༩. ནཱ་ག་སུ་ཏྟཾ
༤༠. ‘‘ཡ་སྨིཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་མ་ཡེ ཨཱ་ར་ཉྙི་ཀ་སྶ ནཱ་ག་སྶ གོ་ཙ་ར་པ་སུ་ཏ་སྶ ཧ་ཏྠཱི་པི ཧ་ཏྠི་ནི་ཡོ་པི ཧ་ཏྠི་ཀ་ལ་བྷཱ་པི ཧ་ཏྠི་ཙྪཱ་པཱ་པི པུ་ར་ཏོ པུ་ར་ཏོ ག་ནྟྭཱ ཏི་ཎ་གྒཱ་ནི ཚི་ནྡ་ནྟི, ཏེ་ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨཱ་ར་ཉྙི་ཀོ ནཱ་གོ ཨ་ཊྚཱི་ཡ་ཏི ཧ་རཱ་ཡ་ཏི ཛི་གུ་ཙྪ་ཏི. ཡ་སྨིཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་མ་ཡེ ཨཱ་ར་ཉྙི་ཀ་སྶ ནཱ་ག་སྶ གོ་ཙ་ར་པ་སུ་ཏ་སྶ ཧ་ཏྠཱི་པི ཧ་ཏྠི་ནི་ཡོ་པི ཧ་ཏྠི་ཀ་ལ་བྷཱ་པི ཧ་ཏྠི་ཙྪཱ་པཱ་པི ཨོ་བྷ་གྒོ་བྷ་གྒཾ སཱ་ཁཱ་བྷ་ངྒཾ ཁཱ་ད་ནྟི, ཏེ་ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨཱ་ར་ཉྙི་ཀོ ནཱ་གོ ཨ་ཊྚཱི་ཡ་ཏི ཧ་རཱ་ཡ་ཏི ཛི་གུ་ཙྪ་ཏི. ཡ་སྨིཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་མ་ཡེ ཨཱ་ར་ཉྙི་ཀ་སྶ ནཱ་ག་སྶ ཨོ་གཱ་ཧཾ ཨོ་ཏི་ཎྞ་སྶ ཧ་ཏྠཱི་པི ཧ་ཏྠི་ནི་ཡོ་པི ཧ་ཏྠི་ཀ་ལ་བྷཱ་པི ཧ་ཏྠི་ཙྪཱ་པཱ་པི པུ་ར་ཏོ པུ་ར་ཏོ ག་ནྟྭཱ སོ་ཎྜཱ་ཡ ཨུ་ད་ཀཾ ཨཱ་ལོ་ལེ༹་ནྟི, ཏེ་ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨཱ་ར་ཉྙི་ཀོ ནཱ་གོ ཨ་ཊྚཱི་ཡ་ཏི ཧ་རཱ་ཡ་ཏི ཛི་གུ་ཙྪ་ཏི. ཡ་སྨིཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་མ་ཡེ ཨཱ་ར་ཉྙི་ཀ་སྶ ནཱ་ག་སྶ ཨོ་གཱ་ཧཱ ཨུ་ཏྟི་ཎྞ་སྶ ཧ་ཏྠི་ནི་ཡོ ཀཱ་ཡཾ ཨུ་པ་ནི་གྷཾ་ས་ནྟི་ཡོ ག་ཙྪ་ནྟི, ཏེ་ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨཱ་ར་ཉྙི་ཀོ ནཱ་གོ ཨ་ཊྚཱི་ཡ་ཏི ཧ་རཱ་ཡ་ཏི ཛི་གུ་ཙྪ་ཏི.
