༡༦. ཀ་ཏྟུ
ཀིཾ ལ་ཀྑ་ཎོ-ཡཾ ཀ་ཏྟཱ་ཨི་ཙྩཱ་ཧ-‘ཀ་ཏྟ་རི’ཙྩཱ་དི, ག་ཙྪ་ཏི དེ་ཝ་ད་ཏྟོ་ཙྩཱ་དོ ཀ་ཏྟ་རི པ་ཏི་ཊྛི་ཏཾ, པ་ཙ་ཏྱོ་ད་ནཾ དེ་ཝ་ད་ཏྟོ་ཙྩཱ་དོ ཀ་མྨེ པ་ཏི་ཊྛི་ཏཾ ཀི་རི་ཡཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ, ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཙ ཨི་མི་ནཱ ཨ་ནྭ་ཏྠ བྱ་པ་དེ་སོ་ཝ སི་དྡྷོ-ཡཾ ཀ་ཏྟུ ཝོ་ཧཱ་རོ་ཏི ཉཱ་པེ་ཏི, ཀེ་ན་ཙི པ་ཡུ་ཛྫ་མཱ་ནོ་པི ས་ཀེ ཀ་མྨེ ས་ཡ་མེ་ཝ པ་དྷཱ་ན་ཏྟ་མ་ནུ་བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི‘པ་ཡུ་ཏྟོ ཝཱ པ་དྷཱ་ན་བྷཱ་ཝེ་ནཱ’ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི ཙེ་ཏྠ-
པ་དྷཱ་ན་ཏཱ་ཡ ཡོ ཀ་ཏྟུ, ཀ་མྨ་ཊྛཾ ཀུ་རུ་ཏེ ཀྲི་ཡཾ;
སཱ ཀ་ཏྟཱ ནཱ་མ་པྤ་ཡུ་ཏྟོ, པ་ཡུ་ཏྟོ ཝཱ་ཏྱ་ཡཾ དྭི་དྷཱ་ཏི.
ཏ་ཏྠ པུ་རི་སེ་ན ཀ་ཏ་ནྟི ཨ་པྤ་ཡུ་ཏྟོ, པུ་རི་སེ་ན ཀ་རོ་ཏི དེ་ཝ་ད་ཏྟོ་ཏི པ་ཡུ་ཏྟོ, ན་ནུ ཀི་རི་ཡཱ-ཡ་མ་བྱ་ཝ་དྷཱ་ནེ་ན ཀ་ར་ཎཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎེ ཧེ་ཝ སཱ་དྷྱ་ཏེ ཀ་ཏྟཱ་རཱ ཏུ དཱུ་ར་ཊྛེ་ན, ཏ་ཐཱ་ས་ཏི ཀ་ཐ་མ་ནེ་ཀ་སཱ་དྷ་ན་སཱ་དྷ་ནཱི་ཡཾ ཀི་རི་ཡཾ ཀ་ཏྟཱ་ཝ ཀ་རོ་ཏི མུ་ཁྱ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ་པ་རེ་ཏྭ་མུ་ཁྱ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏེ-
ཀ་ཏྟུ་ཏོ་ཉྙེ་ས་མུ་བྦྷཱུ་ཏྱཱ, ཝི་ཝི་ཏྟཱ་ལོ་ཙ་ནཱ་དི་ནཱ [ཝ་ཝི་ཝེ་ཀེ་ཙ ད་སྶ་ནཱ་ཏི ཝཱ་ཀྱ་པ་དཱི་ཡེ, པ་ཝི་ཝེ་ཀེ་ཙ ཀཱ་ར་ཀ་ནྠ་རཱ་མ་བྷཱ་ཝེ་དི་སྶ་བྷེ ཀ་ཏྟ་རི་ཀྲི་ཡཱ ཨ་ཏྠི བྷ་ཝ་ཏི ཝི་ཛྫ་ཏི་ཙྩཱ་དོ ཏི་ཏ་ཊཱི་ཀཱ, ཏ་ཏི་ཡ་པཱ་ཐཱ་ནཾ་པཱ་ཏ ༡༠༠, ནཾ་པཱ་ཏ ༢༤༣];
དཱུ་རཱ་ད་པྱུ་པ་ཀཱ་རི་ཏྟེ, ཀ་ཏྟུ ཝཱ་ཏྟ་པྤ་དྷཱ་ན་ཏཱ.
ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ‘‘ཀ་ཏྟུ་ནོ ས་ཀཱ་སཱ ཨ་ཉྙེ་སཾ ཀ་ར་ཎཱ་དཱི་ནཾ ཨུ་བྦྷཱུ་ཏྱཱ ས་མྦྷ་ཝེ་ན་ཙ, ཏ་ཐཱ་ཧི པ་སི་དྡྷ་ཀ་ར་ཎ་ས་བྷཱ་ཝོ་པི ཕ་ར་སུ ཀ་ཏྟཱ་ཡ་ཏྟ་ཝུ་ཏྟི་ཏཱ་ཡཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་མྦྷ ཝ་ཏི‘ཕ་ར་སུ་མྷི ཋ་པེ་ཏྭཱ ཚི་ནྡ་ཏཱི’ཏི, ཝི་ཝི་ཏྟ་སྶ ཀ་ར་ཎཱ་དཱི་ཧི པུ་ཐ་བྦྷཱུ་ཏ་སྶ, ཀ་ཏྟུ་ནོ ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཨཱ་ལོ་ཙ་ནེ་ན ད་སྶ་ནེ་ན ཙ ‘དེ་ཝ་ད་ཏྟོ ཨ་ཏྠི བྷ་ཝ་ཏི ཝི་ཛྫ་ཏཱི’ཏི [ཝུ་ཐ་བྦྷཱུ་ཏ་སྶཱ་ནེ་ན ཨཱ་ལོ་ཙ་ནེ་ན ད་སྶ་ནེ་ན་ཙ ཀ་ཏྟུ་ནོ་དེ་ཝ་ད་ཏྟེ་ན་དེ་ཝ་ད་ཏྟཾ བྷ་ཝ་ཏི ཝི་ཛྫ་ཏཱི་ཏི (པོ་ཏྠ་ཀེ)], ཨཱ་དི་ས་དྡེ་ན ཀ་ར་ཎཱ་དི་ནོ (ཏ་ད་དྷཱི་ན) པ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ག་ཧ་ཎཾ, ཨི་མི་ནཱ ཀཱ་ར་ཎེ་ན དཱུ་ར་ཏོ ཨུ་པ་ཀཱ་རི་ཏྟེ་པི ཀ་ཏྟུ་ཡེ་ཝ ས་པྤ་དྷཱ་ན་ཏཱ སི་ཡཱ’’ཏི, པུ་ན་པི-
ཐཱ་ལྱཱ་དཱི་ན་ནྟུ ཀ་ཏྟུ་ཏྟཾ, ཧོ་ཏེ་ཝཱ་ཙེ་ཏ་ནཱ་ན་པི;
ཡ་ཏོ ས་དྡ་སྶ ཝུ་ཏྱ་ཏྠེ, མི་ཙྪཱ་ཏྱཱ་སེ་ན-ནཱ་དི་ནཱ.
ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ‘‘ཨ་ཙེ་ཏ་ནཱ་ན་མྤི ཐཱ་ལཱི་ཨ་སི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཀ་ཏྟུ་ཏྟ་མྦྷ་ཝ་ཏི ཡ་ཐཱ་ཝ་ཎྞི་ཏ་ས་པྤ་དྷཱ་ན་ཏྟ་ནི་མི་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝེ་པི, ཀ་སྨཱ་ཏི ཙེ ཡ་ཏོ ཀཱ་ར་ཎཱ ཨ་ཏྠེ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་བྷི་དྷེ་ཡྻེ་ས་དྡ་སྶ ཝུ་ཏྟི པ་ཊི་པ་ཏྟི ཨ་ནཱ་དི་ནཱ མི་ཙྪཱ་བྷྱཱ་སེ་ན་བྷ་ཝ་ཏི ཏ་སྨཱ ཐཱ་ལྱཱ་དཱི་ན་ནྟི་ཨཱ་དི པ་ཀ་ཏཾ, ཀིཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི ‘‘ཨ་ཉྙ་ཐཱ ས་དྡ་ཏྠོ, ཨ་ཉྙ་ཐཱ ས་བྷཱ་ཝ་ཏྠོ, ན ཧི ས་དྡོ བཱ་ཧྱེ ཝ་ཏྠུ་མྷི བྱཱ་པཱ་ར་མཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ཏ་ཐཱ་ཧི–
ཨ་ཉྙ་ཐེ ཝཱ་གྒི སཾ་ས་གྒཱ, དཱ་ཧཾ ད་ཌྜྷོ་ཏི མ་ཉྙ་ཏི;
ཨ་ཉྙ་ཐཱ དཱ་ཧ་ས་དྡེ་ན, དཱ་ཧ་ཏྠོ ས་མྤ་ཏཱི་ཡ་ཏེ.
