༦. ན་ཁཱ
ཁཱ་ད་ཡ་ཏི ཨཱ་ད་ཡ་ཏི ཁཱ་ད, ཨ་ད=བྷ་ཀྑ་ཎེ, ཨ་ཝ྄ཧཱ་པ་ཡ་ཏི ཝ྄ཧེ=ཨ་ཝ྄ཧཱ་ནེ ཨཱ་པུ་བྦོ, ‘‘པ་ཡོ་ཛ་ཀ་བྱཱ་པཱ་རེ ཎཱ་པི་ཙེ’’ཏི (༥-༡༦) ཎཱ་པི་མྷི པུ་བྦ་ས་ར་ལོ་པོ, ཀ་ནྡ་ཡ་ཏི ཀ་ནྡ=ཨ་ཝ྄ཧཱ་ན་རོ་ད་ནེ་སུ.
‘‘ཝ་ཧི་སྶཱ་ནི་ཡ་ནྟུ་ཀེ’’ཏི ག་ཎ་སུ་ཏྟེ ཨ་ཡ་མེ་ཏྠོ ‘‘ཝ་ཧི་སྶ་དྷཱ་ཏུ་སྶ པ་ཡོ་ཛྫེ ཀ་ཏྟ་རི ནི་ཡ་ནྟུ་ར་ཧི་ཏེ དུ་ཏི་ཡཱ ན བྷ་ཝ་ཏཱི’’ཏི, ནི་ཡ་ནྟཱ སཱ་ར་ཐི ཀི་རི་ཡཱ་སི་དྡྷིཾ ནི་ཡཱ་མ་ཀོ་ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏ་མེ་ཝ པ་ཀཱ་སེ་ཏུ་མཱ་ཧ-‘ཀི་རི་ཡ་ངྒ’མི་ཙྩཱ་དི, ཀི་རི་ཡ་ངྒ ཀི་རི་ཡོ་པ་ཀ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཾ བ་ལཱི བ་དྡཱ་དིཾ ཀི་རི་ཡཱ་ཀཱ་ར་ཎཾ, ནི་ཡ་མེ་ཏྭཱ་ཏི ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཀ་ར་ཎཱི་ཡེ ཀི་རི་ཡཱ ཝི་ས་ཡེ པ་ཏི་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ, ཝཱ་ཧ་ཡ་ཏི བྷཱ་རཾ དེ་ཝ་ད་ཏྟེ་ནེ་ཏྱ་ཏྲ ཧི དེ་ཝ་ད་ཏྟོ པ་ཉྙ་ཝཱ པུ་རི་སོ ནི་ཡ་ནྟཱ་ར་མ་ནྟ་རེ་ནེ་ཝ བྷཱ་རཾ ཝ་ཧ་ཏཱི་ཏྱ་ནི་ཡ་ནྟུ་ཀོ ཀ་ཏྟཱ, ཝཱ་ཧ་ཡ་ཏི བྷཱ་རཾ བ་ལཱི་བ་དྡེ ཨི་ཙྩ་ཏྲ ཏུ བ་ལཱི་བ་དྡཱ ནི་ཡ་ནྟཱ ར་མ་ནྟ་རེ་ན ན ཝ་ཧ་ནྟཱི་ཏི ས་ནི་ཡ་ནྟུ་ཀཱ.
