༡. ནཱ་ག་སུ་ཏྟཾ
༤༣. ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཡཾ བྷ་ག་ཝཱ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ཏི ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཨ་ནཱ་ཐ་པི་ཎྜི་ཀ་སྶ ཨཱ་རཱ་མེ. ཨ་ཐ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ པུ་བྦ་ཎྷ་ས་མ་ཡཾ ནི་ཝཱ་སེ་ཏྭཱ པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་ར་མཱ་དཱ་ཡ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ པི་ཎྜཱ་ཡ པཱ་ཝི་སི. སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་རི་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ་བྷ་ཏྟཾ པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་པ་ཊི་ཀྐ་ནྟོ ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟཾ ཨཱ་ན་ནྡཾ ཨཱ་མ་ནྟེ་སི – ‘‘ཨཱ་ཡཱ་མཱ་ན་ནྡ, ཡེ་ན པུ་བྦཱ་རཱ་མོ མི་གཱ་ར་མཱ་ཏུ་པཱ་སཱ་དོ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི་སྶཱ་མ དི་ཝཱ་ཝི་ཧཱ་རཱ་ཡཱ’’ཏི. ‘‘ཨེ་ཝཾ, བྷ་ནྟེ’’ཏི ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཨཱ་ན་ནྡོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་ཙྩ་སྶོ་སི.
ཨ་ཐ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏཱ ཨཱ་ན་ནྡེ་ན ས་དྡྷིཾ ཡེ་ན པུ་བྦཱ་རཱ་མོ མི་གཱ་ར་མཱ་ཏུ་པཱ་སཱ་དོ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི. ཨ་ཐ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ སཱ་ཡ་ནྷ་ས་མ་ཡཾ པ་ཊི་ས་ལླཱ་ནཱ ཝུ་ཊྛི་ཏོ ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟཾ ཨཱ་ན་ནྡཾ ཨཱ་མ་ནྟེ་སི – ‘‘ཨཱ་ཡཱ་མཱ་ན་ནྡ, ཡེ་ན པུ་བྦ་ཀོ་ཊྛ་ཀོ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི་སྶཱ་མ ག་ཏྟཱ་ནི པ་རི་སི་ཉྩི་ཏུ’’ནྟི. ‘‘ཨེ་ཝཾ, བྷ་ནྟེ’’ཏི ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཨཱ་ན་ནྡོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་ཙྩ་སྶོ་སི. ཨ་ཐ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏཱ ཨཱ་ན་ནྡེ་ན ས་དྡྷིཾ ཡེ་ན པུ་བྦ་ཀོ་ཊྛ་ཀོ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི ག་ཏྟཱ་ནི པ་རི་སི་ཉྩི་ཏུཾ. པུ་བྦ་ཀོ་ཊྛ་ཀེ ག་ཏྟཱ་ནི པ་རི་སི་ཉྩི་ཏྭཱ པ་ཙྩུ་ཏྟ་རི་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་ཙཱི་ཝ་རོ ཨ་ཊྛཱ་སི ག་ཏྟཱ་ནི པུ་བྦཱ་པ་ཡ་མཱ་ནོ.
ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན ར་ཉྙོ པ་སེ་ན་དི་སྶ ཀོ་ས་ལ་སྶ སེ་ཏོ ནཱ་མ ནཱ་གོ མ་ཧཱ་ཏཱུ་རི་ཡ [མ་ཧཱ་ཏུ་རི་ཡ (སཱི. སྱཱ. ཀཾ. པཱི.)] ཏཱ་ལི༹་ཏ་ཝཱ་དི་ཏེ་ན པུ་བྦ་ཀོ་ཊྛ་ཀཱ པ་ཙྩུ་ཏྟ་ར་ཏི. ཨ་པི་སྶུ ཏཾ ཛ་ནོ དི་སྭཱ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ – ‘‘ཨ་བྷི་རཱུ་པོ ཝ་ཏ, བྷོ, ར་ཉྙོ ནཱ་གོ; ད་སྶ་ནཱི་ཡོ ཝ་ཏ, བྷོ, ར་ཉྙོ ནཱ་གོ; པཱ་སཱ་དི་ཀོ ཝ་ཏ, བྷོ, ར་ཉྙོ ནཱ་གོ; ཀཱ་ཡུ་པ་པ་ནྣོ ཝ་ཏ, བྷོ, ར་ཉྙོ ནཱ་གོ’’ཏི! ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཨུ་དཱ་ཡཱི བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘‘ཧ་ཏྠི་མེ་ཝ ནུ ཁོ, བྷ་ནྟེ, མ་ཧ་ནྟཾ བྲ་ཧ་ནྟཾ [མ་ཧ་ནྟཾ བྲུ་ཧ་ནྟཾ (སཱི.), མ་ཧ་ཏྟཾ བྲ་ཧྨ་ཏྟཾ (ཀ.)] ཀཱ་ཡུ་པ་པ་ནྣཾ ཛ་ནོ དི་སྭཱ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ – ‘ནཱ་གོ ཝ་ཏ, བྷོ, ནཱ་གོ’ཏི, ཨུ་དཱ་ཧུ ཨ་ཉྙ་མྤི ཀ་ཉྩི [ཀི་ཉྩི (ཀ.)] མ་ཧ་ནྟཾ བྲ་ཧ་ནྟཾ ཀཱ་ཡུ་པ་པ་ནྣཾ ཛ་ནོ དི་སྭཱ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ – ‘ནཱ་གོ ཝ་ཏ, བྷོ, ནཱ་གོ’’’ཏི? ‘‘ཧ་ཏྠི་མྤི ཁོ, ཨུ་དཱ་ཡི, མ་ཧ་ནྟཾ བྲ་ཧ་ནྟཾ ཀཱ་ཡུ་པ་པ་ནྣཾ ཛ་ནོ དི་སྭཱ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ – ‘ནཱ་གོ ཝ་ཏ, བྷོ, ནཱ་གོ’ཏི! ཨ་སྶ་མྤི ཁོ, ཨུ་དཱ་ཡི, མ་ཧ་ནྟཾ བྲ་ཧ་ནྟཾ…པེ… གོ་ཎ་མྤི ཁོ, ཨུ་དཱ་ཡི, མ་ཧ་ནྟཾ བྲ་ཧ་ནྟཾ…པེ… ཨུ་ར་ག་མྤི [ནཱ་ག་མྤི (ཀ.)] ཁོ, ཨུ་དཱ་ཡི, མ་ཧ་ནྟཾ བྲ་ཧ་ནྟཾ…པེ… རུ་ཀྑ་མྤི ཁོ, ཨུ་དཱ་ཡི, མ་ཧ་ནྟཾ བྲ་ཧ་ནྟཾ…པེ… མ་ནུ་སྶ་མྤི ཁོ, ཨུ་དཱ་ཡི, མ་ཧ་ནྟཾ བྲ་ཧ་ནྟཾ ཀཱ་ཡུ་པ་པ་ནྣཾ ཛ་ནོ དི་སྭཱ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ – ‘ནཱ་གོ ཝ་ཏ, བྷོ, ནཱ་གོ’ཏི! ཨ་པི ཙ, ཨུ་དཱ་ཡི, ཡོ ས་དེ་ཝ་ཀེ ལོ་ཀེ ས་མཱ་ར་ཀེ ས་བྲ་ཧྨ་ཀེ ས་སྶ་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎི་ཡཱ པ་ཛཱ་ཡ ས་དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ཡ ཨཱ་གུཾ ན ཀ་རོ་ཏི ཀཱ་ཡེ་ན ཝཱ་ཙཱ་ཡ མ་ན་སཱ, ཏ་མ་ཧཾ ‘ནཱ་གོ’ཏི བྲཱུ་མཱི’’ཏི.
‘‘ཨ་ཙྪ་རི་ཡཾ, བྷ་ནྟེ, ཨ་བྦྷུ་ཏཾ, བྷ་ནྟེ! ཡཱ་ཝ སུ་བྷཱ་སི་ཏཾ ཙི་དཾ, བྷ་ནྟེ, བྷ་ག་ཝ་ཏཱ – ཨ་པི ཙ, ཨུ་དཱ་ཡི, ཡོ ས་དེ་ཝ་ཀེ ལོ་ཀེ ས་མཱ་ར་ཀེ ས་བྲ་ཧྨ་ཀེ ས་སྶ་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎི་ཡཱ པ་ཛཱ་ཡ ས་དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ཡ ཨཱ་གུཾ ན ཀ་རོ་ཏི ཀཱ་ཡེ་ན ཝཱ་ཙཱ་ཡ མ་ན་སཱ, ཏ་མ་ཧཾ ‘ནཱ་གོ’ཏི བྲཱུ་མཱི’’ཏི. ཨི་ད་ཉྩ པ་ནཱ་ཧཾ, བྷ་ནྟེ, བྷ་ག་ཝ་ཏཱ སུ་བྷཱ་སི་ཏཾ ཨི་མཱ་ཧི གཱ་ཐཱ་ཧི ཨ་ནུ་མོ་དཱ་མི –
‘‘མ་ནུ་སྶ་བྷཱུ་ཏཾ ས་མྦུ་དྡྷཾ, ཨ་ཏྟ་ད་ནྟཾ ས་མཱ་ཧི་ཏཾ;
ཨི་རི་ཡ་མཱ་ནཾ བྲ་ཧྨ་པ་ཐེ, ཙི་ཏྟ་སྶཱུ་པ་ས་མེ ར་ཏཾ.
‘‘ཡཾ མ་ནུ་སྶཱ ན་མ་སྶ་ནྟི, ས་བྦ་དྷ་མྨཱ་ན པཱ་ར་གུཾ;
དེ་ཝཱ་པི ཏཾ [ནཾ (སཱི. པཱི.)] ན་མ་སྶ་ནྟི, ཨི་ཏི མེ ཨ་ར་ཧ་ཏོ སུ་ཏཾ.
‘‘ས་བྦ་སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ཏཱི་ཏཾ, ཝ་ནཱ ནི་བྦ་ན [ནི་བྦཱ་ན (སཱི. སྱཱ. ཀཾ. པཱི.)] མཱ་ག་ཏཾ;
ཀཱ་མེ་ཧི ནེ་ཀྑ་མྨ་ར་ཏཾ [ནེ་ཀྑ་མྨེ ར་ཏཾ (ཀ. སཱི.)], མུ་ཏྟཾ སེ་ལཱ་ཝ ཀ་ཉྩ་ནཾ.
‘‘ས་བྦེ ཨ་ཙྩ་རུ་ཙཱི ནཱ་གོ, ཧི་མ་ཝཱ་ཉྙེ སི་ལུ་ཙྩ་ཡེ;
ས་བྦེ་སཾ ནཱ་ག་ནཱ་མཱ་ནཾ, ས་ཙྩ་ནཱ་མོ ཨ་ནུ་ཏྟ་རོ.
‘‘ནཱ་གཾ ཝོ [ཏེ (ཀ.)] ཀི་ཏྟ་ཡི་སྶཱ་མི, ན ཧི ཨཱ་གུཾ ཀ་རོ་ཏི སོ;
སོ་ར་ཙྩཾ ཨ་ཝི་ཧིཾ་སཱ ཙ, པཱ་དཱ ནཱ་ག་སྶ ཏེ དུ་ཝེ.
‘‘ཏ་པོ ཙ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ, ཙ་ར་ཎཱ ནཱ་ག་སྶ ཏྱཱ་པ་རེ;
ས་དྡྷཱ་ཧ་ཏྠོ མ་ཧཱ་ནཱ་གོ, ཨུ་པེ་ཀྑཱ་སེ་ཏ་ད་ནྟ་ཝཱ.
‘‘ས་ཏི གཱི་ཝཱ སི་རོ པ་ཉྙཱ, ཝཱི་མཾ་སཱ དྷ་མྨ་ཙི་ནྟ་ནཱ;
དྷ་མྨ་ཀུ་ཙྪི་ས་མཱ་ཏ་པོ, ཝི་ཝེ་ཀོ ཏ་སྶ ཝཱ་ལ་དྷི.
‘‘སོ ཛྷཱ་ཡཱི ཨ་སྶཱ་ས་ར་ཏོ, ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ སུ་ས་མཱ་ཧི་ཏོ [ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟུ་པ་ས་མཱ་ཧི་ཏོ (སྱཱ. ཀ.)];
ག་ཙྪཾ ས་མཱ་ཧི་ཏོ ནཱ་གོ, ཋི་ཏོ ནཱ་གོ ས་མཱ་ཧི་ཏོ.
