ཚ་ཊྛ་ཀ་ཎྜ
༡. ཝ་ཏྟ
ཏ་ད་ཏྠ་སྶེ་ཝཱ་ཏི ཏ་སྶ ཀྲི་ཡ་ཏྠ་སྶ. ཡོ ཀི་རི་ཡཱ་ས་ངྑཱ་ཏོ ཨ་ཏྟོ ཏ་སྶེ་ཝ. ཨེ་ཏེ་ན ཨཱ་དྷཱ་ར་མེ་ཏཾ ཀྲི་ཡ་ཏྠ་སྶཱ་ཏི ཉཱ་པེ་ཏི. ན་ཧི་ཙྩཱ་དི་ནཱ ཏ་ད་ཏྠ་སྶེ་ཝ ཝི་སེ་ས་ནེ ཀཱ་ར་ཎ་མཱ་ཧ. སུ་ཏྟཾ་ཝི་ནཱ་ཏི་པ་རེ་སཾ་ཝི་ཡ སུ་ཏྟཾ ཝི་ནཱ. ཏཱ་པི ཝ་ཏྟ་མཱ་ནེ་ཡེ་ཝ བྷ་ཝི་སྶ་ནྟཱི་ཏི ཨི་མི་ནཱ ཝ་ཏྟུ་མི་ཊྛ་ཏྟཱ་ཏི ཨེ་ཏྠ སེ་ས་ཝ་ཙ་ན་མ་ཝ་བོ་དྷེ་ཏི. ཨེ་ཝ་ཀཱ་རེ་ནཱ (ཏི ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་སྶེ་ཝཱ་ཏི ཨེ་ཏྠ ཨེ་ཝ་ས་དྡེ་ན.) ཏ་བྦི་ཝ་ཙྪཱ་ཏི ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ཝ་ཙ་ནི་ཙྪཱ.
ཏཾ་ས་མཱི་པ་སྶཱ་ཏི ཨེ་ཏྠ ཏ་ས་དྡེ་ན མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པ་སྶ སུ་བྷ་དྡ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནུ་སྶ་ར་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏོ མ་ར་ཎ་པྤ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ དུ་ཀྑཱ་ནུ་བྷ་ཝ་ས་ངྑཱ་ཏོ ཙ ཀི་རི་ཡཱ་ཝི་སེ་སོ པ་རི་གྒ་ཧི་ཏོ, ཏེ ཝཱ ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཝི་སེ་སཱ་ཏི ཏེ་ས་མུ་བྷི་ནྣ་མཱ་ས་ནྣཱ་ནི ཀ་མེ་ན ཨ་དྷ་མྨ་དཱི་པ་ན་མ་ར་ཎཱ་ནི, ཏེ་ནཱ་ཧ-དཱི་པ་ན མ་ར་ཎཱ་ན་མཱ་ས་ནྣ་ཏྟཱ’ཏི. ཨེ་ཝཾ མ་ཉྙ་ཏེ ‘‘ཏ་ཀྐཱ་ལ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཝི་སེ་ས་སྶ དཱི་པ་ན་མ་ར་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཏཾ་ས་མཱི་པ་ཏཱ་ཝི་པི ཀི་རི་ཡ་ནྟ་རཾ ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཏཾ་སཱ་མཱི་པྱཾ ག་ཡ྄ཧ་ཏི, ཡ་ཐཱ (ག་ངྒཱ་ས་མཱི་པོ) དེ་སོ ག་ངྒཱ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི ཏ་ཏོ ‘ག་ངྒཱ་ཡཾ གཱ་ཝོ’ཏི སི་ཡཱ’’ཏི. པུ་རེ ཨི་ཙྩཱ་དི་ནཱ པ་ཀྑ་ནྟ་རཾ ཝི་ར་ཙི་ཏཾ ཝུ་ཏྟི་ཀཱ་རེ་ན, ཏ་དུ་པ་ད་སྶེ་ཏུཾ མུ་ཁ་ཡ་ཏི ‘ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ’ ཨི་ཙྩཱ་དི.
ཀི་རི་ཡཱ་ཀཱ་ལོ་ཏི ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཀཱ་ལོ. ཨ་ཝ་སི་སྶ་ཏཱི་ཏི པུ་རེ་པུ་རཱ་ས་དྡེ་ཧི དཱི་པི་ཏ་ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཀཱ་ལ་ཏོ ཨ་ཝ་སི་སྶ་ཏི. ཀི་རི་ཡཱ ཀཱ་ལེ་ཏི དཱི་པ་ན་མ་ར་ཎ་ཀི་རི་ཡཱ་ཀཱ་ལེ. ཏ་སྶཱ་ཏི དཱི་པ་ན་མ་ར་ཎ་སྶ. ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ཏྟཱ་ཏི ཨེ་ཏྠ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནེ་ཡེ་ཝ བྷ་ཝི་སྶ་ནྟཱི་ཏི སེ་སོ. ཨ་ནེ་ནཱ་ཏི པུ་རེ་ཙྩཱ་དི་ཝུ་ཏྟི་ཝ་ཙ་ནེ་ན. པུ་རེ་པུ་རཱ་ས་དྡེ་ཧི ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཀཱ་ལཱ་ཝ་ག་མེ ས་ཏི དི་པྤ་ཏི མ་ར་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཏྠ དཱི་པ་ན་མ་ར་ཎ་ཀི་རི་ཡཱ་ཀཱ་ལོ མུ་ཁྱེ ཏ་དཱ ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི་ཨཱ་ཧ- ‘མུ་ཁྱཾ ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ཏྟ་མཱ་ཧེ’ཏི. པུ་ན པ་ཀྑ་ནྟ་ར་མུ་པ་ནཱི་ཏཾ ཀཱ་ལེ་ཙྩཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟི་ཀཱ་རེ་ན, ཏ་མུ་པ་ད་སྶེ་ཏུཾ མུ་ཁ་མཱ་ཝ་ཏྟ་ཡ་ཏི ‘ཨ་ནཱ་ག་ཏེ’ཙྩཱ་དི.
ཝུ་ཏྟི་ཡཾ ཀཱ་ལ་བྱ་ཏྟ་ཡོ་ཏི ཀཱ་ལཱ་ཏི་ཝ་ཏྟ་ནཾ, ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ཀཱ་ལཱ་ཏི་ཀྐ་མེ་ན ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཀཱ་ལེ་པི བཱ་ཧུ་ལ་ཀཱ་ཏྱཱ་ད་ཡོ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏ་དེ་ཝ ས་མ་ཏྠེ་ཏི ‘བྷ་ཝ་ནྟེ་ཝ’ཨི་ཙྩཱ་དི་ནཱ. ཏྱཱ་ད་ཡོ་ཏཱི་མི་ནཱ ས་བྦེ་སཾ ཨཱ་ཁྱཱ་ཏི་ཀཱ་ནཾ ག་ཧ་ཎཾ. ལ་སྶ དཱི་གྷོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ས་ཀྐ་སྶ ས་ཧ་བྷཱ་ཝཾ ག་མི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
༣. ནཱ་མེ
པ་ཊི་ཛཱ་ནི་སྶ་ནྟཱི་ཏི ཝ་ཏྟ་མཱ་ནེ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཝ་ཙ་ནཾ, པ་ཊི་ཛཱ་ན་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་ཏ་ར་མྤ་ན བྷཱུ་ཏེ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་སི, ཀ་རི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཀ་རི, ཙེ་ཏེ སྶ་སཱི་ཏི ཙེ་ཏི་ཏཱ ཨ་སི, བྷུ་ཉྫི་སྶ་སཱི་ཏི བྷུ་ཉྫི་ཏཱ ཨ་སི. ཨ་ནོ་ཀ་པྤ་ནཱ ཨ་སྶ་དྡྷཱ. ཨ་མ་རི་ས་ནཾ ཨ་ཀྑ་མཱ. ཨི་མི་ནཱ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠི་ཝ་ཙ་ནེ ཨུ་པ་པ་དེ ཀོ་དྷཱ ས་དྡྷཱ་སུ ག་མྨ་མཱ་ནེ་སྭ-ས་ཏཱི་པི ཝ་ཙ་ན་ནྟ་རེ ཨི་མི་ནཱ་ཝ སཱ་མ་ཉྙ་ཝ་ཙ་ནེ་ན སི་དྡྷ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ག་ར་ཧཱ་ཝ་མཱ་ཏི ཏ་སྶ ཧེ་ཏུ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏ་ཐཱ་ཧི་ཙྩཱ་དི་ནཱ ག་ར་ཧཱ་ཝ་ག་མ་མེ་ཝ ས་མ་ཏྠེ་ཏི. ཨ་ཏྠི་ནཱ་མ ཨཱི་དི་ས་ནྟི [ཨ་ཏྠི་ནཱ་མཱ་ཏི (པོ་ཏྠ་ཀེ)] ཨཱ་བྷི་དོ་སི་ཀ་སྶ ཀུ་མྨཱ་ས་སྶ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ནཾ ཝི་ཛྫ་ཏེ ནཱ་མཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་མྤི ཏཾ ཨ་ས་དྡ་ཧ་ནྟོ ཨ་མ་རི་ས་ནྟོ ཨེ་ཝཾ ཝ་ད་ཏི. ན་ཏྠཱི་ཏི མ་ཉྙེ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ, ཏེ་ནཱ་ཧ- ‘པ་ཙྩ་ཀྑ་མ་པཱི’ཏི [ཨཱི་དི་ས་མྤཱི་ཏི] ཨཱ་དི. ཡོ་པཱི་ཏི ས་དྡ་སྶ སོ་པཱི་ཏི ཏ་ས་དྡེ་ན ས་མྦ་ནྡྷོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏྠེ་ཏི ཝུ་ཏྟ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏྠོ ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་པ་ཀྑ་ཏྟ་ཡེ་པི ད་ཊྛ་བྦོ.
ན་ནུ ཨ་ཏྠི་ནཱ་མ ཏཱ་ཏཱ་ཏི ཨེ་ཏྟ་ཀེ ཝུ་ཏྟེ པ་ཋ་མོ ཨ་ཏྠི་ནུ་ཁོ་ཙྩཱ་དི་ཀོ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ་ཏི ས་དྡ་པ་རི་ཡ་ནྟོ ཙ, དུ་ཏི་ཡོ ཨ་ཏྠི་ནུ་ཁོ་ཙྩཱ་དི་ཀོ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ་ཏི ས་དྡ་པ་རི་ཡ་ནྟོ ཙ ཏ་ཏི་ཡོ ཨ་ཏྠི་མ་ཉྙེ་ཙྩཱ་དི་ཀོ ཛི་གུ་ཙྪ་ནེ་ཡྻ་ནྟི ས་དྡ་པ་རི་ཡ་ནྟོ ཙ ཝ་ཙ་ན་པྤ་བ་ནྡྷོ ཀ་ཐཾ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི མ་ན་སི ནི་དྷཱ་ཡཱ་ཧ- ‘སོ་པ་ནཱ’ཏི་ཨཱ་དི. ཨི་མི་ནཱ་ཏི ‘ཨ་ཏྠི་ཡེ་ཝི་ཧཱ་པི ནི་ནྡཱ་ཝ་ག་མོ’ཏི ཝ་ཙ་ནེ་ན. ཋཱ་ན་བྷོ་ཛ་ནེ ག་ར་ཧ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཝུ་ཏྟཾ ས་ཀྐ་ཏཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན. ནི་སྶཱ་ཡ་ནི་སྶཱ་ཡཱ་ཏི ཡ་ཏྠ བྷ་ག་ཝཱ ནི་སི་ནྣོ ཏཾ ཋཱ་ནཾ ནི་སྶཱ་ཡ ནི་སྶཱ་ཡ.
༤. བྷཱུ་ཏེ
ཀི་རི་ཡཱ་རཱུ་པེ་ཏི ཀི་རི་ཡཱ་ས་བྷཱ་ཝེ, ཨེ་ཝ་མ་ཉྙ་ཏྲཱ་པཱི་ཏི ཨ་ག་མི ཨ་ག་མི་ཏྠཱ་ཏཱི་མེ་ཧི ཨ་ཉྙ་ཏྲ ཨ་ག་མུཾ ཨི་ཙྩཱ་དི་ཀེ ཨ་ག་མོ་ཙྩཱ་དི་ཀེ ཙ. ཨ་ནུ་ད་རཱ ཨ་ལོ་མི་ཀཱ་ཏི ས་ནྟ་མ་པྱུ་ད་རཱ་དི་ཀཾ མ་ཧ་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝ་པ་ཊི་པཱ་ད་ནཱ་ཡ བ་ཧུ་ཏྟཱ བྷཱ་ཝ་པ་ཊི་པཱ་ད་ནཱ་ཡ ཙ ན ཝ་ཏྟུ་མི་ཙྪཱི་ཡ་ཏེ.
༥. ཨ་ན
ཨ་ཉྙ་པ་ད་ཏྠ་ཝུ་ཏྟི་ཡཱ་ཏི ཝུ་ཏྟ་མ་ཉྙ་པ་ད་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི ‘ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་ལ་ཀྑ་ཎོ’ཙྩཱ་དི་ནཱ. ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་ལ་ཀྑ་ཎོ་ཏི་ཝུ་ཏྟི་ཀཱ་རེ་ན ‘‘ཨཱ་ཉཱ་ཡྻཱ’’ཙྩཱ་དི་ནཱ ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་ལ་ཀྑ་ཎོ. ཨ་ནྟོ་ཀ་ཏྭཱ་ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨཱ་ས་དྡ་སྶཱ་བྷི་ཝི་དྷི་མྷི པ་ཝ་ཏྟི་མཱ་ཧ. ཨ་ཧ་རུ་བྷ་ཡ་ཏ་ཌྜྷ་ར་ཏྟཾ ཝཱ་ཏི ཨེ་ཏྠ ཝཱ་ས་དྡོ པ་ཀྑ་ནྟ་རེ. ཨ་ཌྜྷ་ར་ཏྟ་ས་དྡེ་ན ར་ཏྟི་ཡཱ ཙ་ཏུ་ཏྠོ བྷཱ་གོ-ཏྲ ཝ་ཏྟུ་མི་ཊྛོ, ཨ་ཧོ ཙ ཏ་སྶ ཨ་ཌྜྷ་ར་ཏྟ་ཉྩཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་མ་སྶཱ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཏྠ་མཱ་ཧ- ‘ཨ་ཏཱི་ཏེ་ཙྩཱ་དི. ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡཾ ཝི་ཝ་ར་ཏི‘ཨ་ཡ’མི་ཙྩཱ་དི་ནཱ. པ་ཉྩ་ཡཱ་མོ་ཏི ཨ་ཏཱི་ཏཱ་ཡ ར་ཏྟི་ཡཱ པ་ཙྪི་མ་པ་ཉྩ་ཙ་ཏྟཱ་ལཱི་ས་ཝི་ནཱ་ཌི་ཀཱ་དྷི་ཀ་གྷ་ཊི་ཀཱ་ཏྟ་ཡཾ ཨ་ནཱ་ག་ཏཱ་ཡ པུ་རི་མ་པ་ཉྩ་ཙ་ཏྟཱ་ལཱི་ས་ཝི་ནཱ་ཌི་ཀཱ་དྷི་ཀ་གྷ་ཊི་ཀ་ཏྠ་ཡ་ཉྩེ་ཏི ཨ་ཌྜྷཱ་དྷི་ཀ་ས་ཏྟ་གྷ་ཊི་ཀཱ་པ་རི་མཱ་ཎོ ཨེ་ཀོ ཡཱ་མོ ཨ་ཧ་སྶ ཙ་ཏྟཱ་རོ་ཏི པ་ཉྩ ཡཱ་མཱ པ་ཧཱ་རཱ ཨ་སྶཱ་ཏི པ་ཉྩ་ཡཱ་མོ.
ག་ཏཱ་ཡ་པ་ཙྪི་མོ ཡཱ་མོ, པ་ཙྪི་མ་དྡྷ་མི་མ་སྶ ཝཱ;
པ་ཧཱ་རོ-ནཱ་ག་ཏཱ་ཡཱ་དཱི, ཏ་ད་དྡྷ་མ་པི ཝཱ ཏ་ཐཱ.
ཝུ་ཏྟ་ཀཱ་ལཱ་ཝ་དྷི མ་ཛ྄ཛྷོ, ཀཱ་ལོ སོ-ཛྫ་ཏ་ནོ མ་ཏོ;
ཏ་ནྣི་སེ་དྷེ་ན ཡོ་ཏྭ་ཉྙོ, སོ-ན་ཛྫ་ཏ་ནོ མ་ཏོ.
ཨ་ག་མ་ཏྠཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨ་ཨཱི་སྶ་ཨཱ་དཱི་ནཾ ས་མྦ་ནྡྷི་བྱ་ཉྫ་ན་སྶཱ་བྷཱ་ཝཱ ན ཨི་ཉ. བྱཱ་མི་སྶེ་པཱི་ཏི ཨ་ཛྫ་ཏ་ན་མི་སྶེ་པི བྷཱུ་ཏེ. ན་ཉྶ་མཱ་ས་ནི་སྶ་ཡེ བྱཱ་མི་སྶེ ཡ་ཐཱ པ་པྤོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ- ‘པ་རི་ཡུ་དཱ་སེ་ཏཱ་ཝེ’ཙྩཱ་དི.
ཨ་ཛྫ་ཏ་ན་ནི་སྶ་ཡོ་ཏི བྱཱ་མི་སྶེ ཨ་ཛྫ་ཏ་ན་བྷཱ་གཱི་ནི་སྶ་ཡོ. ཨ་ཏྠུ་ཏི པ་ཉྷེ ཏུ ཏ་ད་ཉྙ་ནི་སྶ་ཡོ་ཏི བྱཱ་མི་སྶེ་ཡེ་ཝ ཏ་ཏོ ཨ་ཛྫ་ཏ་ན་ཏོ ཨི་ཏ་རཱ་ན་ཛྫ་ཏ་ན ནི་སྶ་ཡོ ཨ་ཉྙ་ཏྲཱ་ཏི བྱཱ་མི་སྶ་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཏྲ བྷཱུ་ཏ་ཀཱ་ལེ. པ་ས་ངྒོ་ཏི ཨཱ ཉུ་ཨཱ་དཱི་ནཾ པ་ས་ངྒོ. ཨ་ཛྫ་ཧི་ཡྻོ་ཝཱ་ཏི བྱཱ་མི་སྶ་ཏཱ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ.
༦. པ་རོ
ས་མཱ་སོ་ཏི ཚ་ཊྛཱི་ས་མཱ་སོ ཀཱ་ར་ཀ་ས་མཱ་སོ ཝཱ. ནི་པཱ་ཏ་ན་ཏཱ ཙཱ་སྶ ཝི་སེ་ས་ཏོ་ཏི. ཨེ་ཏ་ཉྩཱ་ཏི པ་རོ་ཀྑེ་ཏི ཨེ་ཏ་ཉྩ. ཀྲི་ཡ་ཏྠ་སྶ ཨུ་པཱ་དྷི ཝི་སེ་ས་ནཾ ཀྲི་ཡ་ཏྠོ་པཱ་དྷི, ཏ་སྶ ཀྲི་ཡ་ཏྠོ་པཱ་དྷི་ནོ བྷཱུ་ཏཱ ན་ཛྫ་ཏ་ན་སྶ སཱ་དྷ་ན་དྭཱ་རེ་ན ཝི་སེ་ས་ནཾ, ན ཏཱུ་ཛུ་ཀཾ་ཏྱ་ཏྠོ. ཀ་སྨཱ ནོ་ཛུ་ཀཾ ཝི་སེ་ས་ནཾ ཏྱཱ་ཧ ‘བྱ་ཝ་ཙྪེ་ཛྫཱ་བྷཱ་ཝཱ’ཏི. ཏ་མེ་ཝ ཕུ་ཊ་ཡི་ཏུ་མཱ་ཧ- ‘ཏ་ཐཱ་ཧི’ཙྩཱ་དི.
སཱ་དྷི་ཡ་མཱ་ནཱ་ཏི ཨི་མི་ནཱ དྷཱ་ཏྭ་ཏྠ་སྶཱ་པ་རི་ནི་པྥ་ནྣ་ཏཾ བོ་དྷེ་ཏི. ཏེ ས་ནྟི ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཾ. ས་ནྟོ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནོ ཝི་ས་ཡོ ཡེ་སཾ ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཾ ཏེ ས་མྦྷཱ་ཝོ ཏ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ. ནེ་ཏི པ་ཊི་སེ་དྷེ, སཱ་དྷ་ན་དྭཱ་རེ་ན ཝི་སེ་ས་ན་ཏྟེ བྱ་ཝ་ཙྪེ་ཛྫ་ས་བྦྷཱ་ཝཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་དོ་སོ ན བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. དོ་སཱ བྷཱ་ཝ་མེ་ཝ ད་སྶེ་ཏུ་མཱ་ཧ- ‘ཡ་སྶི’ཙྩཱ་དི. ཡ་སྶཱ་ཏི དྷཱ་ཏྭ་ཏྠ་སྶ. ཏ་ཏྠཱ་ཏི ཏ་སྨིཾ ཨ་པྤ་ཙྩ་ཀྑེ དྷཱ་ཏྭ་ཏྠེ. ཀཱ་ར་ཀཱ་ནཾ ས་ཏྟི་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ སཱ་པི ཨ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ ཝཱ་ཏི ཙོ་དེ་ཏི ན་ནུ་ཙེ་ཙྩཱ་དི་ནཱ. ཨ་ས་ཏྟོ་ཏི ཨ་ས་མ་ཏྠོ.
ཨ་ཏྟཱ་ནཱ་མ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཙྩ་ཀྑོ་ཏི ཏ་བྦི་ས་ཡེ ཨ་མྷ་ཀཱ་ར་ཀ་སྶ ཝི་དྷཱ་ན་མ་ཡུ་ཏྟ་ནྟི མ་ན་སི ནི་དྷཱ་ཡ ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ ཝུ་ཏྟི་ཀཱ་རེ་ན, ཏ་མུ་པ་ད་སྶེ་ཏུ་མཱ་ཧ- ‘ན་ནུ་ཙེ’ཙྩཱ་དི. ཨ་ཏྟ་བོ་དྷ་ནཱི་ཡཱ་པི ཧི ཀི་རི་ཡཱ ཡ་དཱ ཙི་ཏྟ་ཝི་ཀྑེ་པ་ཏོ ནོ་པ་ལ་ཀྑཱི་ཡ་ཏེ, ཏ་དཱ་ཡཾ པ་རོ་ཀྑཱ བྷ་ཝ་ཏི, ཏེ་ནུ་ཏྟ་མ་ཝི་ས་ཡེ་པི པ་རོ་ཀྑ་བྷཱ་ཝོ ཏ་སྶཱ བྷ་ཝ་ཏྭེ་ཝ. ཛཱ་ག་ར་ཏོ་པི ཡ་དཱ མ་དཱ མ་ནོ་བྱཱ་ཏ་ངྒ་ཏོ ཨ་ནུ་པ་ལ་དྡྷི, ཏ་དཱ་པི བྷ་ཝ་ཏྱེ་ཝེ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ བྱཱ་ས་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨ་བྷི་ནི་བྦ་ཏྟི་ཀཱ་ལེ་ཏི ཀི་རི་ཡཱ ནི་བྦ་ཏྟི་ཀཱ་ལེ, ‘སུ་ཏྟོ-ཧཾ ཀིཾ ཝི་ལ་ལཱ་པ, མ་ཏྟོ-ཧཾ ཀིཾ་ཝི་ལ་ལཱ་པེ’ཏི ཨི་ད་མ་ཏྲོ་དཱ་ཧ་ར་ཎཾ. ཙི་ཏྟ ཙི་ཀྑེ་པ་ཝི་ས་ཡ་པྤ་ད་སྶ་ནཱ་ཡེ་ཏྠ སུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཾ.
༧. ཨེ་ཡྻཱ
ཨེ་ཡྻཱ་དོ་ཏཱི་མི་ནཱ ཨེ་ཡྻཱ་དྱ་ཏྠོ ག་ཧི་ཏོ་ཏི བོ་དྷེ་ཏུཾ ཡེ་ནེ་ཙྩཱ་དི་ཀཾ ཝུ་ཏྟཾ. ནི་མི་ཏྟ་ས་དྡཱ་པེ་ཀྑཱ་ཡ ཏ་ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦེ ཝི་ས་ཡ་ས་དྡཱ་པེ་ཀྑཱ་ཡ་སོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ས་ནྟི ཨེ་ཡྻཱ་དཱི་ནཾ. ཝི་ས་ཡཾ ད་སྶེ་ཏི ‘ཧེ་ཏུ་ཕ་ལེ་སྭི་ཙྩཱ་དི་ཀོ’ཏི. ཨཱ་དི་ས་དྡེ་ན པ་ཉྷ་པ་ཏྠ་ནཱ་ད་ཡོ ག་ཧི་ཏཱ. ཨ་ཐཱ་ཏྲ ཀྲི་ཡ་གྒ་ཧ་ཎཱ་བྷཱ་ཝེ ཀྲི་ཡཱ་ཏི་པ་ཏྟི་ཡ་ནྟི ཀ་ཐཾ ལ་བྦྷ་ཏི་ཙྩཱ་ཧ- ‘ཀྲི་ཡཱ་ཏི པ་ཏྟི་ཡ’ནྟི ཨཱ་དི. ཀྲི་ཡཱ་ཏི་པ་ཏྟི་ཡ་ནྟི ཝི་ཝ་ར་ཎཾ ཀ་ཏ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ.
ཨ་བྷི་དྷེ་ཡྻ་དྭཱ་རེ་ནཱ་ཏི ཀི་རི་ཡཱ་ས་ངྑཱ་ཏ་ཨ་ཏྠ་མུ་ཁེ་ན, པ་ཀ་ཏ་ཀྲི་ཡ་ཏྠ ཝི་སེ་ས་ན་ཏྟཱ་ཏི ཀྲི་ཡ་ཏྠཱ་དྷི་ཀཱ་ར་ཏོ ཨ་དྷི་ཀ་ཏ་སྶ དྷཱ་ཏུ་སྶ ཝི་སེ་ས་ན་ཏྟཱ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི ‘‘ཨ་ཏི་པ་ཏྟི་ཡ་ནྟི ཨ་དྷི་ཀ་ཏ་ཀྲི་ཡ་ཏྠ་ཝི་སེ་ས་ནཾ, ཝི་སེ་ས་ན་ཉྩ ཧོ་ནྟཾ ནོ་ཛུ་ཀཾ བྷ་ཝི་ཏུ་མ་ར་ཧ་ཏི ཀི་ཉྩ་ར་ཧི ཨ་བྷི་དྷེ་ཡྻ་དྭཱ་རེ་ན, ཏ་ཐཱ་ཧི ཨ་ཏི་པ་ཏ་ནཾ ནཱ་མ ཀྲི་ཡཱ་ཡ ཧོ་ཏི, ན ཀྲི་ཡ་ཏྠ་སྶ ཨ་ཡུ་ཛྫ་ན་ཏོ, ཏ་སྨཱ ཨ་ཏི་པ་ཏྟི་ཡ་ནྟི་ཝུ་ཏྟེ་ཀྲི་ཡཱ་ཏི་པ་ཏྟི ཡ་ནྟི ཨི་དཾ ཀྲི་ཡ་ཏྠ་ཝི་སེ་ས་ནཾ ཧོ་ནྟཾ ཨ་བྷི་དྷེ་ཡྻ་དྭཱ་རེ་ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཀྲི་ཡཱ་ཏི་པ་ཏྟི་ཡ་ནྟི ཝི་ཝ་ར་ཎཾ ཀ་ཏ’’ནྟི. ཝི་དྷུ་ར་པྤ་ཙྩ་ཡོ་པ་ནི་པཱ་ཏ་ཏོ་ཏི ཝི་རུ་དྡྷ་པྤ་ཙྩ་ཡ་ས་མ་ཝཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཀཱ་ར་ཎ་ཝེ་ཀ་ལླ་ཏོ་ཝཱ་ཏི ཧེ་ཏུ་མ་ཏོ ཕ་ལ་སྶ ཡོ ཧེ་ཏུ ཏ་སྶ ཝི་ཀ་ལ་ཏྟེ་ན. ཏ་ཏྲེ་ཏཱི་མ་སྶ ཨ་ཏྠོ ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ཝི་ས་ཡེ་ཏི. ཀྲི་ཡཱ་ཏི་པ་ཏྟི་ཡ་ནྟི བྷཱུ་ཏཱ་དི ཀྲི་ཡཱ་ཏི་པ་ཏྟི་ཡཾ. ལི་ངྒ་ཏོ་ཏི ནི་མི་ཏྟེ་ན. ག་མ་ཀེ་ན ལི་ངྒེ་ན ག་མྨཱ་ཡཱ་ཏི་པ་ཏྟི་ཡཱ བུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཀཱ་ལཾ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནོ ཀཱ་ལོ ན ཏི་ཊྛ་ཏི ཨ་ཏི་ཀྐ་མ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ- ‘ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ཏཱ་ཡ བྱ་ཏི་ཀྐ་མཱ’ཏི. ཏ་དེ་ཝ ཕུ་ཊ་ཡ་ཏི ‘ས་མ་ཀཱ་ལ’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ. ས་མ་ཀཱ་ལ་ནྟི ཨེ་ཀ་ཀྑ་ཎེ. ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་སྶ ཀྲི་ཡཱ་ཏི་པ་ཏྱ་ས་མྦྷ་ཝཱ ཏ་ད་ཝ་སི་ཊྛཱ་ཏཱི་ཏཱ་ནཱ་ག་ཏེ་སྭེ་ཡྻཱ་དཱི་ན་མྦྷཱ་ཝོ (ཨ་ཉྙ་ཐཱ) ནུ་པ་པ་ཏྟི་ཡཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཝུ་ཏྟི་ཡཾ ‘སཱ་མ་ཏྠི་ཡཱ་ཏི་ཨཱ་དི.
ལི་ངྒེ་ནཱ་ཏི ཨེ་ཏྠ པུ་བྦེ ད་ཀྑི་ཎེ་ན ག་མ་ནེ ས་ཏི ས་ཀ་ཊི་སྶཱ་པ་རི་ཡཱ བྷ་ཝ་ན་ད་སྶ་ནཾ ད་ཀྑི་ཎེ་ན ག་མ་ན་སྶ ས་ཀ་ཊཱ་པ་རི་ཡཱ་བྷ་ཝ་ན་ཧེ་ཏུ་ཏྟེ ལི་ངྒཾ, ད་ཀྑི་ཎེ་ན ག་མ་ན་སྶཱ་ཏི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ཉྙ་ཏོ ག་མ་ནཱ་དི ལི་ངྒཾ. ས་ཀ་ཊཱ ཀི་རི་ཡཱ་བྷ་ཝ་ནཱ་ཏི་པ་ཏྟི་ཡཱ ས་ཀ་ཊེ ག་རུ་བྷཱ་རཱ་རོ་པ་ནཱ་དི ལི་ངྒཾ. པ་ཋ་མ་ཝ་ཡེ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་བྷ་ཝ་ནཾ ཏཾ་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏ་ཉྩ པ་བྦ་ཛྫཾ པ་རེ་སཾ པ་ཋ་མ་ཝ་ཡེ པ་བྦ་ཛྫཱ་ནི་མི་ཏྟཱ་ར་ཧ་ཏྟ་པྤ་ཏྟི་ལི་ངྒེ་ན ཝི་ཉྙཱ་ཡ པ་བྦ་ཛྫཱ་ཡཱ་ཏི་པ་ཏྟི གྷ་ར་ཀ་མྨ་བྱཱ་ཝ་ཊ་ཏཱ་དི་ལི་ངྒེ་ན, ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་སྶཱ་ཏི་པ་ཏྟི ཙ པ་བྦ་ཛྫཱ་ནི་མི་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝེ་ན [བྷཱ་ཝ་ཝི་ར་ཧེ་ན (པོ་ཏྠ་ཀེ)] ལི་ངྒེ་ནཱ་ཝ་སཱི་ཡ་ཏེ་ཏི ལི་ངྒེ་ན བྷཱུ་ཏ ཀྲི་ཡཱ་ཏི་པ་ཏྟི པ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ, ཡ་དི པ་ནེ་ཝ་མ་བྷི་ཉྙཱ་ལཱ་བྷཱི པ་ཡུ་ཉྫ་ཏི ཏ་དཱ པ་ཙྩ་ཀྑ་ཉཱ་ཎེ་ནེ་ཝ ས་བྦཾ ཝི་ཉྙཱ་ཡ པ་ཡུ་ཉྫ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ལི་ངྒ་ཏོ་ཝ་སཱི་ཡ་མཱ་ནཱ་ཡ་ནྟི པ་ན བཱ་ཧུ་ལླེ་ན ཝུ་ཏྟཾ.
༨. ཧེ་ཏུ
ནི་ཙྩ་བྷ་ཝ་ནཾ ཧེ་ཏུ (ཏྱཱ་དི་ནཱ) ཧེ་ཏུ་ཕ་ལ་བྷཱ་ཝོ་ཡེ་ཝེ་ཏྠ, ནཱ་ཏི པ་ཏྟཱི་ཏི དཱི་པེ་ཏི. ས་བྦ་པྤ་ཙྩ་ཡོ་དཱ་ཧ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ས་བྦེ་སཾ ཨེ་ཡྻཱ་དཱི་ན་མྤ་ཙྩ་ཡཱ་ནཾ ཨུ་དཱ་ཧ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན. ཧེ་ཏུ་ཕ་ལཱ་ནཾ ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཧེ་ཏུ་ཕ་ལཱ་ནི ད་སྶེ་ཏི ཧ་ན་ན་མི་ཙྩཱ་དི་ནཱ. ཨེ་ཝཾ ཧེ་ཏུ་ཕ་ལ་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ ས་བྦ་ཀཱ་ལེ ཙ ཝི་དྷཱ་ན་ཏོ ཨེ་ཏྠ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནེ་པི པ་པྤོ་ཏཱི་ཏི བྷཱ་ཝོ. སོ ཙ ཧེ་ཏུ་ཧེ་ཏུ་མ་ནྟ་བྷཱ་ཝོ ཙ.
༩. པ་ཉྷེ
པ་ཙྪི་མཾ པ་ཙྪི་མཾ པ་ད་ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ པ་ཉྷོ་ཏི པུ་རི་མཾ པ་དཾ, ས་མྤུ་ཙྪ་ནཱ་ཏི པ་ཙྪི་མཾ པ་ད་ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ད་ཊྛ་བྦཾ. ས་མེ་ཙྩ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ པུ་ཙྪ་ནཱ ས་མྤུ་ཙྪ་ནཱ, ཡཱ་ཙ་ནཾ དེ་ཧཱི ཏྱཱ་དི་ནཱ ཡཱ་ཙ་ན་མ་ཏྠཾ, ཨི་ཊྛ་སྶཱ་ས་མྤ་ཏྟ་སྶཱ་ཏྠ་ན་མི་ཊྛཱ་སིཾ་ས་ནཾ. པ་ཏྟ་ཀཱ་ལ་ཝ་སེ་ན ཙ ཝི་ས་ཡ་བྷེ་དེ་ན བྷི་ནྣཱ་ཡ པཱི་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. པ་ཏྟ་ཀཱ་ལཾ ད་སྶེ་ཏི ནི་མི་ཏྟ་བྷཱུ་ཏ་སྶཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ནི་མི་ཏྟ་བྷཱུ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཏཾ་ཏཾ་ཀི་ཙྩ་ས་མྤ་ཛྫ་ནེ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏ་སྶ. ཝི་དྷི ནཱ་མ དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀ་ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀ ནི་མ་ནྟ་ཎཱ་མ་ནྟ་ཎཱ་ཛ྄ཛྷེ་ས་ན་པེ་ས་ནཱ་ནི. ཨེ་ཏྠ ཙ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་པ་ཏྟ་ཀཱ་ལེ་སུ ཙ པ་ཉྩ་མཱི ཝི་ཧི་ཏཱ པ་རེ་ཧི, དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀཱ་དཱི་སུ པ་ཉྩ་སུ ས་ཏྟ་མཱི. ཨི་དྷ པ་ན ཏེ དྭེ་པི ཝི་དྷི་ཝི་སེ་སཱ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཝི་དྷི་མྷི ཨ་ནྟོ་ཀ་རི་ཏྭཱ ཨེ་ཡྻཱ་དིཾ ཝི་དྷཱ་ཏུཾ ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ ཝུ་ཏྟི་ཀཱ་རེ་ན, ཏ་དི་དཱ་ནི ཝ་ཏྟུ་ཀཱ་མོ ཨཱ་ཧ- ‘ཨ་ནུ་ཉྙཱ་པ་ཏྟ་ཀཱ་ལེ་སུ་པི’ཙྩཱ་དི. ཝི་དྷི་པྤ་ཏཱི་ཏི་མེ་ཝ པ་ཀཱ་སེ་ཏི ‘ཨེ་ཝཾ ཀ་རེ་ཡྻཱ་སཱི’’ཏི་ཙྩཱ་དི་ནཱ. ཨ་ནུ་ཛཱ་ན་ནྟོ་པི དཱི་པེ་ནྟོ་པི ཀི་རི་ཡཱ་སུ བྱཱ་པཱ་རེ་ཏི་ཡེ་ཝཱ་ཏི བྱཱ་པཱ་ར་ཎ་མྤ་ཏཱི་ཏི་ཏོ་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
པེ་ས་ནེ་པི ཀེ་ས་ཉྩི བྱཱ་ཀ་ར་ཎ་ཉྙཱུ་ནཾ ས་ཏྟ་མཱི་ཝི་དྷི་ཙྪི་ཏོ་ཏི་ཝུ་ཏྟི་ཀཱ་རེ་ན ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ དཱ་ནི ཝ་ཏྟུ་མཱ་ཧ- ‘པེ་ས་ནེ པི’ཙྩཱ་དི. ས་མཱུ་ལ་ཏ་ནྟི ཀེ་ས་ཉྩི ས་དྡི་ཀཱ་ནཾ ས་ཏྟ་མཱི་ཝི་དྷི་ཝི་དྷཱ་ན་མཱུ་ལེ་ན ས་མཱུ་ལ་ཏཾ. ‘‘ཨ་ནུ་མ་ཏི་པ་རི་ཀ་པྤ་ཏྠེ་སུ ས་ཏྟ་མཱི’’ཏི (༣-༡-༡༡) ཀ་ཙྩཱ་ན་སུ་ཏྟཾ. ཀ་ཏྟུ་མི་ཙྪ་ཏོ པ་ར་སྶ ཨ་ནུ་ཛཱ་ན་ནཾ ཨ་ནུ་མ་ཏི, པ་རི་ཀ་པྤ་ནཾ ས་ལླ་ཀྑ་ཎཾ ནི་རཱུ་པ་ནཾ པ་རི་ཀ་པྤོ ཧེ་ཏུ་ཕ་ལ་ཀི་རི་ཡཱ ས་མྦྷ་ཝོ ཙ, ཏ་སྨིཾ ཨ་ནུ་མ་ཏྱ་ཏྠེ ཙ པ་རི་ཀ་པྤ་ཏྠེ ཙ ས་ཏྟ་མཱི་ཝི་བྷ་ཏྟི ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཏྠ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཝི་དྷི་ནི་མ་ནྟ་ཎཱ་མ་ནྟ་ཎཱ་ཛ྄ཛྷེ་ས་ན པ་ཏྠ་ནཱ་པ་ཏྟ་ཀཱ་ལེ་སུ ཙ.
༡༠. ཏུ ཨ་ནྟུ
ཨུ་དཱ་ཧ་ཊཱ་ཏི ག་ཙྪ་ཏུ ག་ཙྪ་ནྟུ་ཨཱ་དི་ནཱ ཨུ་དཱ་ཧ་ཊཱ. ད་དཱ་ཏཱུ་ཏི ཡཱ་ཙ་ནེ.
༡༡. ས་ཏྱ
ཨ་ར་ཧ་ཏྠེ ཙཱ་ཡ་མེ་ཝ པ་ཡོ་གོ, ཏེ་ན བྷ་ཝཾ ཁ་ལུ ར་ཛྫཾ ཀ་རེ་ཡྻ བྷ་ཝཾ ཨ་ར་ཧོ་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ད་ཊྛ་བྦོ.
༡༢. ས་མྦྷཱ
ཡོ་གྒ་ཏཱ་ཛ྄ཛྷ་ཝ་སཱ་ན་ནྟཱི་མ་སྶཱ་ཏྠ་པ་དཾ, ས་ཏྟི་ས་དྡ་ཧ་ན་ནྟི སཱ་མ་ཏྠི་ཡ་སྶ ས་དྡ་ཧ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. པ་ཡོ་གཱ་ནུ་སཱ་རི་ཏཾ དཱི་པེ་ཏཱི ས་མྦ་ནྡྷོ. ག་མྨ་མཱ་ནེ་ཏི ས་མྦྷཱ་ཝེ་མི་ཙྩཱ་དི་ནཱ བྷྭཱ་དི་དྷཱ་ཏཱུ་ཧི ཨ་ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནེ་པི ག་མྱ་མཱ་ནེ. ཨུ་དཱ་ཧ་ཊཾ ‘ཨ་པི་པ་བྦ་ཏཾ སི་ར་སཱ བྷི་ནྡེ་ཡྻཱ’ཏི. མ་ཧཱ་བ་ལ་ཏཱ་ཡ ཧ་ཏྠི་ཧ་ན་ནེ ཨ་ལ་མ་ཏྠ་ཝི་ས་ཡེ ས་མྦྷཱ་ཝ་ནེ ས་ཏྱ་པི ཨ་ལཾ ས་དྡོ-ཏྲཱ་ལ་མ་ཏྠོ ཡུ་ཏྟོ་ཏི ན བྷ་ཝ་ནྟེ་ཏྱཱ་ད་ཡོ ཧ་ནི་སྶ་ཏི. དྷཱ་ཏུ་ནཱ་ཏི ཨེ་ཏྠ དྷཱ་ཏུ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན བྷྭཱ་ད་ཡོ ག་ཡ྄ཧ་ནྟེ ཏ་ཏྠ དྷཱ་ཏུ་ས་དྡ་སྶ རུ་ལ༹ྷ་ཏྟཱ པུ་བྦཱ་ཙ་རི་ཡ་ས་ཉྙཱ་ཡ ཝཱ. ཨུ་དཱ་ཧ་ཊ་ནྟི བྷུ་ཉྫེ་ཡྻ བྷ་ཝཾ ཏྱཱ་དི་ནཱ.
༡༣. མཱ་ཡོ
སཱུ་ཏི མཱ་སཱུ་ཏི ཨེ་ཏྠ སུ་ས་དྡོ. ཨེ་ཏྠ ཨི་མ་སྨིཾ ཨུ་དཱ་ཧ་ར་ཎེ. ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏི མཱ་ས་དྡོ་ཏི སེ་སོ. ཨཱ་ར་དྡྷ་ནྟི ཨི་མི་ནཱ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཾ ཝ་ན་ག་མ་ནཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨ་ནྟོ་བྷཱུ་ཏ་ཎྱ་ཏྠཱ་ཏི ཎི་པྤ་ཙྩ་ཡཱ་བྷཱ་ཝེ་པི ཨ་ཏྟ་ནི ཨ་ནྟོ་བྷཱུ་ཏ་ཎྱ་ཏྠ དྷཱ་ཏུ་ཏོ. ཨཱི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཨཱ་ཨཱ་དཱི་ན་ཉྩ ས་ཀ་ཀཱ་ལོ་ནཱ་མ བྷཱུ་ཏོ ཀཱ་ལོ. དྷཱ་ཏུ་ས་མྦ་ནྡྷོ ཝི་སེ་ས་ན་ཝི་སེ་སྶ་བྷཱ་ཝོ, ཏེ་ནཱ་ཧ- ‘དྷཱ་ཏྭ་ཏྠ ས་མྦ་ནྡྷེ ཝི་སེ་ས་ན ཝི་སེ་སྶ་བྷཱ་ཝ་ལ་ཀྑ་ཎེ’ཏི. ས་བྦ་ཏྠཱ་ཁྱཱ་ཏ ཝཱ་ཙྩོ་ཏྠོ ཝི་སེ་སྶོ སྱཱ་དྱ་ནྟ་ཝཱ་ཙྩོ ཝི་སེ་ས་ནཾ.
ཨི་ཊྛོ་ཏི པ་རེ་ས་མི་ཊྛོ. ཛཱ་ན་ན་ཏྠ་ཝ་སེ་ན ག་མ་ན་ཏྠ་ཏྟཱ་ཏི ‘‘ག་མ་ན་ཏྠཱ ཀ་མྨ་ཀཱ’’ཏི (༥-༥༩) སུ་ཏྟེ ག་མ་ན་ཏྠ་ས་དྡེ་ན ‘ཡེ ག་ཏྱ་ཏྠཱ ཏེ བུ་དྡྷྱ་ཏྠཱ’ཏི ཛཱ་ན་ན་ཏྠོ་པི ག་ཧི་ཏོ་ཏི ཨེ་ཝཾ ག་ཧི་ཏ་ཛཱ་ན་ན་ཏྠ་ཝ་སེ་ན ག་མ་ན་ཏྠ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་བྷི་མ་ཏཱ་ནི པཱ་ཎི་ནི་ཡཱ་ནཾ. ཏ་ཐཱ ས་དྡ་སྶ་ཏྠ་མཱ་ཧ- ‘ཨ་ན་ནྟ་རེ་ན ག་ཏ་ཏྠ’(ནྟི ཨ་ན)ནྟ་རེ ཝུ་ཏྟེ་ན ཀ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་བྷི་མ་ཏོ་ཏི པཱ་ཎི་ནི་ཡཱ་ན་མེ་ཝ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་ས་མུ་ཙྩ་ཡཾ ཝ་ཏྟུ་མཱ་ཧ- ‘ས་མུ་ཙྩ་ཡོ’ཨི་ཙྩཱ་དི. ཨ་ཐཱ་ཏྲ ཀ་ཐ་མ་ནེ་ཀཱ་སཾ ཀི་རི་ཡཱ་ནཾ ཙཱི་ཡ མཱ་ན་ཏཱ ཡཱ་ཝ་ཏཱ ཨེ་ཀཱ་ཝཱ་ཊ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཛ྄ཛྷ་ཡ་ན་ཀི་རི་ཡཱ ཙེ་ཏྱཱ་ས་ངྐི་ཡཱ་ཧ- ‘སཱ་དྷ་ན་བྷེ་ད་ནེ’ཙྩཱ་དི. མ་ཋཱ་དི་སཱ་དྷ་ནཱ་ན་མྦྷེ་དེ་ནཱ་ཊ་ན ཀི་རི་ཡཱ་ཡ་པི བྷེ་དོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཀྐི་རི་ཡཱ་པྤ་དྷཱ་ན་སྶཱ་ཏི སཱ ལ་ཝ་ན་ཀི་རི་ཡཱ པ་དྷཱ་ན་མ་སྶ ཀ་ཏྟུ་ནོ. ཡོ- ཡ་མ་ཉྙེ་པི ནི་ཡོ་ཛེ་ནྟོ ཝི་ཡ ཀི་རི་ཡཾ ཀ་རོ་ཏི སོ ནཱ-ཉྙ་ཀི་རི་ཡཱ་པ་དྷཱ་ནེ ཡུ་ཏྟོ, ཏ་ཀྐི་རི་ཡཱ་པྤ་དྷཱ་ནེ་ཡེ་ཝེ་ཏི.
༡༤. པུ་བྦ
མ་ཧཱ་ཝཱ་ཀྱ་རཱུ་པ་ཏྟཱ པ་ཀ་ར་ཎ་སྶ ཏ་ད་པེ་ཀྑཱ་ཡ ཝཱ་ཀྱེ་ཀ་དེ་ས་ཏྟཾ ‘‘ཝ་ཏྟ་མཱ་ནེ ཏི་ཨ་ནྟི, བྷ་ཝི་སྶ་ཏི’’ཙྩཱ་དཱི་ནཾ ཝཱ་ཀྱཱ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘ཝཱ་ཀྱེ་ཀ་དེ་སེ་ཧཱི’ཏི. ཨ་ཏོ་ཡེ་ཝ་མཱ་ཧ-ཝཱ་ཀྱཱ་ཝ་ཡ་ཝོ་པ་རོ-དྷུ་ནཱ ཀ་རཱི་ཡ་ཏེ’ཏི. ཝི་དྷི་ཝཱ་ཀྱ་ཏྟ་མ་སྶ ད་སྶེ་ཏྭཱ ནི་ཡ་མ་ཝཱ་ཀྱ་ཏྟཾ དཱ་ནི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘ཨ་ཐ་ཝཱ ནི་ཡ་མ་ཏྠ་མི་ད་ནྟྱཱ་དཱི་ན’ནྟྱཱ་ཧ. ནི་ཡ་མ་སུ་ཏྟ་ཏྟ་མེ་ཝ ཕུ་ཊ་ཡ་ཏི ‘ཏེ་ཧི’ཙྩཱ་དི་ནཱ. ཏེ་ཧི ཏེ་ཧི སུ་ཏྟེ་ཧཱི་ཏི ‘‘ཝ་ཏྟ་མཱ་ནེ ཏི ཨ་ནྟི’’ཙྩཱ་དཱི་ཧི ཏེ་ཧི ཏེ་ཧི སུ་ཏྟེ་ཧི. ཨི་མི་ནཱ་ཏི ‘‘པུ་བྦ་པ་རཱ’’དི་ནཱ ཨི་མི་ནཱ སུ་ཏྟེ་ན. ན་ནུ ཏུ་མྷཱ་མྷ་སེ་སེ་སཱུ་ཏི ཨེ་ཏྟ་ཀེ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནེ ‘ཏུ་མྷཱ་མྷ་ས་དྡ་ཝ་ཙ་ནཱི་ཡེ་སུ ཏ་ད་ཉྙ་ས་དྡ་ཝ་ཙ་ནཱི་ཡེ་སུ ཙ ཀཱ་ར་ཀེ་སཱུ’ཏི ཨ་ཡཾ ཝི་སེ་སོ ཀུ་ཏོ ག་མྱ་ཏེ ཡེ་ནེ་ཝཾ ཝི་ཝ་ཊཾ་ཏྱཱ་ཧ- ‘ཀ་ཏྟུ་ཀ་མྨེ’ཙྩཱ་དི. ཀ་ཏྟཱ་དཱི་སུ ཝི་དྷཱ་ན་ཉྩ ཝ་ཀྑ་ཏི.
ཀ་ཏྟུ་ཀ་མྨཱ་ན་མེ་ཝཱ་ཏི ཨི་མི་ནཱ བྷཱ་ཝཾ བྱ་ཝ་ཙྪི་ནྡ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཙ ཝ་ཀྑ་ཏི- ‘ཏུ་མྷཱ་མྷ་ས་དྡ་ཝ་ཙ་ནཱི་ཡ་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝཱ’ཏི. ཨ་ས་ཏྭ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡེ་ཙྩཱ་དི་ཀ་མེ་ཀ་ཝ་ཙ་ན ས་མྦྷ་ཝེ ཀཱ་ར་ཎཾ, ཏུ་མྷཱ་མྷེ་ཙྩཱ་དི་ཀ་ནྟུ པ་ཋ་མ་པུ་རི་ས་ས་མྦྷ་ཝེ. ཏུ་མྷཱ་མྷ་སེ་སེ་སུ ཧོ་ནྟཱ མ་ཛ྄ཛྷི་མུ་ཏྟ་མ་པ་ཋ་མཱ ཀ་ཐཾ བྷཱ་ཝཱ་དཱི་སུ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ནྟི ཀ་ཐ་ཉྩ ཏུ་མྷཱ་མྷཱ་དི་ས་དྡ་ཝ་ཙ་ནཱི་ཡ་སྶ ཀཱ་ར་ཀ་ཏྠ་སྶཱ་ཁྱཱ་ཏེ་ན ཏ་ཏྠ ཝི་ཧི་ཏེ་ན ས་ཉྙཱ་ཝི་བྷ་ཏྟཱ ཏུ་མྷཱ་མྷཱ་དི་ས་དྡ་པྤ་ཡོ་གཱ་བྷཱ་ཝོ་ཙྩཱ་ས་ངྐི་ཡ ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ ཝུ་ཏྟི་ཡཾ ཏཾ་དཱ་ནི ཝི་ཝ་ར་ནྟེ་ན ‘ཡ་དི བྷཱ་ཝཱ་དཱི་སུ མཱ་ནཱ་ད་ཡོ ན ཝི་དྷཱི་ཡ་ནྟེ ཏ་དཱ་མཱ་ནཱ་དཱི་སུ པ་རེ་སུ བྷཱ་ཝཱ་དཱི་སུ ཀྱ་ལཱ་དཱི་ནཾ ཝི་དྷཱ་ན་མེ་ཝ ནོ་པ་པ་ཛྫ་ཏཱི’ཏི ཨི་མི་ནཱ སཱ་མ་ཏྠི་ཡེ་ན ཏུ་མྷཱ་དཱི་སུ ཀཱ་ར་ཀེ་སུ མ་ཛ྄ཛྷི་མཱ་དཱི་ནཾ བྷཱ་ཝོ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི ཏེ་ནེ་ཝ ཏུ་མྷཱ་དི་ཀཱ་ར་ཀ་ཏྠ་སྶ ཏ་ཏྠ ཝི་ཧི་ཏེ་ནཱ་ཁྱཱ་ཏེ་ན ས་ཉྙཱ་པི་ཏ་ཏྟཱ ཏུ་མྷཱ་དི་ས་དྡ་པྤ་ཡོ་གོ ནཱ་མ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘ཏུ་མྷཱ་དི་སྭི’ཙྩཱ་དི་ཀ་མཱ་ར་དྡྷཾ. ཡ་ཛྫེ་ཝཾ ཏུ་མྷཱ་དི་ས་དྡ་པྤ་ཡོ་གོ་ཡེ་ཝ ན སི་ཡཱ ཙྩཱ་ཧ- ‘ཡ་ཛྫེ་ཝ མི་ཙྩཱ་དི. པ་རི་ཧཱ་ར་མཱ་ཧ- ‘ས་ས་དྡེ་ནཱ’ཏི. ཏུ་མྷཱ་དི་ས་དྡེ་ན. བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་ཨི་ཙྩ་ནེ་ནཱ་བྷི་ཧི་ཏ་མེ་ཝ བ་ཧུ་ཏྟཾ བ་ཧ་ཝོ་ཏི ཝ་ཙ་ནེ་ནཱ་ནུ་ཛྫ་ཏེ. ཝ་ཙ་ནཱ་བྷཱ་ཝེ ཀ་ཐཾ ཏུ་ལྱཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཏྟཾ་ཏྱཱ་ཧ- ‘ཨ་ནུ་ཛྫ་མཱ་ན་སྶི’ཙྩཱ་དི. ཨ་ནུ་ཛྫ་མཱ་ན་སྶཱ་ཏི་ཨ་ནུ་ཝ་དི་ཏ་བྦ་སྶ ག་ཙྪ་ཏི་ཙྩཱ་དི་ནཱ ནི་དྡི་ཊྛ་སྶ ཀ་ཏྟུ་ནོ.
ཨ་ནུ་ཝཱ་དེ་ནཱ་ཏི (ཏུ་མྷཱ་དི) ཨ་ནུ་ཝཱ་དེ་ན. ‘‘ནཱ་མ་མྷི པ་ཡུ་ཛྫ་མཱ་ནེ་པི ཏུ་ལྱཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎེ པ་ཋ་མོ’’ཏི (༣-༡-༥) ཀ་ཙྩཱ་ན་ཝ་ཙ་ནཾ, ཏེ་ནཱ་ཧ- ‘ཏེ་ནེ་ཝི’ཙྩཱ་དི. ཨ་ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཏྟཱ ཧི ‘ཏ་ཡཱ་པ་ཙྩ་ཏེ’ཙྩཱ་དོ ན བྷ་ཝ་ཏི. ཏ་ཐཱ་ཧི ཏ་ཡེ་ཙྩེ་ཏཾ ཀ་ཏྟུ་ཝཱ་ཙཱི པ་ཙྩ་ཏེ་ཙྩེ་ཏཾ ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱི ཀ་མྨེ ཨཱ་ཁྱཱ་ཏ་པྤ་ཙྩ་ཡ ཝི་དྷཱ་ན་ཏོ.
‘ཨེ་ཧི མ་ཉྙེ ར་ཐེ་ན ག་མི་སྶ་སཱི’ཏི པཱ་ཎི་ནི་ཡཱ་ཏི་མ་ཏ་ནི་པྥཱ་ད་ན་ཀྐ་མོ (ནི་ར་སྶ) ཏེ ‘པ་རི་ཧཱ་སེ’ཙྩཱ་དི་ནཱ. མ་ཉྙ་ཏི་སྶ པ་ཡོ་གེ་ཏི ཨུ་པ་པ་ད་ཝ་སེ་ན མ་ན་དྷཱ་ཏུ་སྶ པ་ཡོ་གེ. དྷཱ་ཏུ་མྷཱ་ཏི ག་མི་ཨཱ་དི་ཏོ. ཨུ་ཏྟ་མ པུ་རི་སེ་ཀ་ཝ་ཙ་ནེ པ་ཏྟེ་ཏི ག་མི་སྶཱ་མཱི་ཏི པ་ཏྟེ. མ་ཛ྄ཛྷི་མོ་བྷི་མ་ཏོ་ཏི ག་མི་སྶ་སཱི་ཏྱ་བྷི་མ་ཏོ. མ་ཛ྄ཛྷི་མེ པ་ཏྟེ་ཏི མ་ཉྙ་སེ་ཏི པ་ཏྟེ, ཨུ་ཏྟ་མེ་ཀ་ཝ་ཙ་ན མི་ཊྛ་ནྟི མ་ཉྙེ་ཏི་ཊྛཾ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི ‘‘མ་ཉྙ་སེ ཏྭཾ ར་ཐེ་ན ག་མི་སྶཱ་མཱི་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦེ མ་ཉྙེ ཏྭཾ ར་ཐེ་ན ག་མི་སྶ་སཱི་ཏི བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི (ཝུ་ཏྟ’’ནྟི). ཨེ་ཧི མ་ཉྙེ་ཙྩཱ་དི ན ཀི་ཉྩི ཝུ་ཏྟཾ ཝུ་ཏྟི་ཡཾ. ཡ་ཐཱ་ས་ཝི་ས་ཡེ་ཝ་མ་ཛ྄ཛྷི་མུ་ཏྟ་མཱ ས་མྤ་ཛྫ་ནྟི, ཏ་ཐཱ་ས་མྦ་ནྡྷ་མུ་པ་ད་སྶ་ཡ་མཱ་ཧ- ‘ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠཱ་བྷི་ས་མྦ་ནྡྷོ’ཙྩཱ་དི. པ་རཱ་བྷི་མ་ཏཾ ས་མྦ་ནྡྷཾ ཀུ་རུ་མཱ་ནོ ཨཱ་ཧ- ‘ན་ཏྭེ་ཝ’མི་ཙྩཱ་དི. ཨ་ཐོ་ཙྩ་ཏེ་ཙྩཱ་དི་ནཱ པ་རཱ་དྷི་པྤཱ་ཡ་མཱ་ཧ- ‘ཡ་དེ’ཙྩཱ་དི.
ཡ་དེ་ཝ་མ་བྷི་ས་མྦ་ནྡྷོ་ཏི ‘མ་ཉྙ་སེ ཏྭཾ ར་ཐེ་ན ག་ཙྪཱ་མཱི’ཏི ཡ་དཱ ཨེ་ཝ་མ་བྷི་ས་མྦ་ནྡྷོ ཀ་རཱི་ཡ་ཏཱི་ཏྱ་ཏྠོ. སོ ཙེ་ཝ་མ་ནུ་ག་ཏོ་ཏི ‘མ་ཉྙེ ཨ་ཧཾ ཏྭཾ ར་ཐེ་ན ག་ཙྪ་སི’ཙྩེ་ཝཾ སོ ཙ པ་ཡོ་གོ ཨ་ནུ་ག་ཏོ་ཏྱ་ཏྠོ. པ་ཀཱ་ར་ནྟ་ར་ཀ་པྤ་ནཱ་ཡཱ་ཏི ‘མ་ཉྙ་སེ ཏྭཾ ར་ཐེ་ན ག་ཙྪཱ་མཱི’ཏི ཨ་ནྟ་ར་ཀ་པྤ་ནཱ་ཡ.
༡༥. ཨཱ་ཨཱི
ཏེ་ན་ཙཱ་ཏི ས་མཱ་སི་ཏ་ཏྟེ་ན ཙ,སྶ་ཏྱཱ་དཱི་ན་མ་གྒ་ཧ་ཎ་ནྟི ཡ་དི ཏེ་སཾ ག་ཧ་ཎཾ སི་ཡཱ ཨཱ་ཨཱི་སྶཱ་དཱི་སཱུ་ཏི ན ས་མཱ་སེ་ན ཝ་དེ་ཡྻ.
