༣. ཨུ་རུ་ཝེ་ལ་ཝ་གྒོ

༡. པ་ཋ་མ་ཨུ་རུ་ཝེ་ལ་སུ་ཏྟཾ

༢༡. ཨེ་ཝཾ མེ སུ་ཏཾ [སཾ. ནི. ༡.༡༧༣ ཨཱ་ག་ཏཾ] – ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཡཾ བྷ་ག་ཝཱ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ཏི ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཨ་ནཱ་ཐ་པི་ཎྜི་ཀ་སྶ ཨཱ་རཱ་མེ. ཏ་ཏྲ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་མ་ནྟེ་སི – ‘‘བྷི་ཀྑ་ཝོ’’ཏི. ‘‘བྷ་ད་ནྟེ’’ཏི ཏེ བྷི་ཀྑཱུ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་ཙྩ་སྶོ་སུཾ. བྷ་ག་ཝཱ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ –

‘‘ཨེ་ཀ་མི་དཱ་ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་མ་ཡཾ ཨུ་རུ་ཝེ་ལཱ་ཡཾ ཝི་ཧ་རཱ་མི ན་ཛྫཱ ནེ་ར་ཉྫ་རཱ་ཡ ཏཱི་རེ ཨ་ཛ་པཱ་ལ་ནི་གྲོ་དྷེ པ་ཋ་མཱ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷོ. ཏ་སྶ མ་ཡ྄ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ར་ཧོ་ག་ཏ་སྶ པ་ཊི་ས་ལླཱི་ན་སྶ ཨེ་ཝཾ ཙེ་ཏ་སོ པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐོ ཨུ་ད་པཱ་དི – ‘དུ་ཀྑཾ ཁོ ཨ་གཱ་ར་ཝོ ཝི་ཧ་ར་ཏི ཨ་པྤ་ཏི་སྶོ. ཀིཾ ནུ ཁོ ཨ་ཧཾ ས་མ་ཎཾ ཝཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎཾ ཝཱ ས་ཀྐ་ཏྭཱ ག་རུཾ ཀ་ཏྭཱ [ག་རུ་ཀ་ཏྭཱ (སཱི. པཱི.)] ཨུ་པ་ནི་སྶཱ་ཡ ཝི་ཧ་རེ་ཡྻ’’’ནྟི?

‘‘ཏ་སྶ མ་ཡ྄ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཏ་ད་ཧོ་སི – ཨ་པ་རི་པཱུ་ར་སྶ ཁོ ཨ་ཧཾ སཱི་ལ་ཀྑ་ནྡྷ་སྶ པཱ་རི་པཱུ་རི་ཡཱ ཨ་ཉྙཾ ས་མ་ཎཾ ཝཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎཾ ཝཱ ས་ཀྐ་ཏྭཱ ག་རུཾ ཀ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ནི་སྶཱ་ཡ ཝི་ཧ་རེ་ཡྻཾ. ན ཁོ པ་ནཱ་ཧཾ པ་སྶཱ་མི ས་དེ་ཝ་ཀེ ལོ་ཀེ ས་མཱ་ར་ཀེ ས་བྲ་ཧྨ་ཀེ ས་སྶ་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎི་ཡཱ པ་ཛཱ་ཡ ས་དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ཡ ཨ་ཉྙཾ ས་མ་ཎཾ ཝཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎཾ ཝཱ ཨ་ཏྟ་ནཱ སཱི་ལ་ས་མྤ་ནྣ་ཏ་རཾ, ཡ་མ་ཧཾ ས་ཀྐ་ཏྭཱ ག་རུཾ ཀ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ནི་སྶཱ་ཡ ཝི་ཧ་རེ་ཡྻཾ.

‘‘ཨ་པ་རི་པཱུ་ར་སྶ ཁོ ཨ་ཧཾ ས་མཱ་དྷི་ཀྑ་ནྡྷ་སྶ པཱ་རི་པཱུ་རི་ཡཱ ཨ་ཉྙཾ ས་མ་ཎཾ ཝཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎཾ ཝཱ ས་ཀྐ་ཏྭཱ ག་རུཾ ཀ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ནི་སྶཱ་ཡ ཝི་ཧ་རེ་ཡྻཾ. ན ཁོ པ་ནཱ་ཧཾ པ་སྶཱ་མི ས་དེ་ཝ་ཀེ ལོ་ཀེ ས་མཱ་ར་ཀེ ས་བྲ་ཧྨ་ཀེ ས་སྶ་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎི་ཡཱ པ་ཛཱ་ཡ ས་དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ཡ ཨ་ཉྙཾ ས་མ་ཎཾ ཝཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎཾ ཝཱ ཨ་ཏྟ་ནཱ ས་མཱ་དྷི་ས་མྤ་ནྣ་ཏ་རཾ, ཡ་མ་ཧཾ ས་ཀྐ་ཏྭཱ ག་རུཾ ཀ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ནི་སྶཱ་ཡ ཝི་ཧ་རེ་ཡྻཾ.

‘‘ཨ་པ་རི་པཱུ་ར་སྶ ཁོ ཨ་ཧཾ པ་ཉྙཱ་ཀྑ་ནྡྷ་སྶ པཱ་རི་པཱུ་རི་ཡཱ ཨ་ཉྙཾ ས་མ་ཎཾ ཝཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎཾ ཝཱ ས་ཀྐ་ཏྭཱ ག་རུཾ ཀ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ནི་སྶཱ་ཡ ཝི་ཧ་རེ་ཡྻཾ. ན ཁོ པ་ནཱ་ཧཾ པ་སྶཱ་མི ས་དེ་ཝ་ཀེ ལོ་ཀེ ས་མཱ་ར་ཀེ ས་བྲ་ཧྨ་ཀེ ས་སྶ་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎི་ཡཱ པ་ཛཱ་ཡ ས་དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ཡ ཨ་ཉྙཾ ས་མ་ཎཾ ཝཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎཾ ཝཱ ཨ་ཏྟ་ནཱ པ་ཉྙཱ་ས་མྤ་ནྣ་ཏ་རཾ, ཡ་མ་ཧཾ ས་ཀྐ་ཏྭཱ ག་རུཾ ཀ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ནི་སྶཱ་ཡ ཝི་ཧ་རེ་ཡྻཾ.

‘‘ཨ་པ་རི་པཱུ་ར་སྶ ཁོ ཨ་ཧཾ ཝི་མུ་ཏྟི་ཀྑ་ནྡྷ་སྶ པཱ་རི་པཱུ་རི་ཡཱ ཨ་ཉྙཾ ས་མ་ཎཾ ཝཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎཾ ཝཱ ས་ཀྐ་ཏྭཱ ག་རུཾ ཀ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ནི་སྶཱ་ཡ ཝི་ཧ་རེ་ཡྻཾ. ན ཁོ པ་ནཱ་ཧཾ པ་སྶཱ་མི ས་དེ་ཝ་ཀེ ལོ་ཀེ ས་མཱ་ར་ཀེ ས་བྲ་ཧྨ་ཀེ ས་སྶ་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎི་ཡཱ པ་ཛཱ་ཡ ས་དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ཡ ཨ་ཉྙཾ ས་མ་ཎཾ ཝཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎཾ ཝཱ ཨ་ཏྟ་ནཱ ཝི་མུ་ཏྟི་ས་མྤ་ནྣ་ཏ་རཾ, ཡ་མ་ཧཾ ས་ཀྐ་ཏྭཱ ག་རུཾ ཀ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ནི་སྶཱ་ཡ ཝི་ཧ་རེ་ཡྻ’’ནྟི.

‘‘ཏ་སྶ མ་ཡ྄ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཏ་ད་ཧོ་སི – ‘ཡཾ་ནཱུ་ནཱ་ཧཾ ཡྭཱ་ཡཾ [ཡོ་པཱ་ཡཾ (སཱི. སྱཱ. ཀཾ. པཱི.)] དྷ་མྨོ མ་ཡཱ ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷོ ཏ་མེ་ཝ དྷ་མྨཾ ས་ཀྐ་ཏྭཱ ག་རུཾ ཀ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ནི་སྶཱ་ཡ ཝི་ཧ་རེ་ཡྻ’’’ནྟི.

‘‘ཨ་ཐ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྲ་ཧྨཱ ས་ཧ་མྤ་ཏི མ་མ ཙེ་ཏ་སཱ ཙེ་ཏོ་པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐ་མ་ཉྙཱ་ཡ – སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི ནཱ་མ བ་ལ་ཝཱ པུ་རི་སོ ས་མི་ཉྫི་ཏཾ [ས་མྨི་ཉྫི་ཏཾ (སཱི. སྱཱ. ཀཾ. པཱི.)] ཝཱ བཱ་ཧཾ པ་སཱ་རེ་ཡྻ, པ་སཱ་རི་ཏཾ ཝཱ བཱ་ཧཾ ས་མི་ཉྫེ་ཡྻ, ཨེ་ཝ་མེ་ཝཾ – བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀེ ཨ་ནྟ་ར་ཧི་ཏོ མ་མ པུ་ར་ཏོ པཱ་ཏུ་ར་ཧོ་སི. ཨ་ཐ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྲ་ཧྨཱ ས་ཧ་མྤ་ཏི ཨེ་ཀཾ་སཾ ཨུ་ཏྟ་རཱ་ས་ངྒཾ ཀ་རི་ཏྭཱ ད་ཀྑི་ཎཾ ཛཱ་ཎུ་མ་ཎྜ་ལཾ པ་ཐ་ཝི་ཡཾ ནི་ཧ་ནྟྭཱ ཡེ་ནཱ་ཧཾ ཏེ་ན་ཉྫ་ལིཾ པ་ཎཱ་མེ་ཏྭཱ མཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘ཨེ་ཝ་མེ་ཏཾ བྷ་ག་ཝཱ, ཨེ་ཝ་མེ་ཏཾ སུ་ག་ཏ! ཡེ་པི ཏེ, བྷ་ནྟེ, ཨ་ཧེ་སུཾ ཨ་ཏཱི་ཏ་མ་དྡྷཱ་ནཾ ཨ་ར་ཧ་ནྟོ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷཱ ཏེ་པི བྷ་ག་ཝ་ནྟོ དྷ་མྨཾ་ཡེ་ཝ ས་ཀྐ་ཏྭཱ ག་རུཾ ཀ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ནི་སྶཱ་ཡ ཝི་ཧ་རིཾ་སུ; ཡེ་པི ཏེ, བྷ་ནྟེ, བྷ་ཝི་སྶ་ནྟི ཨ་ནཱ་ག་ཏ་མ་དྡྷཱ་ནཾ ཨ་ར་ཧ་ནྟོ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷཱ ཏེ་པི བྷ་ག་ཝ་ནྟོ དྷ་མྨཾ་ཡེ་ཝ ས་ཀྐ་ཏྭཱ ག་རུཾ ཀ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ནི་སྶཱ་ཡ ཝི་ཧ་རི་སྶ་ནྟི; བྷ་ག་ཝཱ་པི, བྷ་ནྟེ, ཨེ་ཏ་ར་ཧི ཨ་ར་ཧཾ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ དྷ་མྨཾ་ཡེ་ཝ ས་ཀྐ་ཏྭཱ ག་རུཾ ཀ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ནི་སྶཱ་ཡ ཝི་ཧ་ར་ཏཱུ’’’ཏི. ཨི་ད་མ་ཝོ་ཙ བྲ་ཧྨཱ ས་ཧ་མྤ་ཏི. ཨི་དཾ ཝ་ཏྭཱ ཨ་ཐཱ་པ་རཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ –

‘‘ཡེ ཙ ཨ་ཏཱི་ཏཱ [ཡེ ཙ་བྦྷ་ཏཱི་ཏཱ (སཱི. པཱི. ཀ.)] ས་མྦུ་དྡྷཱ, ཡེ ཙ བུ་དྡྷཱ ཨ་ནཱ་ག་ཏཱ;

ཡོ ཙེ་ཏ་ར་ཧི ས་མྦུ་དྡྷོ, བ་ཧཱུ་ནཾ [བ་ཧུ་ནྣཾ (སཱི. སྱཱ. ཀཾ. པཱི.) སཾ. ནི. ༡.༡༧༣] སོ་ཀ་ནཱ་ས་ནོ.

‘‘ས་བྦེ ས་དྡྷ་མྨ་ག་རུ་ནོ, ཝི་ཧཾ་སུ [ཝི་ཧ་རིཾ་སུ (སྱཱ. ཀཾ.)] ཝི་ཧ་ར་ནྟི ཙ;

ཨ་ཐོ་པི ཝི་ཧ་རི་སྶ་ནྟི, ཨེ་སཱ བུ་དྡྷཱ་ན དྷ་མྨ་ཏཱ.

‘‘ཏ་སྨཱ ཧི ཨ་ཏྟ་ཀཱ་མེ་ན [ཨ་ཏྠ་ཀཱ་མེ་ན (སཱི. ཀ.)], མ་ཧ་ཏྟ་མ་བྷི་ཀ་ངྑ་ཏཱ;

ས་དྡྷ་མྨོ ག་རུ་ཀཱ་ཏ་བྦོ, ས་རཾ བུ་དྡྷཱ་ན སཱ་ས་ན’’ནྟི.

‘‘ཨི་ད་མ་ཝོ་ཙ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྲ་ཧྨཱ ས་ཧ་མྤ་ཏི. ཨི་དཾ ཝ་ཏྭཱ མཾ ཨ་བྷི་ཝཱ་དེ་ཏྭཱ པ་ད་ཀྑི་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠེ་ཝ་ནྟ་ར་དྷཱ་ཡི. ཨ་ཐ ཁྭཱ་ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྲ་ཧྨུ་ནོ ཙ ཨ་ཛ྄ཛྷེ་ས་ནཾ ཝི་དི་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཙ པ་ཏི་རཱུ་པཾ ཡྭཱ་ཡཾ [ཡོ་པཱ་ཡཾ (ས་བྦ་ཏྠ)] དྷ་མྨོ མ་ཡཱ ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷོ ཏ་མེ་ཝ དྷ་མྨཾ ས་ཀྐ་ཏྭཱ ག་རུཾ ཀ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ནི་སྶཱ་ཡ ཝི་ཧཱ་སིཾ. ཡ་ཏོ ཙ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་ངྒྷོ་པི མ་ཧ་ཏྟེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ, ཨ་ཐ མེ ས་ངྒྷེ་པི གཱ་ར་ཝོ’’ཏི. པ་ཋ་མཾ.

༢. དུ་ཏི་ཡ་ཨུ་རུ་ཝེ་ལ་སུ་ཏྟཾ

༢༢. ‘‘ཨེ་ཀ་མི་དཱ་ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་མ་ཡཾ ཨུ་རུ་ཝེ་ལཱ་ཡཾ ཝི་ཧ་རཱ་མི ན་ཛྫཱ ནེ་ར་ཉྫ་རཱ་ཡ ཏཱི་རེ ཨ་ཛ་པཱ་ལ་ནི་གྲོ་དྷེ པ་ཋ་མཱ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷོ. ཨ་ཐ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་མྦ་ཧུ་ལཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ ཛི་ཎྞཱ ཝུ་དྡྷཱ མ་ཧ་ལླ་ཀཱ ཨ་དྡྷ་ག་ཏཱ ཝ་ཡོ་ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟཱ ཡེ་ནཱ་ཧཾ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མིཾ་སུ; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ མ་ཡཱ ས་དྡྷིཾ ས་མྨོ་དིཾ་སུ. ས་མྨོ་ད་ནཱི་ཡཾ ཀ་ཐཾ སཱ་ར་ཎཱི་ཡཾ ཝཱི་ཏི་སཱ་རེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སཱི་དིཾ་སུ. ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སི་ནྣཱ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏེ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ མཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙུཾ – ‘སུ་ཏཾ ནེ་ཏཾ [མེ་ཏཾ (སཱི. སྱཱ. ཀཾ. ཀ.)], བྷོ གོ་ཏ་མ – ན ས་མ་ཎོ གོ་ཏ་མོ བྲཱ་ཧྨ་ཎེ ཛི་ཎྞེ ཝུ་དྡྷེ མ་ཧ་ལླ་ཀེ ཨ་དྡྷ་ག་ཏེ ཝ་ཡོ་ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟེ ཨ་བྷི་ཝཱ་དེ་ཏི ཝཱ པ་ཙྩུ་ཊྛེ་ཏི ཝཱ ཨཱ་ས་ནེ་ན ཝཱ ནི་མ་ནྟེ་ཏཱི་ཏི. ཏ་ཡི་དཾ, བྷོ གོ་ཏ་མ, ཏ་ཐེ་ཝ. ན ཧི བྷ་ཝཾ གོ་ཏ་མོ བྲཱ་ཧྨ་ཎེ ཛི་ཎྞེ ཝུ་དྡྷེ མ་ཧ་ལླ་ཀེ ཨ་དྡྷ་ག་ཏེ ཝ་ཡོ་ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟེ ཨ་བྷི་ཝཱ་དེ་ཏི ཝཱ པ་ཙྩུ་ཊྛེ་ཏི ཝཱ ཨཱ་ས་ནེ་ན ཝཱ ནི་མ་ནྟེ་ཏི. ཏ་ཡི་དཾ, བྷོ གོ་ཏ་མ, ན ས་མྤ་ནྣ་མེ་ཝཱ’’’ཏི.

‘‘ཏ་སྶ མ་ཡ྄ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཏ་ད་ཧོ་སི – ‘ན་ཡི་མེ [ན ཝ་ཏ མེ (སཱི. པཱི.), ན ཙ་ཡི་མེ (སྱཱ. ཀཾ.), ན ཝ་ཏི་མེ (?)] ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟོ ཛཱ་ན་ནྟི ཐེ་རཾ ཝཱ ཐེ་ར་ཀ་ར་ཎེ ཝཱ དྷ་མྨེ’ཏི. ཝུ་དྡྷོ ཙེ་པི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཧོ་ཏི ཨཱ་སཱི་ཏི་ཀོ ཝཱ ནཱ་ཝུ་ཏི་ཀོ ཝཱ ཝ་སྶ་ས་ཏི་ཀོ ཝཱ ཛཱ་ཏི་ཡཱ. སོ ཙ ཧོ་ཏི ཨ་ཀཱ་ལ་ཝཱ་དཱི ཨ་བྷཱུ་ཏ་ཝཱ་དཱི ཨ་ན་ཏྠ་ཝཱ་དཱི ཨ་དྷ་མྨ་ཝཱ་དཱི ཨ་ཝི་ན་ཡ་ཝཱ་དཱི, ཨ་ནི་དྷཱ་ན་ཝ་ཏིཾ ཝཱ་ཙཾ བྷཱ་སི་ཏཱ ཨ་ཀཱ་ལེ་ན ཨ་ན་པ་དེ་སཾ ཨ་པ་རི་ཡ་ནྟ་ཝ་ཏིཾ ཨ་ན་ཏྠ་སཾ་ཧི་ཏཾ. ཨ་ཐ ཁོ སོ ‘བཱ་ལོ ཐེ་རོ’ཏྭེ་ཝ [ཏེ་ཝ (སཱི. པཱི.)] ས་ངྑཾ ག་ཙྪ་ཏི.

‘‘ད་ཧ་རོ ཙེ་པི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཧོ་ཏི ཡུ་ཝཱ སུ་སུ་ཀཱ་ལ༹་ཀེ་སོ བྷ་དྲེ་ན ཡོ་བྦ་ནེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ པ་ཋ་མེ་ན ཝ་ཡ་སཱ. སོ ཙ ཧོ་ཏི ཀཱ་ལ་ཝཱ་དཱི བྷཱུ་ཏ་ཝཱ་དཱི ཨ་ཏྠ་ཝཱ་དཱི དྷ་མྨ་ཝཱ་དཱི ཝི་ན་ཡ་ཝཱ་དཱི ནི་དྷཱ་ན་ཝ་ཏིཾ ཝཱ་ཙཾ བྷཱ་སི་ཏཱ ཀཱ་ལེ་ན སཱ་པ་དེ་སཾ པ་རི་ཡ་ནྟ་ཝ་ཏིཾ ཨ་ཏྠ་སཾ་ཧི་ཏཾ. ཨ་ཐ ཁོ སོ ‘པ་ཎྜི་ཏོ ཐེ་རོ’ཏྭེ་ཝ ས་ངྑཾ ག་ཙྪ་ཏི.

‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ་མེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཐེ་ར་ཀ་ར་ཎཱ དྷ་མྨཱ. ཀ་ཏ་མེ ཙ་ཏྟཱ་རོ? ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ སཱི་ལ་ཝཱ ཧོ་ཏི, པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་ར་སཾ་ཝུ་ཏོ ཝི་ཧ་ར་ཏི ཨཱ་ཙཱ་ར་གོ་ཙ་ར་ས་མྤ་ནྣོ ཨ་ཎུ་མ་ཏྟེ་སུ ཝ་ཛྫེ་སུ བྷ་ཡ་ད་སྶཱ་ཝཱི, ས་མཱ་དཱ་ཡ སི་ཀྑ་ཏི སི་ཀྑཱ་པ་དེ་སུ, བ་ཧུ་སྶུ་ཏོ ཧོ་ཏི སུ་ཏ་དྷ་རོ སུ་ཏ་ས་ནྣི་ཙ་ཡོ, ཡེ ཏེ དྷ་མྨཱ ཨཱ་དི་ཀ་ལྱཱ་ཎཱ མ་ཛ྄ཛྷེ་ཀ་ལྱཱ་ཎཱ པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ཀ་ལྱཱ་ཎཱ སཱ་ཏྠཾ ས་བྱ་ཉྫ་ནཾ [སཱ་ཏྠཱ ས་བྱ་ཉྫ་ནཱ (སཱི. པཱི.)] ཀེ་ཝ་ལ་པ་རི་པུ་ཎྞཾ [ཀེ་ཝ་ལ་པ་རི་པུ་ཎྞཱ (སཱི.)] པ་རི་སུ་དྡྷཾ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ཨ་བྷི་ཝ་ད་ནྟི, ཏ་ཐཱ་རཱུ་པཱ་སྶ དྷ་མྨཱ བ་ཧུ་སྶུ་ཏཱ ཧོ་ནྟི དྷཱ་ཏཱ [དྷ་ཏཱ (སཱི. སྱཱ. ཀཾ. པཱི.)] ཝ་ཙ་སཱ པ་རི་ཙི་ཏཱ མ་ན་སཱ་ནུ་པེ་ཀྑི་ཏཱ, དི་ཊྛི་ཡཱ སུ་པྤ་ཊི་ཝི་དྡྷཱ, ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཛྷཱ་ནཱ་ནཾ ཨཱ་བྷི་ཙེ་ཏ་སི་ཀཱ་ནཾ དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་སུ་ཁ་ཝི་ཧཱ་རཱ་ནཾ ནི་ཀཱ་མ་ལཱ་བྷཱི ཧོ་ཏི ཨ་ཀི་ཙྪ་ལཱ་བྷཱི ཨ་ཀ་སི་ར་ལཱ་བྷཱི, ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཁ་ཡཱ ཨ་ནཱ་ས་ཝཾ ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟིཾ པ་ཉྙཱ་ཝི་མུ་ཏྟིཾ དི་ཊྛེ་ཝ དྷ་མྨེ ས་ཡཾ ཨ་བྷི་ཉྙཱ ས་ཙྪི་ཀ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ ཝི་ཧ་ར་ཏི. ཨི་མེ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཙ་ཏྟཱ་རོ ཐེ་ར་ཀ་ར་ཎཱ དྷ་མྨཱ’’ཏི.

‘‘ཡོ ཨུ་དྡྷ་ཏེ་ན ཙི་ཏྟེ་ན, ས་མྥ་ཉྩ བ་ཧུ བྷཱ་ས་ཏི;

ཨ་ས་མཱ་ཧི་ཏ་ས་ངྐ་པྤོ, ཨ་ས་དྡྷ་མྨ་ར་ཏོ མ་གོ;

ཨཱ་རཱ སོ ཐཱ་ཝ་རེ་ཡྻ་མྷཱ, པཱ་པ་དི་ཊྛི ཨ་ནཱ་ད་རོ.

‘‘ཡོ ཙ སཱི་ལེ་ན ས་མྤ་ནྣོ, སུ་ཏ་ཝཱ པ་ཊི་བྷཱ་ན་ཝཱ;

ས་ཉྙ་ཏོ དྷཱི་རོ དྷ་མྨེ་སུ [ས་ཉྙ་ཏོ དྷཱི་ར་དྷ་མྨེ་སུ (སཱི.), སཾ་ཡུ་ཏྟོ ཐི་ར་དྷ་མྨེ་སུ (སྱཱ. ཀཾ.)], པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏྠཾ ཝི་པ་སྶ་ཏི.

‘‘པཱ་ར་གཱུ ས་བྦ་དྷ་མྨཱ་ནཾ, ཨ་ཁི་ལོ པ་ཊི་བྷཱ་ན་ཝཱ;

པ་ཧཱི་ན་ཛཱ་ཏི་མ་ར་ཎོ, བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་སྶ ཀེ་ཝ་ལཱི.

‘‘ཏ་མ་ཧཾ ཝ་དཱ་མི ཐེ་རོ་ཏི, ཡ་སྶ ནོ ས་ནྟི ཨཱ་ས་ཝཱ;

ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཁ་ཡཱ བྷི་ཀྑུ, སོ ཐེ་རོ་ཏི པ་ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི. དུ་ཏི་ཡཾ;

༣. ལོ་ཀ་སུ་ཏྟཾ

༢༣. ‘‘ལོ་ཀོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏ་ཐཱ་ག་ཏེ་ན ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷོ. ལོ་ཀ་སྨཱ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ ཝི་སཾ་ཡུ་ཏྟོ. ལོ་ཀ་ས་མུ་ད་ཡོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏ་ཐཱ་ག་ཏེ་ན ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷོ. ལོ་ཀ་ས་མུ་ད་ཡོ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ པ་ཧཱི་ནོ. ལོ་ཀ་ནི་རོ་དྷོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏ་ཐཱ་ག་ཏེ་ན ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷོ. ལོ་ཀ་ནི་རོ་དྷོ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ ས་ཙྪི་ཀ་ཏོ. ལོ་ཀ་ནི་རོ་དྷ་གཱ་མི་ནཱི པ་ཊི་པ་དཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏ་ཐཱ་ག་ཏེ་ན ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷཱ. ལོ་ཀ་ནི་རོ་དྷ་གཱ་མི་ནཱི པ་ཊི་པ་དཱ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ བྷཱ་ཝི་ཏཱ.

‘‘ཡཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་དེ་ཝ་ཀ་སྶ ལོ་ཀ་སྶ ས་མཱ་ར་ཀ་སྶ ས་བྲ་ཧྨ་ཀ་སྶ ས་སྶ་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎི་ཡཱ པ་ཛཱ་ཡ ས་དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ཡ དི་ཊྛཾ སུ་ཏཾ མུ་ཏཾ ཝི་ཉྙཱ་ཏཾ པ་ཏྟཾ པ་རི་ཡེ་སི་ཏཾ ཨ་ནུ་ཝི་ཙ་རི་ཏཾ མ་ན་སཱ, ས་བྦཾ ཏཾ ཏ་ཐཱ་ག་ཏེ་ན ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷཾ. ཏ་སྨཱ ‘ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི.

‘‘ཡ་ཉྩ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ར་ཏྟིཾ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷིཾ ཨ་བྷི་ས་མྦུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི ཡ་ཉྩ ར་ཏྟིཾ ཨ་ནུ་པཱ་དི་སེ་སཱ་ཡ ནི་བྦཱ་ན་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡ་ཏི, ཡཾ ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཨ་ནྟ་རེ བྷཱ་ས་ཏི ལ་པ་ཏི ནི་དྡི་ས་ཏི ས་བྦཾ ཏཾ ཏ་ཐེ་ཝ ཧོ་ཏི, ནོ ཨ་ཉྙ་ཐཱ. ཏ་སྨཱ ‘ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི.

‘‘ཡ་ཐཱ་ཝཱ་དཱི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ ཏ་ཐཱ་ཀཱ་རཱི, ཡ་ཐཱ་ཀཱ་རཱི ཏ་ཐཱ་ཝཱ་དཱི. ཨི་ཏི ཡ་ཐཱ་ཝཱ་དཱི ཏ་ཐཱ་ཀཱ་རཱི, ཡ་ཐཱ་ཀཱ་རཱི ཏ་ཐཱ་ཝཱ་དཱི. ཏ་སྨཱ ‘ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི.

‘‘ས་དེ་ཝ་ཀེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ལོ་ཀེ ས་མཱ་ར་ཀེ ས་བྲ་ཧྨ་ཀེ ས་སྶ་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎི་ཡཱ པ་ཛཱ་ཡ ས་དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ཡ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ ཨ་བྷི་བྷཱུ ཨ་ན་བྷི་བྷཱུ་ཏོ ཨ་ཉྙ་ད་ཏྠུ ད་སོ ཝ་ས་ཝ་ཏྟཱི. ཏ་སྨཱ ‘ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི’’.

‘‘ས་བྦཾ ལོ་ཀཾ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཡ, ས་བྦཾ ལོ་ཀེ ཡ་ཐཱ་ཏ་ཐཾ;

ས་བྦཾ ལོ་ཀཾ [ས་བྦ་ལོ་ཀ (སཱི. སྱཱ. ཀཾ. པཱི.)] ཝི་སཾ་ཡུ་ཏྟོ, ས་བྦ་ལོ་ཀེ ཨ་ནཱུ་པ་ཡོ.

‘‘ས ཝེ ས་བྦཱ་བྷི་བྷཱུ དྷཱི་རོ, ས་བྦ་ག་ནྠ་པྤ་མོ་ཙ་ནོ;

ཕུ་ཊྛ’སྶ པ་ར་མཱ ས་ནྟི, ནི་བྦཱ་ནཾ ཨ་ཀུ་ཏོ་བྷ་ཡཾ.