‘‘སེ་ཡྻཾ ས་མཱ་ཧི་ཏོ ནཱ་གོ, ནི་སི་ནྣོ་པི ས་མཱ་ཧི་ཏོ;
ས་བྦ་ཏྠ སཾ་ཝུ་ཏོ ནཱ་གོ, ཨེ་སཱ ནཱ་ག་སྶ ས་མྤ་དཱ.
‘‘བྷུ་ཉྫ་ཏི ཨ་ན་ཝ་ཛྫཱ་ནི, སཱ་ཝ་ཛྫཱ་ནི ན བྷུ་ཉྫ་ཏི;
གྷཱ་ས་མ་ཙྪཱ་ད་ནཾ ལ་དྡྷཱ, ས་ནྣི་དྷིཾ པ་རི་ཝ་ཛྫ་ཡཾ.
‘‘སཾ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཨ་ཎུཾ ཐཱུ་ལཾ, ས་བྦཾ ཚེ་ཏྭཱ་ན བ་ནྡྷ་ནཾ;
ཡེ་ན ཡེ་ནེ་ཝ ག་ཙྪ་ཏི, ཨ་ན་པེ་ཀྑོ་ཝ ག་ཙྪ་ཏི.
‘‘ཡ་ཐཱ་པི ཨུ་ད་ཀེ ཛཱ་ཏཾ, པུ་ཎྜ་རཱི་ཀཾ པ་ཝ་ཌྜྷ་ཏི;
ནུ་པ་ལི་པྤ་ཏི [ན ཨུ་པ་ལི་པྤ་ཏི (སཱི. སྱཱ. ཀཾ. པཱི.), ནུ་པ་ལི་མྤ་ཏི (ཀ.)] ཏོ་ཡེ་ན, སུ་ཙི་ག་ནྡྷཾ མ་ནོ་ར་མཾ.
‘‘ཏ་ཐེ་ཝ ལོ་ཀེ སུ་ཛཱ་ཏོ, བུ་དྡྷོ ལོ་ཀེ ཝི་ཧ་ར་ཏི;
ནུ་པ་ལི་པྤ་ཏི ལོ་ཀེ་ན, ཏོ་ཡེ་ན པ་དུ་མཾ ཡ་ཐཱ.
‘‘མ་ཧཱ་གི་ནཱི་ཝ ཛ་ལི་ཏོ [མ་ཧཱ་གྒི་ནི པ་ཛྫ་ལི་ཏོ (སཱི. སྱཱ. ཀཾ.)], ཨ་ནཱ་ཧཱ་རཱུ་པ་ས་མྨ་ཏི;
ས་ངྑཱ་རེ་སཱུ་པ་ས་ནྟེ་སུ [ཨ་ངྒཱ་རེ་སུ ཙ ས་ནྟེ་སུ (ཀ.)], ནི་བྦུ་ཏོ་ཏི པ་ཝུ་ཙྩ་ཏི.
‘‘ཨ་ཏྠ་སྶཱ་ཡཾ ཝི་ཉྙཱ་པ་ནཱི, ཨུ་པ་མཱ ཝི་ཉྙཱུ་ཧི དེ་སི་ཏཱ;
ཝི་ཉྙ་སྶ་ནྟི [ཝི་ཉྙི་སྶ་ནྟི (ཀ.)] མ་ཧཱ་ནཱ་གཱ, ནཱ་གཾ ནཱ་གེ་ན དེ་སི་ཏཾ.
‘‘ཝཱི་ཏ་རཱ་གོ ཝཱི་ཏ་དོ་སོ, ཝཱི་ཏ་མོ་ཧོ ཨ་ནཱ་ས་ཝོ;
ས་རཱི་རཾ ཝི་ཛ་ཧཾ ནཱ་གོ, པ་རི་ནི་བྦི་སྶ་ཏི [པ་རི་ནི་བྦཱ་ཏི (པཱི. ཀ.)] ཨ་ནཱ་ས་ཝོ’’ཏི. པ་ཋ་མཾ;