‘‘བྷི་ཀྑི་སྶཱ་ཧིཾ་སཱ་ཡ’’ནྟི ག་ཎ་སུ་ཏྟ་སྶཱ་ཡ་མ་ཏྠོ ‘‘བྷ་ཀྑི་སྶཱ་ཧིཾ་ས་ཏྠ་སྶ པ་ཡོ་ཛྫེ ཀ་ཏྟ་རི དུ་ཏི་ཡཱ ན བྷ་ཝ་ཏཱི’’ཏི, ཨ་ཐ ཀ་ཐ་མེ་ཏྠ ཧིཾ་ས་ཏྠ་ཏཱ བྷ་ཀྑི་སྶ ཧིཾ་སཱ ཧི ཙེ་ཏ་ནཱ་ཝ་ཏི ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, ན ཙེ་ཏྠ་ས་སྶཾ ཙེ་ཏ་ནཱ་ཝ་ནྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ-‘ས་བྦེ’ཨི་ཙྩཱ་དི, ས་བྦེ་ཏི རུ་ཀྑཱ་ད་ཡོ, བྷཱ་ཝཱ པ་ད་ཏྠཱ, ཨི་དཱ་ནི ས་བྦ་ད་སྶ་ནཱ་ནུ་ཀཱུ་ལ་ཧིཾ་ས་ཏྠ་ཏ་མུ་པ་ད་སྶེ་ཏུ་མཱ་ཧ-‘ཡ་དི་ཝེ’ཙྩཱ་དི, ན་ནུ བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ན ནི་སྶི་ཏ་མི་དཾ བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ, ཏ་ཐཱ ས་ཏི ས་མྨ་ཏ་མེ་ཝེ-ཏྠོ-པ་ད་སྶེ་ཏྭཱ ག་ནྟ་བྦཾ ཀི་ནྣཱ་མཱ་ཉྙ་ད་སྶ་ནོ་པ་གཱ་ཏཱ་དྷི་རེ་ནཱ་ཏི ཏུ་ཎྷཱི ཧོ་ཏི ནི་ཀྐཱ་ར་ཎི་སྶཱ [ནི་ཀྐ་མྨི་སྶཱ (པོ་ཏྠ་ཀེ)] བྷ་ཝ་ཏོ-པཱ་ཡོ་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, པ་ར་ཏྠཱ་ནུ་བ་དྡྷ་ཀི་ཙྪཾ པ་ན མ་ཧཱ་པུ་ཉྙ་པ་ཉྙཱ ན ཀི་ཉྩི ཝི་ཡ མ་ཉྙ་ནྟི, ཧོ་ཏི (ཧི) ཨེ་ཏེ་ན པ་ར་ཏྠོ ‘‘མ་ཏ་ནྟ་རེ་པི སི་དྡྷི སི་སྶཱ་ནཾ, ཏཾ་ཏཾ མ་ཏ་ཉྙུ་ནོ ཝཱ ཀ་དཱ་ཙི ཀ་ར་ཧ་ཙི ཡ་དི་ད་མ་ཝ་ལོ་ཀེ་ཡྻུཾ ཏེ ཙེ་ཏྠཱ་ཝ་ཏཱ་རཾ [ཙེ་ཏྠ་ཀཱ་རཾ (པོ་ཏྠ་ཀེ)] ལ་བྷེ་ཡྻུཾ ཨེ་ཏཱ་དི་སོ ཙ པ་ཉྙ་ཝཱ པ་ཊི་ལ་དྡྷ་བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ན་པྤ་སཱ་དོ’ཏི ཏ་ད་ཝ་ཏཱ་རེ་ན ཙ བུ་དྡྷེ བྷ་ག་ཝ་ཏི ཀ་མེ་ན ད་ལ༹ྷཾ པ་སཱ་དཾ པ་ཊི་ལ་བྷེ་ཡྻུ’’ནྟི, ཨེ་ཝ་མེ་ཝཾ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཏཾ་ཏཾ་བྱཱ་ཀ་ར་ཎོ་དཱ་ཧ་ར་ཎ་པྤ་ས་ངྒེ་པི ཏ་ད་ནུ་སཱ་རེ་ནེ་ཝ ཏ་ནྟཾ་པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ, ན ནི་ར་ཏྠ་ཀ་ཀ་ཐཱ་པ་སུ་ཏོ-ཡ་མཱ་ཙ་རི་ཡོ་ཏི.
དུ་ཧཱ་དཱི་ནཾ ཏྱེ་ཝ་མཱ་དོ ཨ་མྷཱ་ཀ་མྤ་ར་མ་གུ་རུ་ནཱ ར་ཏ་ན་མ་ཏི་པ་ཉྩི་ཀཱ་ལ་ངྐཱ་རཱ་དི་ཀཱ་རེ་ན ནཱ་ནཱ་ཀཱ་ར་སཱ་ར་ཏྠ་ཝེ་ད་ཝེ་དི་ཏུ [ཝེ་དཱ་ཝེ་དི་ཏ (པོ་ཏྠ་ཀེ)] མ་ཧཱ་པ་ཉྙཱ་པཱ་ཊ་ཝཱ་ནཾ པ་ཉྙ་ཝ་ནྟཱ་ནཾ སཱ་མི་ནཱ མ་ཧཱ་སཱ་མི་ནཱ ས་མྦུ་དྡྷ་སཱ་ས་ན་ར་ཏ་ན་ཝ་རོ་པ་ཀཱ་ར་ཀེ་ན ‘ཨི་ད་མེ་ཏྠ ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱི་ཡཾ’ཏྱ་བྷི་དྷཱ་ཡ ནཱ་ནཱ་མ་ཏ་ནྟ་ར་མཱ་ཀ་ཌྜྷི་ཡ བ་ཧུཾ ས་མྤ་ཝེ་དི་ཏ་མ་ཏྠི, མ་ཡ་མྤ་ནེ་ཏྠ ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ནཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་མ་ཏྟ་མེ་ཝཱ་ལ་མྦ ཨ་ཏྠ་མྤ ཀཱ་ས་ཡི་སྶཱ་མ. ས་ཏྱ་པྱ་ནེ་ཀ་ད་སྶ་ན་བྷེ་དེ སི་ཊྛ་པྤ་ཡོ་གཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ཡ་ཏྠ པ་དྷཱ་ནེ་ཀ་མྨ་ནི་ཏྱཱ་དི་པྤ་བྷུ་ཏ་ཡོ་དི་སྶ་ནྟི, ཡ་ཏྲ ཏྭ་པྤ་དྷཱ་ནེ་ཏྱཱ་དཱི, ཡ་ཏྲོ་བྷ་ཡ་ཏྲ་པི, ཏཾ་ས་བྦ་མི་ཧ བྷ་སྶ་ཀཱ་རཱ་དྱ་ནུ་མ་ཏ་ཀྐ་མེ་ན པ་ཊི་པཱ་ད་ཡ་མཱ་ཧ-དུ་ཧཱ་དཱི་ན’མི་ཙྩཱ་དི, ཨེ་ཏྠཱ་དི་ས་དྡོ པ་ཀཱ་ར་ཝཱ་ཙཱི, ཏེ་ན ཡཱ་ཙི་པྤ་བྷུ་ཏ་ཡོ ག་ཡ྄ཧ་ནྟི, ཀ་མྨ་དྭ་ཡ་ཡུ་ཏྟཱ་ན་ནྟི ནི་དྡྷཱ་ར་ཎེ ཚ་ཊྛཱི, ཏེ་ན ཀ་མྨ་དྭ་ཡ་ཡུ་ཏྟཱ་ནཾ མ་ཛ྄ཛྷེ དུ་ཧཱ་དཱི་ན་མ་པྤ་དྷཱ་ནེ་པི ག་ཝཱ་དོ ཀ་མྨེ ཏྱཱ་དི་པྤ་བྷུ་ཏ་ཡོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨི་ཙྩཱ་དི་ཏི་ཨཱ་དི་ས་དྡེ་ན ‘ཨ་ཝ་རུ་ནྡྷ་ཏི ཝ་ཛཾ གཱ་ཝཾ ཨ་ཝ་རུ་ནྡྷཱི་ཡ་ཏེ ཝ་ཛཾ གོ’ཨི་ཙྩཱ་དཱི་ནཾ པ་རི་གྒ་ཧོ, ག་མ་ནཱ་དྱ་ཏྠཱ་ན མི་ཏྱཱ་དི་ས་དྡེ་ན བོ་དྷ་ཏྠཱ་དཱི་ནཾ ག་ཧ་ཎཾ. ག་མཱི་ཡ་ཏེ གཱ་མོ དེ་ཝ་ད་ཏྟ་ནྟི ཨེ་ཏྠ ཀ་ཐཾ པ་ཡོ་ཛྫ་ཏྟ་ས་མྦྷ་ཝོ་ཏི