༡༧. བྷཱུ་སྶ
ཀ་ཏཱ་ཀ་ཏ་པྤ་ས་ངྒཱི་ཡོ ཝི་དྷི སོ ནི་ཙྩོ-ནི་ཙྩཱ བ་ལ་ཝཱ་ཏི པ་ཋ་མཾ ཝུ་ཀ བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུ་མཱ་ཧ- ‘ཀ་ཏཱ་ཀ་ཏ་པྤ་ས་ངྒི་ཏྟཱ’ཙྩཱ་དི.
༡༨. པུ་བྦ
ཨ་ཨཱ་དྱ་པེ་ཀྑེ་ཏི ཨ་ཨཱ་དཱི་སཱུ་ཏི ཨ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ཨ་ཨཱ་དྱ་པེ་ཀྑེ.
༢༣. ཀ་ར
ན་ནུ ཙ ‘སོ་སྶཱ’ཏི ཀ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཀྭ་ཙི ཝི་ཀ་ར་ཎཱ་ན ‘‘མི་ཙྩེ་ཝ (༥-༡༦༡) ལོ་པོ སི་ཡཱ་ཏི ‘ཀ་ར་སྶ ཀུ’ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟི ཙོ་ད་ན་མ་ན་སི ནི་དྷཱ་ཡཱ་ཧ- ‘ཀྭ་ཙི ཝི་ཀ་ར་ཎཱ་ནཾ ཏྱཱ་དི. ཨ་ཉྙ་ཏྲ་པ་ཡོ་གཱ་ནུ་ས་ར་ཎཱ པ་ཡོ་གཱ་ནུ་ས་ར་ཎཾ ཝི་ནཱ ཨོ་ལོ་པོ ཝི་ཉྙཱ་ཏུཾ ན ས་ཀྐཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ.
༢༥. ཧཱ་སྶ
ཀཱ་རི་ཡཾ ཨཱ་ཧ་ངྶ་ངྑཱ་ཏ་མ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཀཱ་རི་ཡཱི, ཏེ་ན ཨ་པ་རོ ཀཱ་རི་ཡཱི ཧ་ཉྙ་ཏི ཧིཾ་སཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ས་ཧོ་སྶེ་ཧཱི་ཏི ཀ་ར་སྶ ཨོ་ཀཱ་རེ་ན སྶེ་ན ཙ ས་ཧ ཧཱ་སྶ སྶེ་ན ས་ཧཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཐ ཀ་ཐཾ ཨོ་སྶེ་ཧི ས་ཧེ་ཝ ཝུ་ཏྟཱ དེ་སོ་ཏི་ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཙྩཱ་ས་ངྐི་ཡཱ་ཧ- ‘ས་ཧ་ཝ་ཙ་ན་སཱ་མ་ཏྠི་ཡཱ’ཏི. ས་ཧ ས་དྡ་སྶ ས་ཧ་ཏྠ(སྶ ཙ) སོ་སྶ སྶེ་ནཱ་ཏི ཀ་ཐ་ན་སཱ་མ་ཏྠི་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡཾ ཝི་ཝ་ར་ཏི ‘ཨེ་ཝཾ མ་ཉྙ་ཏེ’ཙྩཱ་དི་ནཱ. ཨེ་ཝཾ མ་ཉྙ་ཏེ- ཨོ་སྶཱ་ན མ་ནཱ་དེ་སི་ཏྟེ ཨི་ཙྩཱ་དི་ནཱ པཱ་ཋེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦ་མི་ཝ ལ་ཀྑཱི་ཡ་ཏེ… ཏེ་ནེ་ཝ པཱ་ཋེ་ན་ས་ཧ་ཝ་ཙ་ན་སཱ་མ་ཏྠི་ཡ་སྶ པ་ཏཱི་ཏི་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ. ན ཏུ ‘ཨེ་ཝཾ་མ་ཉྙ་ཏེ་ཨོ་སྶཱ་ན་མ་ནྟཱ་དེ་ས་ཏྟེ ཧཱ་སྶ་ཙཱ་ཏི ཝ་ཙ་ན་མ་ན་ཏྠ་ཀཾ སི་ཡཱ ཧཱ ཏོ ཙེ་ཏྭེ་ཝ ཝ་དེ་ཏྱ ཨོ་སྶཱ་ན་མ་ནཱ་དེ་སི་ཏྟེ’ཙྩཱ་དི་ནཱ པཱ་ཋེ་ན… ཨོ་སྶཱ་ན་མ་ནྟཱ་དེ་ས་པྤ་ས་ངྒ་སྶེ་ཝཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ན་ཧེ་ཏྠཱ་དེ་སཱ་དེ་སི ས་མྦ་ནྡྷ་ཚ་ཊྛཱི ཨ་ཏྠི… སོ་སྶཱ་ཏི ཝི་སེ་ས་ན་ཚ་ཊྛི་ཡཱ་པྤ་དྷཱ་ནཱ་ཡ སྶེ་ནཱ་ཏི ས་ཧ་ཏྠེ ཏ་ཏི་ཡཱ་ཡ ཙ ནི་དྡི་ཊྛ་ཏྟཱ. ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠཱ་ཏི སྶ་ཏྱཱ་དཱི་སུ་སྶཱ་དཱི་སུ ཙ.
༢༨. ཨཱ་ཨཱི
པུ་བྦ་ས་ར་ལོ་པོ་ཏི ཝི་ཀ་ར་ཎ་ལོ་པོ ཨཱ་ཀཱ་རཱ་དེ་སེ ཙ དྭཱི་སུ ཝཱ་རེ་སུ པུ་བྦ་ས་ར་ལོ་པོ.
༢༩. ག་མི
ཨ་གཱ་ཏི ཨཱི་མྷི ལ་ལོ་པོ, ཨཱ་ཀཱ་རཱ་དེ་སེ ཙ པུ་བྦ་ས་ར་ལོ་པོ.
༣༠. ཌཾ་ས
ཨ་ག་ཉྪཱ ཨ་ག་ཙྪཱི་ཏི ནི་གྒ་ཧཱི་ཏཱ་ག་མེ་ན.
༣༢. ཎཱ་ནཱ
ཨུ་ཛ྄ཛྷི་ཏཱ་ནུ་བ་ནྡྷཱ་ན་ནྟི པ་རི་ཙྩ་ཏྟཱ་ནུ་བ་ནྡྷཱ་ནཾ.
༣༣. ཨཱ་ཨཱི ཨཱུ
སུ་ཏྟེ ཨཱ་ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠ པ་ཋ་མ་པུ་རི་སེ་ཀ་ཝ་ཙ་ནཾ ག་ཧི་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ- ‘ཨཱ’ཏི་ཨཱ་དི.
༣༤. ཀུ་ས
ཨ་བྷི་རཱུ་ཧཱི་ཏི ‘‘བྱ་ཉྫ་ནེ དཱི་གྷ་ར་སྶཱ’’ཏི (༡-༣༣) དཱི་གྷོ.
༣༥. ཨཱ ཨཱི སྶ
པ་རོ་ཀྑཱ་པ་ར་ནཱ་མ་དྷེ་ཡྻཱ་ན་ནྟི པ་རོ་ཀྑཱ་ཏི་ཨ་ཉྙ་ནཱ་མཱ་ནཾ.
༣༨. ཨེ་ཡྻཱ
ཏེ་ཧེ་ཝཱ་ཏི ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་སུ་ཏྟ་དྭ་ཡེ་ཧེ་ཝ, ས་ཧ་ཙ་རི་ཏ་ཉཱ་ཡེ་ནཱ་ཏི ‘‘བྷཱུ་ཏེ ཨཱི ཨུཾ’’ཨི་ཙྩཱ་དོ (༦-༤) པ་ར་ཙྪ་ཀྐེ པ་ཋ་མ པུ་རི་སེ་ཀ་ཝ་ཙ་ན་ཨཱ་ཀཱ་རེ་ན ‘‘ཨ་ན་ཛྫ་ཏ་ནེ ཨཱ་ཉུ’’ཨི་ཙྩཱ་དོ (༦-༥) པུ་བྦ་ཙྪ་ཀྐེ པ་ཋ་མ་པུ་རི་སེ་ཀ་ཝ་ཙ་ན ཨཱ་ཀཱ་རེ་ན ཙ ས་ཧ་ཙ་རི་ཏཱ་ཀཱ་རཱ་ན་མེ་ཝ པ་ཙྩཱ་ས་ཏྟི་ཡཱ ས་ཧ་ཙ་རི་ཏཱ པ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཉཱ་ཡེ་ན ག་ཧ་ཎ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཏྭཱ་དི ས་མྦ་ནྡྷཱི ག་ཡ྄ཧ་ཏེ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ནི་སྶ་ཡ་ཀ་ར་ཎཾ ནཱ་མ བྱ་ཏྟི་ཝ་སེ་ནེ་ཝ, ན སཱ་མ་ཉྙ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘ཨེ་ཏེ་ནཱ’ཏི་ཨཱ་དི.
༤༠. ཨེ་ཨོ
ཨ་ནྟ་ས་རཱ་དི་ལོ་པོ ‘‘རཱ་ནུ་བ་ནྡྷེ་ནྟ་ས་རཱ་དི་སྶཱ’’ཏི (༤-༡༣༢).
༤༢. ཨོ་སྶ
ཨཱ་དེ་སཱ་ན་ནྟི ཨ་ཨཱ་དཱི་ན་མཱ་དེ་སཱ་ནཾ.
༤༦. ཨིཾ་སྶ
པུ་བྦ་སྨི་ནྟི ཨ་ཀཱ་སི་ནྟི ཨེ་ཏྠ.
༥༢. ཏ་སྶ
ཀྲི་ཡ་ཏྠ་ཝི་ཧི་ཏཱ་ན་མྤི དྷཱ་ཏུ་ཝི་ཧི་ཏཱ་ན་མྤི ཨ་ཉྙེ་སཾ ཏ་བྦཱ་དཱི་ནཾ པ་ཙྩ་ཡཱ་ནཾ ན ག་ཧ་ཎ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ.
༥༤. མི་མཱ
ཨ་མྷཱི་ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ཝ་ཏྟ་མཱ་ནེ ཏྭཱ་དཱི་སུ ཝཱ མི་མཱ་ན་མུ་དཱ་ཧ་ར་ཎཱ་ནི.
༥༧. ཧི་མི
མུ་ཡ྄ཧཱ་མི མུ་ཧ=ཝེ་ཙི་ཏྟེ ‘‘དི་ཝཱ་དཱི་ཧི ཡ་ཀ’’ (༥-༢༡).
