༢. ཨ་སཾ
ཨ་བྱ་ཡ་ནྟི ཡ་ད་ཉྙེ་སཾ པ་སི་དྡྷ་ནྟི ལི་ངྒ་ཝ་ཙ་ན་བྷེ་དེ་པི བྱ་ཡ་ར་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཨུ་པ་ས་གྒ་ནི་པཱ་ཏཱ་ནཾ པ་རེ་ཧི ཨ་བྱ་ཡ་ས་ཉྙཱ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ ཨ་བྱ་ཡ་ནྟི པ་རེ་སཾ པ་སི་དྡྷཾ, ཏེ་ས་ནྟྭ་ཡཾ ས་མཱ་སོ ཨ་བྱ་ཡ་ཏྠ་པུ་བྦ་ངྒ་མ་ཏྟཱ ཨ་ན་བྱ་ཡཾ ཨ་བྱ་ཡ་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཨ་བྱ་ཡཱི་བྷཱ་ཝོ པ་སི་དྡྷོ, ཨ་ས་ངྑྱ་སྶ སུ་ཏ་ཏྟཱ ཏ་སྶེ་ཝ ཝི་བྷ་ཏྱ་ཏྠཱ་ད་ཡོ ཝི་ས་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་སེ་ས་ནཱ་ནཱི་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ནྟཱི་ཏྱཱ་ཧ- ‘ཨ་ས་ངྑྱེ’ཙྩཱ་དི, ཨི་མི་ནཱ ནེ་མེ་ས་མཱ་ས་ཏྠཱ་ཏི དཱི་པེ་ཏི.
ཏཱ་ཝ་ས་དྡ་སྶ ཀ་མ་ཝུ་ཏྟི་ཡཾ ཡོ-ཏྠོ ས་མྤ་ཛྫ་ཏེ ཏ་མཱ་ཧ- ‘ཝི་བྷ་ཏྱ’ཙྩཱ་དི, ཝི་བྷ་ཏྱ་ཏྠེ ཨུ་དཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ་ཏི ཝི་བྷ་ཏྱ་ཏྠ་ཝི་ས་ཡེ ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་སྶཱ་ས་ངྑྱ་སྶ ཨི་ཏྠི་ས་དྡེ་ན ས་མཱ་ས་མ་དྷི་ཏྠཱི་ཏི ཨུ་ཝཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ, ནི་ཙྩ་ཡ་མཱ་སཱ་ན མ་ཝི་གྒ་ཧོ, ཨ་ས་ཀ་པ་ད་ཝི་གྒ་ཧོ ཝཱ ཡུ་ཏྟོ, ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཱ་པ་ཏྟཱི་ཏྱཱ་ཧ- ‘ནི་ཙྩ་ས་མཱ་ས་ཏྟཱ’ཨི་ཙྩཱ་དི.
ཨ་ས་ཀ་པ་དེ་ན ཨ་ན་ཏྟ་ནི་ཡ་པ་དེ་ན ཨ་ཉྙ་པ་དེ་ན ཝི་གྒ་ཧོ ཨ་ས་ཀ་པ་ད་ཝི་གྒ་ཧོ, ཏེ་ན, ཨེ་ཏྠ ཧི ཡ་ཐཱ ཀུ་མྦྷ་སྶ ས་མཱི་པཾ་ཏྱ་ཉྙ་པ་ད་ཝཱ་ཀྱེ ས་མཱི་པ ས་དྡེ་ནུ་པ་ས་དྡ་ཝ་ཙ་ནཱི་ཡ་སྶ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨུ་པ་ས་དྡོ ན་པྤ་ཡུ་ཛྫ་ཏེ, ཡ་ཐཱ ཨི་ཏྠཱི སཱུ་ཏི ཨེ་ཏྠཱ་དྷི་ས་དྡ་ཝ་ཙ་ནཱི་ཡ་སྶཱ (དྷཱ)ར་ཏྠ་སྶ ས་ཏྟ་མི་ཡཱ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ནཱ་དྷི་ས་དྡོ་ཏི ‘ཨི་ཏྠཱི་སཱུ’ཏི ཨ་ཉྙ་པ་ད་ཝཱ་ཀྱཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཀ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟཱ་ཏི ཏྭཱ་དྷེ་ཡྻོ པ་ད་སྶ་ནཾ, ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་ཏྠོ་ནྣེ་ཡཾ, ཨ་ས་ཀ་པ་ད་ཝི་གྒ་ཧེ་ནཱ་ཏྠོ་ཝ ཝུ་ཏྟོ,
ཨ་དྷི་ས་དྡ་སྶ པ་ན པུ་ར་ཏོ་ཝ་ཊྛི་ཏ་སྶཱ་དྷཱ་རེ ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་སྶ ཏཾ་ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎེ་ན ས་ཏྟ་མྱ་ནྟེ་ནི་ཏྠི་ས་དྡེ་ན ས་ཧ ས་མཱ་སོ་ཏི ད་སྶེ་ཏུ་མཱ་ཧ-‘ཨ་དྷི་ས་དྡོ’ཙྩཱ་དི.
