༢༦. ཨི་ཏྠི
ཨི་ཏྠི་ཝི་དྷཱི་སུ ‘‘པུ་ཐུ་སྶ པ་ཐ་ཝ་པུ་ཐ་ཝཱ’’ཏི (༣-༣༩) སུ་ཏྟ་པ་རི་ཡ་ནྟེ་སུ. ཨི་ཏྠི་ཡ་ནྟི ཨི་དཾ ནཱ་མ་ཝི་སེ་ས་ནཾ ཝཱ སི་ཡཱ པ་ཙྩ་ཡ་ཏྠ་ཝི་སེ་ས་ནཾ ཝཱ, ཏ་ཏྠ ནཱ་མ་ཝི་སེ་ས་ན་མེ་ཝི་དཾ ན པ་ཙྩ་ཡ་ཏྠ་ཝི་སེ་ས་ན་ནྟི ད་སྶེ་ཏུ་མཱ་ཧ- ‘ནཱ་མེ’ཙྩཱ་དི. ཨ་ཀཱ་ར་ནྟ་ཏོ ནཱ་མ་སྨཱ་ཏི ཨེ་ཀ་ཏྟཱ་དི་མ་ཧ་ནྟ་ཏྠ་ཝཱ་ཙི་ཏོ ཨ་ཀཱ་ར་ནྟ་ཏོ ནཱ་མ་སྨཱ. ཨི་ཏྠ་ཏྟ་ནྟི ཨེ་ཏྠ ཨི་ཏྠཱི་ཏི ཨི་ཏྠི་ལི་ངྒཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨི་ཏྠི་ཡེ་ཝ ཧི ཨེ་སཱ་ཏི ལི་ངྒཱི་ཡ་ཏི ས་ངྐེ་ཏཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ལི་ངྒཾ. ཨི་ཏྠི་ཡཱ ཨེ་སཱ་ཏི པ་སི་དྡྷི་མ་ཏོ ཨ་ཏྠ་སྶ བྷཱ་ཝོ སཱ་མ་ཉྙཾ བཱ་ལ་ཡུ་ཝ་ཏྟཱ་དི ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨི་ཏྠ་ཏྟཾ. ཀི་མེ་ཏྠ ལི་ངྒཾ ནཱ་མ–
ཨེ་སེ་སོ ཨེ་ཏ་མི་ཏི ཙ,
པ་སི་དྡྷི ཨ་ཏྠེ་སུ ཡེ་སུ ལོ་ཀ་སྶ;
ཐཱི་པུཾ ན་པུཾ་ས་ཀཱ་ནཱི་ཏི,
ཝུ་ཙྩ་ནྟེ ཏཱ་ནི ནཱ་མཱ་ནི.
ཨ་ཏྠེ་སུ ཡེ་སུ ཨེ་སཱ ཨེ་སོ ཨེ་ཏ་ནྟི པ་སི་དྡྷི ལོ་ཀ་སྶ ཧོ་ཏི ཨེ་ཏཱ་ནི ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ ཨི་ཏྠི་པུ་རི་ས་ན་པུཾ་ས་ཀ་ལི་ངྒཱ་ནཱི་ཏི ལོ་ཀེ་ན ཝུ་ཙྩ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཝ་ཉྩ་ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཙྩ་ཏེ ‘‘ལི་ངྒཾ ནཱ་ནུ་སཱ་ས་ནཱི་ཡཾ ལོ་ཀ་ནི་སྶ ཡ་ཏྟཱ ལི་ངྒ་སྶཱ’’ཏི. ཏ་ཏྠ གོ་ཨི་ཙྩཱ་དཱི་སྭེ་སཱ ཨེ་སོ་ཏི པ་སི་དྡྷི་ཡཱ ཨི་ཏྠི་ལི་ངྒ་ཏྟཾ, ཨ་ཙྩི་ཨཱ་དཱི་སྭེ་སཱ ཨེ་ཏ་ནྟི པ་སི་དྡྷི་ཡཱ ཨི་ཏྠི་ན་པུཾ་ས་ཀ་ཏྟཾ, ཏ་ཊོ་བྷ་ཊཱི ཏ་ཊ་མི་ཙྩཱ་དཱི་སྭེ་སོ ཨེ་སཱ་ཨེ་ཏ་ནྟི པ་སི་དྡྷི་ཡཱ པུ་མི་ཏྠི་ན་པུཾ་ས་ཀ་ཏྟཾ, མཱ་ལཱ་ཨི་ཙྩཱ་དཱི་སྭེ་སཱ་ཏི པ་སི་དྡྷི་ཡཱ ཨི་ཏྠ་ཏྟཾ, རུ་ཀྑོ་ཙྩཱ་དཱི་སྭེ་སོ་ཏི