‘‘ཨེ་ས ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝོ བུ་དྡྷོ, ཨ་ནཱི་གྷོ ཚི་ནྣ་སཾ་ས་ཡོ;

ས་བྦ་ཀ་མྨ་ཀྑ་ཡཾ པ་ཏྟོ, ཝི་མུ་ཏྟོ ཨུ་པ་དྷི་ས་ངྑ་ཡེ.

‘‘ཨེ་ས སོ བྷ་ག་ཝཱ བུ་དྡྷོ, ཨེ་ས སཱི་ཧོ ཨ་ནུ་ཏྟ་རོ;

ས་དེ་ཝ་ཀ་སྶ ལོ་ཀ་སྶ, བྲ་ཧྨ་ཙ་ཀྐཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཡཱི.

‘‘ཨི་ཏི དེ་ཝཱ མ་ནུ་སྶཱ ཙ, ཡེ བུ་དྡྷཾ ས་ར་ཎཾ ག་ཏཱ;

ས་ངྒ་མྨ ཏཾ ན་མ་སྶ་ནྟི, མ་ཧ་ནྟཾ ཝཱི་ཏ་སཱ་ར་དཾ.

‘‘ད་ནྟོ ད་མ་ཡ་ཏཾ སེ་ཊྛོ, ས་ནྟོ ས་མ་ཡ་ཏཾ ཨི་སི;

མུ་ཏྟོ མོ་ཙ་ཡ་ཏཾ ཨ་གྒོ, ཏི་ཎྞོ ཏཱ་ར་ཡ་ཏཾ ཝ་རོ.

‘‘ཨི་ཏི ཧེ་ཏཾ ན་མ་སྶ་ནྟི, མ་ཧ་ནྟཾ ཝཱི་ཏ་སཱ་ར་དཾ;

ས་དེ་ཝ་ཀ་སྨིཾ ལོ་ཀ་སྨིཾ, ན་ཏྠི ཏེ [ན་ཏྠི ཏེ (སཱི. སྱཱ. ཀཾ. པཱི.)] པ་ཊི་པུ་གྒ་ལོ’’ཏི. ཏ་ཏི་ཡཾ;

༤. ཀཱ་ལ༹་ཀཱ་རཱ་མ་སུ་ཏྟཾ

༢༤. ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཡཾ བྷ་ག་ཝཱ སཱ་ཀེ་ཏེ ཝི་ཧ་ར་ཏི ཀཱ་ལ༹་ཀཱ་རཱ་མེ [ཀོ་ལི༹་ཀཱ་རཱ་མེ (ཀ.)]. ཏ་ཏྲ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་མ་ནྟེ་སི – ‘‘བྷི་ཀྑ་ཝོ’’ཏི. ‘‘བྷ་ད་ནྟེ’’ཏི ཏེ བྷི་ཀྑཱུ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་ཙྩ་སྶོ་སུཾ. བྷ་ག་ཝཱ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ –

‘‘ཡཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་དེ་ཝ་ཀ་སྶ ལོ་ཀ་སྶ ས་མཱ་ར་ཀ་སྶ ས་བྲ་ཧྨ་ཀ་སྶ ས་སྶ་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎི་ཡཱ པ་ཛཱ་ཡ ས་དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ཡ དི་ཊྛཾ སུ་ཏཾ མུ་ཏཾ ཝི་ཉྙཱ་ཏཾ པ་ཏྟཾ པ་རི་ཡེ་སི་ཏཾ ཨ་ནུ་ཝི་ཙ་རི་ཏཾ མ་ན་སཱ, ཏ་མ་ཧཾ ཨ་བྦྷ་ཉྙཱ་སིཾ. ཏཾ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ ཝི་དི་ཏཾ, ཏཾ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ ན ཨུ་པ་ཊྛཱ་སི.

‘‘ཡཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་དེ་ཝ་ཀ་སྶ ལོ་ཀ་སྶ ས་མཱ་ར་ཀ་སྶ ས་བྲ་ཧྨ་ཀ་སྶ ས་སྶ་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎི་ཡཱ པ་ཛཱ་ཡ ས་དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ཡ དི་ཊྛཾ སུ་ཏཾ མུ་ཏཾ ཝི་ཉྙཱ་ཏཾ པ་ཏྟཾ པ་རི་ཡེ་སི་ཏཾ ཨ་ནུ་ཝི་ཙ་རི་ཏཾ མ་ན་སཱ, ཏ་མ་ཧཾ ན ཛཱ་ནཱ་མཱི་ཏི ཝ་དེ་ཡྻཾ, ཏཾ མ་མ་སྶ མུ་སཱ.

‘‘ཡཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ…པེ… ཏ་མ་ཧཾ ཛཱ་ནཱ་མི ཙ ན ཙ ཛཱ་ནཱ་མཱི་ཏི ཝ་དེ་ཡྻཾ, ཏཾ་པ་སྶ [ཏཾ པི་སྶ (སྱཱ. ཀཾ.), ཏཾ མ་མ་སྶ (ཀ.)] ཏཱ་དི་ས་མེ་ཝ.

‘‘ཡཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ…པེ… ཏ་མ་ཧཾ ནེ་ཝ ཛཱ་ནཱ་མི ན ན ཛཱ་ནཱ་མཱི་ཏི ཝ་དེ་ཡྻཾ, ཏཾ མ་མ་སྶ ཀ་ལི.

‘‘ཨི་ཏི ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ ད་ཊྛཱ ད་ཊྛ་བྦཾ, དི་ཊྛཾ ན མ་ཉྙ་ཏི, ཨ་དི་ཊྛཾ ན མ་ཉྙ་ཏི, ད་ཊྛ་བྦཾ ན མ་ཉྙ་ཏི, ད་ཊྛཱ་རཾ ན མ་ཉྙ་ཏི; སུ་ཏྭཱ སོ་ཏ་བྦཾ, སུ་ཏཾ ན མ་ཉྙ་ཏི, ཨ་སུ་ཏཾ ན མ་ཉྙ་ཏི, སོ་ཏ་བྦཾ ན མ་ཉྙ་ཏི, སོ་ཏཱ་རཾ ན མ་ཉྙ་ཏི; མུ་ཏྭཱ མོ་ཏ་བྦཾ, མུ་ཏཾ ན མ་ཉྙ་ཏི, ཨ་མུ་ཏཾ ན མ་ཉྙ་ཏི, མོ་ཏ་བྦཾ ན མ་ཉྙ་ཏི, མོ་ཏཱ་རཾ ན མ་ཉྙ་ཏི; ཝི་ཉྙ་ཏྭཱ ཝི་ཉྙཱ་ཏ་བྦཾ, ཝི་ཉྙཱ་ཏཾ ན མ་ཉྙ་ཏི, ཨ་ཝི་ཉྙཱ་ཏཾ ན མ་ཉྙ་ཏི, ཝི་ཉྙཱ་ཏ་བྦཾ ན མ་ཉྙ་ཏི, ཝི་ཉྙཱ་ཏཱ་རཾ ན མ་ཉྙ་ཏི. ཨི་ཏི ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ དི་ཊྛ་སུ་ཏ་མུ་ཏ་ཝི་ཉྙཱ་ཏ་བྦེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ ཏཱ་དཱི་ཡེ་ཝ ཏཱ་དཱི [ཏཱ་དི་སོ་ཝ ཏཱ་དཱི (སྱཱ. ཀཾ.), ཏཱ་དི་སེ ཡེ་ཝ ཏཱ་དཱི (པཱི.), ཏཱ་དཱི་ཡེ་ཝ ཏཱ་དཱི་ཡེ་ཝེ་ཀཱ (ཀ.)]. ཏ་མྷཱ ཙ པ་ན ཏཱ་དི་མྷཱ [ཏཱ་དི་ཏ་མྷཱ (སཱི. པཱི.)] ཨ་ཉྙོ ཏཱ་དཱི ཨུ་ཏྟ་རི་ཏ་རོ ཝཱ པ་ཎཱི་ཏ་ཏ་རོ ཝཱ ན་ཏྠཱི་ཏི ཝ་དཱ་མཱི’’ཏི.

‘‘ཡཾ ཀི་ཉྩི དི་ཊྛཾ་ཝ སུ་ཏཾ མུ་ཏཾ ཝཱ,

ཨ་ཛ྄ཛྷོ་སི་ཏཾ ས་ཙྩ་མུ་ཏཾ པ་རེ་སཾ;

ན ཏེ་སུ ཏཱ་དཱི ས་ཡ་སཾ་ཝུ་ཏེ་སུ,

ས་ཙྩཾ མུ་སཱ ཝཱ་པི པ་རཾ ད་ཧེ་ཡྻ.

‘‘ཨེ་ཏ་ཉྩ ས་ལླཾ པ་ཊི་ཀ་ཙྩ [པ་ཊི་ག་ཙྩ (སཱི. པཱི.)] དི་སྭཱ,

ཨ་ཛ྄ཛྷོ་སི་ཏཱ ཡ་ཏྠ པ་ཛཱ ཝི་ས་ཏྟཱ;

ཛཱ་ནཱ་མི པ་སྶཱ་མི ཏ་ཐེ་ཝ ཨེ་ཏཾ,

ཨ་ཛ྄ཛྷོ་སི་ཏཾ ན་ཏྠི ཏ་ཐཱ་ག་ཏཱ་ན’’ནྟི. ཙ་ཏུ་ཏྠཾ;

༥. བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་སུ་ཏྟཾ

༢༥. ‘‘ན་ཡི་དཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ཝུ་སྶ་ཏི ཛ་ན་ཀུ་ཧ་ན་ཏྠཾ, ན ཛ་ན་ལ་པ་ན་ཏྠཾ, ན ལཱ་བྷ་ས་ཀྐཱ་ར་སི་ལོ་ཀཱ་ནི་སཾ་ས་ཏྠཾ, ན ཨི་ཏི་ཝཱ་ད་པྤ་མོ་ཀྑཱ་ནི་སཾ་ས་ཏྠཾ, ན ‘ཨི་ཏི མཾ ཛ་ནོ ཛཱ་ནཱ་ཏཱུ’ཏི. ཨ་ཐ ཁོ ཨི་དཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ཝུ་སྶ་ཏི སཾ་ཝ་ར་ཏྠཾ པ་ཧཱ་ན་ཏྠཾ ཝི་རཱ་ག་ཏྠཾ ནི་རོ་དྷ་ཏྠ’’ནྟི.

‘‘སཾ་ཝ་ར་ཏྠཾ པ་ཧཱ་ན་ཏྠཾ, བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ཨ་ནཱི་ཏི་ཧཾ;

ཨ་དེ་ས་ཡི སོ བྷ་ག་ཝཱ, ནི་བྦཱ་ནོ་ག་དྷ་གཱ་མི་ནཾ;

ཨེ་ས མ་གྒོ མ་ཧ་ནྟེ་ཧི [མ་ཧ་ཏྟེ་བྷི (ཀ.) ཨི་ཏི་ཝུ. ༣༥], ཨ་ནུ་ཡཱ་ཏོ མ་ཧེ་སི་བྷི.

‘‘ཡེ ཙ ཏཾ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ནྟི, ཡ་ཐཱ བུ་དྡྷེ་ན དེ་སི་ཏཾ;

དུ་ཀྑ་སྶ་ནྟཾ ཀ་རི་སྶ་ནྟི, ས་ཏྠུ་སཱ་ས་ན་ཀཱ་རི་ནོ’’ཏི. པ་ཉྩ་མཾ;

༦. ཀུ་ཧ་སུ་ཏྟཾ

༢༦. [ཨི་ཏི་ཝུ. ༡༠༨ ཨི་ཏི་ཝུ་ཏྟ་ཀེ་པི] ‘‘ཡེ ཏེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑཱུ ཀུ་ཧཱ ཐ་དྡྷཱ ལ་པཱ སི་ངྒཱི ཨུ་ནྣ་ལཱ༹ ཨ་ས་མཱ་ཧི་ཏཱ, ན མེ ཏེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑཱུ མཱ་མ་ཀཱ. ཨ་པ་ག་ཏཱ ཙ ཏེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑཱུ ཨི་མ་སྨཱ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡཱ, ན ཙ ཏེ ཨི་མ་སྨིཾ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡེ ཝུ་དྡྷིཾ ཝི་རུ་ལ༹ྷིཾ ཝེ་པུ་ལླཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ནྟི. ཡེ ཙ ཁོ ཏེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑཱུ ནི་ཀྐུ་ཧཱ ནི་ལླ་པཱ དྷཱི་རཱ ཨ་ཏྠ་དྡྷཱ སུ་ས་མཱ་ཧི་ཏཱ, ཏེ ཁོ མེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑཱུ མཱ་མ་ཀཱ. ཨ་ན་པ་ག་ཏཱ ཙ ཏེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑཱུ ཨི་མ་སྨཱ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡཱ. ཏེ ཙ ཨི་མ་སྨིཾ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡེ ཝུ་དྡྷིཾ ཝི་རུ་ལ༹ྷིཾ ཝེ་པུ་ལླཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ནྟཱི’’ཏི.

[ཨི་ཏི་ཝུ. ༡༠༨ ཨི་ཏི་ཝུ་ཏྟ་ཀེ་པི] ‘‘ཀུ་ཧཱ ཐ་དྡྷཱ ལ་པཱ སི་ངྒཱི, ཨུ་ནྣ་ལཱ༹ ཨ་ས་མཱ་ཧི་ཏཱ;

ན ཏེ དྷ་མྨེ ཝི་རཱུ་ཧ་ནྟི, ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་དེ་སི་ཏེ.

‘‘ནི་ཀྐུ་ཧཱ ནི་ལླ་པཱ དྷཱི་རཱ, ཨ་ཏྠ་དྡྷཱ སུ་ས་མཱ་ཧི་ཏཱ;

ཏེ ཝེ དྷ་མྨེ ཝི་རཱུ་ཧ་ནྟི, ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་དེ་སི་ཏེ’’ཏི. ཚ་ཊྛཾ;

༧. ས་ནྟུ་ཊྛི་སུ་ཏྟཾ

༢༧. ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རི་མཱ་ནི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་པྤཱ་ནི ཙ [ཙེ་ཝ (ཀ.)] སུ་ལ་བྷཱ་ནི ཙ, ཏཱ་ནི ཙ ཨ་ན་ཝ་ཛྫཱ་ནི. ཀ་ཏ་མཱ་ནི ཙ་ཏྟཱ་རི? པཾ་སུ་ཀཱུ་ལཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཙཱི་ཝ་རཱ་ནཾ ཨ་པྤ་ཉྩ སུ་ལ་བྷ་ཉྩ, ཏ་ཉྩ ཨ་ན་ཝ་ཛྫཾ. པི་ཎྜི་ཡཱ་ལོ་པོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷོ་ཛ་ནཱ་ནཾ ཨ་པྤ་ཉྩ སུ་ལ་བྷ་ཉྩ, ཏ་ཉྩ ཨ་ན་ཝ་ཛྫཾ. རུ་ཀྑ་མཱུ་ལཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, སེ་ནཱ་ས་ནཱ་ནཾ ཨ་པྤ་ཉྩ སུ་ལ་བྷ་ཉྩ, ཏ་ཉྩ ཨ་ན་ཝ་ཛྫཾ. པཱུ་ཏི་མུ་ཏྟཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷེ་ས་ཛྫཱ་ནཾ ཨ་པྤ་ཉྩ སུ་ལ་བྷ་ཉྩ, ཏ་ཉྩ ཨ་ན་ཝ་ཛྫཾ. ཨི་མཱ་ནི ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཙ་ཏྟཱ་རི ཨ་པྤཱ་ནི ཙ སུ་ལ་བྷཱ་ནི ཙ, ཏཱ་ནི ཙ ཨ་ན་ཝ་ཛྫཱ་ནི. ཡ་ཏོ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ ཨ་པྤེ་ན ཙ ཏུ་ཊྛོ ཧོ་ཏི སུ་ལ་བྷེ་ན ཙ, ཨི་ད་མ་སྶཱ་ཧཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ སཱ་མ་ཉྙ་ངྒ་ནྟི [སཱ་མ་ཉྙ་ནྟི (ཀ.)] ཝ་དཱ་མཱི’’ཏི.

‘‘ཨ་ན་ཝ་ཛྫེ་ན ཏུ་ཊྛ་སྶ, ཨ་པྤེ་ན སུ་ལ་བྷེ་ན ཙ;

ན སེ་ནཱ་ས་ན་མཱ་ར་བྦྷ, ཙཱི་ཝ་རཾ པཱ་ན་བྷོ་ཛ་ནཾ;

ཝི་གྷཱ་ཏོ ཧོ་ཏི ཙི་ཏྟ་སྶ, དི་སཱ ན་པྤ་ཊི་ཧ་ཉྙ་ཏི.

‘‘ཡེ ཙ་སྶ དྷ་མྨཱ ཨ་ཀྑཱ་ཏཱ, སཱ་མ་ཉྙ་སྶཱ་ནུ་ལོ་མི་ཀཱ;

ཨ་དྷི་གྒ་ཧི་ཏཱ ཏུ་ཊྛ་སྶ, ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་སྶ སི་ཀྑ་ཏོ’’ཏི. ས་ཏྟ་མཾ;

༨. ཨ་རི་ཡ་ཝཾ་ས་སུ་ཏྟཾ

༢༨. ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ་མེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་རི་ཡ་ཝཾ་སཱ ཨ་གྒ་ཉྙཱ ར་ཏྟ་ཉྙཱ ཝཾ་ས་ཉྙཱ པོ་རཱ་ཎཱ ཨ་སཾ་ཀི་ཎྞཱ ཨ་སཾ་ཀི་ཎྞ་པུ་བྦཱ, ན སཾ་ཀཱི་ཡ་ནྟི ན སཾ་ཀཱི་ཡི་སྶ་ནྟི, ཨ་པྤ་ཊི་ཀུ་ཊྛཱ ས་མ་ཎེ་ཧི བྲཱ་ཧྨ་ཎེ་ཧི ཝི་ཉྙཱུ་ཧི. ཀ་ཏ་མེ ཙ་ཏྟཱ་རོ? ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ ས་ནྟུ་ཊྛོ ཧོ་ཏི ཨི་ཏ་རཱི་ཏ་རེ་ན ཙཱི་ཝ་རེ་ན, ཨི་ཏ་རཱི་ཏ་ར་ཙཱི་ཝ་ར་ས་ནྟུ་ཊྛི་ཡཱ ཙ ཝ་ཎྞ་ཝཱ་དཱི, ན ཙ ཙཱི་ཝ་ར་ཧེ་ཏུ ཨ་ནེ་ས་ནཾ ཨ་པྤ་ཏི་རཱུ་པཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ཨ་ལ་དྡྷཱ ཙ ཙཱི་ཝ་རཾ ན པ་རི་ཏ་སྶ་ཏི, ལ་དྡྷཱ ཙ ཙཱི་ཝ་རཾ ཨ་ག་དྷི་ཏོ [ཨ་ག་ཐི་ཏོ (སཱི. པཱི.)] ཨ་མུ་ཙྪི་ཏོ ཨ་ན་ཛ྄ཛྷོ་ས་ནྣོ ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ད་སྶཱ་ཝཱི ནི་སྶ་ར་ཎ་པ་ཉྙོ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ཏི; ཏཱ་ཡ ཙ པ་ན ཨི་ཏ་རཱི་ཏ་ར་ཙཱི་ཝ་ར་ས་ནྟུ་ཊྛི་ཡཱ ནེ་ཝ་ཏྟཱ་ནུ་ཀྐཾ་སེ་ཏི, ནོ [ན (དཱི. ནི. ༣.༣༠༩)] པ་རཾ ཝ་མྦྷེ་ཏི. ཡོ ཧི ཏ་ཏྠ ད་ཀྑོ ཨ་ན་ལ་སོ ས་མྤ་ཛཱ་ནོ པ་ཏི་སྶ་ཏོ, ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ པོ་རཱ་ཎེ ཨ་གྒ་ཉྙེ ཨ་རི་ཡ་ཝཾ་སེ ཋི་ཏོ.

