(༡༠) ༥. ལོ་ཎ་ཀ་པ་ལླ་ཝ་གྒོ

༡. ཨ་ཙྩཱ་ཡི་ཀ་སུ་ཏྟཾ

༩༣. ‘‘ཏཱི་ཎི་མཱ་ནི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཀ་སྶ་ཀ་སྶ ག་ཧ་པ་ཏི་སྶ ཨ་ཙྩཱ་ཡི་ཀཱ་ནི ཀ་ར་ཎཱི་ཡཱ་ནི. ཀ་ཏ་མཱ་ནི ཏཱི་ཎི? ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཀ་སྶ་ཀོ ག་ཧ་པ་ཏི སཱི་གྷཾ སཱི་གྷཾ ཁེ་ཏྟཾ སུ་ཀ་ཊྛཾ ཀ་རོ་ཏི སུ་མ་ཏི་ཀ་ཏཾ. སཱི་གྷཾ སཱི་གྷཾ ཁེ་ཏྟཾ སུ་ཀ་ཊྛཾ ཀ་རི་ཏྭཱ སུ་མ་ཏི་ཀ་ཏཾ སཱི་གྷཾ སཱི་གྷཾ བཱི་ཛཱ་ནི པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ཏི. སཱི་གྷཾ སཱི་གྷཾ བཱི་ཛཱ་ནི པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ སཱི་གྷཾ སཱི་གྷཾ ཨུ་ད་ཀཾ ཨ་བྷི་ནེ་ཏི་པི ཨ་པ་ནེ་ཏི་པི. ཨི་མཱ་ནི ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏཱི་ཎི ཀ་སྶ་ཀ་སྶ ག་ཧ་པ་ཏི་སྶ ཨ་ཙྩཱ་ཡི་ཀཱ་ནི ཀ་ར་ཎཱི་ཡཱ་ནི. ཏ་སྶ ཁོ ཏཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཀ་སྶ་ཀ་སྶ ག་ཧ་པ་ཏི་སྶ ན་ཏྠི སཱ ཨི་དྡྷི ཝཱ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ ཝཱ – ‘ཨ་ཛྫེ་ཝ མེ དྷ་ཉྙཱ་ནི ཛཱ་ཡ་ནྟུ, སྭེ་ཝ ག་བྦྷཱི་ནི ཧོ་ནྟུ, ཨུ་ཏྟ་ར་སྭེ་ཝ པ་ཙྩ་ནྟཱུ’ཏི. ཨ་ཐ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཧོ་ཏི སོ ས་མ་ཡོ ཡཾ ཏ་སྶ ཀ་སྶ་ཀ་སྶ ག་ཧ་པ་ཏི་སྶ ཏཱ་ནི དྷ་ཉྙཱ་ནི ཨུ་ཏུ་པ་རི་ཎཱ་མཱི་ནི ཛཱ་ཡ་ནྟི་པི ག་བྦྷཱི་ནི་པི ཧོ་ནྟི པ་ཙྩ་ནྟི་པི.

‘‘ཨེ་ཝ་མེ་ཝཾ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏཱི་ཎི་མཱ་ནི བྷི་ཀྑུ་སྶ ཨ་ཙྩཱ་ཡི་ཀཱ་ནི ཀ་ར་ཎཱི་ཡཱ་ནི. ཀ་ཏ་མཱ་ནི ཏཱི་ཎི? ཨ་དྷི་སཱི་ལ་སི་ཀྑཱ་ས་མཱ་དཱ་ནཾ, ཨ་དྷི་ཙི་ཏྟ་སི་ཀྑཱ་ས་མཱ་དཱ་ནཾ, ཨ་དྷི་པ་ཉྙཱ་སི་ཀྑཱ་ས་མཱ་དཱ་ནཾ – ཨི་མཱ་ནི ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏཱི་ཎི བྷི་ཀྑུ་སྶ ཨ་ཙྩཱ་ཡི་ཀཱ་ནི ཀ་ར་ཎཱི་ཡཱ་ནི. ཏ་སྶ ཁོ ཏཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ་ནོ ན་ཏྠི སཱ ཨི་དྡྷི ཝཱ ཨ་ནུ་བྷཱ་ཝོ ཝཱ – ‘ཨ་ཛྫེ་ཝ མེ ཨ་ནུ་པཱ་དཱ་ཡ ཨཱ་ས་ཝེ་ཧི ཙི་ཏྟཾ ཝི་མུ་ཙྩ་ཏུ སྭེ ཝཱ ཨུ་ཏྟ་ར་སྭེ ཝཱ’ཏི. ཨ་ཐ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཧོ་ཏི སོ ས་མ་ཡོ ཡཾ ཏ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཨ་དྷི་སཱི་ལ་མྤི སི་ཀྑ་ཏོ ཨ་དྷི་ཙི་ཏྟ་མྤི སི་ཀྑ་ཏོ ཨ་དྷི་པ་ཉྙ་མྤི སི་ཀྑ་ཏོ ཨ་ནུ་པཱ་དཱ་ཡ ཨཱ་ས་ཝེ་ཧི ཙི་ཏྟཾ ཝི་མུ་ཙྩ་ཏི.

‘‘ཏ་སྨཱ་ཏི་ཧ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཝཾ སི་ཀྑི་ཏ་བྦཾ – ‘ཏི་བྦོ ནོ ཚ་ནྡོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི ཨ་དྷི་སཱི་ལ་སི་ཀྑཱ་ས་མཱ་དཱ་ནེ, ཏི་བྦོ ཚ་ནྡོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི ཨ་དྷི་ཙི་ཏྟ་སི་ཀྑཱ་ས་མཱ་དཱ་ནེ, ཏི་བྦོ ཚ་ནྡོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི ཨ་དྷི་པ་ཉྙཱ་སི་ཀྑཱ་ས་མཱ་དཱ་ནེ’ཏི. ཨེ་ཝ་ཉྷི ཝོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, སི་ཀྑི་ཏ་བྦ’’ནྟི. པ་ཋ་མཾ.

༢. པ་ཝི་ཝེ་ཀ་སུ་ཏྟཾ

༩༤. ‘‘ཏཱི་ཎི་མཱ་ནི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ཉྙ་ཏི་ཏྠི་ཡཱ པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀཱ པ་ཝི་ཝེ་ཀཱ་ནི པ་ཉྙཱ་པེ་ནྟི. ཀ་ཏ་མཱ་ནི ཏཱི་ཎི? ཙཱི་ཝ་ར་པ་ཝི་ཝེ་ཀཾ, པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་པ་ཝི་ཝེ་ཀཾ, སེ་ནཱ་ས་ན་པ་ཝི་ཝེ་ཀཾ.

‘‘ཏ་ཏྲི་དཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ཉྙ་ཏི་ཏྠི་ཡཱ པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀཱ ཙཱི་ཝ་ར་པ་ཝི་ཝེ་ཀ་སྨིཾ པ་ཉྙཱ་པེ་ནྟི, སཱ་ཎཱ་ནི་པི དྷཱ་རེ་ནྟི, མ་སཱ་ཎཱ་ནི་པི དྷཱ་རེ་ནྟི, ཚ་ཝ་དུ་སྶཱ་ནི་པི དྷཱ་རེ་ནྟི, པཾ་སུ་ཀཱུ་ལཱ་ནི་པི དྷཱ་རེ་ནྟི, ཏི་རཱི་ཊཱ་ནི་པི དྷཱ་རེ་ནྟི, ཨ་ཛི་ན་མྤི དྷཱ་རེ་ནྟི, ཨ་ཛི་ན་ཀྑི་པ་མྤི དྷཱ་རེ་ནྟི, ཀུ་ས་ཙཱི་ར་མྤི དྷཱ་རེ་ནྟི, ཝཱ་ཀ་ཙཱི་ར་མྤི དྷཱ་རེ་ནྟི, ཕ་ལ་ཀ་ཙཱི་ར་མྤི དྷཱ་རེ་ནྟི, ཀེ་ས་ཀ་མྦ་ལ་མྤི དྷཱ་རེ་ནྟི, ཝཱ་ལ་ཀ་མྦ་ལ་མྤི དྷཱ་རེ་ནྟི, ཨུ་ལཱུ་ཀ་པ་ཀྑི་ཀ་མྤི དྷཱ་རེ་ནྟི. ཨི་དཾ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ཉྙ་ཏི་ཏྠི་ཡཱ པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀཱ ཙཱི་ཝ་ར་པ་ཝི་ཝེ་ཀ་སྨིཾ པ་ཉྙཱ་པེ་ནྟི.

‘‘ཏ་ཏྲི་དཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ཉྙ་ཏི་ཏྠི་ཡཱ པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀཱ པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་པ་ཝི་ཝེ་ཀ་སྨིཾ པ་ཉྙཱ་པེ་ནྟི. སཱ་ཀ་བྷ་ཀྑཱ་པི ཧོ་ནྟི, སཱ་མཱ་ཀ་བྷ་ཀྑཱ་པི ཧོ་ནྟི, ནཱི་ཝཱ་ར་བྷ་ཀྑཱ་པི ཧོ་ནྟི, ད་དྡུ་ལ་བྷ་ཀྑཱ་པི ཧོ་ནྟི, ཧ་ཊ་བྷ་ཀྑཱ་པི ཧོ་ནྟི, ཀ་ཎ་བྷ་ཀྑཱ་པི ཧོ་ནྟི, ཨཱ་ཙཱ་མ་བྷ་ཀྑཱ་པི ཧོ་ནྟི, པི་ཉྙཱ་ཀ་བྷ་ཀྑཱ་པི ཧོ་ནྟི, ཏི་ཎ་བྷ་ཀྑཱ་པི ཧོ་ནྟི, གོ་མ་ཡ་བྷ་ཀྑཱ་པི ཧོ་ནྟི, ཝ་ན་མཱུ་ལ་ཕ་ལཱ་ཧཱ་རཱ ཡཱ་པེ་ནྟི པ་ཝ་ཏྟ་ཕ་ལ་བྷོ་ཛཱི. ཨི་དཾ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ཉྙ་ཏི་ཏྠི་ཡཱ པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀཱ པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་པ་ཝི་ཝེ་ཀ་སྨིཾ པ་ཉྙཱ་པེ་ནྟི.

‘‘ཏ་ཏྲི་དཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ཉྙ་ཏི་ཏྠི་ཡཱ པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀཱ སེ་ནཱ་ས་ན་པ་ཝི་ཝེ་ཀ་སྨིཾ པ་ཉྙཱ་པེ་ནྟི ཨ་ར་ཉྙཾ རུ་ཀྑ་མཱུ་ལཾ སུ་སཱ་ནཾ [རུ་ཀྑ་མཱུ་ལཾ བྷུ་སཱ་གཱ་རཾ སུ་སཱ་ནཾ (ཀ.)] ཝ་ན་པ་ཏྠཾ ཨ་བྦྷོ་ཀཱ་སཾ པ་ལཱ་ལ་པུ་ཉྫཾ བྷུ་སཱ་གཱ་རཾ [སུ་ཉྙཱ་གཱ་རཾ (ཀ.)]. ཨི་དཾ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ཉྙ་ཏི་ཏྠི་ཡཱ པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀཱ སེ་ནཱ་ས་ན་པ་ཝི་ཝེ་ཀ་སྨིཾ པ་ཉྙཱ་པེ་ནྟི. ཨི་མཱ་ནི ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏཱི་ཎི ཨ་ཉྙ་ཏི་ཏྠི་ཡཱ པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀཱ པ་ཝི་ཝེ་ཀཱ་ནི པ་ཉྙཱ་པེ་ནྟི.

‘‘ཏཱི་ཎི ཁོ པ་ནི་མཱ་ནི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨི་མ་སྨིཾ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡེ བྷི་ཀྑུ་ནོ པ་ཝི་ཝེ་ཀཱ་ནི. ཀ་ཏ་མཱ་ནི ཏཱི་ཎི? ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ སཱི་ལ་ཝཱ ཙ ཧོ་ཏི, དུ་སྶཱི་ལྱ་ཉྩ་སྶ པ་ཧཱི་ནཾ ཧོ་ཏི, ཏེ་ན ཙ ཝི་ཝི་ཏྟོ ཧོ་ཏི; ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཀོ ཙ ཧོ་ཏི, མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི ཙ་སྶ པ་ཧཱི་ནཱ ཧོ་ཏི, ཏཱ་ཡ ཙ ཝི་ཝི་ཏྟོ ཧོ་ཏི; ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝོ ཙ ཧོ་ཏི, ཨཱ་ས་ཝཱ ཙ་སྶ པ་ཧཱི་ནཱ ཧོ་ནྟི, ཏེ་ཧི ཙ ཝི་ཝི་ཏྟོ ཧོ་ཏི. ཡ་ཏོ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ སཱི་ལ་ཝཱ ཧོ་ཏི, དུ་སྶཱི་ལྱ་ཉྩ་སྶ པ་ཧཱི་ནཾ ཧོ་ཏི, ཏེ་ན ཙ ཝི་ཝི་ཏྟོ ཧོ་ཏི; ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཀོ ཙ ཧོ་ཏི, མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི ཙ་སྶ པ་ཧཱི་ནཱ ཧོ་ཏི, ཏཱ་ཡ ཙ ཝི་ཝི་ཏྟོ ཧོ་ཏི; ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝོ ཙ ཧོ་ཏི, ཨཱ་ས་ཝཱ ཙ་སྶ པ་ཧཱི་ནཱ ཧོ་ནྟི, ཏེ་ཧི ཙ ཝི་ཝི་ཏྟོ ཧོ་ཏི. ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ‘བྷི་ཀྑུ ཨ་གྒ་པྤ་ཏྟོ སཱ་ར་པྤ་ཏྟོ སུ་དྡྷོ སཱ་རེ པ་ཏི་ཊྛི་ཏོ’’’.

