀ་ས་ཉྫཱ་ན་ནེ་ན. ཨ་ཝི་ཀྑེ་པེ་ནཱཏི ས་མཱ་དྷི་ནཱ. དྷ་མྨ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནེ་ནཱཏི ཀུ་ས་ལཱ་དི་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ནི་ཙྪ་ཡེ་ན. ས་པ་ཙྩ་ཡ་ནཱ་མ་རཱུ་པ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནེ་ནཱ་ཏི་པི ཝ་ད་ནྟི.

ཨེ་ཝཾ ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡཱ་དི་ནཱི་ཝ་ར་ཎ་པྤ་ཧཱ་ནེ་ན ‘‘ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཾ ལོ་ཀེ པ་ཧཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཝི་བྷ. ༥༣༨) ཝུ་ཏྟཱ་ཡ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དྷི་ག་མ་སྶ ཨུ་པཱ་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་པ་ཊི་པ་དཱ་ཡ ཝ་སེ་ན པ་ཧཱ་ན་སཱི་ལཱ་དཱི་ནི ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ས་ཨུ་པཱ་ཡཱ་ནཾ ཨ་ཊྛ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཝ་སེ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཉཱ་ཎེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ནཱ་མ་རཱུ་པ་པ་རི་གྒ་ཧ་ཀ་ངྑཱ་ཝི་ཏ་ར་ཎཱ་ནཾ ཧི ཝི་བ་ནྡྷ་བྷཱུ་ཏ་སྶ མོ་ཧ་སྶ དཱུ་རཱི་ཀ་ར་ཎེ་ན ཉཱ་ཏ་པ་རི་ཉྙཱ་ཡ ཋི་ཏ་སྶ ཨ་ནི་ཙྩ་ས་ཉྙཱ་ད་ཡོ སི་ཛ྄ཛྷ་ནྟི. ཏ་ཐཱ ཛྷཱ་ན་ས་མཱ་པ་ཏྟཱི་སུ ཨ་བྷི་ར་ཏི་ནི་མི་ཏྟེ་ན པཱ་མོ་ཛྫེ་ན. ཏ་ཏྠ ཨ་ན་བྷི་ར་ཏི་ཡཱ ཝི་ནོ་དི་ཏཱ་ཡ ཛྷཱ་ནཱ་དཱི་ནཾ ས་མ་དྷི་ག་མོ་ཏི ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ནཾ ཨ་ར་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ན་ཨ་ཝི་ཛྫཱ་པ་དཱ་ལ་ནཱ་དི་ནཱ ཨུ་པཱ་ཡོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཉཱ་ཎེ་ན ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ, པཱ་མོ་ཛྫེ་ན ཨ་ར་ཏི་ཡཱ’’ཏི. ཨུ་པྤ་ཊི་པཱ་ཊི་ནི་དྡེ་སོ པ་ན ནཱི་ཝ་ར་ཎ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ཡ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ཧེ་ཊྛཱ་ནཱི་ཝ་ར་ཎེ་སུ་པི ས་ངྒ་ཧ་ད་སྶ་ན་ཏྠ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ.