༣. ཀཱ་ར་ཀ་ཀ་ཎྜ
པ་ཋ་མཱ་ཝི་བྷ་ཏྟི་རཱ་སི
ཨ་ཐ ནཱ་མ་ཝི་བྷ་ཏྟཱི་ནཾ ཨ་ཏྠ་བྷེ་དཱ ཝུ་ཙྩ་ནྟེ.
ཀ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ པ་ཋ་མཱ?
༢༨༩. པ་ཋ་མ་ཏྠ་མ་ཏྟེ [ཙཾ. ༢.༡.༩༣; པཱ. ༢.༣.༤༦].
ནཱ་མ་སྶ ཨ་བྷི་དྷེ་ཡྻ་མ་ཏྟེ པ་ཋ་མཱ་ཝི་བྷ་ཏྟི ཧོ་ཏི.
རུ་ཀྑོ, མཱ་ལཱ, དྷ་ནཾ.
ཨེ་ཏྠ ཙ མ་ཏྟ་ས་དྡེ་ན ཀ་ཏྟུ, ཀ་མྨཱ་དི་ཀེ ཝི་བྷ་ཏྱ་ཏྠེ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏི. ཏ་སྨཱ ཨ་ཏྠ་མ་ཏྟ་ནྟི ལི་ངྒ་ཏྠོ་ཡེ་ཝ ཝུ་ཙྩ་ཏི.
ཏ་ཏྠ ཨ་ནུ་ཙྩཱ་རི་ཏེ ས་ཏི སུ་ཎ་ནྟ་སྶ ཨ་ཝི་དི་ཏོ ཨ་ཏྠོ ལཱི་ན་ཏྠོ ནཱ་མ. ཏཾ ལཱི་ན་མ་ཏྠཾ ག་མེ་ཏི བོ་དྷེ་ཏཱི་ཏི ལི་ངྒཾ, ཨུ་ཙྩཱ་རི་ཏ་པ་དཾ.
ཏཾ པ་ན པ་ཀ་ཏི་ལི་ངྒཾ, ནི་པྥ་ནྣ་ལི་ངྒ་ནྟི དུ་ཝི་དྷཾ. ཏ་ཏྠ ཝི་བྷ་ཏྟི་ར་ཧི་ཏཾ པ་ཀ་ཏི་ལི་ངྒཾ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏཾ ལི་ངྒ, ཝི་བྷ་ཏྟཱི་ནཾ ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ ཝི་བྷཱ་ག་ཊྛཱ་ན་ཏྟཱ.
ལཱི་ནཾ ཨ་ངྒ་ནྟི ལི་ངྒཾ. ཏ་ཏྠ ‘ལཱི་ན’ནྟི ཨ་པཱ་ཀ་ཊཾ. ‘ཨ་ངྒ’ནྟི ཨ་ཝ་ཡ་ཝོ. ལི་ངྒཾ, ནཱ་མཾ, པཱ་ཊི་པ་དི་ཀནྟི ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨེ་ཀཾ.
ལི་ངྒ་སྶ ཨ་ཏྠོ པ་ར་མ་ཏྠོ, པ་ཉྙ་ཏྟི་ཨ་ཏྠོ་ཏི དུ་ཝི་དྷོ. ཏ་ཐཱ ཝི་སེ་ས་ན་ཏྠོ, ཝི་སེ་སྱ་ཏྠོ་ཏི.
ཏ་ཏྠ ཝི་སེ་ས་ན་ཏྠོ ནཱ་མ ས་ཀ་ཏྠོ, ཏ་སྶ ཏ་སྶ ས་དྡ་སྶ པ་ཊི་ནི་ཡ་ཏོ པཱ་ཊི་པུ་གྒ་ལི་ཀ་ཏྠོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. སོ་ཡེ་ཝ ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ ཨཱ་དི་མྷི ས་དྡུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཙི་ར་ཀཱ་ལ་ཉྩ ས་དྡ་པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ནི་བ་དྡྷ་ཀཱ་ར་ཎ་ཏྟཱ ནི་མི་ཏྟ་ཏྠོ་ཏི ཙ ཝུ་ཙྩ་ཏི. སོ སུ་ཏི, ཛཱ་ཏི, གུ་ཎ, ད་བྦ, ཀྲི་ཡཱ, ནཱ་མ, ས་མྦ་ནྡྷ་ཝ་སེ་ན ས་ཏྟ་ཝི་དྷོ ཧོ་ཏི.
ཝི་སེ་སྱ་ཏྠོ ནཱ་མ སཱ་མ་ཉྙ་ཏྠོ, བ་ཧུ་ནི་མི་ཏྟཱ་ནཾ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྠོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི, སོ་ཡེ་ཝ ཏཾ་ཏཾ་ནི་མི་ཏྟ་ཡོ་གཱ ནེ་མི་ཏྟ་ཀ་ཏྠོ་ཏི ཙ ཝུ་ཙྩ་ཏི, སོ ཛཱ་ཏི, གུ་ཎ, ད་བྦ, ཀྲི་ཡཱ, ནཱ་མ་ཝ་སེ་ན པ་ཉྩ་ཝི་དྷོ. གོ, སུ་ཀྐོ, ད་ཎྜཱི, པཱ་ཙ་ཀོ, ཏི་སྶོ་ཏི.
ཏ་ཏྠ གོ་ས་དྡོ ཡ་དཱ ཛཱ་ཏི་མ་ཏྟཾ ཝ་ད་ཏི གོ ཛཱ་ཏཱི་ཏི, ཏ་དཱ སུ་ཏི ཝི་སེ་ས་ནཾ. ཡ་དཱ ད་བྦཾ ཝ་ད་ཏི གོ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི, ཏ་དཱ སུ་ཏི ཙ ཛཱ་ཏི ཙ ཝི་སེ་ས་ནཾ.
སུ་ཀྐ་ས་དྡོ ཡ་དཱ གུ་ཎ་མ་ཏྟཾ ཝ་ད་ཏི སུ་ཀྐོ གུ་ཎོ་ཏི, ཏ་དཱ སུ་ཏི ཝི་སེ་ས་ནཾ. ཡ་དཱ གུ་ཎ་ཝི་སེ་སཾ ཝ་ད་ཏི གོ་སྶ སུ་ཀྐོ་ཏི, ཏ་དཱ སུ་ཏི ཙ གུ་ཎ་ཛཱ་ཏི ཙ ཝི་སེ་ས་ནཾ. ཡ་དཱ གུ་ཎ་ཝ་ནྟཾ ད་བྦཾ ཝ་ད་ཏི སུ་ཀྐོ གོ་ཏི, ཏ་དཱ སུ་ཏི ཙ གུ་ཎ་ཛཱ་ཏི ཙ གུ་ཎ་ཝི་སེ་སོ ཙ ས་མྦ་ནྡྷོ ཙ ཝི་སེ་ས་ནཾ.
ད་ཎྜཱི་ས་དྡོ ཡ་དཱ ཛཱ་ཏི་མ་ཏྟཾ ཝ་ད་ཏི ད་ཎྜཱི ཛཱ་ཏཱི་ཏི, ཏ་དཱ སུ་ཏི ཙ ད་བྦ་ཉྩ ཝི་སེ་ས་ནཾ. ཡ་དཱ ད་བྦ་ཝ་ནྟཾ ད་བྦཾ ཝ་ད་ཏི ད་ཎྜཱི པུ་རི་སོ་ཏི, ཏ་དཱ སུ་ཏི ཙ ད་བྦ་ཉྩ ཛཱ་ཏི ཙ ས་མྦ་ནྡྷོ ཙ ཝི་སེ་ས་ནཾ.
པཱ་ཙ་ཀ་ས་དྡོ ཡ་དཱ ཛཱ་ཏི་མ་ཏྟཾ ཝ་ད་ཏི པཱ་ཙ་ཀོ ཛཱ་ཏཱི་ཏི, ཏ་དཱ སུ་ཏི ཙ ཀྲི་ཡཱ ཙ ཝི་སེ་ས་ནཾ. ཡ་དཱ ཀྲི་ཡཱ་ནི་པྥཱ་ད་ཀཾ ད་བྦཾ ཝ་ད་ཏི པཱ་ཙ་ཀོ པུ་རི་སོ་ཏི, ཏ་དཱ སུ་ཏི ཙ ཀྲི་ཡཱ ཙ ཛཱ་ཏི ཙ ཀྲི་ཡཱ་ཀཱ་ར་ཀ་ས་མྦ་ནྡྷོ ཙ ཝི་སེ་ས་ནཾ.
ཏི་སྶ་ས་དྡོ ཡ་དཱ ནཱ་མ་མ་ཏྟཾ ཝ་ད་ཏི ཏི་སྶོ ནཱ་མ་ནྟི, ཏ་དཱ སུ་ཏི ཝི་སེ་ས་ནཾ. ཡ་དཱ ནཱ་མ་ཝ་ནྟཾ ད་བྦཾ ཝ་ད་ཏི, ཏི་སྶོ བྷི་ཀྑཱུ་ཏི, ཏ་དཱ སུ་ཏི ཙ ནཱ་མ་ཛཱ་ཏི ཙ ས་མྦ་ནྡྷོ ཙ ཝི་སེ་ས་ནཾ.
ས་བྦ་ཏྠ ཡཾ ཡཾ ཝ་ད་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ཏཾ ཝི་སེ་སྱ་ནྟི ཙ ད་བྦ་ནྟི ཙ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཏྠ ཙ སུ་ཏི ནཱ་མ ས་དྡ་ས་བྷཱ་ཝཱ ཨེ་ཝ ཧོ་ཏི, ས་དྡ་པ་ཀྑི་ཀཱ ཨེ་ཝ. ས་བྦོ ས་དྡོ པ་ཋ་མཾ ས་ཏྟཱ་བྷི་དྷཱ་ཡ་ཀོ་ཏི ཙ ཉཱ་སེ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་སྨཱ ས་བྦ་ཏྠ སུ་ཏི་ཊྛཱ་ནེ ས་ཏྟཱ ཨེ་ཝ ཡུ་ཏྟཱ ཝ་ཏྟུ་ནྟི. ས་ཏྟཱ་ཏི ཙ ཏ་སྶ ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ཝོ་ཧཱ་ར་མ་ཏྟེ་ན་པི ལོ་ཀེ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏཱ ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏཾ ཏཾ ས་དྡཾ སུ་ཎ་ནྟ་སྶ ཙ ཉཱ་ཎཾ ཏཾ་ཏ་ད་ཏྠ་སྶ ཨ་ཏྠི་ཏཱ་མ་ཏྟཾ ས་བྦ་པ་ཋ་མཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཏ་ཏོ པ་རཾ ཛཱ་ཏི་ས་དྡེ ཛཱ་ཏིཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི. གུ་ཎ་ས་དྡེ གུ་ཎ་ནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་དི ས་བྦཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ. ལི་ངྒ, ས་ངྑྱཱ, པ་རི་མཱ་ཎཱ་ནི་པི ཝི་སེ་ས་ན་ཏྠེ ས་ངྒ་ཡ྄ཧ་ནྟི.
ཏ་ཏྠ ལི་ངྒཾ ནཱ་མ ཡེ ཨི་ཏྠི, པུ་རི་སཱ་ནཾ ལི་ངྒ, ནི་མི་ཏྟ, ཀུ་ཏྟཱ’ཀ་པྤཱ ནཱ་མ ཨ་བྷི་དྷ་མྨེ ཝུ་ཏྟཱ, ཡེ ཙ ན་པུཾ་ས་ཀཱ་ནཾ ལི་ངྒ, ནི་མི་ཏྟ, ཀུ་ཏྟཱ’ཀ་པྤཱ ནཱ་མ ཨ་ཝུ་ཏྟ་སི་དྡྷཱ, ཡེ ཙ ས་དྡེ་སུ ཙེ་ཝ ཨ་ཏྠེ་སུ ཙ ཝི་ས་དཱ’ཝི་ས་དཱ་ཀཱ་ར, མ་ཛ྄ཛྷི་མཱ་ཀཱ་རཱ ས་ནྡི་སྶ་ནྟི, ས་བྦ་མེ་ཏཾ ལི་ངྒཾ ནཱ་མ.
ཨེ་ཝཾ ཝི་སེ་ས་ན, ཝི་སེ་སྱ་ཝ་སེ་ན དུ་ཝི་དྷོ ཨ་ཏྠོ པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་སྶ ས་དྡ་ལི་ངྒ་སྶ ཨ་ཏྠོ ནཱ་མ, སོ ས་ལི་ངྒོ, ས་ས་ངྑྱོ, ས་པ་རི་མཱ་ཎོ ཙཱ་ཏི ཏི་ཝི་དྷོ ཧོ་ཏི.
ཏ་ཏྠ ས་ལི་ངྒོ ཡ་ཐཱ? ས་ཉྙཱ, ཕ་སྶོ, ཙི་ཏྟཾ. ཀ་ཉྙཱ, པུ་རི་སོ, ཀུ་ལཾ. མཱ་ལཱ, རུ་ཀྑོ, དྷ་ན་ནྟི.
ས་ས་ངྑྱོ ཡ་ཐཱ? ཨེ་ཀོ, དྭེ, ཏ་ཡོ, བ་ཧཱུ ཨི་ཙྩཱ་དི.
ས་པ་རི་མཱ་ཎོ ཡ་ཐཱ? ཝི་ད་ཏྠི, ཧ་ཏྠོ, དོ་ཎོ, ཨཱ་ལ༹ྷ་ཀཾ ཨི་ཙྩཱ་དི.
ཨ་པི ཙ སུ་དྡྷོ, སཾ་ས་ཊྛོ་ཏི དུ་ཝི་དྷོ ལི་ངྒ་ཏྠོ. ཏ་ཏྠ ཀ་མྨཱ་དི་སཾ་ས་གྒ་ར་ཧི་ཏོ སུ་དྡྷོ ནཱ་མ. སོ ས་ལི་ངྒོ, ས་ས་ངྑྱོ, ས་པ་རི་མཱ་ཎོ, ཨུ་པ་ས་གྒ་ཏྠོ, ནི་པཱ་ཏ་ཏྠོ, པཱ་ཊི-པ་དི་ཀ་ཏྠོ་ཏི ཚ་བྦི་དྷོ. ཨ་ཏྠི, ས་ཀྐཱ, ལ་བྦྷཱ་ཨི་ཙྩཱ་དི ཨི་དྷ པཱ་ཊི་པ་དི་ཀཾ ནཱ་མ. ཏུ་ན, ཏྭཱ་ན, ཏྭཱ, ཏ་ཝེ, ཏུཾ, ཁ་ཏྟུཾ་པ་ཙྩ་ཡ་ནྟཱ་པི ནི་པཱ་ཏེ་སུ ག་ཡ྄ཧ་ནྟི.
སཾ་ས་ཊྛོ ཝུ་ཏྟ་སཾ་ས་ཊྛོ, ཨ་ཝུ་ཏྟ་སཾ་ས་ཊྛོ་ཏི དུ་ཝི་དྷོ. ཏ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་སཾ་ས་ཊྛོ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷོ ས་མཱ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་སཾ་ས་ཊྛོ, ཏ་དྡྷི་ཏེ་ན, ཨཱ་ཁྱཱ་ཏེ་ན, ཀི་ཏེ་ནཱ་ཏི. ཏ་ཏྠ ས་མཱ་སེ་ན ཝུ་ཏྟོ ཚ་ཀཱ་ར་ཀ་ས་མྦ་ནྡྷ་ཝ་སེ་ན ས་ཏྟ་ཝི་དྷོ, བྷཱ་ཝེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨ་ཊྛ་ཝི་དྷོ ཝཱ, ཏ་ཐཱ ཏ་དྡྷི་ཏེ་ན ཝུ་ཏྟོ. ཨཱ་ཁྱཱ་ཏེ་ན ཝུ་ཏྟོ ཀ་ཏྟུ, ཀ་མྨ, བྷཱ་ཝ་ཝ་སེ་ན ཏི་ཝི་དྷོ. ཀི་ཏེ་ན ཝུ་ཏྟོ ཚ་ཀཱ་ར་ཀ, བྷཱ་ཝ་ཝ་སེ་ན ས་ཏྟ་ཝི་དྷོ. ས་བྦོ སུ་དྡྷོ ཙེ་ཝ ཝུ་ཏྟ་སཾ་ས་ཊྛོ ཙ པ་ཋ་མཱ་ཡ ཝི་ས་ཡོ.
ཨ་ཝུ་ཏྟ་སཾ་ས་ཊྛོ་པི ཀ་ཏྟུ་སཾ་ས་ཊྛོ, ཀ་མྨ་སཾ་ས་ཊྛོ་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ནེ་ཀ་ཝི་དྷོ. སོ དུ་ཏི་ཡཱ་དཱི་ནཾ ཨེ་ཝ ཝི་ས་ཡོ་ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ ཝི་བྷ་ཏྟི་ཡཱ ཝི་ནཱ ཀེ་ཝ་ལོ ས་དྡོ པ་ཡོ་གཾ ནཱ་ར་ཧ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ པ་ཡོ་གཱ་ར་ཧ་ཏྠ་མེ་ཝ ཚ་བྦི་དྷེ སུ་དྡྷེ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷེ ཙ ཝུ་ཏྟ་སཾ་ས་ཊྛེ པ་ཋ་མཱ པ་ཡུ་ཛྫ་ཏི, ན ཨ་ཏྠ་ཛོ་ཏ་ན་ཏྠཾ.
ཀེ་ན་ཙི ཝཱ་ཙ་ཀེ་ན ཨ་ཝུ་ཏྟཱ་ནི པ་ན ཀ་མྨཱ་དཱི་ནི ཝི་བྷ་ཏྟཱི་ཧི ཝི་ནཱ ཝི་དི་ཏཱ་ནི ན ཧོ་ནྟཱི་ཏི་ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཏྠ་ཛོ་ཏ་ན་ཏྠ་མྤི ཀ་མྨཱ་དཱི་སུ དུ་ཏི་ཡཱ་ད་ཡོ པ་ཡུ་ཛྫ་ནྟི. ཏ་སྨཱ ཨ་ཏྠ་མ་ཏྟེ་ཏི ཨི་དྷ དེ་ས་ནྟ་རཱ་ཝ་ཙྪེ་ད་ཀེ ཝི་ས་ཡ་མ་ཏྟེ བྷུ་མྨཾ. ཀ་མྨེ དུ་ཏི་ཡཱ་ཨི་ཙྩཱ་དཱི་སུ པ་ན ནི་པྥཱ་དེ་ཏ་བྦེ པ་ཡོ་ཛ་ནེ བྷུ་མྨ་ནྟི ཨེ་ཝཾ དྭི་ནྣཾ བྷུ་མྨཱ་ནཾ ནཱ་ན་ཏྟཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦ་ནྟི.
༢༩༠. ཨཱ་མ་ནྟ་ནེ [ཀ. ༢༨༥; རཱུ. ༧༠; ནཱི. ༥༧༨; ཙཾ. ༢.༡.༩༤; པཱ. ༢.༣.༤༧; ཨཱ་མ་ནྟ་ཎེ (བ་ཧཱུ་སུ)].
པ་གེ་ཝ སི་དྡྷ་སྶ ཝ་ཏྠུ་ནོ ནཱ་མེ་ན ཝཱ ནི་པཱ་ཏེ་ན ཝཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་བྷི་མུ་ཁཱི་ཀ་ར་ཎཾ ཨཱ་མ་ནྟ་ནཾ ནཱ་མ. ཨ་དྷི་ཀཱ་མ་ནྟ་ནེ ཨ་ཏྠ་མ་ཏྟེ པ་ཋ་མཱ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ ཨཱ་མ་ནྟ་ན་པ་དཾ ནཱ་མ ཀྲི་ཡཱ་པེ་ཀྑཾ ན ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཀཱ་ར་ཀ་ས་ཉྙཾ ན ལ་བྷ་ཏི.
ཏཾ པ་ན དུ་ཝི་དྷཾ སཱ་ད་རཱ’ནཱ་ད་ར་ཝ་སེ་ན. ཨེ་ཧི ས་མྨ, ཨེ་ཧི ཛེ་ཏི.
ཏ་ཐཱ ས་ཛཱི་ཝ, ནི་ཛྫཱི་ཝ་ཝ་སེ་ན, བྷོ པུ་རི་ས, ཝ་དེ་ཧི བྷོ ས་ངྑ, ཝ་དེ་ཧི བྷོ ས་ངྑ [དཱི. ནི. ༢.༤༢༦]. ཨུ་མྨུ་ཛྫ བྷོ པུ་ཐུ་སི་ལེ, ཨུ་མྨུ་ཛྫ བྷོ པུ་ཐུ་སི་ལེ་ཏི [སཾ. ནི. ༤.༣༥༨].
ཏ་ཐཱ པ་ཙྩ་ཀྑཱ’པ་ཙྩ་ཀྑ་ཝ་སེ་ན, བྷོ པུ་རི་ས, ཀ་ཧཾ ཨེ་ཀ་པུ་ཏྟ་ཀ, ཀ་ཧཾ ཨེ་ཀ་པུ་ཏྟ་ཀཱ་ཏི [སཾ. ནི. ༢.༦༣; དྷ. པ. ཨ་ཊྛ. ༡.༢].
ཏ་ཐཱ ནི་ཡ་མཱ’ནི་ཡ་མ་ཝ་སེ་ན, བྷོ པུ་རི་ས, ཨ་ཙྪ་རི་ཡཾ ཝ་ཏ བྷོ ཨ་བྦྷུ་ཏཾ ཝ་ཏ བྷོ [དཱི. ནི. ༢.༡༩༢]. ཡ་ཏྲ ཧི ནཱ་མ ས་ཉྙཱི ས་མཱ་ནོ་ཏི་ཨཱ་དི [དཱི. ནི. ༢.༡༩༢]. ཨི་དཾ ཨཱ་མ་ནྟ་ནཾ ནཱ་མ པ་གེ་ཝ སི་དྡྷེ ཨེ་ཝ ཧོ་ཏི, ན ཝི་དྷཱ་ཏ་བྦེ, ན ཧི པ་གེ་ཝ རཱ་ཛ་བྷཱ་ཝཾ ཝཱ བྷི་ཀྑུ་བྷཱ་ཝཾ ཝཱ ཨ་པྤ་ཏྟཾ ཛ་ནཾ ‘‘བྷོ རཱ་ཛཱ’’ཏི ཝཱ ‘‘བྷོ བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི ཝཱ ཨཱ་མ་ནྟེ་ནྟཱི་ཏི.
པ་ཋ་མཱ་ཝི་བྷ་ཏྟི་རཱ་སི ནི་ཊྛི་ཏོ.
དུ་ཏི་ཡཱ་ཝི་བྷ་ཏྟི་རཱ་སི
ཀ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ དུ་ཏི་ཡཱ?
༢༩༡. ཀ་མྨེ དུ་ཏི་ཡཱ [ཀ. ༢༩༧; རཱུ. ༢༨༤; ནཱི. ༥༨༠; ཙཾ. ༢.༡.༤༣; པཱ. ༡.༤.༤༩-༥༡].
ཀ་མྨ་ཏྠེ དུ་ཏི་ཡཱ ཧོ་ཏི. ཀ་རི་ཡ་ཏེ་ཏི ཀ་མྨཾ, ཏཾ ནི་བྦ་ཏྟི་ཀ་མྨཾ, ཝི་ཀ་ཏི་ཀ་མྨཾ, པ་ཏྟི་ཀ་མྨ་ནྟི ཏི་ཝི་དྷཾ ཧོ་ཏི.
ཏ་ཏྠ ནི་བྦ་ཏྟི་ཀ་མྨཾ ཡ་ཐཱ? ཨི་དྡྷི་མཱ ཧ་ཏྠི་ཝ་ཎྞཾ མཱ་པེ་ཏི, རཱ་ཛཱ ན་ག་རཾ མཱ་པེ་ཏི, མཱ་ཏཱ པུ་ཏྟཾ ཝི་ཛཱ་ཡ་ཏི, བཱི་ཛཾ རུ་ཀྑཾ ཛ་ནེ་ཏི, ཀ་མྨཾ ཝི་པཱ་ཀཾ ཛ་ནེ་ཏི, ཨཱ་ཧཱ་རོ བ་ལཾ ཛ་ནེ་ཏི, ཛ་ནོ པུ་ཉྙཾ ཀ་རོ་ཏི, པཱ་པཾ ཀ་རོ་ཏི, བུ་དྡྷོ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་སི, ཝི་ན་ཡཾ པ་ཉྙ་པེ་སི, བྷི་ཀྑུ ཛྷཱ་ནཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏི, མ་གྒཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏི ཨི་ཙྩཱ་དི.
ཝི་ཀ་ཏི་ཀ་མྨཾ ཡ་ཐཱ? གེ་ཧཾ ཀ་རོ་ཏི, ར་ཐཾ ཀ་རོ་ཏི, གྷ་ཊཾ ཀ་རོ་ཏི, པ་ཊཾ ཝཱ་ཡ་ཏི, ཨོ་ད་ནཾ པ་ཙ་ཏི, བྷ་ཏྟཾ པ་ཙ་ཏི, ཀ་ཊྛཾ ཨ་ངྒཱ་རཾ ཀ་རོ་ཏི, སུ་ཝ་ཎྞཾ ཀ་ཊ་ཀཾ ཀ་རོ་ཏི, གེ་ཧཾ ཛྷཱ་པེ་ཏི, རུ་ཀྑཾ ཚི་ནྡ་ཏི, པཱ་ཀཱ་རཾ བྷི་ནྡ་ཏི, ཝི་ཧ་ཡོ ལུ་ནཱ་ཏི, པཱ་ཎཾ ཧ་ན་ཏི, བྷ་ཏྟཾ བྷུ་ཉྫ་ཏི ཨི་ཙྩཱ་དི.
པ་ཏྟི་ཀ་མྨཾ ཡ་ཐཱ? གཱ་མཾ ག་ཙྪ་ཏི, གེ་ཧཾ པ་ཝི་ས་ཏི, རུ་ཀྑཾ ཨཱ་རོ་ཧ་ཏི, ན་དིཾ ཏ་ར་ཏི, ཨཱ་དི་ཙྩཾ པ་སྶ་ཏི, དྷ་མྨཾ སུ་ཎཱ་ཏི, བུ་དྡྷཾ ཝ་ནྡ་ཏི པ་ཡི་རུ་པཱ་ས་ཏི ཨི་ཙྩཱ་དི.
པ་ཀ་ཏི་ཀ་མྨཾ, ཝི་ཀ་ཏི་ཀ་མྨ་ནྟི དུ་ཝི་དྷཾ. སུ་ཝ་ཎྞཾ ཀ་ཊ་ཀཾ ཀ་རོ་ཏི, ཀ་ཊྛཾ ཨ་ངྒཱ་རཾ ཀ་རོ་ཏི, པུ་རི་སཾ ཋི་ཏཾ པ་སྶ་ཏི, པུ་རི་སཾ ག་ཙྪ་ནྟཾ པ་སྶ་ཏི, བྷི་ཀྑུཾ པ་སྶ་ཏི ས་ཏཾ, ས་མྤ་ཛཱ་ནཾ, ཨ་བྷི་ཀྐ་མ་ནྟཾ, པ་ཊི་ཀྐ་མ་ནྟཾ, ཨཱ་ལོ་ཀེ་ནྟཾ, ཝི་ལོ་ཀེ་ནྟཾ, ས་མི་ཉྫེ་ནྟཾ, པ་སཱ་རེ་ནྟཾ.
ཨེ་ཏྠ ‘པུ་རི་སཾ, བྷི་ཀྑུ’ནྟི པ་ཀ་ཏི་ཀ་མྨཾ, ‘ཋི་ཏཾ, ས་ཏཾ’ཨི་ཙྩཱ་དཱི་ནི ཝི་ཀ་ཏི་ཀ་མྨཱ་ནི.
དྷཱ་ཏུ་ཀ་མྨཾ, ཀཱ་རི་ཏ་ཀ་མྨ་ནྟི དུ་ཝི་དྷཾ. གཱ་མཾ ག་ཙྪ་ཏི, པུ་རི་སཾ གཱ་མཾ ག་མེ་ཏི.
དྷཱ་ཏུ་ཀ་མྨ་ཉྩ དྭི་ཀ་མྨི་ཀ་དྷཱ་ཏཱུ་ནཾ དུ་ཝི་དྷཾ པ་དྷཱ་ན་ཀ་མྨཾ, ཨ་པྤ་དྷཱ་ན་ཀ་མྨ་ནྟི. ཨ་ཛ་པཱ་ལོ ཨ་ཛཾ གཱ་མཾ ནེ་ཏི, པུ་རི་སོ བྷཱ་རཾ གཱ་མཾ ཝ་ཧ་ཏི, ཧ་ར་ཏི, གཱ་མཾ སཱ་ཁཾ ཀ་ཌྜྷ་ཏི, གཱ་ཝིཾ ཁཱི་རཾ དོ་ཧ་ཏི, བྲཱ་ཧྨ་ཎཾ ཀ་མྦ་ལཾ ཡཱ་ཙ་ཏི, བྲཱ་ཧྨ་ཎཾ བྷ་ཏྟཾ བྷི་ཀྑ་ཏི, གཱ་ཝི་ཡོ ཝ་ཛཾ ཨ་ཝ་རུ་ནྡྷ་ཏི, བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ པ་ཉྷཾ པུ་ཙྪ་ཏི, རུ་ཀྑཾ ཕ་ལཱ་ནི ཨོ་ཙི་ནཱ་ཏི, སི་སྶཾ དྷ་མྨཾ བྲ་ཝཱི་ཏི, བྷ་ག་ཝཱ བྷི་ཀྑཱུ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ [ཨུ་དཱ. ༢༣ (ཐོ་ཀཾ ཝི་ས་དི་སཾ)], སི་སྶཾ དྷ་མྨཾ ཨ་ནུ་སཱ་ས་ཏི ཨི་ཙྩཱ་དི.
ཨེ་ཏྠ ཙ ‘ཨ་ཛཾ, ཁཱི་རཾ’ ཨི་ཙྩཱ་དི པ་དྷཱ་ན་ཀ་མྨཾ ནཱ་མ ཀ་ཏྟཱ་རཱ པ་རི་གྒ་ཧེ་ཏུཾ ཨི་ཊྛ་ཏ་ར་ཏྟཱ. ‘གཱ་མཾ, གཱ་ཝིཾ’ཨི་ཙྩཱ་དི ཨ་པྤ་དྷཱ་ན་ཀ་མྨཾ ནཱ་མ ཏ་ཐཱ ཨ་ནི་ཊྛ་ཏ་ར་ཏྟཱ.
ཏ་ཏྠ པ་དྷཱ་ན་ཀ་མྨཾ ཀ་ཐི་ན་ཀ་མྨཾ ནཱ་མ, ཀ་མྨ་བྷཱ་ཝེ ཐི་ར་ཀ་མྨ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨ་པྤ་དྷཱ་ན་ཀ་མྨཾ ཨ་ཀ་ཐི་ན་ཀ་མྨཾ ནཱ་མ, ཨ་ཐི་ར་ཀ་མྨ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཏ་ཉྷི ཀ་དཱ་ཙི ས་མྤ་དཱ་ནཾ ཧོ་ཏི, ཀ་དཱ་ཙི ཨ་པཱ་དཱ་ནཾ, ཀ་དཱ་ཙི སཱ་མི, ཀ་དཱ་ཙི ཨོ་ཀཱ་སོ. ཡ་ཐཱ – སོ མཾ ད་ཀཱ་ཡ ནེ་ཏི, གཱ་ཝི་ཏོ ཁཱི་རཾ དོ་ཧ་ཏི, གཱ་ཝི་ཡཱ ཁཱི་རཾ དོ་ཧ་ཧི, གཱ་ཝི་ཡཾ ཁཱི་རཾ དོ་ཧ་ཏི ཨི་ཙྩཱ་དི.
ཀ་མྨེ དུ་ཏི་ཡཱ་ཏི ཝ་ཏྟ་ཏེ.
༢༩༢. ག་ཏི་བོ་དྷཱ་ཧཱ་ར་ས་དྡ་ཏྠཱ ཀ་མྨ་ཀ བྷ་ཛྫཱ་དཱི་ནཾ པ་ཡོ་ཛྫེ [ཀ. ༣༠༠; རཱུ. ༢༨༦; ནཱི. ༥༨༧; ཙཾ. ༢.༡.༤༤; པཱ. ༡.༤.༥༢].
ནི་ཙྩ་ཝི་དྷི་སུ་ཏྟ་མི་དཾ. ག་མ་ན་ཏྠཱ་ནཾ བོ་དྷ་ན་ཏྠཱ་ནཾ ཨཱ་ཧཱ་ར་ཏྠཱ་ནཾ ས་དྡ་ཏྠཱ་ནཾ ཨ་ཀ་མྨ་ཀཱ་ནཾ བྷ་ཛྫཱ་དཱི་ན་ཉྩ དྷཱ་ཏཱུ་ནཾ པ་ཡོ་ཛྫེ ཀ་མྨ་ནི དུ་ཏི་ཡཱ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ པ་ཡོ་ཛྫ་ཀ་མྨཾ ནཱ་མ ཀཱ་རི་ཏ་ཀ་མྨཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི.
པུ་རི་སོ པུ་རི་སཾ གཱ་མཾ ག་མ་ཡ་ཏི, སཱ་མི་ཀོ ཨ་ཛ་པཱ་ལཾ ཨ་ཛཾ གཱ་མཾ ན་ཡཱ་པེ་ཏི, ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ སི་སྶཾ དྷ་མྨཾ བོ་དྷེ་ཏི, པུ་རི་སོ པུ་རི་སཾ བྷ་ཏྟཾ བྷོ་ཛེ་ཏི, ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ སི་སྶཾ དྷ་མྨཾ པཱ་ཋེ་ཏི, པུ་རི་སོ པུ་རི་སཾ ས་ཡཱ་པེ་ཏི, ཨ་ཙྪཱ་པེ་ཏི, ཨུ་ཊྛཱ་པེ་ཏི, པུ་རི་སོ པུ་རི་སཾ དྷ་ཉྙཾ བྷ་ཛྫཱ་པེ་ཏི, ཀོ་ཊྚཱ་པེ་ཏི, ཨུ་དྡྷ་རཱ་པེ་ཏི.
ཨེ་ཏེ་ས་མཱི་ཏི ཀིཾ? པུ་རི་སོ པུ་རི་སེ་ན ཨོ་ད་ནཾ པཱ་ཙེ་ཏི.
ཨེ་ཏྠ ཙ ག་མ་ན་ཏྠཱ་དཱི་ནཾ པ་ཡོ་ཛྫེ ཏ་ཏི་ཡཱ་པི རཱུ་པ་སི་དྡྷི་ཡཾ [༡༤༡ པི་ཊྛེ] ས་དྡ་ནཱི་ཏི་ཡ་ཉྩ [སུ་ཏྟ-༡༤༨ པི་ཊྛེ] ཝུ་ཏྟཱ. ས་དྡ་ནཱི་ཏི་ཡཾ ཏ་ཏི་ཡཱ་པ་ཡོ་གེ་པི ཀ་མྨ་ཏྠ་མེ་ཝ ཨི་ཙྪ་ཏི. ཉཱ་སཱ་དཱི་སུ ཀ་ཏྭ་ཏྠཾ ཨི་ཙྪ་ནྟི.
ཡ་དཱ པ་ན པ་ཋ་མཾ པ་ཡོ་ཛ་ཀཾ ཨ་ཉྙོ དུ་ཏི་ཡོ པ་ཡོ་ཛེ་ཏི, ཏ་དཱ པ་ཋ་མོ པ་ཡོ་ཛྫོ ནཱ་མ. ཏ་སྨིཾ ཏ་ཏི་ཡཱ་ཨེ་ཝཱ་ཏི ཝུ་ཏྟི་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཏྟ་ནཱ ཝི་པྤ་ཀ་ཏཾ ཀུ་ཊིཾ པ་རེ་ཧི པ་རི་ཡོ་སཱ་པེ་ཏི [པཱ་རཱ. ༣༦༣].
༢༩༣. ཧ་རཱ་དཱི་ནཾ ཝཱ [ཀ. ༣༠༠; རཱུ. ༢༨༦; ནཱི. ༥༨༧; ཙཾ. ༢.༡.༤༥; པཱ. ༡.༤.༥༣].
ཧ་རཱ་དཱི་ནཾ པ་ཡོ་ཛྫེ ཀ་མྨ་ནི ཝི་ཀ་པྤེ་ན དུ་ཏི་ཡཱ ཧོ་ཏི.
སཱ་མི་ཀོ པུ་རི་སཾ བྷཱ་རཾ ཧཱ་རེ་ཏི པུ་རི་སེ་ན ཝཱ, པུ་རི་སཾ ཨཱ་ཧཱ་རཾ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཧཱ་རེ་ཏི པུ་རི་སེ་ན ཝཱ, པུ་རི་སཾ ཀ་མྨཾ ཀཱ་རེ་ཏི པུ་རི་སེ་ན ཝཱ, རཱ་ཛཱ པུ་རི་སཾ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ད་སྶེ་ཏི པུ་རི་སེ་ན ཝཱ, པུ་རི་སཾ བུ་དྡྷཾ ཝ་ནྡཱ་པེ་ཏི པུ་རི་སེ་ན ཝཱ.
༡༩༤. ན ཁཱ་དཱ་དཱི་ནཾ [ཀ. ༣༠༠; རཱུ. ༢༨༦; ནཱི. ༥༨༧; ཙཾ. ༢.༡.༤༧; པཱ. ༡.༤.༥༧].
ཁཱ་དཱ་དཱི་ནཾ པ་ཡོ་ཛྫེ ཀ་མྨ་ནི ན དུ་ཏི་ཡཱ ཧོ་ཏི.
སཱ་མི་ཀོ པུ་རི་སེ་ན ཁ་ཛྫཾ ཁཱ་དཱ་པེ་ཏི, ཨ་ད-བྷ་ཀྑ་ནེ, བྷ་ཏྟཾ ཨཱ་དེ་ཏི, སཱ་མི་ཀོ དཱ་སེ་ན པུ་རི་སཾ ཨ་ཝ྄ཧཱ་པེ་ཏི, ས་དྡཱ་ཡཱ་པེ་ཏི, ཀ་ནྡ་ཡ་ཏི, ནཱ་ད་ཡ་ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ ‘ས་དྡཱ་ཡཱ་པེ་ཏཱི’ཏི ས་དྡཾ ཀཱ་རཱ་པེ་ཏི, ནཱ་མ་དྷཱ་ཏུ ཙེ་སཱ. ཀ་ནྡ, ན་དཱ་པི ས་དྡ་ཏྠཱ་ཡེ་ཝ.
༢༩༥. ཝ་ཧི་སྶཱ་ནི་ཡ་ནྟུ་ཀེ [ཀ. ༣༠༠; རཱུ. ༢༨༦; ནཱི. ༥༨༧; ཙཾ. ༢.༡.༤༨; པཱ. ༡.༤.༥༢].
ཝ་ཧི་སྶཱ་ཏི དྷཱ་ཏུ་ནི་དྡེ་སོ ཨི-ཀཱ་རོ, ནི་ཡཱ་མེ་ཏི པ་ཡོ་ཛེ་ཏཱི་ཏི ནི་ཡ་ནྟཱ, ན་ཏྠི ནི་ཡ་ནྟཱ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཨ་ནི་ཡ་ནྟུ་ཀོ. ཡ་སྶ ཨ་ཉྙེ་ན པ་ཡོ་ཛ་ཀེ་ན ཀི་ཙྩཾ ན་ཏྠི, ས་ཡ་མེ་ཝ ཉ་ཏྭཱ ཝ་ཧ་ཏི, སོ ཨ་ནི་ཡ་ནྟུ་ཀོ ནཱ་མ, ཝ་ཧ་དྷཱ་ཏུ་སྶ ཏཱ་དི་སེ ཨ་ནི་ཡ་ནྟུ་ཀེ པ་ཡོ་ཛྫེ ཀ་མྨ་ནི དུ་ཏི་ཡཱ ན ཧོ་ཏི.
སཱ་མི་ཀོ དཱ་སེ་ན བྷཱ་རཾ ཝཱ་ཧེ་ཏི.
ཨ་ནི་ཡ་ནྟུ་ཀེ་ཏི ཀིཾ? བ་ལཱི་བ་དྡེ བྷཱ་རཾ ཝཱ་ཧེ་ཏི.
༢༩༦. བྷ་ཀྑི་སྶཱ་ཧིཾ་སཱ་ཡཾ [ཀ. ༣༠༠; རཱུ. ༢༨༦; ནཱི. ༥༨༧; ཙཾ. ༢.༡.༤༩; པཱ. ༡.༤.༥].
བྷ་ཀྑི་ཏུཾ ཨི་ཙྪ་ནྟ་སྶ བྷ་ཀྑཱ་པ་ནཾ ཧིཾ་སཱ ནཱ་མ ན ཧོ་ཏི, ཨ་ནི་ཙྪ་ནྟ་སྶ བྷ་ཀྑཱ་པ་ནཾ ཧིཾ་སཱ ནཱ་མ, བྷ་ཀྑ་དྷཱ་ཏུ་སྶ པ་ཡོ་ཛྫེ ཀ་མྨ་ནི ཨ་ཧིཾ་སཱ་ཝི་ས་ཡེ དུ་ཏི་ཡཱ ན ཧོ་ཏི.
སཱ་མི་ཀོ པུ་རི་སེ་ན མོ་ད་ཀེ བྷ་ཀྑཱ་པེ་ཏི.
ཨ་ཧིཾ་སཱ་ཡ་ནྟི ཀིཾ? བ་ལཱི་བ་དྡེ ས་སྶཾ བྷ་ཀྑཱ་པེ་ཏི. ཨེ་ཏྠ ‘ས་སྶ’ནྟི ཐཱུ་ལ་ཏ་རཾ ས་སྶ་ནྟི ཝ་ད་ནྟི.
པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘ས་བྦེ་སཾ ཝི་ཉྙཱ་པེ་ཏྭཱ་ན [ཨ་པ. ཐེ་ར ༡.༡.༤༣༨], ཏོ་སེ་ནྟི ས་བྦ་པཱ་ཎི་ནཾ [ཨ་པ. ཐེ་ར ༡.༡.༣༠༠]. ཐེ་ར་སྶ པ་ཏྟོ དུ་ཏི་ཡ་སྶ གཱ་ཧེ་ཏ་བྦོ’’ ཨི་ཙྩཱ་དི་ནཱ [པཱ་རཱ. ༦༡༥] པ་ཡོ་ཛྫེ ཚ་ཊྛཱི་པི དི་སྶ་ཏི.
༢༩༧. ཛྷཱ་དཱི་ཧི ཡུ་ཏྟཱ [ཀ. ༢༩༩; རཱུ. ༢༨༨; ནཱི. ༥༨༢, ༥༨༦; ཙཾ. ༢.༡.༥༠; པཱ. ༢.༣.༢].
དྷཱི་ཨི་ཙྩཱ་དཱི་ཧི ནི་པཱ་ཏོ་པ་ས་གྒེ་ཧི ཡུ་ཏྟཱ ལི་ངྒ་མྷཱ དུ་ཏི་ཡཱ ཧོ་ཏི.
དྷཱི བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ ཧ་ནྟཱ་རཾ [དྷ. པ. ༣༨༩], དྷཱི་ར་ཏྠུ’མཾ པཱུ་ཏི་ཀཱ་ཡཾ [ཛཱ. ༡.༣.༡༢༩], དྷཱི་ར་ཏྠུ ཏཾ དྷ་ན་ལཱ་བྷཾ [ཛཱ. ༡.༤.༣༦], དྷཱི་ར་ཏྠུ བ་ཧུ་ཀེ ཀཱ་མེ. ཏ་ཏི་ཡཱ་པི དི་སྶ་ཏི, དྷཱི་ར་ཏྠུ ཛཱི་ཝི་ཏེ་ན མེ [ཛཱ. ༢.༡༧.༡༣༥]. ཨ་ནྟ་རཱ ཙ རཱ་ཛ་ག་ཧཾ ཨ་ནྟ་རཱ ཙ ནཱ་ལ༹་ནྡཾ [དཱི. ནི. ༡.༡], ཨ་བྷི་ཏོ གཱ་མཾ ཝ་ས་ཏི, པ་རི་ཏོ་གཱ་མཾ ཝ་ས་ཏི, ན་དིཾ ནེ་ར་ཉྫ་རཾ པ་ཏི [སུ. ནི. ༤༢༧], ཨེ་ཏེ་སུ ཚ་ཊྛྱ་ཏྠེ དུ་ཏི་ཡཱ.
ཏ་ཐཱ པ་ཊི་བྷཱ་ཏི མཾ བྷ་ག་ཝཱ [ཨུ་དཱ. ༤༥; སཾ. ནི. ༡.༢༡༧], ཨ་པི་སྶུ མཾ ཏི་སྶོ ཨུ་པ་མཱ་ཡོ པ་ཊི་བྷཾ་སུ [མ. ནི. ༡.༣༧༤], པ་ཊི་བྷཱ་ཏུ ཏཾ བྷི་ཀྑུ དྷ་མྨོ བྷཱ་སི་ཏུཾ [མ་ཧཱ་ཝ. ༢༥༨]. པ་ཊི་བྷ་ནྟུ ཏཾ ཙུ་ནྡ བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱ [སཾ. ནི. ༣.༧༩] – ‘མ’ནྟི མ་མ, ‘ཏ’ནྟི ཏ་ཝ, ས་མྤ་དཱ་ན་ཏྠེ དུ་ཏི་ཡཱ. ‘མ’ནྟི མ་མ་ཉཱ་ཎེ, ‘ཏ’ནྟི ཏ་ཝ་ཉཱ་ཎེ་ཏི་པི ཝ་ཎྞེ་སུཾ. ན ཨུ་པཱ་ཡ་མ་ནྟ་རེ་ན ཨ་ཏྠ་སྶ སི་དྡྷི, ན་ཏྠི ས་མཱ་དཱ་ན་མ་ནྟ་རེ་ན སི་ཀྑཱ་པ་ཊི་ལཱ་བྷོ, ནེ་ཝི་དྷ ན ཧུ་རཾ ན ཨུ་བྷ་ཡ་མ་ནྟ་རེ་ན, ཨེ་སེ་ཝ་ནྟོ དུ་ཀྑ་སྶ [མ. ནི. ༣.༣༩༣; ཨུ་དཱ. ༧༤]. ཏ་ཏྠ ‘ཨ་ནྟ་རེ་ནཱ’ཏི ནི་པཱ་ཏ་པ་ད་མེ་ཏཾ, ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ་ཏྱ་ཏྠོ. པུ་བྦེ་ན གཱ་མཾ, ད་ཀྑི་ཎེ་ན གཱ་མཾ, ཨུ་ཏྟ་རེ་ན གཱ་མཾ, གཱ་མ་སྶ པུ་བྦེ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཨུ་པ་ས་གྒ་པུ་བྦཱ་ནཾ ཨ་ཀ་མྨ་ཀ་དྷཱ་ཏཱུ་ནཾ པ་ཡོ་གེ ཨཱ་དྷཱ་རེ དུ་ཏི་ཡཱ, པ་ཐ་ཝིཾ ཨ་དྷི་སེ་སྶ་ཏི, གཱ་མཾ ཨ་དྷི་ཏི་ཊྛ་ཏི, རུ་ཀྑཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཝ་ས་ཏི, མ་ཉྩཾ ཝཱ པཱི་ཋཾ ཝཱ ཨ་བྷི་ནི་སཱི་དེ་ཡྻ ཝཱ ཨ་བྷི་ནི་པ་ཛྫེ་ཡྻ ཝཱ [པཱ་ཙི. ༡༣༠], གཱ་མཾ ཨུ་པ་ཝ་ས་ཏི, གཱ་མཾ ཨ་ནུ་ཝ་ས་ཏི, པ་བྦ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ས་ཏི, གྷ་རཾ ཨཱ་ཝ་ས་ཏི, ཨ་གཱ་རཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཝ་ས་ཏི [དཱི. ནི. ༡.༢༥༨; པཱ་རཱ. ༥༡༩], ཨུ་པོ་ས་ཐཾ ཨུ་པ་ཝ་ས་ཏི, ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཾ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ཏི, རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རཾ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ཏི, ཨ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རཾ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ཏི, ས་ཀྐ་སྶ ས་ཧ་བྱ་ཏཾ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ཏི, ནི་པ་ནྣཾ ཝཱ ཨུ་པ་ནི་པ་ཛྫེ་ཡྻ [དཱི. ནི. ༣.༢༨༢], ནི་སི་ནྣཾ ཝཱ ཨུ་པ་ནི་སཱི་དེ་ཡྻ [དཱི. ནི. ༣.༢༨༢], ཋི་ཏཾ ཝཱ ཨུ་པ་ཏི་ཊྛེ་ཡྻ [དཱི. ནི. ༣.༢༨༢] ཨི་ཙྩཱ་དི.
ཏ་པྤཱ་ན, ཙཱ་རེ་པི དུ་ཏི་ཡཱ, ན་དིཾ པི་ཝ་ཏི, ས་མུ་དྡཾ པི་ཝ་ཏི, གཱ་མཾ ཙ་ར་ཏི, ཨ་ར་ཉྙཾ ཙ་ར་ཏི, ན་དི་ཡཾ, གཱ་མེ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཀཱ་ལ, དི་སཱ་སུ་པི ཨཱ་དྷཱ་རེ ཨེ་ཝ དུ་ཏི་ཡཱ, ཏཾ ཁ་ཎཾ, ཏཾ མུ་ཧུ་ཏྟཾ, ཏཾ ཀཱ་ལཾ, ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ [ཁུ. པཱ. ༥.༡], ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཡཾ [ཁུ. པཱ. ༥.༡; དཱི. ནི. ༡.༡], པུ་བྦ་ཎྷ་ས་མ་ཡཾ [པཱ་རཱ. ༡༦], སཱ་ཡ་ནྷ་ས་མ་ཡཾ, ཏཾ དི་ཝ་སཾ, ཨི་མཾ ར་ཏྟིཾ [དཱི. ནི. ༣.༢༨༥], དུ་ཏི་ཡ་མྤི, ཏ་ཏི་ཡ་མྤི, ཙ་ཏུ་ཏྠཾ ཝཱ པ་ཉྩ་མཾ ཝཱ ཨ་པྤེ་ཏི, ཏ་ཏོ པུ་བྦཾ, ཏ་ཏོ པ་རཾ, པུ་རི་མཾ དི་སཾ [དཱི. ནི. ༢.༣༣༦], ད་ཀྑི་ཎཾ དི་སཾ [དཱི. ནི. ༢.༣༣༦], པ་ཙྪི་མཾ དི་སཾ [དཱི. ནི. ༢.༣༣༦], ཨུ་ཏྟ་རཾ དི་སཾ [དཱི. ནི. ༢.༣༣༦], ཨི་མཱ ད་ས དི་སཱ་ཡོ, ཀ་ཏ་མཾ དི་སཾ ཏི་ཊྛ་ཏི ནཱ་ག་རཱ་ཛཱ [ཛཱ. ༡.༡༦.༡༠༤], ཨི་མཱ་སུ དི་སཱ་སུ ཀ་ཏ་མཱ་ཡ དི་སཱ་ཡ ཏི་ཊྛ་ཏི ཚ་དྡ་ནྟ་ནཱ་ག་རཱ་ཛཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ་ཨི་ཙྩཱ་དི.
༢༩༨. ལ་ཀྑ་ཎི་ཏྠ་མྦྷཱུ་ཏ་ཝི་ཙྪཱ་སྭ་བྷི་ནཱ [ཀ. ༢༩༩; རཱུ. ༢༨༨; ནཱི. ༥༨༢, ༥༨༦; ཙཾ. ༢.༡.༥༤; པཱ. ༡.༤.༩༠, ༩༡; ༢.༣.༨].
ལ་ཀྑ་ཎཱ་དཱི་སུ ཨ་ཏྠེ་སུ པ་ཝ་ཏྟེ་ན ཨ་བྷི་ནཱ ཡུ་ཏྟཱ ལི་ངྒ་མྷཱ དུ་ཏི་ཡཱ ཧོ་ཏི.
ལ་ཀྑཱི་ཡ་ཏི ལ་ཀྑི་ཏ་བྦཾ ཨ་ནེ་ནཱ་ཏི ལ་ཀྑ་ཎཾ. ཨ་ཡཾ པ་ཀཱ་རོ ཨི་ཏྠཾ, ཨཱི་དི་སོ ཝི་སེ་སོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་ཏྠཾ བྷཱུ་ཏོ པ་ཏྟོ་ཏི ཨི་ཏྠ་མྦྷཱུ་ཏོ. བྷི་ནྣེ ཨ་ཏྠེ བྱཱ་པི་ཏུཾ ཨི་ཙྪཱ ཝི་ཙྪཱ.
ཏ་ཏྠ ལ་ཀྑ་ཎེ –
རུ་ཀྑ་མ་བྷི ཝི་ཛྫོ་ཏ་ཏེ ཝི་ཛྫུ, རུ་ཀྑཾ ཨ་བྷི བྱཱ་པེ་ཏྭཱ ཝི་ཛྫོ་ཏ་ཏེ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཝི་ཛྫོ་བྷཱ་སེ་ན བྱཱ་པི་ཏོ རུ་ཀྑོ ཝི་ཛྫུ་པྤཱ་ད་སྶ ལ་ཀྑ་ཎཾ ས་ཉྙཱ་ཎཾ ཧོ་ཏི.
ཨི་ཏྠ་མྦྷཱུ་ཏེ –
སཱ་དྷུ དེ་ཝ་ད་ཏྟོ མཱ་ཏ་ར་མ་བྷི, མཱ་ཏ་རཾ ཨ་བྷི ཝི་སི་ཊྛཾ ཀ་ཏྭཱ སཱ་དྷཱུ་ཏི ཨ་ཏྠོ, དེ་ཝ་ད་ཏྟོ ས་ཀྐ་ཙྩཾ མཱ་ཏུ་པ་ཊྛཱ་ནེ ཨ་གྒ་པུ་རི་སོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཏཾ ཁོ པ་ན བྷ་ཝ་ནྟཾ གོ་ཏ་མཾ ཨེ་ཝཾ ཀ་ལྱཱ་ཎོ ཀི་ཏྟི་ས་དྡོ ཨ་བྦྷུ་གྒ་ཏོ [པཱ་རཱ. ༡]. ཨེ་ཏྠ ཙ ‘ཨ་བྦྷུ་གྒ་ཏོ’ཏི ཨ་བྷི ཝི་སི་ཊྛཾ ཀ་ཏྭཱ ཨུ་གྒ་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཨ་ཡཾ ཀི་ཏྟི་ས་དྡོ བྷོ་ཏོ གོ་ཏ་མ་སྶ ས་ཀ་ལ་ལོ་ཀ་གྒ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཀཱ་སེ་ཏྭཱ ཨུ་གྒ་ཏོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི, ཀི་ཏྟི་ས་དྡ་ས་མྦ་ནྡྷེ པ་ན ཏ་སྶ ཁོ པ་ན བྷོ་ཏོ གོ་ཏ་མ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཝི་ཙྪཱ་ཡཾ –
རུ་ཀྑཾ རུ་ཀྑཾ ཨ་བྷི ཝི་ཛྫོ་ཏ་ཏེ ཙ་ནྡོ, བྱཱ་པེ་ཏྭཱ ཝི་ཛྫོ་ཏ་ཏེ་ཏྱ་ཏྠོ.
ཨེ་ཏྠ ཙ ལ་ཀྑ་ཎཱ་དི་ཨ་ཏྠཱ ཨ་བྷི་ས་དྡེ་ན ཛོ་ཏ་ནཱི་ཡཱ པི་ཎྜ་ཏྠཱ ཨེ་ཝ, ན ཝ་ཙ་ནཱི་ཡ་ཏྠཱ, བྱཱ་པ་ནཱ་དི་ཨ་ཏྠཱ ཨེ་ཝ ཝ་ཙ་ནཱི་ཡ་ཏྠཱ་ཏི.
༢༩༩. པ་ཏི་པ་རཱི་ཧི བྷཱ་གེ ཙ [ཀ. ༢༩༩; རཱུ. ༢༨༨; ནཱི. ༥༨༢, ༥༨༦; ཙཾ. ༢.༡.༥༥; པཱ. ༡.༤.༩༠].
ལ་ཀྑ་ཎི’ཏྠ་མྦྷཱུ་ཏ, ཝི་ཙྪཱ་སུ ཙ བྷཱ་གེ ཙ པ་ཝ་ཏྟེ་ཧི པ་ཏི, པ་རཱི་ཧི ཡུ་ཏྟཱ ལི་ངྒ་མྷཱ དུ་ཏི་ཡཱ ཧོ་ཏི.
ལ་ཀྑ་ཎེ –
རུ་ཀྑཾ པ་ཏི ཝི་ཛྫོ་ཏ་ཏེ ཝི་ཛྫུ, རུ་ཀྑཾ པ་རི ཝི་ཛྫོ་ཏ་ཏེ ཝི་ཛྫུ. ཏ་ཏྠ ‘པ་ཏཱི’ཏི པ་ཊི་ཙྩ, ‘པ་རཱི’ཏི ཕ་རི་ཏྭཱ.
ཨི་ཏྠ་མྦྷཱུ་ཏེ –
སཱ་དྷུ དེ་ཝ་ད་ཏྟོ མཱ་ཏ་རཾ པ་ཏི, སཱ་དྷུ དེ་ཝ་ད་ཏྟོ མཱ་ཏ་རཾ པ་རི.
ཝི་ཙྪཱ་ཡཾ –
རུ་ཀྑཾ རུ་ཀྑཾ པ་ཏི ཝི་ཛྫོ་ཏ་ཏེ ཙ་ནྡོ, རུ་ཀྑཾ རུ་ཀྑཾ པ་རི ཝི་ཛྫོ་ཏ་ཏེ ཙ་ནྡོ.
བྷཱ་གེ –
ཏཾ དཱི་ཡ་ཏུ, ཡ་དེ་ཏྠ མཾ པ་ཏི སི་ཡཱ, ཏཾ དཱི་ཡ་ཏུ, ཡ་དེ་ཏྠ མཾ པ་རི སི་ཡཱ. ཏ་ཏྠ ‘པ་ཏཱི’ཏི པ་ཊི་ཙྩ, ‘པ་རཱི’ཏི པ་རི་ཙྩ, ཨུ་དྡི་སྶཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ‘ཋ་པི་ཏ’ནྟི པཱ་ཋ་སེ་སོ. ཨེ་ཏྠ མཾ ཨུ་དྡི་སྶ ཡཾ ཝ་ཏྠུ ཋ་པི་ཏཾ སི་ཡཱ, ཏཾ མེ དཱི་ཡ་ཏཱུ་ཏྱ་ཏྠོ, ཨེ་ཏེ་སུ བ་ཧཱུ་སུ བྷཱ་གེ་སུ ཡོ མ་མ བྷཱ་གོ, སོ མ་ཡ྄ཧཾ དཱི་ཡ་ཏཱུ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི.
༣༠༠. ཨ་ནུ་ནཱ [ཀ. ༢༩༩; རཱུ. ༢༨༨; ནཱི. ༥༨༢, ༥༨༦; ཙཾ. ༢.༡.༥༦; པཱ. ༡.༤.༨༤, ༩༠].
ལ་ཀྑ་ཎི’ཏྠ་མྦྷཱུ་ཏ, ཝི་ཙྪཱ་སུ ཙ བྷཱ་གེ ཙ པ་ཝ་ཏྟེ་ན ཨ་ནུ་ནཱ ཡུ་ཏྟཱ ལི་ངྒ་མྷཱ དུ་ཏི་ཡཱ ཧོ་ཏི.
ལ་ཀྑ་ཎེ –
རུ་ཀྑཾ ཨ་ནུ ཝི་ཛྫོ་ཏ་ཏེ ཝི་ཛྫུ, རུ་ཀྑཾ ཨ་ནུ ཕ་རི་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཙ་ཏུ་རཱ་སཱི་ཏི་ས་ཧ་སྶཱ་ནི, ས་མྦུ་དྡྷ་མ་ནུ་པ་བྦ་ཛུཾ [བུ. ཝཾ. ༢༡.༥], ‘ས་མྦུ་དྡྷ’ནྟི བོ་དྷི་ས་ཏྟཾ, ཨ་ནུ ག་ནྟྭཱ པ་བྦ་ཛིཾ་སཱུ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཝི་པ་སྶི་བོ་དྷི་ས་ཏྟེ པ་བྦ་ཛི་ཏེ ས་ཏི ཏཱ་ནི་པི ཙ་ཏུ་རཱ་སཱི་ཏི་ཀུ་ལ་པུ་ཏྟ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི པ་བྦ་ཛིཾ་སཱུ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ས་ཙྩ་ཀྲི་ཡ་མ་ནུ ཝུ་ཊྛི པཱ་ཝ་སྶི, ‘ཨ་ནཱུ’ཏི ཨ་ནྭཱ་ཡ, པ་ཊི་ཙྩཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ས་ཙྩ་ཀྲི་ཡཱ་ཡ ས་ཏི ས་ཙྩ་ཀྲི་ཡ་ཧེ་ཏུ དེ་ཝོ པཱ་ཝ་སྶཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ‘‘ཧེ་ཏུ ཙ ལ་ཀྑ་ཎཾ བྷ་ཝ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟི་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ. ས་ཙྩ་ཀྲི་ཡཱ་ཡ ས་ཧེ་ཝཱ་ཏི་པི ཡུ་ཛྫ་ཏི. ‘‘ས་ཧ ས་ཙྩེ ཀ་ཏེ མ་ཡ྄ཧ’’ནྟི [ཙ་རི་ཡཱ. ༣.༨༢] ཧི ཝུ་ཏྟཾ.
ཨི་ཏྠ་མྦྷཱུ་ཏེ –
སཱ་དྷུ དེ་ཝ་ད་ཏྟོ མཱ་ཏ་ར་མ་ནུ. ཏ་ཏྠ ‘ཨ་ནཱུ’ཏི ཨ་ནྭཱ་ཡ པ་ཊི་ཙྩ.
ཝི་ཙྪཱ་ཡཾ –
རུ་ཀྑཾ རུ་ཀྑཾ ཨ་ནུ ཝི་ཛྫོ་ཏ་ཏེ ཙ་ནྡོ. ཏ་ཏྠ ‘ཨ་ནཱུ’ཏི ཨ་ནུ ཕ་རི་ཏྭཱ.
བྷཱ་གེ –
ཡ་དེ་ཏྠ མཾ ཨ་ནུ སི་ཡཱ, ཏཾ དཱི་ཡ་ཏུ. ཏ་ཏྠ ‘ཨ་ནཱུ’ཏི ཨ་ནྭཱ་ཡ. སེ་སཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ.
༣༠༡. ས་ཧ་ཏྠེ [ཀ. ༢༩༩; རཱུ. ༢༨༨; ནཱི. ༥༨༢, ༥༨༦; ཙཾ. ༢.༡.༥༧; པཱ. ༡.༤.༨༥].
ས་ཧ་ཏྠེ ཨ་ནུ་ནཱ ཡུ་ཏྟཱ ལི་ངྒ་མྷཱ དུ་ཏི་ཡཱ ཧོ་ཏི.
པ་བྦ་ཏཾ ཨ་ནུ ཏི་ཊྛ་ཏི [པ་བྦ་ཏ་མ་ནུ་སེ་ནཱ ཏི་ཊྛ་ཏི (མོ་གྒ་ལླཱ་ན་ཝུ་ཏྟི་ཡཾ)]. ན་དིཾ ཨ་ནྭཱ་ཝ་སི་ཏཱ བཱ་རཱ་ཎ་སཱི. ‘ཨ་ནཱུ’ཏི ཨ་ནུ་ག་ནྟྭཱ, ན་དི་ཡཱ ས་ཧ ཨཱ་བ་དྡྷཱ ཏི་ཊྛ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི.
༣༠༢. ཧཱི་ནེ [ཀ. ༢༩༩; རཱུ. ༢༨༨; ནཱི. ༥༨༢, ༥༨༦; ཙཾ. ༢.༡.༥༨; པཱ. ༡.༤.༨༦].
ཧཱི་ནེ པ་ཝ་ཏྟེ་ན ཨ་ནུ་ནཱ ཡུ་ཏྟཱ ལི་ངྒ་མྷཱ དུ་ཏི་ཡཱ ཧོ་ཏི.
ཨ་ནུ སཱ་རི་པུ་ཏྟཾ པ་ཉྙ་ཝ་ནྟོ, ཨ་ནུ་ག་ཏཱ པ་ཙྪ་ཏོ ག་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ས་བྦེ པ་ཉྙ་ཝ་ནྟོ སཱ་རི་པུ་ཏྟ་ཏོ ཧཱི་ནཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི.
༣༠༣. ཨུ་པེ་ན [ཀ. ༢༩༩; རཱུ. ༢༨༨; ནཱི. ༥༨༢, ༥༨༦; ཙཾ. ༢.༡.༥༩; པཱ. ༡.༤.༨༧].
ཧཱི་ནེ ཨུ་པེ་ན ཡུ་ཏྟཱ ལི་ངྒ་མྷཱ དུ་ཏི་ཡཱ ཧོ་ཏི.
ཨུ་པ སཱ་རི་པུ་ཏྟཾ པ་ཉྙ་ཝ་ནྟོ, ཨུ་པེ་ཙྩ ག་ཏཱ ས་མཱི་པེ ག་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཧཱི་ནཱ་ཏྭེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི.
ཨེ་ཏྠ ཙ ཨ་བྷི་ཨི་ཙྩཱ་ད་ཡོ ཀ་མྨ་པྤ་ཝ་ཙ་ནཱི་ཡཱ་ཏི ས་དྡ་ས་ཏྠེ་སུ ཝུ་ཏྟཱ. ཏ་ཏྠ པ་ཀཱ་རེ་ན ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི པ་ཝ་ཙ་ནཱི་ཡཾ, པ་ཀཱ་རོ ཙ ལ་ཀྑ་ཎི’ཏྠ་མྦྷཱུ་ཏ, ཝི་ཙྪཱ་དི་ཀོ པི་ཎྜ་ཏྠོ ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཀ་མྨནྟི བྱཱ་པ་ནཱ་དི་ཀྲི་ཡཱ, ཀ་མྨཾ པ་ཝ་ཙ་ནཱི་ཡཾ ཡེ་ཧི ཏེ ཀ་མྨ་པྤ་ཝ་ཙ་ནཱི་ཡཱ.
ཏ་ཏྠ བྱཱ་པ་ནཱ་དི་ཀྲི་ཡཱ་ཝི་སེ་ས་ཝཱ་ཙཱི་ཧི ཨུ་པ་ས་གྒེ་ཧི ས་མྦ་ནྡྷེ་ས་ཏི ཀ་མྨ་ཏྠེ དུ་ཏི་ཡཱ ཧོ་ཏི, ཨ་ས་མྦ་ནྡྷེ པ་ན ཨཱ་དྷཱ་ར, སཱ་མྱཱ་དི་ཨ་ཏྠེ་སུ ཧོ་ཏི, ལ་ཀྑ་ཎཱ་ད་ཡོ པ་ན སཱ་མ་ཏྠི་ཡ་སི་དྡྷཱ པི་ཎྜ་ཏྠཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི.
༣༠༤. ཀཱ་ལ་དྡྷཱ་ན་མ་ཙྩ་ནྟ་སཾ་ཡོ་གེ [ཀ. ༢༩༨; རཱུ. ༢༨༧; ནཱི. ༥༨༡; པཱ. ༢.༣.༥]
ཀཱ་ལ་སྶ ཝཱ ཨ་དྡྷུ་ནོ ཝཱ ད་བྦ, གུ་ཎ, ཀྲི་ཡཱ་ཧི ཨ་ཙྩ་ནྟཾ ནི་ར་ནྟ་རཾ སཾ་ཡོ་གེ ཀཱ་ལ’དྡྷཱ་ན་ཝཱ་ཙཱི་ཧི ལི་ངྒེ་ཧི པ་རཾ དུ་ཏི་ཡཱ ཧོ་ཏི.
ཀཱ་ལེ –
ས་ཏྟཱ་ཧཾ ག་ཝ་པཱ་ནཾ, མཱ་སཾ མཾ་སོ་ད་ནཾ, ས་ར་དཾ ར་མ་ཎཱི་ཡཱ ན་དཱི, ས་བྦ་ཀཱ་ལཾ ར་མ་ཎཱི་ཡཾ ན་ནྡ་ནཾ, མཱ་སཾ ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ཏི, ཝ་སྶ་ས་ཏཾ ཛཱི་ཝ་ཏི, ཏ་ཡོ མཱ་སེ ཨ་བྷི་དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏི.
ཨ་དྡྷཱ་ནེ –
ཡོ་ཛ་ནཾ ཝ་ན་རཱ་ཛི, ཡོ་ཛ་ནཾ དཱི་གྷོ པ་བྦ་ཏོ, ཀོ་སཾ ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ཏི.
ཨ་ཙྩ་ནྟ་སཾ་ཡོ་གེ་ཏི ཀིཾ? མཱ་སེ མཱ་སེ བྷུ་ཉྫ་ཏི, ཡོ་ཛ་ནེ ཡོ་ཛ་ནེ ཝི་ཧཱ་རོ.
ཨེ་ཏྠ ཙ ཀྲི་ཡཱ་ཝི་སེ་ས་ན་མྤི ཀ་ཏྟཱ་རཱ སཱ་དྷེ་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ཀ་མྨ་ག་ཏི་ཀཾ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏ་མྤི ‘ཀ་མྨེ དུ་ཏི་ཡཱ’ཏི ཨེ་ཏྠ ཀ་མྨ་ས་དྡེ་ན ག་ཡ྄ཧ་ཏི.
སུ་ཁཾ སེ་ཏི, དུ་ཀྑཾ སེ་ཏི, སཱི་གྷཾ ག་ཙྪ་ཏི, ཁི་པྤཾ ག་ཙྪ་ཏི, ད་ནྡྷཾ ག་ཙྪ་ཏི, མུ་དུཾ པ་ཙ་ཏི, ག་རུཾ ཨེ་སྶ་ཏི, ལ་ཧུཾ ཨེ་སྶ་ཏི, ས་ནྣི་དྷི་ཀཱ་ར་ཀཾ བྷུ་ཉྫ་ཏི, ས་མྤ་རི་ཝ་ཏྟ་ཀཾ ཨོ་ཏཱ་པེ་ཏི, ཀཱ་ཡ་པྤ་ཙཱ་ལ་ཀཾ ག་ཙྪ་ཏི [པཱ་ཙི. ༥༩༠], ཧ་ཏྠ་པྤ་ཙཱ་ལ་ཀཾ ག་ཙྪ་ཏི, སཱི་ས་པྤ་ཙཱ་ལ་ཀཾ ག་ཙྪ་ཏི [པཱ་ཙི. ༥༩༤-༥༩༥], སུ་རུ་སུ་རུ་ཀཱ་ར་ཀཾ བྷུ་ཉྫ་ཏི [པཱ་ཙི. ༦༢༧], ཨ་ཝ་ག་ཎྜ་ཀཱ་ར་ཀཾ བྷུ་ཉྫ་ཏི [པཱ་ཙི. ༦༢༢], པི་ཎྜུ་ཀྑེ་པ་ཀཾ བྷུ་ཉྫ་ཏི [པཱ་ཙི. ༦༢༠], ཧ་ཏྠ་ནི་དྡྷུ་ན་ཀཾ བྷུ་ཉྫ་ཏི [པཱ་ཙི. ༦༢༣], ཧ་ཏྠ་ནི་ལླེ་ཧ་ཀཾ བྷུ་ཉྫ་ཏི [པཱ་ཙི. ༦༢༨], ཙ་ནྡི་མ་སཱུ་རི་ཡཱ ས་མཾ པ་རི་ཡཱ་ཡ་ནྟི, ཝི་ས་མཾ པ་རི་ཡཱ་ཡ་ནྟི ཨི་ཙྩཱ་དི.
དུ་ཏི་ཡཱ་ཝི་བྷ་ཏྟི་རཱ་སི ནི་ཊྛི་ཏོ.
ཏ་ཏི་ཡཱ་ཝི་བྷ་ཏྟི་རཱ་སི
ཀ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ ཏ་ཏི་ཡཱ?
༣༠༥. ཀ་ཏྟུ་ཀ་ར་ཎེ་སུ ཏ་ཏི་ཡཱ [ཀ. ༢༨༦, ༢༨༨; རཱུ. ༢༩༡, ༢༩༣; ནཱི. ༥༩༡, ༥༩༤; ཙཾ. ༢.༡.༦༢-༣; པཱ. ༢.༣.༡༨].
ཀ་ཏྟ་རི ཀ་ར་ཎེ ཙ ཏ་ཏི་ཡཱ ཧོ་ཏི. ཀ་ཏྟཱ་ཏི ཙ ཀཱ་ར་ཀོ་ཏི ཙ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨེ་ཀཾ ‘‘ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྟཱ, ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཀཱ་ར་ཀོ’’ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ཀ་ཏྟུ་ཀཱ་ར་ཀོ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ དྭི་ནྣཾ པ་རི་ཡཱ་ཡ་ས་དྡཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཀྲི་ཡཾ ཨེ་ཀ་ནྟཾ ཀ་རོ་ཏི, སཱ་མཱི ཧུ་ཏྭཱ ཀ་རོ་ཏི, ཨ་ཏྟ་པྤ་དྷཱ་ནོ ཧུ་ཏྭཱ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ཏ་ཏོ ཀྲི་ཡཱ ནཱ་མ ཀ་ཏྟུ་ནོ ཨེ་ཝ བྱཱ་པཱ་རོ, ན ཨ་ཉྙེ་ས་ནྟི ཙ, ཨ་ཉྙེ པ་ན ཀྲི་ཡཱ་སཱ་དྷ་ནེ ཀ་ཏྟུ་ནོ ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཀ་ཏྟཱ ཀཱ་ར་ཀཱ ནཱ་མཱ་ཏི ཙ, ཏ་ཐཱ ཨ་ནུ་པ་ཀཱ་ར་ཀ་ཏྟཱ ཨ་ཀཱ་ར་ཀཱ ནཱ་མཱ་ཏི ཙ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ནྟཱི་ཏི.
ཏ་ཏྠ ཀ་ཏྟཱ ཏི་ཝི་དྷོ ས་ཡཾ་ཀ་ཏྟཱ, པ་ཡོ་ཛ་ཀ་ཀ་ཏྟཱ, ཀ་མྨ་ཀ་ཏྟཱ་ཏི.
ཏ་ཏྠ དྷཱ་ཏྭ་ཏྠཾ ས་ཡཾ ཀ་རོ་ནྟོ ས་ཡཾ་ཀ་ཏྟཱ ནཱ་མ, པུ་རི་སོ ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ཏི.
པ་རཾ ནི་ཡོ་ཛེ་ནྟོ པ་ཡོ་ཛ་ཀ་ཀ་ཏྟཱ ནཱ་མ, པུ་རི་སོ དཱ་སཾ ཀ་མྨཾ ཀཱ་རེ་ཏི.
ཀ་མྨ་ཀ་ཏྟཱ ནཱ་མ པ་ཡོ་ཛྫ་ཀ་ཀ་ཏྟཱ་པི ཝུ་ཙྩ་ཏི, པུ་རི་སོ དཱ་སེ་ན ཀ་མྨཾ ཀཱ་རེ་ཏི དཱ་ས་སྶ ཝཱ, ཡོ ཙ ཨ་ཉྙེ་ན ཀ་ཏཾ པ་ཡོ་གཾ པ་ཊི་ཙྩ ཀ་མྨ་བྷཱུ་ཏོ་པི སུ་ཀ་ར་ཏྟཱ ཝཱ ཀ་མྨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཝ་ཏྟུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ ཝཱ ཨ་ཛཱ་ན་ན་ཏཱ་ཡ ཝཱ ཝ་ཉྩེ་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ ཝཱ ཀ་ཏྟུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝོ་ཧ་རཱི་ཡ་ཏི, སོ ཀ་མྨ་ཀ་ཏྟཱ ནཱ་མ, ཀུ་སཱུ་ལོ ས་ཡ་མེ་ཝ བྷི་ཛྫ་ཏི, གྷ་ཊོ ས་ཡ་མེ་ཝ བྷི་ཛྫ་ཏི. ཨ་པི་ཙ སུ་ཀ་རོ ཝཱ ཧོ་ཏུ དུ་ཀྐ་རོ ཝཱ, ཡོ ཀ་མྨ་རཱུ་པ་ཀྲི་ཡཱ་པ་དེ པ་ཋ་མ་ནྟོ ཀ་ཏྟཱ, སོ ཀ་མྨ་ཀ་ཏྟཱ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ས་དྡ་རཱུ་པེ་ན ཀ་མྨ་ཉྩ ཏཾ ཨ་ཏྠ་རཱུ་པེ་ན ཀ་ཏྟཱ ཙཱ་ཏི ཀ་མྨ་ཀ་ཏྟཱ, ཀུ་སཱུ་ལོ བྷི་ཛྫ་ཏི, གྷ་ཊོ བྷི་ཛྫ་ཏི, པ་ཙྩ་ཏི མུ་ནི་ནོ བྷ་ཏྟཾ, ཐོ་ཀཾ ཐོ་ཀཾ གྷ་རེ གྷ་རེ ཨི་ཙྩཱ་དི.
ཨེ་ཏྠ ཙ ས་དྡ་ཏྠོ དུ་ཝི་དྷོ པ་ར་མ་ཏྠོ, པ་ཉྙ་ཏྟ་ཏྠོ་ཏི. ཏ་ཏྠ པ་ར་མ་ཏྠོ ཨེ་ཀ་ནྟེ་ན ཝི་ཛྫ་མཱ་ནོ་ཡེ་ཝ. པ་ཉྙ་ཏྟ་ཏྠོ པ་ན ཀོ་ཙི ཝི་ཛྫ་མཱ་ནོ་ཏི ས་མྨ་ཏོ. ཡ་ཐཱ? རཱ་ཛ་པུ་ཏྟོ, གོ་ཝི་སཱ་ཎཾ, ཙ་མྤ་ཀ་པུ་པྥ་ནྟི. ཀོ་ཙི ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནོ་ཏི ས་མྨ་ཏོ. ཡ་ཐཱ? ཝ་ཉྫྷཱ་པུ་ཏྟོ, ས་ས་ཝི་སཱ་ཎཾ, ཨུ་དུ་མྦ་ར་པུ་པྥ་ནྟི. ས་དྡོ ཙ ནཱ་མ ཝ་ཏྟི་ཙྪཱ་པ་ཊི་བ་དྡྷ་ཝུ་ཏྟཱི ཧོ་ཏི, ཝ་ཏྟ་མཱ་ནོ ཙ ས་དྡོ ཨ་ཏྠཾ ན དཱི་པེ་ཏཱི་ཏི ན་ཏྠི, ས་ངྐེ་ཏེ ས་ཏི སུ་ཎ་ནྟ་སྶ ཨ་ཏྠ་ཝི་ས་ཡཾ བུ་དྡྷིཾ ན ཛ་ནེ་ཏཱི་ཏི ན་ཏྠཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨི་ཏི ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ས་མྨ་ཏོ་པི ཨ་ཏྠོ ས་དྡ་བུ་དྡྷཱི་ནཾ ཝི་ས་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་ཛྫ་མཱ་ནོ ཨེ་ཝ ཧོ་ཏི. ཨི་ཏ་ར་ཐཱ ‘ཝ་ཉྫྷཱ་པུ་ཏྟོ’ཏི པ་དཾ སུ་ཎ་ནྟ་སྶ ཏ་ད་ཏྠ་ཝི་ས་ཡཾ ཙི་ཏྟཾ ནཱ་མ ན པ་ཝ་ཏྟེ་ཡྻཱ་ཏི, ས་དྡ་བུ་དྡྷཱི་ན་ཉྩ ཝི་ས་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་ཛྫ་མཱ་ནོ ནཱ་མ ཨ་ཏྠོ ས་དྡ་ནཱ་ནཱ་ཏྟེ བུ་དྡྷི་ནཱ་ནཱ་ཏྟེ ཙ ས་ཏི ནཱ་ནཱ ཧོ་ཏི, ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནོ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨེ་ཝཾ ས་དྡ་བུ་དྡྷི་ཝི་ས་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཉྩ ནཱ་ནཱ་བྷཱུ་ཏ་ཉྩ ཨ་ཏྠཾ པ་ཊི་ཙྩ ཀཱ་ར་ཀ་ནཱ་ནཱ་ཏྟཾ ཀྲི་ཡཱ་ཀཱ་ར་ཀ་ནཱ་ནཱ་ཏྟ་ཉྩ ཧོ་ཏི, ན པ་ན ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་མེ་ཝ ནཱ་ནཱ་བྷཱུ་ཏ་མེ་ཝ ཙ ཨ་ཏྠ་ནྟི ནི་ཊྛ་མེ་ཏྠ ག་ནྟ་བྦཾ. ཏ་སྨཱ ‘‘སཾ་ཡོ་གོ ཛཱ་ཡ་ཏེ’’ ཨི་ཙྩཱ་དཱི་སུ ས་དྡ་བུ་དྡྷཱི་ནཾ ནཱ་ནཱ་ཏྟ་སི་དྡྷེ་ན ཨ་ཏྠ་ནཱ་ནཱ་ཏྟེ་ན དྭི་ནྣཾ ས་དྡཱ་ནཾ དྭི་ནྣཾ ཨ་ཏྠཱ་ན་ཉྩ ཀྲི་ཡཱ་ཀཱ་ར་ཀ་ཏཱ་སི་དྡྷི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ཏི.
ཀ་ཡི་ར་ཏེ ཨ་ནེ་ནཱ་ཏི ཀ་ར་ཎཾ, ཀྲི་ཡཱ་སཱ་དྷ་ནེ ཀ་ཏྟུ་ནོ ས་ཧ་ཀཱ་རཱི་ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཏཾ དུ་ཝི་དྷཾ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀ་ཀ་ར་ཎཾ, བཱ་ཧི་ར་ཀ་ར་ཎ་ནྟི.
ཏ་ཏྠ ཀ་ཏྟུ་ནོ ཨ་ངྒ་བྷཱུ་ཏཾ ཀ་ར་ཎཾ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀཾ ནཱ་མ, པུ་རི་སོ ཙ་ཀྑུ་ནཱ རཱུ་པཾ པ་སྶ་ཏི, མ་ན་སཱ དྷ་མྨཾ ཝི་ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཧ་ཏྠེ་ན ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ཏི, པཱ་དེ་ན མ་གྒཾ ག་ཙྪ་ཏི, རུ་ཀྑོ ཕ་ལ་བྷཱ་རེ་ན ཨོ་ཎ་མ་ཏི.
ཀ་ཏྟུ་ནོ བ་ཧི་བྷཱུ་ཏཾ བཱ་ཧི་རཾ ནཱ་མ, པུ་རི་སོ ཡཱ་ནེ་ན ག་ཙྪ་ཏི, ཕ་ར་སུ་ནཱ [པ་ར་སུ་ནཱ (ས་ཀྐ་ཏ་ག་ནྠེ་སུ)] ཚི་ནྡ་ཏི, རུ་ཀྑོ ཝཱ་ཏེ་ན ཨོ་ཎ་མ་ཏི.
༣༠༦. ས་ཧ་ཏྠེ་ན [ཀ. ༢༨༧; རཱུ. ༢༩༦; ནཱི. ༥༩༢; ཙཾ. ༢.༡.༦༥; པཱ. ༢.༣.༡༩].
ས་ཧ་ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠོ ཡ་སྶ སོ་ཏི ས་ཧ་ཏྠོ, ས་ཧ་ཏྠེ་ན ས་དྡེ་ན ཡུ་ཏྟཱ ལི་ངྒ་མྷཱ ཏ་ཏི་ཡཱ ཧོ་ཏི. ས་ཧ་ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠོ ནཱ་མ ས་མ་ཝཱ་ཡ་ཏྠོ.
སོ ཏི་ཝི་དྷོ ད་བྦ་ས་མ་ཝཱ་ཡོ, གུ་ཎ་ས་མ་ཝཱ་ཡོ, ཀྲི་ཡཱ་ས་མ་ཝཱ་ཡོཏི. པུ་ཏྟེ་ན ས་ཧ དྷ་ན་ཝཱ པི་ཏཱ, པུ་ཏྟེ་ན ས་ཧ ཐཱུ་ལོ པི་ཏཱ, པུ་ཏྟེ་ན ས་ཧ ཨཱ་ག་ཏོ པི་ཏཱ. ས་ཧ, ས་དྡྷིཾ, ས་མཾ, ནཱ་ནཱ, ཝི་ནཱ་ཨི་ཙྩཱ་དི་ཀོ ས་ཧ་ཏྠ་ས་དྡོ ནཱ་མ.
ནི་སཱི་དི བྷ་ག་ཝཱ ས་དྡྷིཾ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷེ་ན [མ་ཧཱ་ཝ. ༥༩], ས་ཧ་སྶེ་ན ས་མཾ མི་ཏཱ [སཾ. ནི. ༡.༣༢], པི་ཡེ་ཧི ནཱ་ནཱ་བྷཱ་ཝོ ཝི་ནཱ་བྷཱ་ཝོ [དཱི. ནི. ༢.༡༨༣, ༢༠༧], ས་ངྒྷོ ས་ཧ ཝཱ ག་གྒེ་ན ཝི་ནཱ ཝཱ ག་གྒེ་ན ཨུ་པོ་ས་ཐཾ ཀ་རེ་ཡྻ [མ་ཧཱ་ཝ. ༡༦༧].
༣༠༧. ལ་ཀྑ་ཎེ [རཱུ. ༡༤༧ པི་ཊྛེ; ནཱི. ༥༩༨; ཙཾ. ༢.༡.༦༦; པཱ. ༢.༣.༢༡].
ལ་ཀྑ་ཎཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཨི་ཏྠ་མྦྷཱུ་ཏ་ལ་ཀྑ་ཎཾ, ཏ་སྨིཾ ཏ་ཏི་ཡཱ ཧོ་ཏི.
ཨ་སྶུ་པུ་ཎྞེ་ཧི ནེ་ཏྟེ་ཧི, པི་ཏ་རཾ སོ ཨུ་དི་ཀྑ་ཏི [ཛཱ. ༢.༢༢.༢༡༢༣]. བྲ་ཧྨ་བྷཱུ་ཏེ་ན ཨ་ཏྟ་ནཱ ཝི་ཧ་ར་ཏི [ཨ. ནི. ༣.༦༧], ཨ་ས་མྦྷི་ནྣེ་ན ཝི་ལེ་པ་ནེ་ན རཱ་ཛཱ་ན་མ་ད་ཀྑི, ཏི་ད་ཎྜ་ཀེ་ན པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀ་མ་ད་ཀྑི, ཨཱུ་ན་པ་ཉྩ་བ་ནྡྷ་ནེ་ན པ་ཏྟེ་ན ཨ་ཉྙཾ པ་ཏྟཾ ཙེ་ཏཱ་པེ་ཏི [པཱ་རཱ. ༦༡༢ (ཐོ་ཀཾ ཝི་ས་དི་སཾ)], བྷི་ཀྑུ པཱ་སཱ་དི་ཀེ་ན ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟེ་ན པ་ཊི་ཀྐ་ནྟེ་ན ཨཱ་ལོ་ཀི་ཏེ་ན ཝི་ལོ་ཀི་ཏེ་ན ས་མི་ཉྫི་ཏེ་ན པ་སཱ་རི་ཏེ་ན གཱ་མཾ པི་ཎྜཱ་ཡ པཱ་ཝི་སི, སཱ ཀཱ་ལཱི༹ དཱ་སཱི བྷི་ནྣེ་ན སཱི་སེ་ན ལོ་ཧི་ཏེ་ན ག་ལ་ནྟེ་ན པ་ཏི་ཝི་སྶ་ཀཱ་ནཾ ཨུ་ཛ྄ཛྷཱ་པེ་སི [མ. ནི. ༡.༢༢༦], ཨུ་ཀྑི་ཏྟ་ཀཱ་ཡ ཨ་ནྟ་ར་གྷ་རེ ག་ཙྪ་ནྟི [པཱ་ཙི. ༥༨༤], པ་ལླ་ཏྠི་ཀཱ་ཡ ཨ་ནྟ་ར་གྷ་རེ ནི་སཱི་ད་ནྟི [པཱ་ཙི. ༥༩༩].
ཨ་ངྒ་ཝི་ཀཱ་རོ་པི ཨི་དྷ ས་ངྒ་ཡ྄ཧ་ཏི [ཀ. ༢༩༡; རཱུ. ༢༩༩; ནཱི. ༦༠༣], ཨ་ཀྑི་ནཱ ཀཱ་ཎཾ པ་སྶ་ཏི, ‘ཨ་ཀྑཱི’ཏི ཨི་དཾ ‘ཀཱ་ཎ’ནྟི པ་དེ ཝི་སེ་ས་ནཾ, ཝི་ཀ་ལེ་ན ཙ་ཀྑུ་ཨ་ངྒེ་ན སོ ཀཱ་ཎོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ཧ་ཏྠེ་ན ཀུ་ཎིཾ པ་སྶ་ཏི, པཱ་དེ་ན ཁ་ཉྫཾ པ་སྶ་ཏི.
༣༠༨. ཧེ་ཏུ་མྷི [ཀ. ༢༨༩; རཱུ. ༢༩༧; ནཱི. ༦༠༡].