ཨཱ་ཧ-‘པུ་རི་སེ’ཙྩཱ་དི, ཡ་ཛྫ་པི གཱ་མོ ཏུ་ཎྷཱི ཧོ་ཏི ནི་བྱཱ་པཱ་ར་ཏྟཱ པུ་རི་སོ་ཝ ཏུ ག་མ་ན་ཀི་རི་ཡཾ ནི་པྥཱ་དེ་ཏི, ཏ་ཐཱ་པི པུ་རི་ས་སྶ ག་མ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཡཾ་ཕ་ལ་པྤ་ཏྟི་ལ་ཀྑ་ཎཾ, ཏ་མུ་བྷི་ནྣ་མྤི གཱ་མ་པུ་རི་སཱ་ནཾ ས་མཱ་ན་ནྟི པུ་རི་ས ཀི་རི་ཡཱ་ཏུ་ལྱ་ཕ་ལ་ཏྟཱ གཱ་མོ་པི ག་མ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཀ་ཏྟུ་བྱ་པ་དེ་སེ ཀཱ་ར་ཎཾ བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ, ཏ་ཐཱ་ཧི གཱ་མཾ ག་ཙྪ་ནྟོ ཀོ་ཙི གཱ་མེ ཨཱ་ས་ནྣེ ས་ཏི ཝ་ད་ཏི ‘ཨཱ་ག་ཏོ གཱ་མོ པ་ཏྟོ གཱ་མོ’ཏི, ཨ་ཏོ་ཉྙེ་ས་ནྟི ཡེ ཀ་མྨ་དྭ་ཡ་ཡུ་ཏྟཱ དུ་ཧཱ་ད་ཡོ ག་མ་ནཱ་དྱ་ཏྠཱ་ཙོ་དཱ་ཧ་ཊཱ, ཨེ་ཏེ་ཧི ཨ་ཉྙེ་སཾ, པ་དྷཱ་ནེ ཀ་མྨེ་བྷི ཨ་ཛཱ་དི་མྷི པ་དྷཱ་ནེ ཀ་མྨེ, པ་དྷཱ་ན་ཏྟ་མྤ་ན ཨ་ཛཱ་དཱི་ནཾ ཀི་རི་ཡཱ་ཡ པ་ཡོ་ཛ་ན་ཏྟཱ, ཨ་ཛཱ་དྱ་ཏྠཱ ཧྱཱ་ན་ཡ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ར་བྷྱ་ཏེ. ཨ་ཡ་མྤ་ནེ་ཏྠ ས་ངྒ་ཧོ-
‘‘དུ་ཧི ཡཱ་ཙི རུ་དྷི པུ་ཙྪི, བྷི་ཀྑི ཙི བྲུ་ཝི སཱ་སི ཙ;
ཛི ད་ཎྜི པ་ཏྠི མ་ནྠཱི ཙ, དྷཱ་ཏཱུ ཧོ་ནྟི དུ་ཧཱ་ད་ཡོ.
ག་ཏྱཱ་དི་སུ་ཏྟ་པ་ཊྛི་ཏཱ, ག་ཏྱཱ་དྱ་ཏྠཱ བྷ་ཝ་ནྟི ཏེ;
ནཱི་ཝ་ཧ་ཧ་ར་ཀ་སཱ་ཙ, ནཱི་ཝ་ཧཱ་དཱི བྷ་ཝ་ནྟི ཏེ.
དྭི་ཀ་མྨ་ཀེ་སུ ཙེ་ཏེ་སུ, ཨ་པྤ་དྷཱ་ནེ དུ་ཧཱ་དི་ནཾ;
ཏྱཱ་དི་པྤ་བྷུ་ཏ་ཡོ ཧོ་ནྟི, པ་དྷཱ་ནེ ནཱི་ཝ་ཧཱ་དི་ནཾ;
ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠ པ་ཡོ་གཱ་ནུ, སཱ་རཱ ག་ཏྱ་ཏྠ་ཨཱ་དི་ནཾ’’ཏི.
པ་ཡོ་གོ པ་ན ས་མྦ་ནྡྷ་ཙི་ནྟཱ་ཡ་མི་ཧ ཙ ཝུ་ཏྟཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ས་བྦ་ཐཱ ཝི་ཉྙེ་ཡྻཱ.