སྱཱ་དི་ལོ་པོ་ཏི ཨ་དྷི་ས་དྡ་ཏོ ཨི་ཏྠི་ས་དྡ་ཏོ ཙ པ་རེ་སཾ ས་ཏྟ་མཱི བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནཾ ལོ་པོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཏྟ (བྷཱ་ཝ) ས་མྤ་ཏྟཱི་ཏི ས་རཱི་ར་ས་མྤ་ཏྟི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ་ཏི བྲ་ཧྨ་ས་དྡ་སྶ ས་རཱི་རཾ ཨ་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ- ‘བྲ་ཧྨཾ ས་རཱི་ར་ནྟི, ཀ་ཏྠ་ཙཱི ཨུ་ཏྟ་ར་པ་ད་ཏྠ་པྤ་དྷཱ་ན་ཏྟཱ་ཝཱ་ས་ངྑྱ་ས་མཱ་ས་སྶ ‘ས་མྤ་ནྣཾ བྲ་ཧྨ’ནྟི ཝི་གྒ་ཧོ ཝུ་ཏྟོ.
ས་མཱ་ས་ཝི་བྷ་ཏྟི་ཡཱ་ཏི ས་མཱ་ས་ཏོ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཝི་བྷ་ཏྟི་ཡཱ, ས་ཀ་ལོ པ་དེ་ས་ས་ཀ་ལོ, པ་རི་གྒ་ཧཱ་པེ་ཀྑཱ་ཏི ཨ་བྷྱུ་པ་ག་མཱ་པེ་ཀྑཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཨ་བྷྱུ་པ་ག་མེ་པི ཧི པ་རི་གྒ་ཧ་ས་དྡོ–
ས་པ་ཐེ པ་རི་ཝཱ་རེ ཙ, མཱུ་ལཱ་བྷྱུ་པ་ག་མེ་སུ ཙ;
ར་ཝི་མྷི རཱ་ཧུ་ག་ཧི་ཏེ, དཱ་རེ་སུ ཙ པ་རི་གྒ་ཧོ’’ཏི ནི་གྷ་ཎྚུ.
ས་ཀ་ལ་སྶ བྷཱ་ཝོ སཱ་ཀ་ལྱཾ-ས་ཀ་ལ་ས་དྡ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ནི་མི་ཏྟཾ, ཏ་མྤ་ན ནི་སྶེ་ས [མ་ཏ་ནི་སྶེ་ས (པོ་ཏྠ་ཀེ)] གྒ་ཧ་ཎཱ པུ་ཐུ བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏྱཱ་ཧ- ‘ཨ་སེ་ས་གྒ་ཧ་ཎ’ནྟི, ཏི་ཎཱ་ནཾ སཱ་ཀ་ལྱ་ནྟི ཝི་གྒ་ཧོ, ཏི་ཎ་ས་དྡེ་ན ཧི ཏི་ཎ་ས་ཧི་ཏཱ་ནི ག་ཧི་ཏཱ་ནི, ཏེ་ནེ་ཝ ཝ་ཀྑ་ཏི བྱ་ཏི་རེ་ཀ་ན་ཡེ- ‘ཏཾ ས་བྦཾ ཏི་ཎ་ས་ཧི་ཏ་མ་ཛ྄ཛྷོ- ཧ་ར་ཏཱི’ཏི, ས་ཏི་ཎ་མ་ཛ྄ཛྷོ་ཧ་ར་ཏཱི་ཏེ་ཏྠཱ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཏྠ མཱ་ཧ-‘ཡཱ་ཝཱ’ཏི་ཨཱ་དི.
ཏི་ཎ་ས་དྡོ ཨུ་པ་ལ་ཀྑ་ཎཾ སེ་སཱ-ན་ཛ྄ཛྷོ་ཧཱ་རི་ཡཱ་ནཾ, ཏེ་ནཱ་ཧ ‘ཏི་ཎཱ་དི་ཀ་མྤཱི’ཏི. པ་རི་གྒ་ཧཱ་པེ་ཀྑཱ་ཡ་ནྟ་བྷཱུ་ཏ་སྶ ག་ཧ་ཎ་ཏྠཾ ‘‘ཨ་བྱ་ཡཾ ཝི་བྷ་ཏྟི་ས་མཱི་པཱ’’དི་སུ་ཏྟེ ‘སཱ་གྱ་དྷཱི་ཏེ’ཏི ནི་པྥཱ་ད་ན་ཏྠ་མ་ནྟ་ཝ་ཙ་ན མུ་དཱ་ཧ་ཏ་མྤཱ་ཎི་ནི་ནཱ, ཏ་མྤི སཱ་ཀ་ལྱེ་ཡེ་ཝཱ་ཧ་རི་ཏུཾ [སཱ་ཀ་ལླེ་ནོ་དཱ་ཧ་རི་ཏུཾ] སཱ་གྱ་དྷཱི་ཏེ་ཏྱཱུ་དཱ་ཧ་ཊ་ནྟི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘ཏ་ཏོ’ཏྱཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.