‘‘པུ་ན ཙ་པ་རཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ ས་ནྟུ་ཊྛོ ཧོ་ཏི ཨི་ཏ་རཱི་ཏ་རེ་ན པི་ཎྜ་པཱ་ཏེ་ན, ཨི་ཏ་རཱི་ཏ་ར་པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་ས་ནྟུ་ཊྛི་ཡཱ ཙ ཝ་ཎྞ་ཝཱ་དཱི, ན ཙ པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་ཧེ་ཏུ ཨ་ནེ་ས་ནཾ ཨ་པྤ་ཏི་རཱུ་པཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ཨ་ལ་དྡྷཱ ཙ པི་ཎྜ་པཱ་ཏཾ ན པ་རི་ཏ་སྶ་ཏི, ལ་དྡྷཱ ཙ པི་ཎྜ་པཱ་ཏཾ ཨ་ག་དྷི་ཏོ ཨ་མུ་ཙྪི་ཏོ ཨ་ན་ཛ྄ཛྷོ་ས་ནྣོ ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ད་སྶཱ་ཝཱི ནི་སྶ་ར་ཎ་པ་ཉྙོ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ཏི; ཏཱ་ཡ ཙ པ་ན ཨི་ཏ་རཱི་ཏ་ར་པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་ས་ནྟུ་ཊྛི་ཡཱ ནེ་ཝ་ཏྟཱ་ནུ་ཀྐཾ་སེ་ཏི, ནོ པ་རཾ ཝ་མྦྷེ་ཏི. ཡོ ཧི ཏ་ཏྠ ད་ཀྑོ ཨ་ན་ལ་སོ ས་མྤ་ཛཱ་ནོ པ་ཏི་སྶ་ཏོ, ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ པོ་རཱ་ཎེ ཨ་གྒ་ཉྙེ ཨ་རི་ཡ་ཝཾ་སེ ཋི་ཏོ.

‘‘པུ་ན ཙ་པ་རཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ ས་ནྟུ་ཊྛོ ཧོ་ཏི ཨི་ཏ་རཱི་ཏ་རེ་ན སེ་ནཱ་ས་ནེ་ན, ཨི་ཏ་རཱི་ཏ་ར་སེ་ནཱ་ས་ན་ས་ནྟུ་ཊྛི་ཡཱ ཙ ཝ་ཎྞ་ཝཱ་དཱི, ན ཙ སེ་ནཱ་ས་ན་ཧེ་ཏུ ཨ་ནེ་ས་ནཾ ཨ་པྤ་ཏི་རཱུ་པཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ཨ་ལ་དྡྷཱ ཙ སེ་ནཱ་ས་ནཾ ན པ་རི་ཏ་སྶ་ཏི, ལ་དྡྷཱ ཙ སེ་ནཱ་ས་ནཾ ཨ་ག་དྷི་ཏོ ཨ་མུ་ཙྪི་ཏོ ཨ་ན་ཛ྄ཛྷོ་ས་ནྣོ ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ད་སྶཱ་ཝཱི ནི་སྶ་ར་ཎ་པ་ཉྙོ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ཏི; ཏཱ་ཡ ཙ པ་ན ཨི་ཏ་རཱི་ཏ་ར་སེ་ནཱ་ས་ན་ས་ནྟུ་ཊྛི་ཡཱ ནེ་ཝ་ཏྟཱ་ནུ་ཀྐཾ་སེ་ཏི, ནོ པ་རཾ ཝ་མྦྷེ་ཏི. ཡོ ཧི ཏ་ཏྠ ད་ཀྑོ ཨ་ན་ལ་སོ ས་མྤ་ཛཱ་ནོ པ་ཏི་སྶ་ཏོ, ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ པོ་རཱ་ཎེ ཨ་གྒ་ཉྙེ ཨ་རི་ཡ་ཝཾ་སེ ཋི་ཏོ.

‘‘པུ་ན ཙ་པ་རཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ བྷཱ་ཝ་ནཱ་རཱ་མོ ཧོ་ཏི བྷཱ་ཝ་ནཱ་ར་ཏོ, པ་ཧཱ་ནཱ་རཱ་མོ ཧོ་ཏི པ་ཧཱ་ན་ར་ཏོ; ཏཱ་ཡ ཙ པ་ན བྷཱ་ཝ་ནཱ་རཱ་མ་ཏཱ་ཡ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ར་ཏི་ཡཱ པ་ཧཱ་ནཱ་རཱ་མ་ཏཱ་ཡ པ་ཧཱ་ན་ར་ཏི་ཡཱ ནེ་ཝ་ཏྟཱ་ནུ་ཀྐཾ་སེ་ཏི, ནོ པ་རཾ ཝ་མྦྷེ་ཏི. ཡོ ཧི ཏ་ཏྠ ད་ཀྑོ ཨ་ན་ལ་སོ ས་མྤ་ཛཱ་ནོ པ་ཏི་སྶ་ཏོ, ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ པོ་རཱ་ཎེ ཨ་གྒ་ཉྙེ ཨ་རི་ཡ་ཝཾ་སེ ཋི་ཏོ. ཨི་མེ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨ་རི་ཡ་ཝཾ་སཱ ཨ་གྒ་ཉྙཱ ར་ཏྟ་ཉྙཱ ཝཾ་ས་ཉྙཱ པོ་རཱ་ཎཱ ཨ་སཾ་ཀི་ཎྞཱ ཨ་སཾ་ཀི་ཎྞ་པུ་བྦཱ, ན སཾ་ཀཱི་ཡ་ནྟི ན སཾ་ཀཱི་ཡི་སྶ་ནྟི, ཨ་པྤ་ཊི་ཀུ་ཊྛཱ ས་མ་ཎེ་ཧི བྲཱ་ཧྨ་ཎེ་ཧི ཝི་ཉྙཱུ་ཧི.

‘‘ཨི་མེ་ཧི ཙ པ་ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཙ་ཏཱུ་ཧི ཨ་རི་ཡ་ཝཾ་སེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ བྷི་ཀྑུ པུ་ར་ཏྠི་མཱ་ཡ ཙེ་པི དི་སཱ་ཡ ཝི་ཧ་ར་ཏི སྭེ་ཝ ཨ་ར་ཏིཾ ས་ཧ་ཏི, ན ཏཾ ཨ་ར་ཏི ས་ཧ་ཏི; པ་ཙྪི་མཱ་ཡ ཙེ་པི དི་སཱ་ཡ ཝི་ཧ་ར་ཏི སྭེ་ཝ ཨ་ར་ཏིཾ ས་ཧ་ཏི, ན ཏཾ ཨ་ར་ཏི ས་ཧ་ཏི; ཨུ་ཏྟ་རཱ་ཡ ཙེ་པི དི་སཱ་ཡ ཝི་ཧ་ར་ཏི སྭེ་ཝ ཨ་ར་ཏིཾ ས་ཧ་ཏི, ན ཏཾ ཨ་ར་ཏི ས་ཧ་ཏི; ད་ཀྑི་ཎཱ་ཡ ཙེ་པི དི་སཱ་ཡ ཝི་ཧ་ར་ཏི སྭེ་ཝ ཨ་ར་ཏིཾ ས་ཧ་ཏི, ན ཏཾ ཨ་ར་ཏི ས་ཧ་ཏི. ཏཾ ཀི་སྶ ཧེ་ཏུ? ཨ་ར་ཏི་ར་ཏི་ས་ཧོ ཧི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དྷཱི་རོ’’ཏི.

‘‘ནཱ་ར་ཏི ས་ཧ་ཏི དྷཱི་རཾ [ཝཱི་རཾ (སཱི.)], ནཱ་ར་ཏི དྷཱི་རཾ ས་ཧ་ཏི;

དྷཱི་རོ་ཝ ཨ་ར་ཏིཾ ས་ཧ་ཏི, དྷཱི་རོ ཧི ཨ་ར་ཏི་སྶ་ཧོ.

‘‘ས་བྦ་ཀ་མྨ་ཝི་ཧཱ་ཡཱི་ནཾ, པ་ནུ་ཎྞཾ [པ་ཎུ་ནྣཾ (?)] ཀོ ནི་ཝཱ་ར་ཡེ;

ནེ་ཀྑཾ ཛ་མྦོ་ན་ད་སྶེ་ཝ, ཀོ ཏཾ ནི་ནྡི་ཏུ་མ་ར་ཧ་ཏི;

དེ་ཝཱ་པི ནཾ པ་སཾ་ས་ནྟི, བྲ་ཧྨུ་ནཱ་པི པ་སཾ་སི་ཏོ’’ཏི. ཨ་ཊྛ་མཾ;

༩. དྷ་མྨ་པ་ད་སུ་ཏྟཾ

༢༩. ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རི་མཱ་ནི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དྷ་མྨ་པ་དཱ་ནི ཨ་གྒ་ཉྙཱ་ནི ར་ཏྟ་ཉྙཱ་ནི ཝཾ་ས་ཉྙཱ་ནི པོ་རཱ་ཎཱ་ནི ཨ་སཾ་ཀི་ཎྞཱ་ནི ཨ་སཾ་ཀི་ཎྞ་པུ་བྦཱ་ནི, ན སཾ་ཀཱི་ཡ་ནྟི ན སཾ་ཀཱི་ཡི་སྶ་ནྟི, ཨ་པྤ་ཊི་ཀུ་ཊྛཱ་ནི ས་མ་ཎེ་ཧི བྲཱ་ཧྨ་ཎེ་ཧི ཝི་ཉྙཱུ་ཧི. ཀ་ཏ་མཱ་ནི ཙ་ཏྟཱ་རི? ཨ་ན་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དྷ་མྨ་པ་དཾ ཨ་གྒ་ཉྙཾ ར་ཏྟ་ཉྙཾ ཝཾ་ས་ཉྙཾ པོ་རཱ་ཎཾ ཨ་སཾ་ཀི་ཎྞཾ ཨ་སཾ་ཀི་ཎྞ་པུ་བྦཾ, ན སཾ་ཀཱི་ཡ་ཏི ན སཾ་ཀཱི་ཡི་སྶ་ཏི, ཨ་པྤ་ཊི་ཀུ་ཊྛཾ ས་མ་ཎེ་ཧི བྲཱ་ཧྨ་ཎེ་ཧི ཝི་ཉྙཱུ་ཧི.