‘‘སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཀ་སྶ་ཀ་སྶ ག་ཧ་པ་ཏི་སྶ ས་མྤ་ནྣཾ སཱ་ལི་ཀྑེ་ཏྟཾ. ཏ་མེ་ནཾ ཀ་སྶ་ཀོ ག་ཧ་པ་ཏི སཱི་གྷཾ སཱི་གྷཾ [སཱི་གྷ་སཱི་གྷཾ (སཱི. སྱཱ. ཀཾ. པཱི.)] ལ་ཝཱ་པེ་ཡྻ. སཱི་གྷཾ སཱི་གྷཾ ལ་ཝཱ་པེ་ཏྭཱ སཱི་གྷཾ སཱི་གྷཾ ས་ངྒྷ་རཱ་པེ་ཡྻ. སཱི་གྷཾ སཱི་གྷཾ ས་ངྒྷ་རཱ་པེ་ཏྭཱ སཱི་གྷཾ སཱི་གྷཾ ཨུ་བྦ་ཧཱ་པེ་ཡྻ [ཨུ་བྦཱ་ཧཱ་པེ་ཡྻ (སྱཱ. ཀཾ.)]. སཱི་གྷཾ སཱི་གྷཾ ཨུ་བྦ་ཧཱ་པེ་ཏྭཱ སཱི་གྷཾ སཱི་གྷཾ པུ་ཉྫཾ ཀཱ་རཱ་པེ་ཡྻ. སཱི་གྷཾ སཱི་གྷཾ པུ་ཉྫཾ ཀཱ་རཱ་པེ་ཏྭཱ སཱི་གྷཾ སཱི་གྷཾ མ་དྡཱ་པེ་ཡྻ. སཱི་གྷཾ སཱི་གྷཾ མ་དྡཱ་པེ་ཏྭཱ སཱི་གྷཾ སཱི་གྷཾ པ་ལཱ་ལཱ་ནི ཨུ་དྡྷ་རཱ་པེ་ཡྻ. སཱི་གྷཾ སཱི་གྷཾ པ་ལཱ་ལཱ་ནི ཨུ་དྡྷ་རཱ་པེ་ཏྭཱ སཱི་གྷཾ སཱི་གྷཾ བྷུ་སི་ཀཾ ཨུ་དྡྷ་རཱ་པེ་ཡྻ. སཱི་གྷཾ སཱི་གྷཾ བྷུ་སི་ཀཾ ཨུ་དྡྷ་རཱ་པེ་ཏྭཱ སཱི་གྷཾ སཱི་གྷཾ ཨོ་པུ་ནཱ་པེ་ཡྻ. སཱི་གྷཾ སཱི་གྷཾ ཨོ་པུ་ནཱ་པེ་ཏྭཱ སཱི་གྷཾ སཱི་གྷཾ ཨ་ཏི་ཧ་རཱ་པེ་ཡྻ. སཱི་གྷཾ སཱི་གྷཾ ཨ་ཏི་ཧ་རཱ་པེ་ཏྭཱ སཱི་གྷཾ སཱི་གྷཾ ཀོ་ཊྚཱ་པེ་ཡྻ. སཱི་གྷཾ སཱི་གྷཾ ཀོ་ཊྚཱ་པེ་ཏྭཱ སཱི་གྷཾ སཱི་གྷཾ ཐུ་སཱ་ནི ཨུ་དྡྷ་རཱ་པེ་ཡྻ. ཨེ་ཝ་མ་སྶུ [ཨེ་ཝ་སྶུ (ཀ.)] ཏཱ་ནི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཀ་སྶ་ཀ་སྶ ག་ཧ་པ་ཏི་སྶ དྷ་ཉྙཱ་ནི ཨ་གྒ་པྤ་ཏྟཱ་ནི སཱ་ར་པྤ་ཏྟཱ་ནི སུ་དྡྷཱ་ནི སཱ་རེ པ་ཏི་ཊྛི་ཏཱ་ནི.

‘‘ཨེ་ཝ་མེ་ཝཾ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཡ་ཏོ བྷི་ཀྑུ སཱི་ལ་ཝཱ ཙ ཧོ་ཏི, དུ་སྶཱི་ལྱ་ཉྩ་སྶ པ་ཧཱི་ནཾ ཧོ་ཏི, ཏེ་ན ཙ ཝི་ཝི་ཏྟོ ཧོ་ཏི; ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཀོ ཙ ཧོ་ཏི, མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི ཙ་སྶ པ་ཧཱི་ནཱ ཧོ་ཏི, ཏཱ་ཡ ཙ ཝི་ཝི་ཏྟོ ཧོ་ཏི; ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝོ ཙ ཧོ་ཏི, ཨཱ་ས་ཝཱ ཙ་སྶ པ་ཧཱི་ནཱ ཧོ་ནྟི, ཏེ་ཧི ཙ ཝི་ཝི་ཏྟོ ཧོ་ཏི. ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ‘བྷི་ཀྑུ ཨ་གྒ་པྤ་ཏྟོ སཱ་ར་པྤ་ཏྟོ སུ་དྡྷོ སཱ་རེ པ་ཏི་ཊྛི་ཏོ’’’ཏི. དུ་ཏི་ཡཾ.

༣. ས་ར་ད་སུ་ཏྟཾ

༩༥. ‘‘སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་ར་ད་ས་མ་ཡེ ཝི་དྡྷེ ཝི་ག་ཏ་ཝ་ལཱ་ཧ་ཀེ དེ་ཝེ ཨཱ་དི་ཙྩོ ན་བྷཾ ཨ་བྦྷུ་སྶ་ཀྐ་མཱ་ནོ [ཨ་བྦྷུ་སྶུ་ཀྐ་མཱ་ནོ (སཱི. པཱི.)] ས་བྦཾ ཨཱ་ཀཱ་ས་ག་ཏཾ ཏ་མ་ག་ཏཾ ཨ་བྷི་ཝི་ཧ་ཙྩ བྷཱ་ས་ཏེ ཙ ཏ་པ་ཏེ ཙ ཝི་རོ་ཙ་ཏི ཙ.

‘‘ཨེ་ཝ་མེ་ཝཾ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཡ་ཏོ ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀ་སྶ ཝི་ར་ཛཾ ཝཱི་ཏ་མ་ལཾ དྷ་མྨ་ཙ་ཀྑུཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི [ཨུ་ད་པཱ་དི (ས་བྦ་ཏྠ)], ས་ཧ ད་སྶ་ནུ་པྤཱ་དཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀ་སྶ ཏཱི་ཎི སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ནི པ་ཧཱི་ཡ་ནྟི – ས་ཀྐཱ་ཡ་དི་ཊྛི, ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ, སཱི་ལ་བྦ་ཏ་པ་རཱ་མཱ་སོ.

‘‘ཨ་ཐཱ་པ་རཾ དྭཱི་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི ནི་ཡྻཱ་ཏི ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ ཙ བྱཱ་པཱ་དེ་ན ཙ. སོ ཝི་ཝི་ཙྩེ་ཝ ཀཱ་མེ་ཧི ཝི་ཝི་ཙྩ ཨ་ཀུ་ས་ལེ་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི ས་ཝི་ཏ་ཀྐཾ ས་ཝི་ཙཱ་རཾ ཝི་ཝེ་ཀ་ཛཾ པཱི་ཏི་སུ་ཁཾ པ་ཋ་མཾ ཛྷཱ་ནཾ ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ ཝི་ཧ་ར་ཏི. ཏ་སྨིཾ ཙེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་མ་ཡེ ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀོ ཀཱ་ལཾ ཀ་རེ་ཡྻ, ན་ཏྠི ཏཾ [ཏ་སྶ (ཀ.)] སཾ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཡེ་ན སཾ་ཡོ་ཛ་ནེ་ན སཾ་ཡུ་ཏྟོ ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀོ པུ་ན ཨི་མཾ [པུ་ན་ཡི་མཾ (སྱཱ. ཀཾ. ཀ.)] ལོ་ཀཾ ཨཱ་ག་ཙྪེ་ཡྻཱ’’ཏི. ཏ་ཏི་ཡཾ.

༤. པ་རི་སཱ་སུ་ཏྟཾ

༩༦. ‘‘ཏི་སྶོ ཨི་མཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་རི་སཱ. ཀ་ཏ་མཱ ཏི་སྶོ? ཨ་གྒ་ཝ་ཏཱི པ་རི་སཱ, ཝ་གྒཱ པ་རི་སཱ, ས་མ་གྒཱ པ་རི་སཱ.

‘‘ཀ་ཏ་མཱ ཙ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་གྒ་ཝ་ཏཱི པ་རི་སཱ? ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཡ་སྶཾ པ་རི་སཱ་ཡཾ ཐེ་རཱ བྷི་ཀྑཱུ ན བཱ་ཧུ་ལི་ཀཱ ཧོ་ནྟི ན སཱ་ཐ་ལི་ཀཱ, ཨོ་ཀྐ་མ་ནེ ནི་ཀྑི་ཏྟ་དྷུ་རཱ པ་ཝི་ཝེ་ཀེ པུ་བྦ་ངྒ་མཱ, ཝཱི་རི་ཡཾ ཨཱ་ར་བྷ་ནྟི ཨ་པྤ་ཏྟ་སྶ པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ན་དྷི་ག་ཏ་སྶ ཨ་དྷི་ག་མཱ་ཡ ཨ་ས་ཙྪི་ཀ་ཏ་སྶ ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ, ཏེ་སཾ པ་ཙྪི་མཱ ཛ་ན་ཏཱ དི་ཊྛཱ་ནུ་ག་ཏིཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. སཱ་པི ཧོ་ཏི ན བཱ་ཧུ་ལི་ཀཱ ན སཱ་ཐ་ལི་ཀཱ ཨོ་ཀྐ་མ་ནེ ནི་ཀྑི་ཏྟ་དྷུ་རཱ པ་ཝི་ཝེ་ཀེ པུ་བྦ་ངྒ་མཱ, ཝཱི་རི་ཡཾ ཨཱ་ར་བྷ་ཏི ཨ་པྤ་ཏྟ་སྶ པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ན་དྷི་ག་ཏ་སྶ ཨ་དྷི་ག་མཱ་ཡ ཨ་ས་ཙྪི་ཀ་ཏ་སྶ ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ. ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་གྒ་ཝ་ཏཱི པ་རི་སཱ.

‘‘ཀ་ཏ་མཱ ཙ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཝ་གྒཱ པ་རི་སཱ? ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཡ་སྶཾ པ་རི་སཱ་ཡཾ བྷི་ཀྑཱུ བྷ་ཎྜ་ན་ཛཱ་ཏཱ ཀ་ལ་ཧ་ཛཱ་ཏཱ ཝི་ཝཱ་དཱ་པ་ནྣཱ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ མུ་ཁ་ས་ཏྟཱི་ཧི ཝི་ཏུ་ད་ནྟཱ ཝི་ཧ་ར་ནྟི, ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཝ་གྒཱ པ་རི་སཱ.

‘‘ཀ་ཏ་མཱ ཙ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་མ་གྒཱ པ་རི་སཱ? ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཡ་སྶཾ པ་རི་སཱ་ཡཾ བྷི་ཀྑཱུ ས་མ་གྒཱ ས་མྨོ་ད་མཱ་ནཱ ཨ་ཝི་ཝ་ད་མཱ་ནཱ ཁཱི་རོ་ད་ཀཱི་བྷཱུ་ཏཱ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ པི་ཡ་ཙ་ཀྑཱུ་ཧི ས་མྤ་སྶ་ནྟཱ ཝི་ཧ་ར་ནྟི, ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་མ་གྒཱ པ་རི་སཱ.

‘‘ཡ་སྨིཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་མ་ཡེ བྷི་ཀྑཱུ ས་མ་གྒཱ ས་མྨོ་ད་མཱ་ནཱ ཨ་ཝི་ཝ་ད་མཱ་ནཱ ཁཱི་རོ་ད་ཀཱི་བྷཱུ་ཏཱ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ པི་ཡ་ཙ་ཀྑཱུ་ཧི ས་མྤ་སྶ་ནྟཱ ཝི་ཧ་ར་ནྟི, བ་ཧུཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑཱུ ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ པུ་ཉྙཾ པ་ས་ཝ་ནྟི. བྲ་ཧྨཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཝི་ཧཱ་རཾ ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ བྷི་ཀྑཱུ ཝི་ཧ་ར་ནྟི, ཡ་དི་དཾ མུ་དི་ཏཱ་ཡ ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟི་ཡཱ. པ་མུ་དི་ཏ་སྶ པཱི་ཏི ཛཱ་ཡ་ཏི, པཱི་ཏི་མ་ན་སྶ ཀཱ་ཡོ པ་སྶ་མྦྷ་ཏི, པ་སྶ་དྡྷ་ཀཱ་ཡོ སུ་ཁཾ ཝེ་དི་ཡ་ཏི, སུ་ཁི་ནོ ཙི་ཏྟཾ ས་མཱ་དྷི་ཡ་ཏི.