‘‘ཏ་སྨིཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་མ་ཡེ ཨཱ་ར་ཉྙི་ཀ་སྶ ནཱ་ག་སྶ ཨེ་ཝཾ ཧོ་ཏི – ‘ཨ་ཧཾ ཁོ ཨེ་ཏ་ར་ཧི ཨཱ་ཀི་ཎྞོ ཝི་ཧ་རཱ་མི ཧ་ཏྠཱི་ཧི ཧ་ཏྠི་ནཱི་ཧི ཧ་ཏྠི་ཀ་ལ་བྷེ་ཧི ཧ་ཏྠི་ཙྪཱ་པེ་ཧི. ཚི་ནྣ་གྒཱ་ནི ཙེ་ཝ ཏི་ཎཱ་ནི ཁཱ་དཱ་མི, ཨོ་བྷ་གྒོ་བྷ་གྒ་ཉྩ མེ སཱ་ཁཱ་བྷ་ངྒཾ ཁཱ་ད་ནྟི [ཁཱ་དི་ཏཾ (སྱཱ. ཀ.) མ་ཧཱ་ཝ. ༤༦༧ པ་སྶི་ཏ་བྦཾ], ཨཱ་ཝི་ལཱ་ནི ཙ པཱ་ནཱི་ཡཱ་ནི པི་ཝཱ་མི, ཨོ་གཱ་ཧཱ ཙ [ཨོ་གཱ་ཧཱ་པི ཙ (སྱཱ. ཀ.) མ་ཧཱ་ཝ. ༤༦༧ པ་སྶི་ཏ་བྦཾ] མེ ཨུ་ཏྟི་ཎྞ་སྶ ཧ་ཏྠི་ནི་ཡོ ཀཱ་ཡཾ ཨུ་པ་ནི་གྷཾ་ས་ནྟི་ཡོ ག་ཙྪ་ནྟི. ཡཾ་ནཱུ་ནཱ་ཧཾ ཨེ་ཀོ ག་ཎ་སྨཱ ཝཱུ་པ་ཀ་ཊྛོ ཝི་ཧ་རེ་ཡྻ’ནྟི. སོ ཨ་པ་རེ་ན ས་མ་ཡེ་ན ཨེ་ཀོ ག་ཎ་སྨཱ ཝཱུ་པ་ཀ་ཊྛོ ཝི་ཧ་ར་ཏི, ཨ་ཙྪི་ནྣ་གྒཱ་ནི ཙེ་ཝ ཏི་ཎཱ་ནི ཁཱ་ད་ཏི, ཨོ་བྷ་གྒོ་བྷ་གྒ་ཉྩ་སྶ སཱ་ཁཱ་བྷ་ངྒཾ ན ཁཱ་ད་ནྟི [ན ཨོ་བྷ་གྒོ་བྷ་གྒ་ཉྩ སཱ་ཁཱ་བྷ་ངྒ ཁཱ་ད་ཏི (སྱཱ. ཀ.)], ཨ་ནཱ་ཝི་ལཱ་ནི ཙ པཱ་ནཱི་ཡཱ་ནི པི་ཝ་ཏི, ཨོ་གཱ་ཧཱ ཙ་སྶ ཨུ་ཏྟི་ཎྞ་སྶ ན ཧ་ཏྠི་ནི་ཡོ ཀཱ་ཡཾ ཨུ་པ་ནི་གྷཾ་ས་ནྟི་ཡོ ག་ཙྪ་ནྟི.