‘‘ཨ་བྱཱ་པཱ་དོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དྷ་མྨ་པ་དཾ ཨ་གྒ་ཉྙཾ ར་ཏྟ་ཉྙཾ ཝཾ་ས་ཉྙཾ པོ་རཱ་ཎཾ ཨ་སཾ་ཀི་ཎྞཾ ཨ་སཾ་ཀི་ཎྞ་པུ་བྦཾ, ན སཾ་ཀཱི་ཡ་ཏི ན སཾ་ཀཱི་ཡི་སྶ་ཏི, ཨ་པྤ་ཊི་ཀུ་ཊྛཾ ས་མ་ཎེ་ཧི བྲཱ་ཧྨ་ཎེ་ཧི ཝི་ཉྙཱུ་ཧི.

‘‘ས་མྨཱ་ས་ཏི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དྷ་མྨ་པ་དཾ ཨ་གྒ་ཉྙཾ ར་ཏྟ་ཉྙཾ ཝཾ་ས་ཉྙཾ པོ་རཱ་ཎཾ ཨ་སཾ་ཀི་ཎྞཾ ཨ་སཾ་ཀི་ཎྞ་པུ་བྦཾ, ན སཾ་ཀཱི་ཡ་ཏི ན སཾ་ཀཱི་ཡི་སྶ་ཏི, ཨ་པྤ་ཊི་ཀུ་ཊྛཾ ས་མ་ཎེ་ཧི བྲཱ་ཧྨ་ཎེ་ཧི ཝི་ཉྙཱུ་ཧི.

‘‘ས་མྨཱ་ས་མཱ་དྷི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དྷ་མྨ་པ་དཾ ཨ་གྒ་ཉྙཾ ར་ཏྟ་ཉྙཾ ཝཾ་ས་ཉྙཾ པོ་རཱ་ཎཾ ཨ་སཾ་ཀི་ཎྞཾ ཨ་སཾ་ཀི་ཎྞ་པུ་བྦཾ, ན སཾ་ཀཱི་ཡ་ཏི ན སཾ་ཀཱི་ཡི་སྶ་ཏི, ཨ་པྤ་ཊི་ཀུ་ཊྛཾ ས་མ་ཎེ་ཧི བྲཱ་ཧྨ་ཎེ་ཧི ཝི་ཉྙཱུ་ཧི. ཨི་མཱ་ནི ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཙ་ཏྟཱ་རི དྷ་མྨ་པ་དཱ་ནི ཨ་གྒ་ཉྙཱ་ནི ར་ཏྟ་ཉྙཱ་ནི ཝཾ་ས་ཉྙཱ་ནི པོ་རཱ་ཎཱ་ནི ཨ་སཾ་ཀི་ཎྞཱ་ནི ཨ་སཾ་ཀི་ཎྞ་པུ་བྦཱ་ནི, ན སཾ་ཀཱི་ཡ་ནྟི ན སཾ་ཀཱི་ཡི་སྶ་ནྟི, ཨ་པྤ་ཊི་ཀུ་ཊྛཱ་ནི ས་མ་ཎེ་ཧི བྲཱ་ཧྨ་ཎེ་ཧི ཝི་ཉྙཱུ་ཧཱི’’ཏི.

‘‘ཨ་ན་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་ལུ ཝི་ཧ་རེ་ཡྻ, ཨ་བྱཱ་པ་ནྣེ་ན ཙེ་ཏ་སཱ;

ས་ཏོ ཨེ་ཀ་གྒ་ཙི་ཏྟ་སྶ [ཨེ་ཀ་གྒ་ཙི་ཏྟཱ་ཡཾ (ཀ.)], ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ སུ་ས་མཱ་ཧི་ཏོ’’ཏི. ན་ཝ་མཾ;

༡༠. པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀ་སུ་ཏྟཾ

༣༠. ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཡཾ བྷ་ག་ཝཱ རཱ་ཛ་ག་ཧེ ཝི་ཧ་ར་ཏི གི་ཛ྄ཛྷ་ཀཱུ་ཊེ པ་བྦ་ཏེ. ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན ས་མྦ་ཧུ་ལཱ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཏཱ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཏཱ པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀཱ སི་པྤི་ནི་ཀཱ་ཏཱི་རེ [ས་པྤི་ནི་ཡཱ ཏཱི་རེ (སཱི. པཱི.), སི་པྤི་ནི་ཡཱ ཏཱི་རེ (སྱཱ. ཀཾ.), སི་པྤི་ནི་ཡཱ ན་དི་ཡཱ ཏཱི་རེ (ཀ.)] པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀཱ་རཱ་མེ པ་ཊི་ཝ་ས་ནྟི, སེ་ཡྻ་ཐི་དཾ ཨ་ནྣ་བྷཱ་རོ ཝ་ར་དྷ་རོ ས་ཀུ་ལུ་དཱ་ཡཱི ཙ པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀོ ཨ་ཉྙེ ཙ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཏཱ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཏཱ པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀཱ. ཨ་ཐ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ སཱ་ཡ་ནྷ་ས་མ་ཡཾ པ་ཊི་ས་ལླཱ་ནཱ ཝུ་ཊྛི་ཏོ ཡེ་ན སི་པྤི་ནི་ཀཱ་ཏཱི་རཾ པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀཱ་རཱ་མོ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ པ་ཉྙ་ཏྟེ ཨཱ་ས་ནེ ནི་སཱི་དི. ནི་ས་ཛྫ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ ཏེ པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀེ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ –

‘‘ཙ་ཏྟཱ་རི་མཱ་ནི, པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀཱ, དྷ་མྨ་པ་དཱ་ནི ཨ་གྒ་ཉྙཱ་ནི ར་ཏྟ་ཉྙཱ་ནི ཝཾ་ས་ཉྙཱ་ནི པོ་རཱ་ཎཱ་ནི ཨ་སཾ་ཀི་ཎྞཱ་ནི ཨ་སཾ་ཀི་ཎྞ་པུ་བྦཱ་ནི, ན སཾ་ཀཱི་ཡ་ནྟི ན སཾ་ཀཱི་ཡི་སྶ་ནྟི, ཨ་པྤ་ཊི་ཀུ་ཊྛཱ་ནི ས་མ་ཎེ་ཧི བྲཱ་ཧྨ་ཎེ་ཧི ཝི་ཉྙཱུ་ཧི. ཀ་ཏ་མཱ་ནི ཙ་ཏྟཱ་རི? ཨ་ན་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ, པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀཱ, དྷ་མྨ་པ་དཾ ཨ་གྒ་ཉྙཾ ར་ཏྟ་ཉྙཾ ཝཾ་ས་ཉྙཾ པོ་རཱ་ཎཾ ཨ་སཾ་ཀི་ཎྞཾ ཨ་སཾ་ཀི་ཎྞ་པུ་བྦཾ, ན སཾ་ཀཱི་ཡ་ཏི ན སཾ་ཀཱི་ཡི་སྶ་ཏི, ཨ་པྤ་ཊི་ཀུ་ཊྛཾ ས་མ་ཎེ་ཧི བྲཱ་ཧྨ་ཎེ་ཧི ཝི་ཉྙཱུ་ཧི. ཨ་བྱཱ་པཱ་དོ, པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀཱ, དྷ་མྨ་པ་དཾ…པེ… ས་མྨཱ་ས་ཏི, པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀཱ, དྷ་མྨ་པ་དཾ…པེ… ས་མྨཱ་ས་མཱ་དྷི, པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀཱ, དྷ་མྨ་པ་དཾ ཨ་གྒ་ཉྙཾ ར་ཏྟ་ཉྙཾ ཝཾ་ས་ཉྙཾ པོ་རཱ་ཎཾ ཨ་སཾ་ཀི་ཎྞཾ ཨ་སཾ་ཀི་ཎྞ་པུ་བྦཾ, ན སཾ་ཀཱི་ཡ་ཏི ན སཾ་ཀཱི་ཡི་སྶ་ཏི, ཨ་པྤ་ཊི་ཀུ་ཊྛཾ ས་མ་ཎེ་ཧི བྲཱ་ཧྨ་ཎེ་ཧི ཝི་ཉྙཱུ་ཧི. ཨི་མཱ་ནི ཁོ, པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀཱ, ཙ་ཏྟཱ་རི དྷ་མྨ་པ་དཱ་ནི ཨ་གྒ་ཉྙཱ་ནི ར་ཏྟ་ཉྙཱ་ནི ཝཾ་ས་ཉྙཱ་ནི པོ་རཱ་ཎཱ་ནི ཨ་སཾ་ཀི་ཎྞཱ་ནི ཨ་སཾ་ཀི་ཎྞ་པུ་བྦཱ་ནི, ན སཾ་ཀཱི་ཡ་ནྟི ན སཾ་ཀཱི་ཡི་སྶ་ནྟི, ཨ་པྤ་ཊི་ཀུ་ཊྛཱ་ནི ས་མ་ཎེ་ཧི བྲཱ་ཧྨ་ཎེ་ཧི ཝི་ཉྙཱུ་ཧི.

‘‘ཡོ ཁོ, པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀཱ, ཨེ་ཝཾ ཝ་དེ་ཡྻ – ‘ཨ་ཧ་མེ་ཏཾ ཨ་ན་བྷི་ཛ྄ཛྷཾ དྷ་མྨ་པ་དཾ པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཡ ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་ལུཾ ཀཱ་མེ་སུ ཏི་བྦ་སཱ་རཱ་གཾ ས་མ་ཎཾ ཝཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎཾ ཝཱ པ་ཉྙཱ་པེ་སྶཱ་མཱི’ཏི, ཏ་མ་ཧཾ ཏ་ཏྠ ཨེ་ཝཾ ཝ་དེ་ཡྻཾ – ‘ཨེ་ཏུ ཝ་ད་ཏུ བྱཱ་ཧ་ར་ཏུ པ་སྶཱ་མི་སྶཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ’ནྟི. སོ ཝ་ཏ, པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀཱ, ཨ་ན་བྷི་ཛ྄ཛྷཾ དྷ་མྨ་པ་དཾ པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཡ ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་ལུཾ ཀཱ་མེ་སུ ཏི་བྦ་སཱ་རཱ་གཾ ས་མ་ཎཾ ཝཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎཾ ཝཱ པ་ཉྙཱ་པེ་སྶ་ཏཱི་ཏི ནེ་ཏཾ ཋཱ་ནཾ ཝི་ཛྫ་ཏི.