‘‘སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨུ་པ་རི་པ་བྦ་ཏེ ཐུ་ལླ་ཕུ་སི་ཏ་ཀེ དེ་ཝེ ཝ་སྶ་ནྟེ ཏཾ ཨུ་ད་ཀཾ ཡ་ཐཱ་ནི་ནྣཾ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཾ པ་བྦ་ཏ་ཀ་ནྡ་ར་པ་ད་ར་སཱ་ཁཱ པ་རི་པཱུ་རེ་ཏི, པ་བྦ་ཏ་ཀ་ནྡ་ར་པ་ད་ར་སཱ་ཁཱ པ་རི་པཱུ་རཱ ཀུ་སོ་བྦྷེ [ཀུ་སྶུ་མྦྷེ (སཱི. པཱི.), ཀུ་སུ་མྦྷེ (སྱཱ. ཀཾ. ཀ.)] པ་རི་པཱུ་རེ་ནྟི, ཀུ་སོ་བྦྷཱ པ་རི་པཱུ་རཱ མ་ཧཱ་སོ་བྦྷེ པ་རི་པཱུ་རེ་ནྟི, མ་ཧཱ་སོ་བྦྷཱ པ་རི་པཱུ་རཱ ཀུ་ནྣ་དི་ཡོ པ་རི་པཱུ་རེ་ནྟི, ཀུ་ནྣ་དི་ཡོ པ་རི་པཱུ་རཱ མ་ཧཱ་ན་དི་ཡོ པ་རི་པཱུ་རེ་ནྟི, མ་ཧཱ་ན་དི་ཡོ པ་རི་པཱུ་རཱ ས་མུ་དྡཾ [ས་མུ་དྡ་སཱ་ག་རེ (ཀ.)] པ་རི་པཱུ་རེ་ནྟི.

‘‘ཨེ་ཝ་མེ་ཝཾ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཡ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ བྷི་ཀྑཱུ ས་མ་གྒཱ ས་མྨོ་ད་མཱ་ནཱ ཨ་ཝི་ཝ་ད་མཱ་ནཱ ཁཱི་རོ་ད་ཀཱི་བྷཱུ་ཏཱ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ པི་ཡ་ཙ་ཀྑཱུ་ཧི ས་མྤ་སྶ་ནྟཱ ཝི་ཧ་ར་ནྟི, བ་ཧུཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑཱུ ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ པུ་ཉྙཾ པ་ས་ཝ་ནྟི. བྲ་ཧྨཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཝི་ཧཱ་རཾ ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ བྷི་ཀྑཱུ ཝི་ཧ་ར་ནྟི, ཡ་དི་དཾ མུ་དི་ཏཱ་ཡ ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟི་ཡཱ. པ་མུ་དི་ཏ་སྶ པཱི་ཏི ཛཱ་ཡ་ཏི, པཱི་ཏི་མ་ན་སྶ ཀཱ་ཡོ པ་སྶ་མྦྷ་ཏི, པ་སྶ་དྡྷ་ཀཱ་ཡོ སུ་ཁཾ ཝེ་དི་ཡ་ཏི, སུ་ཁི་ནོ ཙི་ཏྟཾ ས་མཱ་དྷི་ཡ་ཏི. ཨི་མཱ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏི་སྶོ པ་རི་སཱ’’ཏི. ཙ་ཏུ་ཏྠཾ.

༥. པ་ཋ་མ་ཨཱ་ཛཱ་ནཱི་ཡ་སུ་ཏྟཾ

༩༧. ‘‘ཏཱི་ཧི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ངྒེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ར་ཉྙོ བྷ་དྲོ [བྷ་དྡོ (ཀ.)] ཨ་སྶཱ་ཛཱ་ནཱི་ཡོ རཱ་ཛཱ་ར་ཧོ ཧོ་ཏི རཱ་ཛ་བྷོ་གྒོ, ར་ཉྙོ ཨ་ངྒ་ནྟེ་ཝ ས་ངྑྱཾ [ས་ངྑཾ (སཱི. སྱཱ. ཀཾ. པཱི.)] ག་ཙྪ་ཏི. ཀ་ཏ་མེ་ཧི ཏཱི་ཧི? ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ར་ཉྙོ བྷ་དྲོ ཨ་སྶཱ་ཛཱ་ནཱི་ཡོ ཝ་ཎྞ་ས་མྤ་ནྣོ ཙ ཧོ་ཏི བ་ལ་ས་མྤ་ནྣོ ཙ ཛ་ཝ་ས་མྤ་ནྣོ ཙ. ཨི་མེ་ཧི ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏཱི་ཧི ཨ་ངྒེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ར་ཉྙོ བྷ་དྲོ ཨ་སྶཱ་ཛཱ་ནཱི་ཡོ རཱ་ཛཱ་ར་ཧོ ཧོ་ཏི རཱ་ཛ་བྷོ་གྒོ, ར་ཉྙོ ཨ་ངྒ་ནྟེ་ཝ ས་ངྑྱཾ ག་ཙྪ་ཏི. ཨེ་ཝ་མེ་ཝཾ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏཱི་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ བྷི་ཀྑུ ཨཱ་ཧུ་ནེ་ཡྻོ ཧོ་ཏི པཱ་ཧུ་ནེ་ཡྻོ ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻོ ཨ་ཉྫ་ལི་ཀ་ར་ཎཱི་ཡོ ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ པུ་ཉྙ་ཀྑེ་ཏྟཾ ལོ་ཀ་སྶ. ཀ་ཏ་མེ་ཧི ཏཱི་ཧི? ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ ཝ་ཎྞ་ས་མྤ་ནྣོ ཙ ཧོ་ཏི བ་ལ་ས་མྤ་ནྣོ ཙ ཛ་ཝ་ས་མྤ་ནྣོ ཙ.

‘‘ཀ་ཐ་ཉྩ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ ཝ་ཎྞ་ས་མྤ་ནྣོ ཧོ་ཏི? ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ སཱི་ལ་ཝཱ ཧོ་ཏི, པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་ར་སཾ་ཝུ་ཏོ ཝི་ཧ་ར་ཏི ཨཱ་ཙཱ་ར་གོ་ཙ་ར་ས་མྤ་ནྣོ ཨ་ཎུ་མ་ཏྟེ་སུ ཝ་ཛྫེ་སུ བྷ་ཡ་ད་སྶཱ་ཝཱི, ས་མཱ་དཱ་ཡ སི་ཀྑ་ཏི སི་ཀྑཱ་པ་དེ་སུ. ཨེ་ཝཾ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ ཝ་ཎྞ་ས་མྤ་ནྣོ ཧོ་ཏི.

‘‘ཀ་ཐ་ཉྩ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ བ་ལ་ས་མྤ་ནྣོ ཧོ་ཏི? ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝཱི་རི་ཡོ ཝི་ཧ་ར་ཏི ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ཧཱ་ནཱ་ཡ ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ་ཡ ཐཱ་མ་ཝཱ ད་ལ༹ྷ་པ་ར་ཀྐ་མོ ཨ་ནི་ཀྑི་ཏྟ་དྷུ་རོ ཀུ་ས་ལེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ. ཨེ་ཝཾ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ བ་ལ་ས་མྤ་ནྣོ ཧོ་ཏི.

‘‘ཀ་ཐ་ཉྩ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ ཛ་ཝ་ས་མྤ་ནྣོ ཧོ་ཏི? ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ ‘ཨི་དཾ དུ་ཀྑ’ནྟི ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི; ‘ཨ་ཡཾ དུ་ཀྑ་ས་མུ་ད་ཡོ’ཏི ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི; ‘ཨ་ཡཾ དུ་ཀྑ་ནི་རོ་དྷོ’ཏི ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི; ‘ཨ་ཡཾ དུ་ཀྑ་ནི་རོ་དྷ་གཱ་མི་ནཱི པ་ཊི་པ་དཱ’ཏི ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ ཛ་ཝ་ས་མྤ་ནྣོ ཧོ་ཏི. ཨི་མེ་ཧི ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏཱི་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ བྷི་ཀྑུ ཨཱ་ཧུ་ནེ་ཡྻོ ཧོ་ཏི པཱ་ཧུ་ནེ་ཡྻོ ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻོ ཨ་ཉྫ་ལི་ཀ་ར་ཎཱི་ཡོ ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ པུ་ཉྙ་ཀྑེ་ཏྟཾ ལོ་ཀ་སྶཱ’’ཏི. པ་ཉྩ་མཾ.

༦. དུ་ཏི་ཡ་ཨཱ་ཛཱ་ནཱི་ཡ་སུ་ཏྟཾ

༩༨. ‘‘ཏཱི་ཧི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ངྒེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ར་ཉྙོ བྷ་དྲོ ཨ་སྶཱ་ཛཱ་ནཱི་ཡོ རཱ་ཛཱ་ར་ཧོ ཧོ་ཏི རཱ་ཛ་བྷོ་གྒོ, ར་ཉྙོ ཨ་ངྒ་ནྟེ་ཝ ས་ངྑ་ཡཾ ག་ཙྪ་ཏི. ཀ་ཏ་མེ་ཧི ཏཱི་ཧི? ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ར་ཉྙོ བྷ་དྲོ ཨ་སྶཱ་ཛཱ་ནཱི་ཡོ ཝ་ཎྞ་ས་མྤ་ནྣོ ཙ ཧོ་ཏི བ་ལ་ས་མྤ་ནྣོ ཙ ཛ་ཝ་ས་མྤ་ནྣོ ཙ. ཨི་མེ་ཧི ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏཱི་ཧི ཨ་ངྒེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ར་ཉྙོ བྷ་དྲོ ཨ་སྶཱ་ཛཱ་ནཱི་ཡོ རཱ་ཛཱ་ར་ཧོ ཧོ་ཏི རཱ་ཛ་བྷོ་གྒོ, ར་ཉྙོ ཨ་ངྒ་ནྟེ་ཝ ས་ངྑྱཾ ག་ཙྪ་ཏི. ཨེ་ཝ་མེ་ཝཾ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏཱི་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ བྷི་ཀྑུ ཨཱ་ཧུ་ནེ་ཡྻོ ཧོ་ཏི…པེ… ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ པུ་ཉྙ་ཀྑེ་ཏྟཾ ལོ་ཀ་སྶ. ཀ་ཏ་མེ་ཧི ཏཱི་ཧི? ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ ཝ་ཎྞ་ས་མྤ་ནྣོ ཙ ཧོ་ཏི བ་ལ་ས་མྤ་ནྣོ ཙ ཛ་ཝ་ས་མྤ་ནྣོ ཙ.

‘‘ཀ་ཐ་ཉྩ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ ཝ་ཎྞ་ས་མྤ་ནྣོ ཧོ་ཏི? ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ སཱི་ལ་ཝཱ ཧོ་ཏི…པེ… ས་མཱ་དཱ་ཡ སི་ཀྑ་ཏི སི་ཀྑཱ་པ་དེ་སུ. ཨེ་ཝཾ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ ཝ་ཎྞ་ས་མྤ་ནྣོ ཧོ་ཏི.

‘‘ཀ་ཐ་ཉྩ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ ཛ་ཝ་ས་མྤ་ནྣོ ཧོ་ཏི? ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ པ་ཉྩ་ནྣཾ ཨོ་ར་མྦྷཱ་གི་ཡཱ་ནཾ སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ནཾ པ་རི་ཀྑ་ཡཱ ཨོ་པ་པཱ་ཏི་ཀོ ཧོ་ཏི ཏ་ཏྠ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡཱི ཨ་ནཱ་ཝ་ཏྟི་དྷ་མྨོ ཏ་སྨཱ ལོ་ཀཱ. ཨེ་ཝཾ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ ཛ་ཝ་ས་མྤ་ནྣོ ཧོ་ཏི. ཨི་མེ་ཧི ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏཱི་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ བྷི་ཀྑུ ཨཱ་ཧུ་ནེ་ཡྻོ ཧོ་ཏི…པེ… ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ པུ་ཉྙ་ཀྑེ་ཏྟཾ ལོ་ཀ་སྶཱ’’ཏི. ཚ་ཊྛཾ.

༧. ཏ་ཏི་ཡ་ཨཱ་ཛཱ་ནཱི་ཡ་སུ་ཏྟཾ

༩༩. ‘‘ཏཱི་ཧི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ངྒེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ར་ཉྙོ བྷ་དྲོ ཨ་སྶཱ་ཛཱ་ནཱི་ཡོ རཱ་ཛཱ་ར་ཧོ ཧོ་ཏི རཱ་ཛ་བྷོ་གྒོ, ར་ཉྙོ ཨ་ངྒ་ནྟེ་ཝ ས་ངྑ་ཡཾ ག་ཙྪ་ཏི. ཀ་ཏ་མེ་ཧི ཏཱི་ཧི? ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ར་ཉྙོ བྷ་དྲོ ཨ་སྶཱ་ཛཱ་ནཱི་ཡོ ཝ་ཎྞ་ས་མྤ་ནྣོ ཙ ཧོ་ཏི བ་ལ་ས་མྤ་ནྣོ ཙ ཛ་ཝ་ས་མྤ་ནྣོ ཙ. ཨི་མེ་ཧི ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏཱི་ཧི ཨ་ངྒེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ར་ཉྙོ བྷ་དྲོ ཨ་སྶཱ་ཛཱ་ནཱི་ཡོ རཱ་ཛཱ་ར་ཧོ ཧོ་ཏི རཱ་ཛ་བྷོ་གྒོ, ར་ཉྙོ ཨ་ངྒ་ནྟེ་ཝ ས་ངྑྱཾ ག་ཙྪ་ཏི. ཨེ་ཝ་མེ་ཝཾ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏཱི་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ བྷི་ཀྑུ ཨཱ་ཧུ་ནེ་ཡྻོ ཧོ་ཏི པཱ་ཧུ་ནེ་ཡྻོ ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻོ ཨ་ཉྫ་ལི་ཀ་ར་ཎཱི་ཡོ ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ པུ་ཉྙ་ཀྑེ་ཏྟཾ ལོ་ཀ་སྶ. ཀ་ཏ་མེ་ཧི ཏཱི་ཧི? ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ ཝ་ཎྞ་ས་མྤ་ནྣོ ཙ ཧོ་ཏི བ་ལ་ས་མྤ་ནྣོ ཙ ཛ་ཝ་ས་མྤ་ནྣོ ཙ.

‘‘ཀ་ཐ་ཉྩ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ ཛ་ཝ་ས་མྤ་ནྣོ ཧོ་ཏི? ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཁ་ཡཱ ཨ་ནཱ་ས་ཝཾ ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟིཾ པ་ཉྙཱ་ཝི་མུ་ཏྟིཾ དི་ཊྛེ་ཝ དྷ་མྨེ ས་ཡཾ ཨ་བྷི་ཉྙཱ ས་ཙྪི་ཀ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ ཝི་ཧ་ར་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ ཛ་ཝ་ས་མྤ་ནྣོ ཧོ་ཏི. ཨི་མེ་ཧི ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏཱི་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ བྷི་ཀྑུ ཨཱ་ཧུ་ནེ་ཡྻོ ཧོ་ཏི…པེ… ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ པུ་ཉྙ་ཀྑེ་ཏྟཾ ལོ་ཀ་སྶཱ’’ཏི. ས་ཏྟ་མཾ.

༨. པོ་ཏྠ་ཀ་སུ་ཏྟཾ

༡༠༠. ‘‘ན་ཝོ་པི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པོ་ཏྠ་ཀོ དུ་བྦ་ཎྞོ ཙ ཧོ་ཏི དུ་ཀྑ་ས་མྥ་སྶོ ཙ ཨ་པྤ་གྒྷོ ཙ; མ་ཛ྄ཛྷི་མོ་པི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པོ་ཏྠ་ཀོ དུ་བྦ་ཎྞོ ཙ ཧོ་ཏི དུ་ཀྑ་ས་མྥ་སྶོ ཙ ཨ་པྤ་གྒྷོ ཙ; ཛི་ཎྞོ་པི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པོ་ཏྠ་ཀོ དུ་བྦ་ཎྞོ ཙ ཧོ་ཏི དུ་ཀྑ་ས་མྥ་སྶོ ཙ ཨ་པྤ་གྒྷོ ཙ. ཛི་ཎྞ་མྤི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པོ་ཏྠ་ཀཾ ཨུ་ཀྑ་ལི་པ་རི་མ་ཛྫ་ནཾ ཝཱ ཀ་རོ་ནྟི ས་ངྐཱ་ར་ཀཱུ་ཊེ ཝཱ ནཾ [ཏཾ (སཱི.), ཋཱ་ནེ (ཀ.)] ཚ་ཌྜེ་ནྟི.

‘‘ཨེ་ཝ་མེ་ཝཾ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ན་ཝོ ཙེ་པི བྷི་ཀྑུ ཧོ་ཏི དུ་སྶཱི་ལོ པཱ་པ་དྷ་མྨོ. ཨི་ད་མ་སྶ དུ་བྦ་ཎྞ་ཏཱ་ཡ ཝ་དཱ་མི. སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི སོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པོ་ཏྠ་ཀོ དུ་བྦ་ཎྞོ ཏ་ཐཱུ་པ་མཱ་ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨི་མཾ པུ་གྒ་ལཾ ཝ་དཱ་མི. ཡེ ཁོ པ་ན་སྶ སེ་ཝ་ནྟི བྷ་ཛ་ནྟི པ་ཡི་རུ་པཱ་ས་ནྟི དི་ཊྛཱ་ནུ་ག་ཏིཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ནྟི, ཏེ་སཾ ཏཾ ཧོ་ཏི དཱི་གྷ་ར་ཏྟཾ ཨ་ཧི་ཏཱ་ཡ དུ་ཀྑཱ་ཡ. ཨི་ད་མ་སྶ དུ་ཀྑ་ས་མྥ་སྶ་ཏཱ་ཡ ཝ་དཱ་མི. སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི སོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པོ་ཏྠ་ཀོ དུ་ཀྑ་ས་མྥ་སྶོ ཏ་ཐཱུ་པ་མཱ་ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨི་མཾ པུ་གྒ་ལཾ ཝ་དཱ་མི. ཡེ་སཾ ཁོ པ་ན སོ [ཡེ་སཾ ཁོ པ་ན (སཱི. སྱཱ. ཀཾ. པཱི.), ཡེ་སཾ སོ (ཀ.) པུ. པ. ༡༡༦ པ་སྶི་ཏ་བྦཾ] པ་ཊི་གྒ་ཎྷཱ་ཏི ཙཱི་ཝ་ར་པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་སེ་ནཱ་ས་ན་གི་ལཱ་ན་པྤ་ཙྩ་ཡ་བྷེ་ས་ཛྫ་པ་རི་ཀྑཱ་རཾ, ཏེ་སཾ ཏཾ ན མ་ཧ་པྥ་ལཾ ཧོ་ཏི ན མ་ཧཱ་ནི་སཾ་སཾ. ཨི་ད་མ་སྶ ཨ་པྤ་གྒྷ་ཏཱ་ཡ ཝ་དཱ་མི. སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི སོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པོ་ཏྠ་ཀོ ཨ་པྤ་གྒྷོ ཏ་ཐཱུ་པ་མཱ་ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨི་མཾ པུ་གྒ་ལཾ ཝ་དཱ་མི. མ་ཛ྄ཛྷི་མོ ཙེ་པི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ ཧོ་ཏི…པེ… ཐེ་རོ ཙེ་པི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ ཧོ་ཏི དུ་སྶཱི་ལོ པཱ་པ་དྷ་མྨོ, ཨི་ད་མ་སྶ དུ་བྦ་ཎྞ་ཏཱ་ཡ ཝ་དཱ་མི. སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི སོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པོ་ཏྠ་ཀོ དུ་བྦ་ཎྞོ ཏ་ཐཱུ་པ་མཱ་ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨི་མཾ པུ་གྒ་ལཾ ཝ་དཱ་མི. ཡེ ཁོ པ་ན་སྶ སེ་ཝ་ནྟི བྷ་ཛ་ནྟི པ་ཡི་རུ་པཱ་ས་ནྟི དི་ཊྛཱ་ནུ་ག་ཏིཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ནྟི, ཏེ་སཾ ཏཾ ཧོ་ཏི དཱི་གྷ་ར་ཏྟཾ ཨ་ཧི་ཏཱ་ཡ དུ་ཀྑཱ་ཡ. ཨི་ད་མ་སྶ དུ་ཀྑ་ས་མྥ་སྶ་ཏཱ་ཡ ཝ་དཱ་མི. སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི སོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པོ་ཏྠ་ཀོ དུ་ཀྑ་ས་མྥ་སྶོ ཏ་ཐཱུ་པ་མཱ་ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨི་མཾ པུ་གྒ་ལཾ ཝ་དཱ་མི. ཡེ་སཾ ཁོ པ་ན སོ པ་ཊི་གྒ་ཎྷཱ་ཏི ཙཱི་ཝ་ར་པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་སེ་ནཱ་ས་ན་གི་ལཱ་ན་པྤ་ཙྩ་ཡ་བྷེ་ས་ཛྫ་པ་རི་ཀྑཱ་རཾ, ཏེ་སཾ ཏཾ ན མ་ཧ་པྥ་ལཾ ཧོ་ཏི ན མ་ཧཱ་ནི་སཾ་སཾ. ཨི་ད་མ་སྶ ཨ་པྤ་གྒྷ་ཏཱ་ཡ ཝ་དཱ་མི. སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི སོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པོ་ཏྠ་ཀོ ཨ་པྤ་གྒྷོ ཏ་ཐཱུ་པ་མཱ་ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨི་མཾ པུ་གྒ་ལཾ ཝ་དཱ་མི.

‘‘ཨེ་ཝ་རཱུ་པོ ཙཱ་ཡཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཐེ་རོ བྷི་ཀྑུ ས་ངྒྷ་མ་ཛ྄ཛྷེ བྷ་ཎ་ཏི. ཏ་མེ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧཾ་སུ – ‘ཀིཾ ནུ ཁོ ཏུ་ཡ྄ཧཾ བཱ་ལ་སྶ ཨ་བྱ་ཏྟ་སྶ བྷ་ཎི་ཏེ་ན, ཏྭ་མྤི ནཱ་མ བྷ་ཎི་ཏ་བྦཾ མ་ཉྙ་སཱི’ཏི! སོ ཀུ་པི་ཏོ ཨ་ན་ཏྟ་མ་ནོ ཏ་ཐཱ་རཱུ་པིཾ ཝཱ་ཙཾ ནི་ཙྪཱ་རེ་ཏི ཡ་ཐཱ་རཱུ་པཱ་ཡ ཝཱ་ཙཱ་ཡ ས་ངྒྷོ ཏཾ ཨུ་ཀྑི་པ་ཏི, ས་ངྐཱ་ར་ཀཱུ་ཊེ་ཝ ནཾ པོ་ཏྠ་ཀཾ.

‘‘ན་ཝ་མྤི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཀཱ་སི་ཀཾ ཝ་ཏྠཾ ཝ་ཎྞ་ཝ་ནྟ་ཉྩེ་ཝ ཧོ་ཏི སུ་ཁ་ས་མྥ་སྶ་ཉྩ མ་ཧ་གྒྷ་ཉྩ; མ་ཛ྄ཛྷི་མ་མྤི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཀཱ་སི་ཀཾ ཝ་ཏྠཾ ཝ་ཎྞ་ཝ་ནྟ་ཉྩེ་ཝ ཧོ་ཏི སུ་ཁ་ས་མྥ་སྶ་ཉྩ མ་ཧ་གྒྷ་ཉྩ; ཛི་ཎྞ་མྤི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཀཱ་སི་ཀཾ ཝ་ཏྠཾ ཝ་ཎྞ་ཝ་ནྟ་ཉྩེ་ཝ ཧོ་ཏི སུ་ཁ་ས་མྥ་སྶ་ཉྩ མ་ཧ་གྒྷ་ཉྩ. ཛི་ཎྞ་མྤི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཀཱ་སི་ཀཾ ཝ་ཏྠཾ ར་ཏ་ན་པ་ལི་ཝེ་ཋ་ནཾ ཝཱ ཀ་རོ་ཏི ག་ནྡྷ་ཀ་ར་ཎྜ་ཀེ ཝཱ ནཾ པ་ཀྑི་པ་ནྟི.

‘‘ཨེ་ཝ་མེ་ཝཾ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ན་ཝོ ཙེ་པི བྷི་ཀྑུ ཧོ་ཏི སཱི་ལ་ཝཱ ཀ་ལྱཱ་ཎ་དྷ་མྨོ, ཨི་ད་མ་སྶ སུ་ཝ་ཎྞ་ཏཱ་ཡ ཝ་དཱ་མི. སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི ཏཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཀཱ་སི་ཀཾ ཝ་ཏྠཾ ཝ་ཎྞ་ཝ་ནྟཾ ཏ་ཐཱུ་པ་མཱ་ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨི་མཾ པུ་གྒ་ལཾ ཝ་དཱ་མི. ཡེ ཁོ པ་ན་སྶ སེ་ཝ་ནྟི བྷ་ཛ་ནྟི པ་ཡི་རུ་པཱ་ས་ནྟི དི་ཊྛཱ་ནུ་ག་ཏིཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ནྟི, ཏེ་སཾ ཏཾ ཧོ་ཏི དཱི་གྷ་ར་ཏྟཾ ཧི་ཏཱ་ཡ སུ་ཁཱ་ཡ. ཨི་ད་མ་སྶ སུ་ཁ་ས་མྥ་སྶ་ཏཱ་ཡ ཝ་དཱ་མི. སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི ཏཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཀཱ་སི་ཀཾ ཝ་ཏྠཾ སུ་ཁ་ས་མྥ་སྶཾ ཏ་ཐཱུ་པ་མཱ་ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨི་མཾ པུ་གྒ་ལཾ ཝ་དཱ་མི. ཡེ་སཾ ཁོ པ་ན སོ པ་ཊི་གྒ་ཎྷཱ་ཏི ཙཱི་ཝ་ར་པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་སེ་ནཱ་ས་ན་གི་ལཱ་ན་པྤ་ཙྩ་ཡ་བྷེ་ས་ཛྫ་པ་རི་ཀྑཱ་རཾ, ཏེ་སཾ ཏཾ མ་ཧ་པྥ་ལཾ ཧོ་ཏི མ་ཧཱ་ནི་སཾ་སཾ. ཨི་ད་མ་སྶ མ་ཧ་གྒྷ་ཏཱ་ཡ ཝ་དཱ་མི. སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི ཏཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཀཱ་སི་ཀཾ ཝ་ཏྠཾ མ་ཧ་གྒྷཾ ཏ་ཐཱུ་པ་མཱ་ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨི་མཾ པུ་གྒ་ལཾ ཝ་དཱ་མི. མ་ཛ྄ཛྷི་མོ ཙེ་པི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ ཧོ་ཏི…པེ… ཐེ་རོ ཙེ་པི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ ཧོ་ཏི…པེ… པུ་གྒ་ལཾ ཝ་དཱ་མི.

‘‘ཨེ་ཝ་རཱུ་པོ ཙཱ་ཡཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཐེ་རོ བྷི་ཀྑུ ས་ངྒྷ་མ་ཛ྄ཛྷེ བྷ་ཎ་ཏི. ཏ་མེ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧཾ་སུ – ‘ཨ་པྤ་ས་དྡཱ ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟོ ཧོ་ཐ, ཐེ་རོ བྷི་ཀྑུ དྷ་མྨ་ཉྩ ཝི་ན་ཡ་ཉྩ བྷ་ཎ་ཏཱི’ཏི. ཏ་སྨཱ་ཏི་ཧ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཝཾ སི་ཀྑི་ཏ་བྦཾ – ‘ཀཱ་སི་ཀ་ཝ་ཏྠཱུ་པ་མཱ བྷ་ཝི་སྶཱ་མ, ན པོ་ཏྠ་ཀཱུ་པ་མཱ’ཏི [ཀཱ་སི་ཀཾ ཝ་ཏྠཾ ཏ་ཐཱུ་པ་མཱ་ཧཾ བྷ་ཝི་སྶཱ་མི, ན པོ་ཏྠ་ཀཱུ་པ་མཱ་ཧ་ནྟི (ཀ.)]. ཨེ་ཝ་ཉྷི ཝོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, སི་ཀྑི་ཏ་བྦ’’ནྟི. ཨ་ཊྛ་མཾ.

༩. ལོ་ཎ་ཀ་པ་ལླ་སུ་ཏྟཾ

༡༠༡. ‘‘ཡོ [ཡོ ཁོ (སྱཱ. ཀཾ.), ཡོ ཙ ཁོ (ཀ.)], བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཝཾ ཝ་དེ་ཡྻ – ‘ཡ་ཐཱ ཡ་ཐཱ་ཡཾ པུ་རི་སོ ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ཏི ཏ་ཐཱ ཏ་ཐཱ ཏཾ པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དི་ཡ་ཏཱི’ཏི, ཨེ་ཝཾ ས་ནྟཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་སོ ན ཧོ་ཏི, ཨོ་ཀཱ་སོ ན པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི ས་མྨཱ དུ་ཀྑ་སྶ ཨ་ནྟ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ. ཡོ ཙ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཝཾ ཝ་དེ་ཡྻ – ‘ཡ་ཐཱ ཡ་ཐཱ ཝེ་ད་ནཱི་ཡཾ ཨ་ཡཾ པུ་རི་སོ ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ཏི ཏ་ཐཱ ཏ་ཐཱ་སྶ ཝི་པཱ་ཀཾ པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དི་ཡ་ཏཱི’ཏི, ཨེ་ཝཾ ས་ནྟཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་སོ ཧོ་ཏི, ཨོ་ཀཱ་སོ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི ས་མྨཱ དུ་ཀྑ་སྶ ཨ་ནྟ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ. ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཀ་ཙྩ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀ་མྤི པཱ་པ་ཀ་མྨཾ [པཱ་པཾ ཀ་མྨཾ (སཱི. པཱི.)] ཀ་ཏཾ ཏ་མེ་ནཾ ནི་ར་ཡཾ ཨུ་པ་ནེ་ཏི. ཨི་དྷ པ་ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཀ་ཙྩ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཏཱ་དི་སཾ་ཡེ་ཝ ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀཾ པཱ་པ་ཀ་མྨཾ ཀ་ཏཾ དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་ཝེ་ད་ནཱི་ཡཾ ཧོ་ཏི, ནཱ’ཎུ་པི ཁཱ་ཡ་ཏི, ཀིཾ བ་ཧུ་དེ་ཝ.

‘‘ཀ་ཐཾ་རཱུ་པ་སྶ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པུ་གྒ་ལ་སྶ ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀ་མྤི པཱ་པ་ཀ་མྨཾ ཀ་ཏཾ ཏ་མེ་ནཾ ནི་ར་ཡཾ ཨུ་པ་ནེ་ཏི? ཨི་དྷ པ་ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཀ་ཙྩོ པུ་གྒ་ལོ ཨ་བྷཱ་ཝི་ཏ་ཀཱ་ཡོ ཧོ་ཏི ཨ་བྷཱ་ཝི་ཏ་སཱི་ལོ ཨ་བྷཱ་ཝི་ཏ་ཙི་ཏྟོ ཨ་བྷཱ་ཝི་ཏ་པ་ཉྙོ པ་རི་ཏྟོ ཨ་པྤཱ་ཏུ་མོ ཨ་པྤ་དུ་ཀྑ་ཝི་ཧཱ་རཱི. ཨེ་ཝ་རཱུ་པ་སྶ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པུ་གྒ་ལ་སྶ ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀ་མྤི པཱ་པ་ཀ་མྨཾ ཀ་ཏཾ ཏ་མེ་ནཾ ནི་ར་ཡཾ ཨུ་པ་ནེ་ཏི.

‘‘ཀ་ཐཾ་རཱུ་པ་སྶ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པུ་གྒ་ལ་སྶ ཏཱ་དི་སཾ་ཡེ་ཝ ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀཾ པཱ་པ་ཀ་མྨཾ ཀ་ཏཾ དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་ཝེ་ད་ནཱི་ཡཾ ཧོ་ཏི, ནཱ’ཎུ་པི ཁཱ་ཡ་ཏི, ཀིཾ བ་ཧུ་དེ་ཝ? ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཀ་ཙྩོ པུ་གྒ་ལོ བྷཱ་ཝི་ཏ་ཀཱ་ཡོ ཧོ་ཏི བྷཱ་ཝི་ཏ་སཱི་ལོ བྷཱ་ཝི་ཏ་ཙི་ཏྟོ བྷཱ་ཝི་ཏ་པ་ཉྙོ ཨ་པ་རི་ཏྟོ མ་ཧ་ཏྟོ [མ་ཧ་ཏྟཱ (སཱི. སྱཱ. ཀཾ. པཱི.)] ཨ་པྤ་མཱ་ཎ་ཝི་ཧཱ་རཱི. ཨེ་ཝ་རཱུ་པ་སྶ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པུ་གྒ་ལ་སྶ ཏཱ་དི་སཾ་ཡེ་ཝ ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀཾ པཱ་པ་ཀ་མྨཾ ཀ་ཏཾ དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་ཝེ་ད་ནཱི་ཡཾ ཧོ་ཏི, ནཱ་ཎུ་པི ཁཱ་ཡ་ཏི, ཀིཾ བ་ཧུ་དེ་ཝ.

‘‘སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པུ་རི་སོ ལོ་ཎ་ཀ་པ་ལླཾ [ལོ་ཎ་ཕ་ལཾ (སཱི. སྱཱ. ཀཾ. པཱི.)] པ་རི་ཏྟེ ཨུ་ད་ཀ་མ་ལླ་ཀེ [ཨུ་ད་ཀ་ཀ་པ་ལླ་ཀེ (ཀ.)] པ་ཀྑི་པེ་ཡྻ. ཏཾ ཀིཾ མ་ཉྙ་ཐ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་པི ནུ ཏཾ པ་རི་ཏྟཾ ཨུ་ད་ཀཾ [ཨུ་ད་ཀ་མ་ལླ་ཀེ ཨུ་ད་ཀཾ (སཱི. སྱཱ. ཀཾ. པཱི.)] ཨ་མུ་ནཱ ལོ་ཎ་ཀ་པ་ལླེ་ན ལོ་ཎཾ ཨ་སྶ ཨ་པེ་ཡྻ’’ནྟི? ‘‘ཨེ་ཝཾ, བྷ་ནྟེ’’. ‘‘ཏཾ ཀི་སྶ ཧེ་ཏུ’’? ‘‘ཨ་དུ་ཉྷི, བྷ་ནྟེ, པ་རི་ཏྟཾ ཨུ་ད་ཀ་ཀ་པ་ལླ་ཀེ ཨུ་ད་ཀཾ, ཏཾ ཨ་མུ་ནཱ ལོ་ཎ་ཀ་པ་ལླེ་ན ལོ་ཎཾ ཨ་སྶ ཨ་པེ་ཡྻ’’ནྟི. ‘‘སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པུ་རི་སོ ལོ་ཎ་ཀ་པ་ལླ་ཀཾ ག་ངྒཱ་ཡ ན་དི་ཡཱ པ་ཀྑི་པེ་ཡྻ. ཏཾ ཀིཾ མ་ཉྙ་ཐ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་པི ནུ སཱ ག་ངྒཱ ན་དཱི ཨ་མུ་ནཱ ལོ་ཎ་ཀ་པ་ལླེ་ན ལོ་ཎཾ ཨ་སྶ ཨ་པེ་ཡྻཱ’’ཏི? ‘‘ནོ ཧེ་ཏཾ, བྷ་ནྟེ’’. ‘‘ཏཾ ཀི་སྶ ཧེ་ཏུ’’? ‘‘ཨ་སུ ཧི, བྷ་ནྟེ, ག་ངྒཱ་ཡ ན་དི་ཡཱ མ་ཧཱ ཨུ་ད་ཀ་ཀྑ་ནྡྷོ སོ ཨ་མུ་ནཱ ལོ་ཎ་ཀ་པ་ལླེ་ན ལོ་ཎོ ན ཨ་སྶ ཨ་པེ་ཡྻོ’’ཏི [ལོ་ཎཾ ནེ་ཝ་སྶ ཨ་པེ་ཡྻ་ནྟི (སཱི.), ན ལོ་ཎོ ཨ་སྶ ཨ་པེ་ཡྻོ་ཏི (པཱི.)].

‘‘ཨེ་ཝ་མེ་ཝཾ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨི་དྷེ་ཀ་ཙྩ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀ་མྤི པཱ་པ་ཀ་མྨཾ ཀ་ཏཾ ཏ་མེ་ནཾ ནི་ར་ཡཾ ཨུ་པ་ནེ་ཏི. ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཀ་ཙྩ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཏཱ་དི་སཾ་ཡེ་ཝ ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀཾ པཱ་པ་ཀ་མྨཾ ཀ་ཏཾ དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་ཝེ་ད་ནཱི་ཡཾ ཧོ་ཏི, ནཱ་ཎུ་པི ཁཱ་ཡ་ཏི, ཀིཾ བ་ཧུ་དེ་ཝ.

‘‘ཀ་ཐཾ་རཱུ་པ་སྶ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པུ་གྒ་ལ་སྶ ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀ་མྤི པཱ་པ་ཀ་མྨཾ ཀ་ཏཾ ཏ་མེ་ནཾ ནི་ར་ཡཾ ཨུ་པ་ནེ་ཏི? ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཀ་ཙྩོ པུ་གྒ་ལོ ཨ་བྷཱ་ཝི་ཏ་ཀཱ་ཡོ ཧོ་ཏི ཨ་བྷཱ་ཝི་ཏ་སཱི་ལོ ཨ་བྷཱ་ཝི་ཏ་ཙི་ཏྟོ ཨ་བྷཱ་ཝི་ཏ་པ་ཉྙོ པ་རི་ཏྟོ ཨ་པྤཱ་ཏུ་མོ ཨ་པྤ་དུ་ཀྑ་ཝི་ཧཱ་རཱི. ཨེ་ཝ་རཱུ་པ་སྶ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པུ་གྒ་ལ་སྶ ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀ་མྤི པཱ་པ་ཀ་མྨཾ ཀ་ཏཾ ཏ་མེ་ནཾ ནི་ར་ཡཾ ཨུ་པ་ནེ་ཏི.

‘‘ཀ་ཐཾ་རཱུ་པ་སྶ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པུ་གྒ་ལ་སྶ ཏཱ་དི་སཾ་ཡེ་ཝ ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀཾ པཱ་པ་ཀ་མྨཾ ཀ་ཏཾ དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་ཝེ་ད་ནཱི་ཡཾ ཧོ་ཏི, ནཱ་ཎུ་པི ཁཱ་ཡ་ཏི, ཀིཾ བ་ཧུ་དེ་ཝ? ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཀ་ཙྩོ པུ་གྒ་ལོ བྷཱ་ཝི་ཏ་ཀཱ་ཡོ ཧོ་ཏི བྷཱ་ཝི་ཏ་སཱི་ལོ བྷཱ་ཝི་ཏ་ཙི་ཏྟོ བྷཱ་ཝི་ཏ་པ་ཉྙོ ཨ་པ་རི་ཏྟོ མ་ཧ་ཏྟོ ཨ་པྤ་མཱ་ཎ་ཝི་ཧཱ་རཱི. ཨེ་ཝ་རཱུ་པ་སྶ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པུ་གྒ་ལ་སྶ ཏཱ་དི་སཾ་ཡེ་ཝ ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀཾ པཱ་པ་ཀ་མྨཾ ཀ་ཏཾ དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་ཝེ་ད་ནཱི་ཡཾ ཧོ་ཏི, ནཱ་ཎུ་པི ཁཱ་ཡ་ཏི, ཀིཾ བ་ཧུ་དེ་ཝ.

‘‘ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཀ་ཙྩོ ཨ་ཌྜྷ་ཀ་ཧཱ་པ་ཎེ་ན་པི བ་ནྡྷ་ནཾ ནི་ག་ཙྪ་ཏི, ཀ་ཧཱ་པ་ཎེ་ན་པི བ་ནྡྷ་ནཾ ནི་ག་ཙྪ་ཏི, ཀ་ཧཱ་པ་ཎ་ས་ཏེ་ན་པི བ་ནྡྷ་ནཾ ནི་ག་ཙྪ་ཏི. ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཀ་ཙྩོ ཨ་ཌྜྷ་ཀ་ཧཱ་པ་ཎེ་ན་པི ན བ་ནྡྷ་ནཾ ནི་ག་ཙྪ་ཏི, ཀ་ཧཱ་པ་ཎེ་ན་པི ན བ་ནྡྷ་ནཾ ནི་ག་ཙྪ་ཏི, ཀ་ཧཱ་པ་ཎ་ས་ཏེ་ན་པི ན བ་ནྡྷ་ནཾ ནི་ག་ཙྪ་ཏི.

‘‘ཀ་ཐཾ་རཱུ་པོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ཌྜྷ་ཀ་ཧཱ་པ་ཎེ་ན་པི བ་ནྡྷ་ནཾ ནི་ག་ཙྪ་ཏི, ཀ་ཧཱ་པ་ཎེ་ན་པི བ་ནྡྷ་ནཾ ནི་ག་ཙྪ་ཏི, ཀ་ཧཱ་པ་ཎ་ས་ཏེ་ན་པི བ་ནྡྷ་ནཾ ནི་ག་ཙྪ་ཏི? ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཀ་ཙྩོ ད་ལི་དྡོ ཧོ་ཏི ཨ་པྤ་སྶ་ཀོ ཨ་པྤ་བྷོ་གོ. ཨེ་ཝ་རཱུ་པོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ཌྜྷ་ཀ་ཧཱ་པ་ཎེ་ན་པི བ་ནྡྷ་ནཾ ནི་ག་ཙྪ་ཏི, ཀ་ཧཱ་པ་ཎེ་ན་པི བ་ནྡྷ་ནཾ ནི་ག་ཙྪ་ཏི, ཀ་ཧཱ་པ་ཎ་ས་ཏེ་ན་པི བ་ནྡྷ་ནཾ ནི་ག་ཙྪ་ཏི.

‘‘ཀ་ཐཾ་རཱུ་པོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ཌྜྷ་ཀ་ཧཱ་པ་ཎེ་ན་པི ན བ་ནྡྷ་ནཾ ནི་ག་ཙྪ་ཏི, ཀ་ཧཱ་པ་ཎེ་ན་པི ན བ་ནྡྷ་ནཾ ནི་ག་ཙྪ་ཏི, ཀ་ཧཱ་པ་ཎ་ས་ཏེ་ན་པི ན བ་ནྡྷ་ནཾ ནི་ག་ཙྪ་ཏི? ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཀ་ཙྩོ ཨ་ཌྜྷོ ཧོ་ཏི མ་ཧ་དྡྷ་ནོ མ་ཧཱ་བྷོ་གོ. ཨེ་ཝ་རཱུ་པོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ཌྜྷ་ཀ་ཧཱ་པ་ཎེ་ན་པི ན བ་ནྡྷ་ནཾ ནི་ག་ཙྪ་ཏི, ཀ་ཧཱ་པ་ཎེ་ན་པི ན བ་ནྡྷ་ནཾ ནི་ག་ཙྪ་ཏི, ཀ་ཧཱ་པ་ཎ་ས་ཏེ་ན་པི ན བ་ནྡྷ་ནཾ ནི་ག་ཙྪ་ཏི. ཨེ་ཝ་མེ་ཝཾ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨི་དྷེ་ཀ་ཙྩ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀཾ པཱ་པ་ཀ་མྨཾ ཀ་ཏཾ. ཏ་མེ་ནཾ ནི་ར་ཡཾ ཨུ་པ་ནེ་ཏི. ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཀ་ཙྩ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཏཱ་དི་སཾ་ཡེ་ཝ ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀཾ པཱ་པ་ཀ་མྨཾ ཀ་ཏཾ དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་ཝེ་ད་ནཱི་ཡཾ ཧོ་ཏི, ནཱ་ཎུ་པི ཁཱ་ཡ་ཏི, ཀིཾ བ་ཧུ་དེ་ཝ.

‘‘ཀ་ཐཾ་རཱུ་པ་སྶ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པུ་གྒ་ལ་སྶ ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀཾ པཱ་པ་ཀ་མྨཾ ཀ་ཏཾ, ཏ་མེ་ནཾ ནི་ར་ཡཾ ཨུ་པ་ནེ་ཏི? ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཀ་ཙྩོ པུ་གྒ་ལོ ཨ་བྷཱ་ཝི་ཏ་ཀཱ་ཡོ ཧོ་ཏི ཨ་བྷཱ་ཝི་ཏ་སཱི་ལོ ཨ་བྷཱ་ཝི་ཏ་ཙི་ཏྟོ ཨ་བྷཱ་ཝི་ཏ་པ་ཉྙོ པ་རི་ཏྟོ ཨ་པྤཱ་ཏུ་མོ ཨ་པྤ་དུ་ཀྑ་ཝི་ཧཱ་རཱི. ཨེ་ཝ་རཱུ་པ་སྶ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པུ་གྒ་ལ་སྶ ཏཱ་དི་སཾ་ཡེ་ཝ ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀཾ པཱ་པ་ཀ་མྨཾ ཀ་ཏཾ ཏ་མེ་ནཾ ནི་ར་ཡཾ ཨུ་པ་ནེ་ཏི.

‘‘ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཀ་ཙྩོ པུ་གྒ་ལོ བྷཱ་ཝི་ཏ་ཀཱ་ཡོ ཧོ་ཏི བྷཱ་ཝི་ཏ་སཱི་ལོ བྷཱ་ཝི་ཏ་ཙི་ཏྟོ བྷཱ་ཝི་ཏ་པ་ཉྙོ ཨ་པ་རི་ཏྟོ མ་ཧ་ཏྟོ ཨ་པྤ་མཱ་ཎ་ཝི་ཧཱ་རཱི. ཨེ་ཝ་རཱུ་པ་སྶ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པུ་གྒ་ལ་སྶ ཏཱ་དི་སཾ་ཡེ་ཝ ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀཾ པཱ་པ་ཀ་མྨཾ ཀ་ཏཾ དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་ཝེ་ད་ནཱི་ཡཾ ཧོ་ཏི, ནཱ་ཎུ་པི ཁཱ་ཡ་ཏི, ཀིཾ བ་ཧུ་དེ་ཝ. སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨོ་ར་བྦྷི་ཀོ ཝཱ ཨུ་ར་བྦྷ་གྷཱ་ཏ་ཀོ ཝཱ ཨ་པྤེ་ཀ་ཙྩཾ ཨུ་ར་བྦྷཾ ཨ་དི་ནྣཾ ཨཱ་དི་ཡ་མཱ་ནཾ པ་ཧོ་ཏི ཧ་ནྟུཾ ཝཱ བ་ནྡྷི་ཏུཾ ཝཱ ཛཱ་པེ་ཏུཾ ཝཱ ཡ་ཐཱ་པ་ཙྩ་ཡཾ ཝཱ ཀཱ་ཏུཾ, ཨ་པྤེ་ཀ་ཙྩཾ ཨུ་ར་བྦྷཾ ཨ་དི་ནྣཾ ཨཱ་དི་ཡ་མཱ་ནཾ ན་པྤ་ཧོ་ཏི ཧ་ནྟུཾ ཝཱ བ་ནྡྷི་ཏུཾ ཝཱ ཛཱ་པེ་ཏུཾ ཝཱ ཡ་ཐཱ་པ་ཙྩ་ཡཾ ཝཱ ཀཱ་ཏུཾ.

‘‘ཀ་ཐཾ་རཱུ་པཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨོ་ར་བྦྷི་ཀོ ཝཱ ཨུ་ར་བྦྷ་གྷཱ་ཏ་ཀོ ཝཱ ཨུ་ར་བྦྷཾ ཨ་དི་ནྣཾ ཨཱ་དི་ཡ་མཱ་ནཾ པ་ཧོ་ཏི ཧ་ནྟུཾ ཝཱ བ་ནྡྷི་ཏུཾ ཝཱ ཛཱ་པེ་ཏུཾ ཝཱ ཡ་ཐཱ་པ་ཙྩ་ཡཾ ཝཱ ཀཱ་ཏུཾ? ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཀ་ཙྩོ ད་ལི་དྡོ ཧོ་ཏི ཨ་པྤ་སྶ་ཀོ ཨ་པྤ་བྷོ་གོ. ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨོ་ར་བྦྷི་ཀོ ཝཱ ཨུ་ར་བྦྷ་གྷཱ་ཏ་ཀོ ཝཱ ཨུ་ར་བྦྷཾ ཨ་དི་ནྣཾ ཨཱ་དི་ཡ་མཱ་ནཾ པ་ཧོ་ཏི ཧ་ནྟུཾ ཝཱ བ་ནྡྷི་ཏུཾ ཝཱ ཛཱ་པེ་ཏུཾ ཝཱ ཡ་ཐཱ་པ་ཙྩ་ཡཾ ཝཱ ཀཱ་ཏུཾ.

‘‘ཀ་ཐཾ་རཱུ་པཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨོ་ར་བྦྷི་ཀོ ཝཱ ཨུ་ར་བྦྷ་གྷཱ་ཏ་ཀོ ཝཱ ཨུ་ར་བྦྷཾ ཨ་དི་ནྣཾ ཨཱ་དི་ཡ་མཱ་ནཾ ན་པྤ་ཧོ་ཏི ཧ་ནྟུཾ ཝཱ བ་ནྡྷི་ཏུཾ ཝཱ ཛཱ་པེ་ཏུཾ ཝཱ ཡ་ཐཱ་པ་ཙྩ་ཡཾ ཝཱ ཀཱ་ཏུཾ. ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཀ་ཙྩོ ཨ་ཌྜྷོ ཧོ་ཏི མ་ཧ་དྡྷ་ནོ མ་ཧཱ་བྷོ་གོ རཱ་ཛཱ ཝཱ རཱ་ཛ་མ་ཧཱ་མ་ཏྟོ ཝཱ. ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨོ་ར་བྦྷི་ཀོ ཝཱ ཨུ་ར་བྦྷ་གྷཱ་ཏ་ཀོ ཝཱ ཨུ་ར་བྦྷཾ ཨ་དི་ནྣཾ ཨཱ་དི་ཡ་མཱ་ནཾ ན་པྤ་ཧོ་ཏི ཧ་ནྟུཾ ཝཱ བ་ནྡྷི་ཏུཾ ཝཱ ཛཱ་པེ་ཏུཾ ཝཱ ཡ་ཐཱ་པ་ཙྩ་ཡཾ ཝཱ ཀཱ་ཏུཾ. ཨ་ཉྙ་ད་ཏྠུ པ་ཉྫ་ལི་ཀོ་ཝ [པ་ཉྫ་ལི་ཀོ (ཀ.)] ནཾ [པ་རཾ (ཀ.)] ཡཱ་ཙ་ཏི – ‘དེ་ཧི མེ, མཱ་རི་ས, ཨུ་ར་བྦྷཾ ཝཱ ཨུ་ར་བྦྷ་དྷ་ནཾ ཝཱ’ཏི. ཨེ་ཝ་མེ་ཝཾ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨི་དྷེ་ཀ་ཙྩ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཏཱ་དི་སཾ་ཡེ་ཝ ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀ་མྤི པཱ་པ་ཀ་མྨཾ ཀ་ཏཾ ཏ་མེ་ནཾ ནི་ར་ཡཾ ཨུ་པ་ནེ་ཏི. ཨི་དྷ པ་ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཀ་ཙྩ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཏཱ་དི་སཾ་ཡེ་ཝ ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀཾ པཱ་པ་ཀ་མྨཾ ཀ་ཏཾ དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་ཝེ་ད་ནཱི་ཡཾ ཧོ་ཏི, ནཱ་ཎུ་པི ཁཱ་ཡ་ཏི, ཀིཾ བ་ཧུ་དེ་ཝ.

‘‘ཡོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཝཾ ཝ་དེ་ཡྻ – ‘ཡ་ཐཱ ཡ་ཐཱ་ཡཾ པུ་རི་སོ ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ཏི ཏ་ཐཱ ཏ་ཐཱ ཏཾ པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དེ་ཏཱི’ཏི, ཨེ་ཝཾ ས་ནྟཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་སོ ན ཧོ་ཏི, ཨོ་ཀཱ་སོ ན པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི ས་མྨཱ དུ་ཀྑ་སྶ ཨ་ནྟ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ. ཡོ ཙ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཝཾ ཝ་དེ་ཡྻ – ‘ཡ་ཐཱ ཡ་ཐཱ ཝེ་ད་ནཱི་ཡཾ ཨ་ཡཾ པུ་རི་སོ ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ཏི ཏ་ཐཱ ཏ་ཐཱ ཏ་སྶ ཝི་པཱ་ཀཾ པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དེ་ཏཱི’ཏི, ཨེ་ཝཾ ས་ནྟཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་སོ ཧོ་ཏི, ཨོ་ཀཱ་སོ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི ས་མྨཱ དུ་ཀྑ་སྶ ཨ་ནྟ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡཱ’’ཏི. ན་ཝ་མཾ.

༡༠. པཾ་སུ་དྷོ་ཝ་ཀ་སུ་ཏྟཾ

༡༠༢. ‘‘ས་ནྟི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཛཱ་ཏ་རཱུ་པ་སྶ ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀཱ ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་སཱ པཾ་སུ་ཝཱ་ལུ་ཀཱ [པཾ་སུ་ཝཱ་ལི་ཀཱ (སཱི. སྱཱ. ཀཾ. པཱི.)] ས་ཀྑ་ར་ཀ་ཋ་ལཱ. ཏ་མེ་ནཾ པཾ་སུ་དྷོ་ཝ་ཀོ ཝཱ པཾ་སུ་དྷོ་ཝ་ཀ་ནྟེ་ཝཱ་སཱི ཝཱ དོ་ཎི་ཡཾ ཨཱ་ཀི་རི་ཏྭཱ དྷོ་ཝ་ཏི ས་ནྡྷོ་ཝ་ཏི ནི་དྡྷོ་ཝ་ཏི. ཏ་སྨིཾ པ་ཧཱི་ནེ ཏ་སྨིཾ བྱ་ནྟཱི་ཀ་ཏེ ས་ནྟི ཛཱ་ཏ་རཱུ་པ་སྶ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ས་ཧ་ག་ཏཱ ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་སཱ སུ་ཁུ་མ་ས་ཀྑ་རཱ ཐཱུ་ལ་ཝཱ་ལུ་ཀཱ [ཐཱུ་ལ་ཝཱ་ལི་ཀཱ (སཱི. པཱི.), ཐུ་ལླ་ཝཱ་ལི་ཀཱ (སྱཱ. ཀཾ.)]. ཏ་མེ་ནཾ པཾ་སུ་དྷོ་ཝ་ཀོ ཝཱ པཾ་སུ་དྷོ་ཝ་ཀ་ནྟེ་ཝཱ་སཱི ཝཱ དྷོ་ཝ་ཏི ས་ནྡྷོ་ཝ་ཏི ནི་དྡྷོ་ཝ་ཏི. ཏ་སྨིཾ པ་ཧཱི་ནེ ཏ་སྨིཾ བྱ་ནྟཱི་ཀ་ཏེ ས་ནྟི ཛཱ་ཏ་རཱུ་པ་སྶ སུ་ཁུ་མ་ས་ཧ་ག་ཏཱ ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་སཱ སུ་ཁུ་མ་ཝཱ་ལུ་ཀཱ ཀཱ་ལ༹་ཛ་ལླི་ཀཱ. ཏ་མེ་ནཾ པཾ་སུ་དྷོ་ཝ་ཀོ ཝཱ པཾ་སུ་དྷོ་ཝ་ཀ་ནྟེ་ཝཱ་སཱི ཝཱ དྷོ་ཝ་ཏི ས་ནྡྷོ་ཝ་ཏི ནི་དྡྷོ་ཝ་ཏི. ཏ་སྨིཾ པ་ཧཱི་ནེ ཏ་སྨིཾ བྱ་ནྟཱི་ཀ་ཏེ ཨ་ཐཱ་པ་རཾ སུ་ཝ་ཎྞ་སི་ཀ་ཏཱ་ཝ་སི་སྶ་ནྟི [སུ་ཝ་ཎྞ་ཛཱ་ཏ་རཱུ་པ་ཀཱ་ཝ་སི་སྶ་ནྟི (ཀ.)]. ཏ་མེ་ནཾ སུ་ཝ་ཎྞ་ཀཱ་རོ ཝཱ སུ་ཝ་ཎྞ་ཀཱ་ར་ནྟེ་ཝཱ་སཱི ཝཱ ཛཱ་ཏ་རཱུ་པཾ མཱུ་སཱ་ཡཾ པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ དྷ་མ་ཏི ས་ནྡྷ་མ་ཏི ནི་དྡྷ་མ་ཏི. ཏཾ ཧོ་ཏི ཛཱ་ཏ་རཱུ་པཾ དྷ་ནྟཾ ས་ནྡྷ་ནྟཾ [ཨ་དྷ་ནྟཾ ཨ་ས་ནྡྷ་ནྟཾ (སྱཱ. ཀཾ.)] ནི་དྡྷ་ནྟཾ ཨ་ནི་དྡྷ་ནྟ་ཀ་སཱ་ཝཾ [ཨ་ནི་དྡྷ་ནྟཾ ཨ་ནི་ཧི་ཏཾ ཨ་ནི་ནྣཱི་ཏ་ཀ་སཱ་ཝཾ (སཱི. སྱཱ. ཀཾ. པཱི.)], ན ཙེ་ཝ མུ་དུ ཧོ་ཏི ན ཙ ཀ་མྨ་ནི་ཡཾ, ན ཙ པ་བྷ་སྶ་རཾ པ་བྷ་ངྒུ ཙ, ན ཙ ས་མྨཱ ཨུ་པེ་ཏི ཀ་མྨཱ་ཡ. ཧོ་ཏི སོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་མ་ཡོ ཡཾ སུ་ཝ་ཎྞ་ཀཱ་རོ ཝཱ སུ་ཝ་ཎྞ་ཀཱ་ར་ནྟེ་ཝཱ་སཱི ཝཱ ཏཾ ཛཱ་ཏ་རཱུ་པཾ དྷ་མ་ཏི ས་ནྡྷ་མ་ཏི ནི་དྡྷ་མ་ཏི. ཏཾ ཧོ་ཏི ཛཱ་ཏ་རཱུ་པཾ དྷ་ནྟཾ ས་ནྡྷ་ནྟཾ ནི་དྡྷ་ནྟཾ ནི་དྡྷ་ནྟ་ཀ་སཱ་ཝཾ [ནི་ཧི་ཏཾ ནི་ནྣཱི་ཏ་ཀ་སཱ་ཝཾ (སཱི. སྱཱ. ཀཾ. པཱི.)], མུ་དུ ཙ ཧོ་ཏི ཀ་མྨ་ནི་ཡ་ཉྩ པ་བྷ་སྶ་ར་ཉྩ, ན ཙ པ་བྷ་ངྒུ, ས་མྨཱ ཨུ་པེ་ཏི ཀ་མྨཱ་ཡ. ཡ་སྶཱ ཡ་སྶཱ ཙ པི་ལ་ནྡྷ་ན་ཝི་ཀ་ཏི་ཡཱ ཨཱ་ཀ་ངྑ་ཏི – ཡ་དི པ་ཊྚི་ཀཱ་ཡ [མུ་དྡི་ཀཱ་ཡ (ཨ. ནི. ༥.༢༣], ཡ་དི ཀུ་ཎྜ་ལཱ་ཡ, ཡ་དི གཱི་ཝེ་ཡྻ་ཀེ [གཱི་ཝེ་ཡྻ་ཀེ་ན (ཀ.), གཱི་ཝེ་ཡྻ་ཀཱ་ཡ (?)], ཡ་དི སུ་ཝ་ཎྞ་མཱ་ལཱ་ཡ – ཏ་ཉྩ་སྶ ཨ་ཏྠཾ ཨ་ནུ་བྷོ་ཏི.

‘‘ཨེ་ཝ་མེ་ཝཾ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་ནྟི ཨ་དྷི་ཙི་ཏྟ་མ་ནུ་ཡུ་ཏྟ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀཱ ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་སཱ ཀཱ་ཡ་དུ་ཙྩ་རི་ཏཾ ཝ་ཙཱི་དུ་ཙྩ་རི་ཏཾ མ་ནོ་དུ་ཙྩ་རི་ཏཾ, ཏ་མེ་ནཾ ས་ཙེ་ཏ་སོ བྷི་ཀྑུ ད་བྦ་ཛཱ་ཏི་ཀོ པ་ཛ་ཧ་ཏི ཝི་ནོ་དེ་ཏི བྱ་ནྟཱི་ཀ་རོ་ཏི ཨ་ན་བྷཱ་ཝཾ ག་མེ་ཏི. ཏ་སྨིཾ པ་ཧཱི་ནེ ཏ་སྨིཾ བྱ་ནྟཱི་ཀ་ཏེ ས་ནྟི ཨ་དྷི་ཙི་ཏྟ་མ་ནུ་ཡུ་ཏྟ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ས་ཧ་ག་ཏཱ ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་སཱ ཀཱ་མ་ཝི་ཏ་ཀྐོ བྱཱ་པཱ་ད་ཝི་ཏ་ཀྐོ ཝི་ཧིཾ་སཱ་ཝི་ཏ་ཀྐོ, ཏ་མེ་ནཾ ས་ཙེ་ཏ་སོ བྷི་ཀྑུ ད་བྦ་ཛཱ་ཏི་ཀོ པ་ཛ་ཧ་ཏི ཝི་ནོ་དེ་ཏི བྱ་ནྟཱི་ཀ་རོ་ཏི ཨ་ན་བྷཱ་ཝཾ ག་མེ་ཏི. ཏ་སྨིཾ པ་ཧཱི་ནེ ཏ་སྨིཾ བྱ་ནྟཱི་ཀ་ཏེ ས་ནྟི ཨ་དྷི་ཙི་ཏྟ་མ་ནུ་ཡུ་ཏྟ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ སུ་ཁུ་མ་ས་ཧ་ག་ཏཱ ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་སཱ ཉཱ་ཏི་ཝི་ཏ་ཀྐོ ཛ་ན་པ་ད་ཝི་ཏ་ཀྐོ ཨ་ན་ཝ་ཉྙ་ཏྟི་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟོ ཝི་ཏ་ཀྐོ, ཏ་མེ་ནཾ ས་ཙེ་ཏ་སོ བྷི་ཀྑུ ད་བྦ་ཛཱ་ཏི་ཀོ པ་ཛ་ཧ་ཏི ཝི་ནོ་དེ་ཏི བྱ་ནྟཱི་ཀ་རོ་ཏི ཨ་ན་བྷཱ་ཝཾ ག་མེ་ཏི. ཏ་སྨིཾ པ་ཧཱི་ནེ ཏ་སྨིཾ བྱ་ནྟཱི་ཀ་ཏེ ཨ་ཐཱ་པ་རཾ དྷ་མྨ་ཝི་ཏ་ཀྐཱ་ཝ་སི་སྶ་ཏི [དྷ་མྨ་ཝི་ཏ་ཀྐོ་ཝ་སི་སྶ་ཏི (ཀ.)]. སོ ཧོ་ཏི ས་མཱ་དྷི ན ཙེ་ཝ ས་ནྟོ ན ཙ པ་ཎཱི་ཏོ ན་པྤ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷ་ལ་དྡྷོ ན ཨེ་ཀོ་དི་བྷཱ་ཝཱ་དྷི་ག་ཏོ ས་ས་ངྑཱ་ར་ནི་གྒ་ཡ྄ཧ་ཝཱ་རི་ཏ་ག་ཏོ [ས་ས་ངྑཱ་ར་ནི་གྒ་ཡ྄ཧ་ཝཱ་རི་ཏ་ཝ་ཏོ (སཱི. སྱཱ. ཀཾ. པཱི.), ས་ས་ངྑཱ་ར་ནི་གྒ་ཡ྄ཧ་ཝཱ་རི་ཝཱ་ཝ་ཏོ (ཀ.), ས་ས་ངྑཱ་ར་ནི་གྒ་ཡ྄ཧ་ཝཱ་རི་ཡཱ་དྷི་ག་ཏོ (?) ཨ. ནི. ༩.༣༧; དཱི. ནི. ༣.༣༥༥] ཧོ་ཏི. སོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་མ་ཡོ ཡཾ ཏཾ ཙི་ཏྟཾ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ་ཡེ་ཝ ས་ནྟི་ཊྛ་ཏི ས་ནྣི་སཱི་ད་ཏི ཨེ་ཀོ་དི ཧོ་ཏི [ཨེ་ཀོ་དི་བྷཱ་ཝཾ ག་ཙྪ་ཏི (སཱི.), ཨེ་ཀོ་དི་བྷཱ་ཝོ ཧོ་ཏི (སྱཱ. ཀཾ. ཀ.), ཨེ་ཀོ་དི་ཧོ་ཏི (པཱི.)] ས་མཱ་དྷི་ཡ་ཏི. སོ ཧོ་ཏི ས་མཱ་དྷི ས་ནྟོ པ་ཎཱི་ཏོ པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷི་ལ་དྡྷོ ཨེ་ཀོ་དི་བྷཱ་ཝཱ་དྷི་ག་ཏོ ན ས་ས་ངྑཱ་ར་ནི་གྒ་ཡ྄ཧ་ཝཱ་རི་ཏ་ག་ཏོ. ཡ་སྶ ཡ་སྶ ཙ ཨ་བྷི་ཉྙཱ ས་ཙྪི་ཀ་ར་ཎཱི་ཡ་སྶ དྷ་མྨ་སྶ ཙི་ཏྟཾ ཨ་བྷི་ནི་ནྣཱ་མེ་ཏི ཨ་བྷི་ཉྙཱ ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཏ་ཏྲ ཏ་ཏྲེ་ཝ ས་ཀྑི་བྷ་བྦ་ཏཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི ས་ཏི ས་ཏི་ཨཱ་ཡ་ཏ་ནེ.