བཱ་ཧྱ་པ་ད་ཏྠ་སྶ ས་བྷཱ་ཝོ ཝི་ཡ ཧུ་ཏྭཱ མི་ཙྪཱ་བྷྱཱ་སེ་ན ཨ་ནཱ་དི་ནཱ པ་ན པ་ཝ་ཏྟེ་ན བཱ་ཧྱེ ཝ་ཏྠཱུ་ནི ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ་ན ཀ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏེ་ན ཐཱ་ལྱཱ་དཱི་ནཾ ཀ་ཏྟུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་ཐ ཙ པ་ན–
ཝ་ཏྟི་ཙྪཱ་དོ པ་ཝ་ཏྟེ་ཧི, ས་པྤ་དྷཱ་ན་ཏྟ ཧེ་ཏུ་ཧི;
ཀ་ཏྟུ་དྷ་མྨེ་ཧི ཝུ་ཏྟེ་ཧི, ཀ་ཏྟཱ ས་དྡཱ་ཝ ཉཱ་ཡ་ཏེ.
ཨེ་ཀ་སྶཱ་མུ་ཁྱ་ཝ་ཏྠཱ་ཧི, བྷེ་དེ་ན པ་རི་ཀ་པྤ་ནེ;
ཀ་མྨ་ཏྟཾ ཀ་ར་ཎ་ཏྟ་ཉྩ, ཀ་ཏྟུ་ཏྟཾ ཙོ་པ་ཛཱ་ཡ་ཏེ.
ཝུ་ཏྟེ་ཧཱི་ཏི ‘ཀ་ཏྟུ་ཏོ་ཉྙེ་ས་མུ་བྦྷཱུ་ཏྱཱ’ཙྩཱ་དི་ནཱ, ས་དྡཱ་ཝཱ་ཏི ས་དྡེ ཏེ་དྷ་མྨཱ ཧོ་ནྟུ ཝཱ མཱ ཝཱ ཀ་ཏྟུ་ས་མྦ་ནྡྷི་ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་དྷ་མྨ་ཝ་ཙ་ནི་ཙྪཱ་ཡ ས་དྡ་ཏོ་ཝ ཀ་ཏྟཱ པ་ཏཱི་ཡ་ཏེ, ནི་ཡ་མེ་ན ན ཝ་ཏྠུ་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཨ་མུ་ཁྱཱ ཝ་ཏྠཱ་ཧཱི་ཏི བུ་དྡྷི་ཡཱ ཏ་དཱ་ཀཱ་ར་ཏཱ་ཡ པ་རི་ཎཱ་མཱ་ཝ་ཏྠཱ་ཧི, ཧ་ནྟྱ་ཏྟ ནཱ་ཝ་ཏྟཱ་ན་ནྟི ཨེ་ཀ་སྶེ་ཝཱ་ཏྟ་ནོ ཀ་མྨ་ཏྟཱ་དི ཛཱ་ཡ་ཏེ, ཨ་ཏོ་ཡེ་ཝཱ་ཙྩ་ནྟ་མ་ས་ནྟོ་པི ཨ་ངྐུ་རོ ཛ་ན་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཀ་ཏྟཱ བྷ་ཝ་ཏི ‘ཨ་ངྐུ་རོ ཛཱ་ཡ་ཏེ’ཏི, ཝུ་ཏྟཾ ཧི–
པུ་རཱ་ས་ཉྫ་ནི་ཏོ [པུ་རཱ་ས་ཉྫཱ་ཏི་ཏོ] བྷཱ་ཝཱ, བུ་དྡྷ་ཡ་ཝ་ཏྠཱ་ནི བ་ནྡྷ་ནོ;
ཨ་ཝ་སི་ཊྛོ ས་ཏཱ་ཉྙེ་ན, ཀ་ཏྟཱ བྷ་ཝ་ཏི ཛཱ་ཏི་ཡཱ་ཨི་ཏི.
ས་ཏཱ ཨ་ཉྙེ་ན དེ་ཝ་ད་ཏྟཱ་དི་ནཱ.