པ་སི་དྡྷི་ཡཱ པུ་ལླི་ངྒ་ཏྟཾ, ཀུ་ལ་མི་ཙྩཱ་དོ ཨེ་ཏ་ནྟི པ་སི་དྡྷི་ཡཱ ན་པུཾ་ས་ཀ་ཏྟཾ. ས་མཱ་ས་སྶཱ་པྱེ་ཝཾ ད་ཊྛ་བྦཾ, ཛོ་ཏ་ཀཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཛོ་ཏ་ཀཱ ཨི་ཏྠ་ཏྟ་སྶེ་ཏི པ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ཏ་ཏོ ཝེ་ཙྩཱ་དི་ནཱ པ་ཙྩ་ཡ་ཏྠ་བྷཱ་ཝི་ནོ ཡེ དོ་སཱ ཏེ་ས་མེ་ཏྠ་ནཱ་ཝ་ཀཱ་སོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཏྟཾ བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ན་མྤི ཧོ་ཏཱི་ཏི་ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨི་མི་ནཱ ཨི་དཾ དཱི་པེ་ཏི ‘‘ཨི་ཏྠ་ཏྟ་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་ཏྠ་ཏྟེ ས་ཏི པ་དྷཱ་ན་ཏྟཱ་སྶ བྱ་ཏི་རེ་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ཡ ཚ་ཊྛི་ཡཱ ‘ཀུ་མཱ་རི་ཏྟཾ (དེ་ཝ་ད་ཏྟཱ་ཡཱ’ཏི་བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ, ཏ་ཏོ ཙ ན སི་ཡཱ ཀུ་མཱ་རཱི) དེ་ཝ་ད་ཏྟཱ’ཏི ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཏྟཾ, ཏ་ཐཱ ཀུ་མཱ་རི་ཡོ་ཏི བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ན་མྤི ཨི་ཏྠ་ཏྟ་སྶེ་ཀ་ཏྟཱ. པ་ཀ་ཏི་ཡ་ཏྠ ཝི་སེ་ས་ན་པ་ཀྑེ ཏུ པ་ཀ་ཏི་ཡཱ ཨི་ཏྠ་ཏྟ་ཝི་སི་ཊྛཾ ད་བྦ་མེ་ཝོ་ཙྩ་ཏེ, ཨཱ་ཨཱ་ད་ཡོ ཏུ ཛོ་ཏ་ཀ་ཏཱ་ཏི ཏ་ཏྠ བྱ་ཏི་རེ་ཀཱ་བྷཱ་ཝཱ ཚ་ཊྛི་ཡཱ ཨ་པྤ་ས་ངྒོ ཙ བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ན་མྤི ཨ་ནེ་ཀ་ཏྟཱ་ཝ ད་བྦ་སྶ ཡུ་ཏྟ་ནྟི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་དོ་སཱ་ཝ་ས་རཱ་བྷཱ་ཝཱ ཨི་ཊྛ་ཏྠ་སི་དྡྷཱི’’ཏི. ཨ་ཉྙེ་ཏི ཛ་ཡཱ་དི་ཙྩ ཛི་ནི་ནྡ་བུ་དྡྷྱཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ད་ཡོ ད་སྶེ་ཏི.