ཏ་ཏོ་ཏི ཡ་ཏོ ས་ཀ་ལ་ས་ཀ་ལེ ན ཝ་ཏྟ་ཏི, པ་རི་གྒ་ཧཱ་པེ་ཀྑཱ་ཡ ས་མ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ནྟ་ཏོ ས་ཀཱ་སཱ སཱ་ཀ་ལྱཾ ན བྷི་ཛྫ་ཏེ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ, ས་མ་ཏྠི་ཡ་མྤི ཨ་ནྟེ ཨུ་དཱ་ཧ་ར་ཎ་ནྟི སེ་སོ.
ཨ་གྒི་པ་རི་ཡ་ནྟ་ནྟི ཨ་གྒི་ཨ་ཏྠོ ག་ནྠོ ཏཱ་ད་ཏྠི་ཡཱ ཨ་གྒི, སོ་པ་རི་ཡ་ནྟོ-སྶ ཨ་ཛ྄ཛྷེ་ཡ་སྶཱ་ཏི ཨ་གྒི་པ་རི་ཡ་ནྟཾ, ཡ་ཏྟ་ཀ་སྶཱ་ཛ྄ཛྷེ་ཡ་སྶ པ་རི་གྒ་ཧོ, ཏ་སྶ ཨ་གྒི པ་རི་ཡ་ནྟོ, ཨ་གྒི་ནཱ པ་རི་ཡ་ནྟ་བྷཱུ་ཏེ་ན ས་ཧི་ཏོ ས་ཀ་ལོ་ཏི ཝི་གྒ་ཧོ, ཨ་གྒི་ནོ སཱ་ཀ་ལྱ་ནྟི ཝཱ.
ས་དྡི་ཀཱ་ན་ནྟི བྱཱ་ཀ་ར་ཎ་ཉྙཱུ་ནཾ. ཨ་ཏྠཱ་བྷཱ་ཝེ་ཨི་ཏྱ་ཏྠ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཨི་ཏ་རེ་ཏ་རཱ་བྷཱ་ཝེ དྷ་མྨཱ་བྷཱ་ཝེ ཙ མཱ སི་ཡཱ་ཏི, ཨ་ཏོ་ཡེ་ཝ ཙོ་ཙྩ་ཏེ ‘ཨ་ཐེ་ཏ་རེ་ཏ་རཱ་བྷཱ་ཝེ’ཨི་ཙྩཱ་དི, ཨི་ཏ་ར་སྨིཾ ཨི་ཏ་ར་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝོ ཨི་ཏ་རེ་ཏ་རཱ་བྷཱ་ཝོ, གོ ཨ་སྶོ ན བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཧི ཨ་ཏྠ་ནྟ་ར་ཏྟཾ ནི་སེ་དྷཱི་ཡ་ཏེ, ན ཝ་ཏྠུ་བྷཱ་ཝོ, བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ན བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏྱ་ཏྲ་པི་བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ཏྟ་དྷ་མྨོ ནི་སེ་དྷཱི་ཡ་ཏེ, ན ཝ་ཏྠུ་བྷཱ་ཝོ, པ་ར་ཏྟཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝི་པྤ་ཊི་སེ་དྷ ཝི་ས་ཡ་མཱ་ཧ.
ཨ་ཏི་ཀྐ་མཱ་བྷཱ་ཝེ་ཏཱི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཏི་ཀྐ་མཱ་ཏི པ་ཉྩ་མི་ཡཱ ཨ་ས་མཱ་ས་ནི་དྡེ་སོ་ཏི ཨཱ་ཧ- ‘ཨ་ཏི་ཀྐ་མཱ’ཏི, ན པ་ནུ་པྤ་ནྣ་སྶ པ་ཙྪཱ་ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཏི་ཀྐ་མཱ་བྷཱ་ཝོ ནཱ་མ ཨུ་པྤ་ནྣ་སྶ པ་ཙྪཱ ཨ་བྷཱ་ཝོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི.