༦༡. ཉཱ་སྶ
ཛཱ་ནཱ་ཏི ‘‘ཉཱ་སྶ ནེ ཛཱ’’ (༥-༡༢༠)
༦༧. ཧ་ནཱ
ཚ ཙ ཁཱ ཙ ཚ ཁཱ.
༧༠. ཀ་ཡི
ཨི་མི་ནཱ ཀ་ཏཱ ཀ་ཡི་རཱ་ཏི ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཧ་རི་ཏ་བྦཾ.
༧༡. ཊཱ
ཨེ་ཡྻུ་མཱ་དཱི་ནཾ ཨེ་ཡྻ་སྶཱ་ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨུ་པཱ་དི་ཝ་ཛྫི་ཏ་སྶཱ་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི.
༧༤. གུ་རུ
ཨོ་ཀཱ་རོ གུ་རུ་ཏི སཾ་ཡོ་ག་པུ་བྦ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ.
༧༦. ཨོ་ཝི
ཝི་ཀ་ར་ཎ་ས་དྡ་སྶ ཨ་ཉྙ་ཐཱ་པི བྱ་ཝ་ཙྪེ་ད་ཀ་ཏྟ་ས་མྦྷ་ཝེ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏཾ བྱ་ཝ་ཙྪེ་ད་ཀ་ཏྟ་མྤ་ཊི་པཱ་དེ་ཏུ་མཱ་ཧ- ‘ཡ་དི་པི’ཙྩཱ་དི.
༧༨. ཨེ་ཡྻཱ
ཨ་ཉྙ་ཏྲཱ་པཱི་ཏི བྷ་ཝེ་ཡྻཱ་མུ་བྷ་ཝེ་ཡྻཱ་མ་ཨི་ཙྩ་ཏྲཱ་པི.
ཨི་ཏི མོ་གྒ་ལླཱ་ན་པ་ཉྩི་ཀཱ་ཊཱི་ཀཱ་ཡཾ སཱ་ར་ཏྠ་ཝི་ལཱ་སི་ནི་ཡཾ
ཚ་ཊྛ་ཀ་ཎྜ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ནི་ཊྛི་ཏཱ ཙ ས་བྦ་ཐཱ སཱ་ར་ཏྠ་ཝི་ལཱ་སི་ནཱི ཊཱི་ཀེ་ཏི.
ནི་ག་མ
༡. ས་བྦ་དཱ སུ་བྷ་དཱ་ཡི་ཏྟཱ, ས་ཏྟཱ་ན་ནྟ་ནི་སེ་ཝི་ཏེ;
པ་ས་ཏྠེ-ནྭ་ཏྠ་ས་ཉྙཱ་ཡ, པ་ཉྙཱ་ཏེ སུ་བྷ་ས་ཉྙི་ཏེ.
༢. ཙཱ་ག་ཝི་ཀྐ་མ་པ་ཉྙཱ་ནུ་དྡ་ཡཱ་དི་གུ་ཎ་སཱ་ལི་ནཱ;
སུ་བྷ་སེ་ནཱ་དྷི་ནཱ་ཐེ་ན, ཀཱ་རི་ཏེ ཝ་ས་ཏཱ ས་ཏཱ.
༣. པ་ཊི་ས་ལླཱ་ན་སཱ་རུ་པྤེ, ཝི་ཧཱ་རེ སཱ་དྷུ་གོ་ཙ་རེ;
མ་ནོ་ནུ་ཀཱུ་ལེ ཡོ་གཱི་ནཾ, ཝ་རེ ཝི་ཀྐ་མ་སུ་ནྡ་རེ.
༤. ཐེ་རེ་ན ར་ཙི་ཏཱ སཱ་ཡཾ, སཱ་ས་ནུ་ཛྫོ་ཏ་ན་ཏྠི་ནཱ;
ཊཱི་ཀཱ གུ་རུ་པ་ད་མྦྷོ་ཛ, ར་ཛོ་མ་ཏྠ་ཀ་སེ་ཝི་ནཱ.
༥. བ་ཧུ་སྶུ་ཏཱ་ནཾ ཝི་ཉྙཱུ་ནཾ, པ་ར་མ་ཏྠཱ་ཝ་གཱ་ཧི་ནཾ.
པ་ཝ་ཏྟ་ཏུ ཙི་རཾ ཙེ་ཏོ, ར་ཉྫ་ཡ་ནྟཱི ནི་ར་ནྟ་རཾ.
༦. ཡེ་སཾ ན ས་ཉྩི་ཏཱ པ་ཉྙཱ, ནེ་ཀ་ས་ཏྟ་ནྟ་རོ་ཙི་ཏཱ;
ས་མྨོ་ཧ་བྦྷ་ཧ་ཏཱ་ཝེ་ཏེ, ནཱ་ཝ་བུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟི ཀི་ཉྩི་པི.
༧. ཀི་ནྟེ་ཧི པཱ་ད་སུ་སྶཱུ་སཱ, ཡེ་སཾ ན་ཏྠི གུ་རཱུ་ནི་ཧ;
ཡེ ཏ་པྤཱ་ད་ར་ཛོ་ཀི་ཎྞཱ, ཏེ་ཝ སཱ་དྷཱུ་ཝི་ཝེ་ཀི་ནོ.
༨. པུ་ཉྙེ་ན ས་ཏྠ་ར་ཙ་ནཱ་ཛ་ནི་ཏེ་ན ཏེ་ན,
ས་མྦུ་དྡྷ་སཱ་ས་ན་ཝ་རོ་ད་ཡ་ཀཱ་ར་ཎེ་ན;
ལོ་ཀཱ་མི་སེ་སུ་པི ཀི་ལེ་ས་མ་ལཱ ཨ་ལ་གྒོ,
ས་མྦུ་དྡྷ་སཱ་ས་ན་ཝ་རོ་ད་ཡ་མཱ་ཙ་རེ་ཡྻཾ.
༩. ཡེ-ན་ནྟ་ཏ་ནྟ་ར་ཏ་ནཱ་ཀ་ར་མ་ནྠ་ནེ་ན,
མ་ནྠཱ་ཙ ལོ་ལླ་སི་ཏ་ཉཱ་ཎ་ཝ་རེ་ན ལ་དྡྷཱ;
སཱ་རཱ་མ་ཐཱ་ཏི སུ་ཁི་ཏཱ སུ་ཁ་ཡ་ནྟི ཙ་ཉྙེ,
ཏེ་མེ ཛ་ཡ་ནྟི གུ་ར་ཝཱ གུ་ར་ཝོ གུ་ཎེ་ཧི.
༡༠. ཊཱི་ཀཱ་ཡོ ཝི་ན་སཱ་དི་ནཾ ཝི་ར་ཙ་ཡཱི ཡོ ཀ་ཎྛ་བྷཱུ་སཱ་པ་རོ,
ཝི་ཉྙཱུ་ནཾ ཛི་ན་སཱ་ས་ནཱ་མ་ལ་མ་ཏཱི་སོ-ཀཱ་སི ཙཱ་ནཱ་ཀུ་ལཾ;
ས་ནྟོ་ས་ཀྐ་མ་ནོ་མ་ནོ་མ་ཀ་མ་ནོ ས་བྦྷཱ་ཝ་ནཱི་ཡོ མ་ཧཱ,
སཱ་མཱི མེ གུ་རུ་པུ་ངྒ་ཝོ ཝི་ཛ་ཡ་ཏེ སཱ་རཱི་སུ་ཏོ-ཡཾ བྷུ་ཝི.
༡༡. རཱ་ཛཱ ཝི་ཀྐ་མ་བཱ་ཧུ བཱ་ཧི་ཏ་རི་པཱུ ཏཱ་ཏྭ་སྶ [བྷཱ་ཏཱ་སྶ] ལོ་ཀི་སྶ་རོ,
ས་མྨི་ཏྟཱ་ནི་ཧ་ནོ ཏི་སཱི་ཧ་ལ༹་པ་ཏཱི ཡོ་ཡཾ མ་ཧཱ་ཝི་ཀྐ་མོ;
ནི་བྦྷཱི་ཏོ [ཏི་སཱུ་རོ] ཝི་ཛ་ཡཱ་དི་བཱ་ཧུ ཝི་ཛ་ཡཱི སོ ཨཱ་སི ལ་ངྐི་སྶ་རོ,
ཏཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཕ་ལཾ ཙི་རཱ་ཡ ཕ་ལ་ཏ་ཉྩེ་ཏཾ ས་ཏཾ ས་ནྟ་ཏཾ.
སི་དྡྷི ར་ཏྠུ
༡. ཨ་གྒ་མྨོ་ཏི་ཝཾ་སེ་ན, ཨ་བྷ་ཡཱ་རཱ་མ་སཱ་མི་ནཱ;
པ་ཉྩི་ཀཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་བྷཱུ་ཏཱ, སཱ སཱ་ར་ཏྠ་ཝི་ལཱ་སི་ནཱི.
༢. མྲ་མྨ་ཀྑ་ར་མཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ, ཝི་སོ་དྷེ་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ་བ་ལཾ;
ས་ཀི་ཡ་བྱ་ཝ་ཧཱ་རེ་ན, ཏི་ཐཱི་ཝ་སུ ཀ་རི་ནྡུ་ནཱ.
༣. ཡུ་ཏྟེ ཝ་སྶེ ལ་ངྐཱ་དཱི་པཱ, ས་ར་ཊྛ་མཱ་ཧ་ཏཱ པུ་ན;
བྷཱ་སྶ་པྤ་དཱི་པ་ཀཱ་ཏ་ནྟ, ཀཱ་སི་ཀཱ་པ་ཉྩི་ཀཱ་དི་ཧི.
༤. སཾ་ས་ནྡི་ཏྭཱ ཝི་ཙཱ་རེ་ཏྭཱ, ཝཱ་ཙེ་ཏྭཱ་ཙ པུ་ན་པྤུ་ནཾ;
ཨཱུ་ནཱ་དྷི་ཀཱ་དི དོ་སཱ་ནི, ཨ་པ་ནེ་ཏྭཱ སི་ནེ་སི་ནེ.
༥. སུ་དྡྷ་ཊྛ་ཀེ ཙ ཝ་སྶེ་སཱ, པཱ་པི་ཏཱ པ་ཀ་ཏི་ཊྛི་ཏིཾ;
སུ་དྡྷཱ་སུ་དྡྷཾ་ཝ ད་སྶེ་ནྟཱི, སོ་དྷེ་ཏུ པཱ་ཋ་སུ་དྡྷི་ཡཱ.