ཀི་ནྟཾ ཀ་ར་ཎཾ ནཱ་མཱ་ཏི ཨཱ་ཧ-‘ཡོ པ་ནཱ’ཏི་ཨཱ་དི, ཡོ་ཏི ཡོ པ་ད་ཏྠོ, ཨི་མི་ནཱ ཨི་དཾ དཱི་པེ་ཏི ‘‘ཀ་ར་ཎ་བྱ་པ་དེ་སཱ་ཡ སུ་ཏྟ་ནྟ་རཱ་བྷཱ་ཝེ་པི ཀ་རོ་ཏྱ་ནེ་ནེ་ཏི ཀ་ར་ཎ་ནྟྱ་ནྭ་ཏྠ་ཏོ པ་སི་དྡྷོ-ཡཾ ཀ་ར་ཎ་ཝོ་ཧཱ་རོ’’ཏི, ཨ་ཏྲེ་དཾ པ་ཊི་བྷཱ་ནཾ–
ཡཾ ཝ་ཏྟུ་མི་ཙྪི་ཏཾ ཀ་ཏྟུ, ཀྲི་ཡཱ་ཡ་ཙྩ་ནྟ་སཱ་དྷ་ནཾ;
ཀ་ར་ཎ་ནྟཾ དྭི་དྷཱ ཧོ་ཏི, བཱ་ཧྱ་བྦྷ་ནྟ་ར་བྷེ་ད་ཏོ་ཏི.
ཏ་ཏྠ ཡཾ་ཝ་ཏྟུ་མི་ཙྪི་ཏཾ་ཏྱཱ་དི་ནཱ ཨི་དཾ ད་སྶེ་ཏི-‘‘ན ཝ་ཏྠུ་ཏོ ཀི་ཉྩི ཀ་ར་ཎཾ ནཱ་མ ཨ་ཏྠི, ཝ་ཙ་ནི་ཙྪཱ་ཝ་སེ་ན པ་ན པ་སི་དྡྷ་ཀ་ར་ཎཱ་ན་མྤི ཕ་ར་སུ་ཨཱ་དཱི་ནཾ ‘ཕ་ར་སུ ཚི་ནྡ་ཏི, ཕ་ར་སུ་མྷི ཚི་ནྡ་ཏཱི’ཏི ཀ་ཏྟུ་ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཏྟ་སྶ་པི, པ་སི་དྡྷཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཱ་ན་མྤི ཏ་ད་ནུ་ཏྟཱ་དི་ཝི་སེ་ས་ས་མྦྷ་ཝེ ཐཱ་ལྱཱ པ་ཙ་ཏཱི’ཏི ཀ་ར་ཎ་ཏྟ་སྶ་པི ད་སྶ་ན་ཏོ ཝ་ཙ་ནི་ཙྪཱ་ཏོ་ཡེ་ཝ ཀ་ར་ཎཾ ཀཱ་ར་ཀཾ ཝི་ཉྙེ་ཡྻ’’ནྟི, ཏ་ཉྩ དུ་ཝི་དྷ་ནྟི ཨཱ་ཧ-‘དྭི་དྷཱ ཧོ་ཏཱི’ཏི་ཨཱ་དི, ཏ་ཏྠ ཨ་སི་ནཱ ཚི་ནྡ་ཏཱི་ཏི བཱ་ཧྱཾ, ཙ་ཀྑུ་ནཱ པ་སྶ་ཏཱི་ཏྱ་བྦྷ་ནྟ་རཾ. ཀི་རི་ཡཱ་ནི་མི་ཏྟ་ཏྟཱ ཀཱ་ར་ཀ་ནྟི ཨི་མི་ནཱ ཀཱ་ར་ཀ་ས་དྡ་སྶ ནི་མི་ཏྟ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏྟ་མཱ་ཧ. པ་ཀ་ཏི ཡཱ་བྷི་རཱུ་པོ་ཙྩཱ་དོ ཀི་རི་ཡཱ་ཡཱ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏྟཱ ས་མྦ་ནྡྷ་མ་ཏྟཾ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷ་ལ་ཀྑ་ཎཱ ཚ་ཊྛཱི སི་ཡཱ, ས་མེ་ན དྷཱ་ཝ་ཏཱི་ཏྱཱ་དོ ཏུ ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏྟེ་པི ཀ་མྨ་ཏྟཾ ཝ་ཏྟུ་མི་ཙྪི་ཏ་ནྟི དུ་ཏི་ཡཱ སི་ཡཱ, ས་མཾ དྷཱ་ཝ་ཏི ཝི་ས་མཾ དྷཱ་ཝ་ཏཱི་ཏྱ་ཏྠོ, ཏ་ཐཱ དྭི་དོ་ཎེ་ནཱ་ཏི དྭེ་དོ་ཎེ ཀི་ཎཱ་ཏཱི་ཏྱ་ཏྠོ, པ་ཉྩ་ཀེ་ནཱ་ཏི པ་ཉྩ པ་རི་མཱ་ཎ་སྶ པ་ཉྩ་ཀོ པ་ཉྩ་ཀཾ ཝ་གྒཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ས་ཝོ ཀི་ཎཱ་ཏི པ་ཉྩ་པ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ཀི་ཎཱ་ཏཱི་ཏྱ་ཏྠོ་ཏི ཝཱ་ཏྟི་ཀ་ཀཱ་རེ་ན ‘ཏ་ཏི་ཡཱ ཝི་དྷཱ་ནཱ་ཡོ་པ་ས་ངྑྱཱ་ནཾ’ཀ་ཏཾ, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུ་མཱ་ཧ- ‘པ་ཀ་ཏི་ཨཱ་དཱི་ཧཱི’ཏི་ཨཱ་དི, ཡ་ཏྠེ་སཾ་ཀ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཡ་སྶཾ ཀི་རི་ཡཱ་ཡ་མེ ས་མྤ་ཀ་ཏྱཱ་དཱི་ནཾ ཀ་ར་ཎ་ཏྟཾ, ཏཾ ཀི་རི་ཡཾ ཀ་ཐ་ཡ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ, ས་བྦ་སྶེ་ཝ པ་ད་ཏྠ་སྶ ས་ཏྟཱ་བྱ་བྷི་ཙཱ་ར་ཏོ ཨཱ་ཧ-‘བྷཱུ’ཨི་ཙྩཱ་དི, པ་ཀ་ཏི་ཡཱ་བྷི་རཱུ་པོ་ཏི ས་བྷཱ་ཝེ་ནཱ་ཡ་མ་བྷི་རཱུ་པོ བྷ་ཝ་ཏི, ན ཏུ ཝ་ཏྠཱ་ལ་ངྐཱ་རཱ་དི་ནེ་ཏྱ་ཏྠོ, ཀ་རོ་ཏི་སྶ ག་མྨ་མཱ་ན་ཏྟེ པ་ན པ་ཀ་ཏི་ཡཱ་བྷི་རཱུ་པོ ཀ་ཏོ་ཏི་ཨཱ་དི, ཏ་དཱ ཀ་ཏྟ་རི་ཡེ་ཝ ཏ་ཏི་ཡཱ, ཡཾ ཡ་སྨཱ ཨ་ཉྙ་གོ་ཏྟོ གོ་ཏ་མོ ན ཧོ་ཏི ཨ་ཏོ་ཙ གོ་ཏ་མོ བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ, ན་ནུ་ཙ དྭི་དོ་ཎ པ་ཉྩ་ཀཱ ཀ་ཡ་མྤ་ཊི་ཙྩ ཀ་མྨ་བྷཱུ་ཏཱ ཧོ་ནྟི དྭི་དོ་ཎཱ་དི་ནཱ ཀེ་ཡ་ཏྟཱ ཏ་ཏོ ཀི་མུ་ཙྩ་ཏེ‘ཀ་ཡ་མྤ་ཊི་ཙྩ དྭི་དོ་ཎ་པ་ཉྩ་ཀཱ ཀ་ར་ཎཱ་ནི བྷ་ཝ་ནྟཱི’ཏྱཱ ས་ངྐཱི་ཡཱ་ཧ-‘ཏ་ཐཱ་ཧི’ཙྩཱ་དི, ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི-‘‘དྭི་དོ་ཎཱ་དི་ས་དྡེ་ན ཧི ན ག་ཡ྄ཧུ་པ་གཾ ཝ་ཏྠུ་མུ་ཙྩ་ཏི, ཏེ་ཧི པ་ན དྭི་དོ་ཎཱ་དྱ་ཏྠཾ མཱུ་ལཾ ཏཱ་ད་ཏྠི་ཡཱ བྷི་ཧི་ཏ་ནྟི ན ཝུ་ཏྟ་དོ་སཱ་ཝ་ས་རོ’’ཏི.