ནི་ཏྟི་ཎ་ནྟི ཨུ་ཏྟ་ར་པ་ད་ཏྠ་པྤ་དྷཱ་ནོ-ས་ངྑྱ་ས་མཱ་སོ. ས་མྤ་ཏི་ས་དྡ་སྶ སཱ་མ་ཉྙ་ཝ་ཙ་ན་ཏྟེ་པི ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏཾ ཀཱ་ལཾ ད་སྶེ་ཏུ་མཱ་ཧ- ‘ཨུ་པ་བྷོ་ག་སྶེ’’ཙྩཱ་དི, ཨུ་པ་བྷོ་གོ ཀ་མྨ་སཱ་དྷ་ནོ ལ་ཧུ་པཱ་ཝུ་ར་ཎ་སྶ ནཱ་ཡ་མུ་པ་བྷོ་ག་ཀཱ་ལོ་ཏི ཝི་གྒ་ཧོ, (ཨ་ཏི) ལ་ཧུ་པཱ་ཝུ་ར་ཎ་ནྟི རཱུ་པ་སི་དྡྷཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ལ་ཧུ་པཱ་ཝུ་ར་ཎ་སྶཱ་ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟི་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ.
ཡོ་གྒཾ རཱུ་པ་ནྟི ཝི་གྒ་ཧེ ཨ་ནུ་རཱུ་པཾ, ན་ནུ ཙཱ་ཏྲ ནི་ཙྩ་ས་མཱ་ས་ཏྟཱ་ས་པ་ད་ཝི་གྒ་ཧེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ་ཏྱཱ་ས་ངྐི་ཡཱ་ཧ-‘ཝི་ཙྪཱ་ཡ’མི་ཙྩཱ་དི, ཨ་ནུ་ས་དྡེ་ན ཧི ཡོ་གེ ཝི་ཙྪཱ་ཡཾ ‘‘ཨ་ནུ་ནཱ’’ཏི (༢-༡༠) དུ་ཏི་ཡཱ ཝི་དྷཱི་ཡ་ཏེ, ཝཱ་ཀྱེ་ཡེ་ཝཱ་སྶ ཙ པ་ཡོ་གོ ནཱ་ཉྙ་ཏྲེ་ཏི ཝཱ་ཀྱ་མྤི བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི མ་ཉྙ་ཏེ. ས་ཀི་ཁཱི་ཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ‘‘ཨ་ཀཱ་ལེ ས་ཀ་ཏྠེ’’ཏི (༣-༨༡) ས་ཧ་སྶ སོ.
ས་དི་སོ ཀི་ཁི་ཡཱ་ཏི ཨེ་ཏྠ ཀི་ཁི་ཡཱ པ་སི་དྡྷ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ སཱ་དྷི་ཡ་སྶ སཱ་དྷ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧི་ཏཱ་ཡ ས་དྷ་མྨ་ཏྟེ་ན ཀོ་ཙི སཱ་དྷི་ཡོ ས་དི་སོ་ཏི ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཀི་མི་དྷ ས་དི་སོ ཨ་པྤ་དྷཱ་ནཾ [པ་དྷཱ་ན་མེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ] ཏ་ཐཱ ས་ཏི པུ་པྤ་པ་ད་ཏྠ་པྤ་དྷཱ་ནེ་ནཱ་ས་ངྑྱ་ས་མཱ་སེ་ན ས་ཀི་ཁཱི་ཏི ཨེ་ཏྠ ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨཱ་ཧ-‘ན་ནུ་ཙེ’ཏྱཱ་དི, ཀི་ཁི་ཡཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷེ ཚ་ཊྛཱི, ཨེ་ཏྠ པ་ན ས་དི་ས་ཏྟ་སྶ ཀི་ཁཱི་ཡཱ-པྤ་ཊི་བ་དྡྷ་ཏྟཱ་པྤ་དྷཱ་ན་ཏྟཾ. ནེ་ཏ་ད་ཏྠཱི་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ ཙོ་ད་ནཾ པ་རི་ཧ་ར་ཏི.
ཡ་ཐཱ དེ་ཝ་ད་ཏྟོ་ཏི ཨེ་ཏྠ ཡ་དི ས་མཱ་སོ བྷ་ཝེ་ཡྻ, དེ་ཝ་ད་ཏྟེ་ན ས་དི་སོ ཡ་ཐཱ་དེ་ཝ་ད་ཏྟ་ནྟི བྷ་ཝེ་ཡྻ, པ་ཊི་སི་དྡྷ་ཏྟཱ པ་ན (ན) ས་མཱ་སོ་ཏི, ཀི་ཁཱི་ཏི མ་ཀྐ་ཊ་སྶཱ་བྷི་དྷཱ་ནཾ. ཛེ་ཊྛཱ་ནུ་ཀྐ་མེ་ནཱ་ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨ་ནུ་ཛེ་ཊྛ་ནྟི ཏ་ཏི་ཡ་ནྟ་ཏཱ ག་མྱ་ཏེ. ཙ་ཀྐེ་ན ཡུ་ག་པ་དི ས་ཙ་ཀྐཾ.