‘‘ཏ་སྨིཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་མ་ཡེ ཨཱ་ར་ཉྙི་ཀ་སྶ ནཱ་ག་སྶ ཨེ་ཝཾ ཧོ་ཏི – ‘ཨ་ཧཾ ཁོ པུ་བྦེ ཨཱ་ཀི་ཎྞོ ཝི་ཧཱ་སིཾ ཧ་ཏྠཱི་ཧི ཧ་ཏྠི་ནཱི་ཧི ཧ་ཏྠི་ཀ་ལ་བྷེ་ཧི ཧ་ཏྠི་ཙྪཱ་པེ་ཧི, ཚི་ནྣ་གྒཱ་ནི ཙེ་ཝ ཏི་ཎཱ་ནི ཁཱ་དིཾ, ཨོ་བྷ་གྒོ་བྷ་གྒ་ཉྩ མེ སཱ་ཁཱ་བྷ་ངྒཾ ཁཱ་དིཾ་སུ, ཨཱ་ཝི་ལཱ་ནི ཙ པཱ་ནཱི་ཡཱ་ནི ཨ་པཱ་ཡིཾ, ཨོ་གཱ་ཧཱ [ཨེ་ཏྠ པི་ས་དྡོ ས་བྦ་ཏྠ་པི ན་ཏྠི] ཙ མེ ཨུ་ཏྟི་ཎྞ་སྶ ཧ་ཏྠི་ནི་ཡོ ཀཱ་ཡཾ ཨུ་པ་ནི་གྷཾ་ས་ནྟི་ཡོ ཨ་ག་མཾ་སུ. སོ་ཧཾ ཨེ་ཏ་ར་ཧི ཨེ་ཀོ ག་ཎ་སྨཱ ཝཱུ་པ་ཀ་ཊྛོ ཝི་ཧ་རཱ་མི, ཨ་ཙྪི་ནྣ་གྒཱ་ནི ཙེ་ཝ ཏི་ཎཱ་ནི ཁཱ་དཱ་མི, ཨོ་བྷ་གྒོ་བྷ་གྒ་ཉྩ མེ སཱ་ཁཱ་བྷ་ངྒཾ ན ཁཱ་ད་ནྟི, ཨ་ནཱ་ཝི་ལཱ་ནི ཙ པཱ་ནཱི་ཡཱ་ནི པི་ཝཱ་མི, ཨོ་གཱ་ཧཱ ཙ མེ ཨུ་ཏྟི་ཎྞ་སྶ ན ཧ་ཏྠི་ནི་ཡོ ཀཱ་ཡཾ ཨུ་པ་ནི་གྷཾ་ས་ནྟི་ཡོ ག་ཙྪ་ནྟཱི’ཏི. སོ སོ་ཎྜཱ་ཡ སཱ་ཁཱ་བྷ་ངྒཾ བྷ་ཉྫི་ཏྭཱ སཱ་ཁཱ་བྷ་ངྒེ་ན ཀཱ་ཡཾ པ་རི་མ་ཛྫི་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་མ་ནོ སོ་ཎྜཾ སཾ་ཧ་ར་ཏི [ཀ་ཎྜུཾ སཾ་ཧ་ནྟི (སཱི. པཱི.) ཀ་ཎྜུཾ སཾ་ཧ་ན་ཏི (སྱཱ.), ཨེ་ཏྠ ཀ་ཎྜུ་ཝ་ན་དུ་ཀྑཾ ཝི་ནེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ],.
‘‘ཨེ་ཝ་མེ་ཝཾ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཡ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ བྷི་ཀྑུ ཨཱ་ཀི་ཎྞོ ཝི་ཧ་ར་ཏི བྷི་ཀྑཱུ་ཧི བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ཧི ཨུ་པཱ་ས་ཀེ་ཧི ཨུ་པཱ་སི་ཀཱ་ཧི ར་ཉྙཱ རཱ་ཛ་མ་ཧཱ་མ་ཏྟེ་ཧི ཏི་ཏྠི་ཡེ་ཧི ཏི་ཏྠི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀེ་ཧི, ཏ་སྨིཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་མ་ཡེ བྷི་ཀྑུ་སྶ ཨེ་ཝཾ ཧོ་ཏི – ‘ཨ་ཧཾ ཁོ ཨེ་ཏ་ར་ཧི ཨཱ་ཀི་ཎྞོ ཝི་ཧ་རཱ་མི བྷི་ཀྑཱུ་ཧི བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ཧི ཨུ་པཱ་ས་ཀེ་ཧི ཨུ་པཱ་སི་ཀཱ་ཧི ར་ཉྙཱ རཱ་ཛ་མ་ཧཱ་མ་ཏྟེ་ཧི ཏི་ཏྠི་ཡེ་ཧི ཏི་ཏྠི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀེ་ཧི. ཡཾ་ནཱུ་ནཱ་ཧཾ ཨེ་ཀོ ག་ཎ་སྨཱ ཝཱུ་པ་ཀ་ཊྛོ ཝི་ཧ་རེ་ཡྻ’ནྟི. སོ ཝི་ཝི་ཏྟཾ སེ་ནཱ་ས་ནཾ བྷ་ཛ་ཏི ཨ་ར་ཉྙཾ རུ་ཀྑ་མཱུ་ལཾ པ་བྦ་ཏཾ ཀ་ནྡ་རཾ གི་རི་གུ་ཧཾ སུ་སཱ་ནཾ ཝ་ན་པ་ཏྠཾ ཨ་བྦྷོ་ཀཱ་སཾ པ་ལཱ་ལ་པུ་ཉྫཾ. སོ ཨ་ར་ཉྙ་ག་ཏོ ཝཱ རུ་ཀྑ་མཱུ་ལ་ག་ཏོ ཝཱ སུ་ཉྙཱ་གཱ་ར་ག་ཏོ ཝཱ ནི་སཱི་ད་ཏི པ་ལླ་ངྐཾ ཨཱ་བྷུ་ཛི་ཏྭཱ ཨུ་ཛུཾ ཀཱ་ཡཾ པ་ཎི་དྷཱ་ཡ པ་རི་མུ་ཁཾ ས་ཏིཾ ཨུ་པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ.
‘‘སོ ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཾ ལོ་ཀེ པ་ཧཱ་ཡ ཝི་ག་ཏཱ་བྷི་ཛ྄ཛྷེ་ན ཙེ་ཏ་སཱ ཝི་ཧ་ར་ཏི, ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ ཙི་ཏྟཾ པ་རི་སོ་དྷེ་ཏི; བྱཱ་པཱ་ད་པ་དོ་སཾ པ་ཧཱ་ཡ ཨ་བྱཱ་པ་ནྣ་ཙི་ཏྟོ ཝི་ཧ་ར་ཏི ས་བྦ་པཱ་ཎ་བྷཱུ་ཏ་ཧི་ཏཱ་ནུ་ཀ་མྤཱི, བྱཱ་པཱ་ད་པ་དོ་སཱ ཙི་ཏྟཾ པ་རི་སོ་དྷེ་ཏི; ཐི་ན་མི་དྡྷཾ པ་ཧཱ་ཡ ཝི་ག་ཏ་ཐི་ན་མི་དྡྷོ ཝི་ཧ་ར་ཏི ཨཱ་ལོ་ཀ་ས་ཉྙཱི ས་ཏོ ས་མྤ་ཛཱ་ནོ, ཐི་ན་མི་དྡྷཱ ཙི་ཏྟཾ པ་རི་སོ་དྷེ་ཏི; ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ཀུ་ཀྐུ་ཙྩཾ པ་ཧཱ་ཡ ཨ་ནུ་དྡྷ་ཏོ ཝི་ཧ་ར་ཏི ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ ཝཱུ་པ་ས་ནྟ་ཙི་ཏྟོ, ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ཀུ་ཀྐུ་ཙྩཱ ཙི་ཏྟཾ པ་རི་སོ་དྷེ་ཏི; ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཾ པ་ཧཱ་ཡ ཏི་ཎྞ་ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪོ ཝི་ཧ་ར་ཏི ཨ་ཀ་ཐཾ་ཀ་ཐཱི ཀུ་ས་ལེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ, ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ཡ ཙི་ཏྟཾ པ་རི་སོ་དྷེ་ཏི. སོ ཨི་མེ པ་ཉྩ ནཱི་ཝ་ར་ཎེ པ་ཧཱ་ཡ ཙེ་ཏ་སོ ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་སེ པ་ཉྙཱ་ཡ དུ་བྦ་ལཱི་ཀ་ར་ཎེ ཝི་ཝི་ཙྩེ་ཝ ཀཱ་མེ་ཧི ཝི་ཝི་ཙྩ ཨ་ཀུ་ས་ལེ་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི ས་ཝི་ཏ་ཀྐཾ ས་ཝི་ཙཱ་རཾ ཝི་ཝེ་ཀ་ཛཾ པཱི་ཏི་སུ་ཁཾ པ་ཋ་མཾ ཛྷཱ་ནཾ ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ ཝི་ཧ་ར་ཏི. སོ ཨ་ཏྟ་མ་ནོ སོ་ཎྜཾ སཾ་ཧ་ར་ཏི [ཀ་ཎྜུཾ སཾ་ཧ་ནྟི (སཱི. པཱི.), ཀ་ཎྜུཾ སཾ་ཧ་ན་ཏི (སྱཱ.), ཨེ་ཏྠ ཀ་ཎྜུ་ཝ་ན་ས་དི་སཾ ཛྷཱ་ན་པ་ཊི་པ་ཀྑཾ ཀི་ལེ་ས་དུ་ཀྑཾ ཝི་ནེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ]. ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་ཙཱ་རཱ་ནཾ ཝཱུ་པ་ས་མཱ…པེ… དུ་ཏི་ཡཾ ཛྷཱ་ནཾ… ཏ་ཏི་ཡཾ ཛྷཱ་ནཾ… ཙ་ཏུ་ཏྠཾ ཛྷཱ་ནཾ ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ ཝི་ཧ་ར་ཏི. སོ ཨ་ཏྟ་མ་ནོ སོ་ཎྜཾ སཾ་ཧ་ར་ཏི.
‘‘ས་བྦ་སོ རཱུ་པ་ས་ཉྙཱ་ནཾ ས་མ་ཏི་ཀྐ་མཱ པ་ཊི་གྷ་ས་ཉྙཱ་ནཾ ཨ་ཏྠ་ངྒ་མཱ ནཱ་ན་ཏྟ་ས་ཉྙཱ་ནཾ ཨ་མ་ན་སི་ཀཱ་རཱ ‘ཨ་ན་ནྟོ ཨཱ་ཀཱ་སོ’ཏི ཨཱ་ཀཱ་སཱ་ན་ཉྩཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ ཝི་ཧ་ར་ཏི. སོ ཨ་ཏྟ་མ་ནོ སོ་ཎྜཾ སཾ་ཧ་ར་ཏི. ས་བྦ་སོ ཨཱ་ཀཱ་སཱ་ན་ཉྩཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ས་མ་ཏི་ཀྐ་མྨ ‘ཨ་ན་ནྟཾ ཝི་ཉྙཱ་ཎ’ནྟི ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཉྩཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ ཝི་ཧ་ར་ཏི… ས་བྦ་སོ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཉྩཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ས་མ་ཏི་ཀྐ་མྨ ‘ན་ཏྠི ཀི་ཉྩཱི’ཏི ཨཱ་ཀི་ཉྩ་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ ཝི་ཧ་ར་ཏི… ས་བྦ་སོ ཨཱ་ཀི་ཉྩ་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ས་མ་ཏི་ཀྐ་མྨ ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱ་ནཱ་ས་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ ཝི་ཧ་ར་ཏི… ས་བྦ་སོ ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱ་ནཱ་ས་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ས་མ་ཏི་ཀྐ་མྨ ས་ཉྙཱ་ཝེ་ད་ཡི་ཏ་ནི་རོ་དྷཾ ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ ཝི་ཧ་ར་ཏི, པ་ཉྙཱ་ཡ ཙ་སྶ དི་སྭཱ ཨཱ་ས་ཝཱ པ་རི་ཀྑཱི་ཎཱ ཧོ་ནྟི. སོ ཨ་ཏྟ་མ་ནོ སོ་ཎྜཾ སཾ་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི. ན་ཝ་མཾ.