ཨི་ཏྠི་ཡ་མ་བྷི་དྷེ་ཡྻཱ་ཡ་ནྟི ཨི་ཏྠི་ལི་ངྒ་ས་ངྑཱ་ཏེ ཨི་ཏྠ་ཏྟེ ཨ་ཏྠ་བྷཱུ་ཏེ, ཡ་ཐེ་ཝ་ཧཱི་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨུ་པ་མཱ་ཝ་སེ་ན ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཨི་ཏྠ་ཏྟ་མི་ཙྩཱ་དི་ནཱ པ་རོ་པ་ཝ་ཎྞི་ཏ་པ་ཀྑ་སྶཱ་ཡུ་ཏྟ་ཏྟ་ནྣི་ཙྪི་ནྡེ་ཏི, ནོ པ་པ་ཛྫ་ཏེ [ནོ་པ་པ་ཛྫེ་ཡྻ (པ་ཉྩི་ཀཱ)] དེ་ཝ་ད་ཏྟཱ་ས་དྡ་ཝ་ཙ་ནཱི་ཡ་སྶཱ་པི ཨི་ཏྠ་ཏྟ་ཏོ ཨ་བྱ་ཏི་རི་ཏྟ་ཏྟཱ ‘ཨི་ཏྠ་ཏྟཾ དེ་ཝ་ད་ཏྟཱ་ཡཱ’ཏི བྷི་ནྣཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཏཱ ན ཡུ་ཛྫ་ཏེ, ཨ་ནུ་པ་པ་ཏྟི་མེ་ཝ ས་མ་ཏྠེ་ཏི ‘དེ་ཝ་ད་ཏྟཱ་ཡཱ་ཏི’ཙྩཱ་དི་ནཱ. ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཏྟ་མེ་ཝ སི་ཡཱ ཨི་ཏྠི་ས་དྡ་ཝ་ཙ་ནཱི་ཡ་ཏོ ཨ་ན་ཉྙ་ཏྟཱ དེ་ཝ་ད་ཏྟཱ ས་དྡ་ཝ་ཙ་ནཱི་ཡ་སྶ ཨི་ཏྠཱི དེ་ཝ་ད་ཏྟཱ་ཏི.
ཨ་ཏོ་ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨི་ཏྠ་ཏྟེ ཨཱ་ཝི་དྷཱ་ན་ཏོ་ཡེ་ཝ. ཏ་བྦ་ཏོ་ཏྠ་སྶཱ་ཏི ཨི་དཾ ཛ་ཡཱ་དི་ཙྩཱ་དི་མ་ཏཱ་ནུ་གཱ་མི་ནཱ [ནུ་གཱ་མཱི པ་ན (པོ་ཏྠ་ཀེ)] ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཐཱ ཧི ཏེ ཨེ་ཝཾ ལི་ངྒ་ལ་ཀྑ་ཎ མཱ་ཧུ (པཱ, ༤-༡-༣ ཀཱ་སི་ཀཱ་ཡཾ) ‘‘སཱ་མ་ཉྙ་ཝི་སེ་སཱ ཨི་ཏྠ་ཏྟཱ་ད་ཡོ གོ་ཏྟཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ བ་ཧུ་པྤ་ཀཱ་ར་བྱ་ཏྟི་ཡོ་ཏི [སཱ་མ་ཉྙཱ་ནི ཙ ཏུ་ལྱ་ཛཱ་ཏི་ཡ་པ་ད་ཏྠ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྟཱ ཏཱ་ནི ཝི་སེ་སཱ ཙ ཨ་ཉྙ མ་ཉྙེ་ཧི ཝི་ཛཱ་ཏི་ཡེ་ཏི ཙ ཝི་སི་སྶ་ནྟེ བྱཱ་ཝ་ཏྟ་ནྟེ་ཏི སཱ་མ་ཉྙ་ཝི་སེ་སཱ. བྱ་ཉྫཱི་ཡ་ནྟི་ཨཱ ཨེ་ཏེ་ཧཱི་ཏི བྱ་ཏྟི་ཡོ སཱ་མ་ཉྙ་ཝི་སེ་སཱ་ནཾ ནི་སྶ་ཡཱ, བ་ཧུ་པྤ་ཀཱ་རཱ བྱ་ཏྟི ཡོ ཡེ་སཾ སཱ་མ་ཉྙ་ཝི་སེ་སཱ་ནཾ ཏེ ཏ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ་ཏི– (ཀཱ་སི་ཀཱ་ཝི་ཝ་ར་ཎ པ་ཉྫི་ཀཱ.)] ཏེ ཧྱེ་ཝཾ མ་ཉྙ་ནྟེ ‘‘ཡ་ཐཱ གོ་ཏྟཱ་ད་ཡོ ས་མཱ་ན་ཛཱ་ཏི་ཡེ་སུ ས་བྦེ་སྭ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ནྟེ, ཝི་ཛཱ་ཏི་ཡེ་ཧི པ་ན ནི་ཝ་ཏྟ་ནྟེ, ཏ་ཐཱ ཨི་ཏྠ་ཏྟཱ་ད་ཡོ་པི. ཝི་ཙི་ཏྟ་ཏྟཱ པ་ན སཱ་མ་ཉྙ་ཝི་སེ་ས་ནི་སྶ་ཡཱ་ནཾ བྱ་ཉྫ་ཀཱ་ནཾ ཀོ་ཙི་ཡེ་ཝ སཱ་མ་ཉྙ་ཝི་སེ་སོ ཀེ་ན་ཙི་དེ་ཝ ནི་སྶ་ཡེ་ན བྱ་ཉྫ་ཏེ, ན ས་བྦོ ས་བྦེ་ན (པ་ཏི) ནི་ཡ་ཏ་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ བྷཱ་ཝ་ས་ཏྟཱི་ནཾ, ཏ་ཏྠ ཡེ་ན་ཏྠེ་ན ཨི་ཏྠ་ཏྟ་མེ་ཝ བྱ་ཉྫ་ཏེ ན པུ་མ་ཏྟཾ ནཱ་པི ན་པུཾ་ས་ཀ་ཏྟཾ, སཱ ཨི་ཏྠི་ཡེ་ཝ བྷ་ཝ་ཏི ན པུ་མཱ ནཱ་པི ན་པུཾ་ས་ཀཾ. ཡེ་ན པུ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ བྱ་ཉྫ་ཏེ, སོ པུ་མཱ་ཡེ་ཝ. ཡེ་ན ཏུ ན་པུཾ་ས་ཀ་ཏྟཾ ཏཾ ན་པུཾ་ས་ཀ་མེ་ཝ. ཡོ ཏུ དྭི་ནྣཾ ཏི་ཎྞཾ (ཝཱ) བྱ་ཉྫ་ཀོ, སོ དྭི་ལི་ངྒོ ཏི་ལི་ངྒོ ཝེ’’ཏི (པཱ, ༤-༡-༣ ཀཱ་སི་ཀཱ་ཝི་ཝ་ར་ཎ་པ་ཉྫི་ཀཱ) ཏ་སྨཱ པ་བྦ་ཏོ ཡ་ཐཱ ཝུ་ཏྟ་ཨི་ཏྠ་ཏྟ་ཝ་ཏོ ཨ་ཏྠ་སྶ ཨ་བྷི་དྷེ་ཡྻ་སྶཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ.
ཨ་ཐེ་ཙྩཱ་དི་ནཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་དོ་ས་པ་རི་ཧཱ་རཱ་ཡ ཛི་ནི་ནྡ་བུ་དྡྷི་ནཱ ཡ་དུ་པ་ཝ་ཎྞི ཏཾ ཏཾ པ་རི་ཀ་པྤེ་ཏི. སོ ཨེ་ཝ ཙ་ར་ཧི་ཙྩཱ་དི་ནཱ ཨུ་པ་ཧཱ་ས་པུ་བྦ་ཀ་མུ་ཏྟ་ར མཱ་ཙི་ཀྑ་ཏེ. མ་སི་མ་ཀྑི་ཏ་ཀུ་ཀྐུ་ཊོ་ཝི་ཡཱ་ཏི ཡ་དཱ ཀོ་ཙི ཨ་ཉྙ་ཀུ་ཀྐུ་ཊོ ཨ་ཉྙ་སྨཱ བྷཱི་ཏོ སི་ཡཱ, ཏ་དཱ ཝི་ཛ་ཡི་ནོ ཀུ་ཀྐུ་ཊ་སྶ མུ་ཁཾ མ་སི་ཡཱ མ་ཀྑེ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ནེ་ནྟི སོ པ་ཋ་མཾ ཏ་ཏོ བྷཱི་ཏོ་པི པུ་ན ཨ་ཉྙོ་ཏི མ་ནྟྭཱ ཡུ་ཛ྄ཛྷི་ཏུ་མུ་སྶ་ཧ་ཏེ. ཡ་ཐཱ་ཏྲ སོ་ཝ ཀུ་ཀྐུ་ཊོ བྱཱ་ཛེ ནོ་པ་ད་སྶི་ཏོ, ཏ་ཐཱ ཏྲཱ་མཱི་ཏྱ་ཏྠོ.