‘‘ཡོ ཁོ, པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀཱ, ཨེ་ཝཾ ཝ་དེ་ཡྻ – ‘ཨ་ཧ་མེ་ཏཾ ཨ་བྱཱ་པཱ་དཾ དྷ་མྨ་པ་དཾ པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཡ བྱཱ་པ་ནྣ་ཙི་ཏྟཾ པ་དུ་ཊྛ་མ་ན་ས་ངྐ་པྤཾ ས་མ་ཎཾ ཝཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎཾ ཝཱ པ་ཉྙཱ་པེ་སྶཱ་མཱི’ཏི, ཏ་མ་ཧཾ ཏ་ཏྠ ཨེ་ཝཾ ཝ་དེ་ཡྻཾ – ‘ཨེ་ཏུ ཝ་ད་ཏུ བྱཱ་ཧ་ར་ཏུ པ་སྶཱ་མི་སྶཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ’ནྟི. སོ ཝ་ཏ, པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀཱ, ཨ་བྱཱ་པཱ་དཾ དྷ་མྨ་པ་དཾ པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཡ བྱཱ་པ་ནྣ་ཙི་ཏྟཾ པ་དུ་ཊྛ་མ་ན་ས་ངྐ་པྤཾ ས་མ་ཎཾ ཝཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎཾ ཝཱ པ་ཉྙཱ་པེ་སྶ་ཏཱི་ཏི ནེ་ཏཾ ཋཱ་ནཾ ཝི་ཛྫ་ཏི.

‘‘ཡོ ཁོ, པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀཱ, ཨེ་ཝཾ ཝ་དེ་ཡྻ – ‘ཨ་ཧ་མེ་ཏཾ ས་མྨཱ་ས་ཏིཾ དྷ་མྨ་པ་དཾ པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཡ མུ་ཊྛ་སྶ་ཏིཾ ཨ་ས་མྤ་ཛཱ་ནཾ ས་མ་ཎཾ ཝཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎཾ ཝཱ པ་ཉྙཱ་པེ་སྶཱ་མཱི’ཏི, ཏ་མ་ཧཾ ཏ་ཏྠ ཨེ་ཝཾ ཝ་དེ་ཡྻཾ – ‘ཨེ་ཏུ ཝ་ད་ཏུ བྱཱ་ཧ་ར་ཏུ པ་སྶཱ་མི་སྶཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ’ནྟི. སོ ཝ་ཏ, པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀཱ, ས་མྨཱ་ས་ཏིཾ དྷ་མྨ་པ་དཾ པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཡ མུ་ཊྛ་སྶ་ཏིཾ ཨ་ས་མྤ་ཛཱ་ནཾ ས་མ་ཎཾ ཝཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎཾ ཝཱ པ་ཉྙཱ་པེ་སྶ་ཏཱི་ཏི ནེ་ཏཾ ཋཱ་ནཾ ཝི་ཛྫ་ཏི.

‘‘ཡོ ཁོ, པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀཱ, ཨེ་ཝཾ ཝ་དེ་ཡྻ – ‘ཨ་ཧ་མེ་ཏཾ ས་མྨཱ་ས་མཱ་དྷིཾ དྷ་མྨ་པ་དཾ པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཡ ཨ་ས་མཱ་ཧི་ཏཾ ཝི་བྦྷ་ནྟ་ཙི་ཏྟཾ ས་མ་ཎཾ ཝཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎཾ ཝཱ པ་ཉྙཱ་པེ་སྶཱ་མཱི’ཏི, ཏ་མ་ཧཾ ཏ་ཏྠ ཨེ་ཝཾ ཝ་དེ་ཡྻཾ – ‘ཨེ་ཏུ ཝ་ད་ཏུ བྱཱ་ཧ་ར་ཏུ པ་སྶཱ་མི་སྶཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ’ནྟི. སོ ཝ་ཏ, པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀཱ, ས་མྨཱ་ས་མཱ་དྷིཾ དྷ་མྨ་པ་དཾ པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཡ ཨ་ས་མཱ་ཧི་ཏཾ ཝི་བྦྷ་ནྟ་ཙི་ཏྟཾ ས་མ་ཎཾ ཝཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎཾ ཝཱ པ་ཉྙཱ་པེ་སྶ་ཏཱི་ཏི ནེ་ཏཾ ཋཱ་ནཾ ཝི་ཛྫ་ཏི.

‘‘ཡོ ཁོ, པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀཱ, ཨི་མཱ་ནི ཙ་ཏྟཱ་རི དྷ་མྨ་པ་དཱ་ནི ག་ར་ཧི་ཏ་བྦཾ པ་ཊི་ཀྐོ་སི་ཏ་བྦཾ མ་ཉྙེ་ཡྻ, ཏ་སྶ དི་ཊྛེ་ཝ དྷ་མྨེ ཙ་ཏྟཱ་རོ ས་ཧ་དྷ་མྨི་ཀཱ ཝཱ་དཱ་ནུ་པཱ་ཏཱ གཱ་ར་ཡ྄ཧཱ ཋཱ་ནཱ [ཝཱ་དཱ་ནུ་ཝཱ་དཱ གཱ་ར་ཡ྄ཧཾ ཋཱ་ནཾ (མ. ནི. ༣.༨)] ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟི. ཀ་ཏ་མེ ཙ་ཏྟཱ་རོ? ཨ་ན་བྷི་ཛ྄ཛྷཾ ཙེ བྷ་ཝཾ དྷ་མྨ་པ་དཾ ག་ར་ཧ་ཏི པ་ཊི་ཀྐོ་ས་ཏི, ཡེ ཙ ཧི [ཡེ ཙ (མ. ནི. ༣.༡༤༢-༡༤༣)] ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་ལཱུ ཀཱ་མེ་སུ ཏི་བྦ་སཱ་རཱ་གཱ ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ ཏེ བྷོ་ཏོ པུ་ཛྫཱ ཏེ བྷོ་ཏོ པཱ་སཾ་སཱ. ཨ་བྱཱ་པཱ་དཾ ཙེ བྷ་ཝཾ དྷ་མྨ་པ་དཾ ག་ར་ཧ་ཏི པ་ཊི་ཀྐོ་ས་ཏི, ཡེ ཙ ཧི བྱཱ་པ་ནྣ་ཙི་ཏྟཱ པ་དུ་ཊྛ་མ་ན་ས་ངྐ་པྤཱ ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ ཏེ བྷོ་ཏོ པུ་ཛྫཱ ཏེ བྷོ་ཏོ པཱ་སཾ་སཱ. ས་མྨཱ་ས་ཏིཾ ཙེ བྷ་ཝཾ དྷ་མྨ་པ་དཾ ག་ར་ཧ་ཏི པ་ཊི་ཀྐོ་ས་ཏི, ཡེ ཙ ཧི མུ་ཊྛ་སྶ་ཏཱི ཨ་ས་མྤ་ཛཱ་ནཱ ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ ཏེ བྷོ་ཏོ པུ་ཛྫཱ ཏེ བྷོ་ཏོ པཱ་སཾ་སཱ. ས་མྨཱ་ས་མཱ་དྷིཾ ཙེ བྷ་ཝཾ དྷ་མྨ་པ་དཾ ག་ར་ཧ་ཏི པ་ཊི་ཀྐོ་ས་ཏི, ཡེ ཙ ཧི ཨ་ས་མཱ་ཧི་ཏཱ ཝི་བྦྷ་ནྟ་ཙི་ཏྟཱ ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ ཏེ བྷོ་ཏོ པུ་ཛྫཱ ཏེ བྷོ་ཏོ པཱ་སཾ་སཱ.

‘‘ཡོ ཁོ, པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀཱ, ཨི་མཱ་ནི ཙ་ཏྟཱ་རི དྷ་མྨ་པ་དཱ་ནི ག་ར་ཧི་ཏ་བྦཾ པ་ཊི་ཀྐོ་སི་ཏ་བྦཾ མ་ཉྙེ་ཡྻ, ཏ་སྶ དི་ཊྛེ་ཝ དྷ་མྨེ ཨི་མེ ཙ་ཏྟཱ་རོ ས་ཧ་དྷ་མྨི་ཀཱ ཝཱ་དཱ་ནུ་པཱ་ཏཱ གཱ་ར་ཡ྄ཧཱ ཋཱ་ནཱ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟི. ཡེ་པི ཏེ པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀཱ ཨ་ཧེ་སུཾ ཨུ་ཀྐ་ལཱ ཝ་སྶ་བྷ་ཉྙཱ [ཝ་སྶ་བྷི་ཉྙཱ (ཀ.) སཾ. ནི. ༣.༦༢ པ་སྶི་ཏ་བྦཾ] ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀ་ཝཱ་དཱ ཨ་ཀི་རི་ཡ་ཝཱ་དཱ ན་ཏྠི་ཀ་ཝཱ་དཱ, ཏེ་པི ཨི་མཱ་ནི ཙ་ཏྟཱ་རི དྷ་མྨ་པ་དཱ་ནི ན ག་ར་ཧི་ཏ་བྦཾ ན པ་ཊི་ཀྐོ་སི་ཏ་བྦཾ ཨ་མ་ཉྙིཾ་སུ. ཏཾ ཀི་སྶ ཧེ་ཏུ? ནི་ནྡཱ་བྱཱ་རོ་ས་ན་ཨུ་པཱ་ར་མྦྷ་བྷ་ཡཱ’’ཏི [ཨུ་པ་ཝཱ་ད་བྷ་ཡཱ་ཏི (ཀ.) མ. ནི. ༣.༡༥༠; སཾ. ནི. ༣.༦༢ པ་སྶི་ཏ་བྦཾ].

‘‘ཨ་བྱཱ་པ་ནྣོ ས་དཱ ས་ཏོ, ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ སུ་ས་མཱ་ཧི་ཏོ;

ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་ཝི་ན་ཡེ སི་ཀྑཾ, ཨ་པྤ་མ་ཏྟོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི. ད་ས་མཾ;

ཨུ་རུ་ཝེ་ལ་ཝ་གྒོ ཏ་ཏི་ཡོ.