‘‘སོ ས་ཙེ ཨཱ་ཀ་ངྑ་ཏི – ‘ཨ་ནེ་ཀ་ཝི་ཧི་ཏཾ ཨི་དྡྷི་ཝི་དྷཾ པ་ཙྩ་ནུ་བྷ་ཝེ་ཡྻཾ – ཨེ་ཀོ་པི ཧུ་ཏྭཱ བ་ཧུ་དྷཱ ཨ་སྶཾ, བ་ཧུ་དྷཱ་པི ཧུ་ཏྭཱ ཨེ་ཀོ ཨ་སྶཾ; ཨཱ་ཝི་བྷཱ་ཝཾ, ཏི་རོ་བྷཱ་ཝཾ; ཏི་རོ་ཀུ་ཊྚཾ ཏི་རོ་པཱ་ཀཱ་རཾ ཏི་རོ་པ་བྦ་ཏཾ ཨ་ས་ཛྫ་མཱ་ནོ ག་ཙྪེ་ཡྻཾ, སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི ཨཱ་ཀཱ་སེ; པ་ཐ་ཝི་ཡཱ་པི ཨུ་མྨུ་ཛྫ་ནི་མུ་ཛྫཾ ཀ་རེ་ཡྻཾ, སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི ཨུ་ད་ཀེ; ཨུ་ད་ཀེ་པི ཨ་བྷི་ཛྫ་མཱ་ནེ [ཨ་བྷི་ཛྫ་མཱ་ནོ (སཱི. པཱི. ཀ.)] ག་ཙྪེ་ཡྻཾ, སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི པ་ཐ་ཝི་ཡཾ; ཨཱ་ཀཱ་སེ་པི པ་ལླ་ངྐེ་ན ཀ་མེ་ཡྻཾ, སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི པ་ཀྑཱི ས་ཀུ་ཎོ; ཨི་མེ་པི ཙ་ནྡི་མ་སཱུ་རི་ཡེ ཨེ་ཝཾ་མ་ཧི་དྡྷི་ཀེ ཨེ་ཝཾ་མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ པཱ་ཎི་ནཱ པ་རི་མ་སེ་ཡྻཾ པ་རི་མ་ཛྫེ་ཡྻཾ; ཡཱ་ཝ བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀཱ་པི ཀཱ་ཡེ་ན ཝ་སཾ ཝ་ཏྟེ་ཡྻ’ནྟི, ཏ་ཏྲ ཏ་ཏྲེ་ཝ ས་ཀྑི་བྷ་བྦ་ཏཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི ས་ཏི ས་ཏི་ཨཱ་ཡ་ཏ་ནེ.

‘‘སོ ས་ཙེ ཨཱ་ཀ་ངྑ་ཏི – ‘དི་བྦཱ་ཡ སོ་ཏ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཝི་སུ་དྡྷཱ་ཡ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟ་མཱ་ནུ་སི་ཀཱ་ཡ ཨུ་བྷོ ས་དྡེ སུ་ཎེ་ཡྻཾ དི་བྦེ ཙ མཱ་ནུ་སེ ཙ ཡེ དཱུ་རེ ས་ནྟི་ཀེ ཙཱ’ཏི, ཏ་ཏྲ ཏ་ཏྲེ་ཝ ས་ཀྑི་བྷ་བྦ་ཏཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི ས་ཏི ས་ཏི་ཨཱ་ཡ་ཏ་ནེ.

‘‘སོ ས་ཙེ ཨཱ་ཀ་ངྑ་ཏི – ‘པ་ར་ས་ཏྟཱ་ནཾ པ་ར་པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ ཙེ་ཏ་སཱ ཙེ་ཏོ པ་རི་ཙྩ པ་ཛཱ་ནེ་ཡྻཾ – ས་རཱ་གཾ ཝཱ ཙི་ཏྟཾ ས་རཱ་གཾ ཙི་ཏྟ་ནྟི པ་ཛཱ་ནེ་ཡྻཾ, ཝཱི་ཏ་རཱ་གཾ ཝཱ ཙི་ཏྟཾ ཝཱི་ཏ་རཱ་གཾ ཙི་ཏྟ་ནྟི པ་ཛཱ་ནེ་ཡྻཾ; ས་དོ་སཾ ཝཱ ཙི་ཏྟཾ ས་དོ་སཾ ཙི་ཏྟ་ནྟི པ་ཛཱ་ནེ་ཡྻཾ, ཝཱི་ཏ་དོ་སཾ ཝཱ ཙི་ཏྟཾ ཝཱི་ཏ་དོ་སཾ ཙི་ཏྟ་ནྟི པ་ཛཱ་ནེ་ཡྻཾ; ས་མོ་ཧཾ ཝཱ ཙི་ཏྟཾ ས་མོ་ཧཾ ཙི་ཏྟ་ནྟི པ་ཛཱ་ནེ་ཡྻཾ, ཝཱི་ཏ་མོ་ཧཾ ཝཱ ཙི་ཏྟཾ ཝཱི་ཏ་མོ་ཧཾ ཙི་ཏྟ་ནྟི པ་ཛཱ་ནེ་ཡྻཾ; སཾ་ཁི་ཏྟཾ ཝཱ ཙི་ཏྟཾ སཾ་ཁི་ཏྟཾ ཙི་ཏྟ་ནྟི པ་ཛཱ་ནེ་ཡྻཾ, ཝི་ཀྑི་ཏྟཾ ཝཱ ཙི་ཏྟཾ ཝི་ཀྑི་ཏྟཾ ཙི་ཏྟ་ནྟི པ་ཛཱ་ནེ་ཡྻཾ; མ་ཧ་གྒ་ཏཾ ཝཱ ཙི་ཏྟཾ མ་ཧ་གྒ་ཏཾ ཙི་ཏྟ་ནྟི པ་ཛཱ་ནེ་ཡྻཾ, ཨ་མ་ཧ་གྒ་ཏཾ ཝཱ ཙི་ཏྟཾ ཨ་མ་ཧ་གྒ་ཏཾ ཙི་ཏྟ་ནྟི པ་ཛཱ་ནེ་ཡྻཾ; ས་ཨུ་ཏྟ་རཾ ཝཱ ཙི་ཏྟཾ ས་ཨུ་ཏྟ་རཾ ཙི་ཏྟ་ནྟི པ་ཛཱ་ནེ་ཡྻཾ, ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ ཝཱ ཙི་ཏྟཾ ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ ཙི་ཏྟ་ནྟི པ་ཛཱ་ནེ་ཡྻཾ; ས་མཱ་ཧི་ཏཾ ཝཱ ཙི་ཏྟཾ ས་མཱ་ཧི་ཏཾ ཙི་ཏྟ་ནྟི པ་ཛཱ་ནེ་ཡྻཾ, ཨ་ས་མཱ་ཧི་ཏཾ ཝཱ ཙི་ཏྟཾ ཨ་ས་མཱ་ཧི་ཏཾ ཙི་ཏྟ་ནྟི པ་ཛཱ་ནེ་ཡྻཾ; ཝི་མུ་ཏྟཾ ཝཱ ཙི་ཏྟཾ ཝི་མུ་ཏྟཾ ཙི་ཏྟ་ནྟི པ་ཛཱ་ནེ་ཡྻཾ, ཨ་ཝི་མུ་ཏྟཾ ཝཱ ཙི་ཏྟཾ ཨ་ཝི་མུ་ཏྟཾ ཙི་ཏྟ་ནྟི པ་ཛཱ་ནེ་ཡྻ’ནྟི, ཏ་ཏྲ ཏ་ཏྲེ་ཝ ས་ཀྑི་བྷ་བྦ་ཏཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི ས་ཏི ས་ཏི་ཨཱ་ཡ་ཏ་ནེ.

‘‘སོ ས་ཙེ ཨཱ་ཀ་ངྑ་ཏི – ‘ཨ་ནེ་ཀ་ཝི་ཧི་ཏཾ པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་སཾ ཨ་ནུ་སྶ་རེ་ཡྻཾ, སེ་ཡྻ་ཐི་དཾ – ཨེ་ཀ་མྤི ཛཱ་ཏིཾ དྭེ་པི ཛཱ་ཏི་ཡོ ཏི་སྶོ་པི ཛཱ་ཏི་ཡོ ཙ་ཏ་སྶོ་པི ཛཱ་ཏི་ཡོ པ་ཉྩ་པི ཛཱ་ཏི་ཡོ ད་ས་པི ཛཱ་ཏི་ཡོ ཝཱི་ས་མྤི ཛཱ་ཏི་ཡོ ཏིཾ་ས་མྤི ཛཱ་ཏི་ཡོ ཙ་ཏྟཱ་ལཱི་ས་མྤི ཛཱ་ཏི་ཡོ པ་ཉྙཱ་ས་མྤི ཛཱ་ཏི་ཡོ ཛཱ་ཏི་ས་ཏ་མྤི ཛཱ་ཏི་ས་ཧ་སྶ་མྤི ཛཱ་ཏི་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་མྤི ཨ་ནེ་ཀེ་པི སཾ་ཝ་ཊྚ་ཀ་པྤེ ཨ་ནེ་ཀེ་པི ཝི་ཝ་ཊྚ་ཀ་པྤེ ཨ་ནེ་ཀེ་པི སཾ་ཝ་ཊྚ་ཝི་ཝ་ཊྚ་ཀ་པྤེ – ཨ་མུ་ཏྲཱ་སིཾ ཨེ་ཝཾ་ནཱ་མོ ཨེ་ཝཾ་གོ་ཏྟོ ཨེ་ཝཾ་ཝ་ཎྞོ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧཱ་རོ ཨེ་ཝཾ་སུ་ཁ་དུ་ཀྑ་པྤ་ཊི་སཾ་ཝེ་དཱི ཨེ་ཝ་མཱ་ཡུ་པ་རི་ཡ་ནྟོ, སོ ཏ་ཏོ ཙུ་ཏོ ཨ་མུ་ཏྲ ཨུ་ད་པཱ་དིཾ; ཏ་ཏྲཱ་པཱ་སིཾ ཨེ་ཝཾ་ནཱ་མོ ཨེ་ཝཾ་གོ་ཏྟོ ཨེ་ཝཾ་ཝ་ཎྞོ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧཱ་རོ ཨེ་ཝཾ་སུ་ཁ་དུ་ཀྑ་པྤ་ཊི་སཾ་ཝེ་དཱི ཨེ་ཝ་མཱ་ཡུ་པ་རི་ཡ་ནྟོ, སོ ཏ་ཏོ ཙུ་ཏོ ཨི་དྷཱུ་པ་པ་ནྣོ་ཏི, ཨི་ཏི སཱ་ཀཱ་རཾ ས་ཨུ་དྡེ་སཾ ཨ་ནེ་ཀ་ཝི་ཧི་ཏཾ པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་སཾ ཨ་ནུ་སྶ་རེ་ཡྻ’ནྟི, ཏ་ཏྲ ཏ་ཏྲེ་ཝ ས་ཀྑི་བྷ་བྦ་ཏཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི ས་ཏི ས་ཏི་ཨཱ་ཡ་ཏ་ནེ.

‘‘སོ ས་ཙེ ཨཱ་ཀ་ངྑ་ཏི – ‘དི་བྦེ་ན ཙ་ཀྑུ་ནཱ ཝི་སུ་དྡྷེ་ན ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟ་མཱ་ནུ་ས་ཀེ་ན ས་ཏྟེ པ་སྶེ་ཡྻཾ ཙ་ཝ་མཱ་ནེ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་མཱ་ནེ ཧཱི་ནེ པ་ཎཱི་ཏེ སུ་ཝ་ཎྞེ དུ་བྦ་ཎྞེ, སུ་ག་ཏེ དུ་གྒ་ཏེ ཡ་ཐཱ་ཀ་མྨཱུ་པ་གེ ས་ཏྟེ པ་ཛཱ་ནེ་ཡྻཾ – ཨི་མེ ཝ་ཏ བྷོ་ནྟོ ས་ཏྟཱ ཀཱ་ཡ་དུ་ཙྩ་རི་ཏེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ ཝ་ཙཱི་དུ་ཙྩ་རི་ཏེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ མ་ནོ་དུ་ཙྩ་རི་ཏེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ ཨུ་པ་ཝཱ་ད་ཀཱ མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ཀཱ མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ཀ་མྨ་ས་མཱ་དཱ་ནཱ, ཏེ ཀཱ་ཡ་སྶ བྷེ་དཱ པ་རཾ མ་ར་ཎཱ ཨ་པཱ་ཡཾ དུ་གྒ་ཏིཾ ཝི་ནི་པཱ་ཏཾ ནི་ར་ཡཾ ཨུ་པ་པ་ནྣཱ; ཨི་མེ ཝཱ པ་ན བྷོ་ནྟོ ས་ཏྟཱ ཀཱ་ཡ་སུ་ཙ་རི་ཏེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ ཝ་ཙཱི་སུ་ཙ་རི་ཏེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ མ་ནོ་སུ་ཙ་རི་ཏེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ ཨ་ནུ་པ་ཝཱ་ད་ཀཱ ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཀཱ ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཀ་མྨ་ས་མཱ་དཱ་ནཱ, ཏེ ཀཱ་ཡ་སྶ བྷེ་དཱ པ་རཾ མ་ར་ཎཱ སུ་ག་ཏིཾ ས་གྒཾ ལོ་ཀཾ ཨུ་པ་པ་ནྣཱ་ཏི, ཨི་ཏི དི་བྦེ་ན ཙ་ཀྑུ་ནཱ ཝི་སུ་དྡྷེ་ན ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟ་མཱ་ནུ་ས་ཀེ་ན ས་ཏྟེ པ་སྶེ་ཡྻཾ ཙ་ཝ་མཱ་ནེ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་མཱ་ནེ ཧཱི་ནེ པ་ཎཱི་ཏེ སུ་ཝ་ཎྞེ དུ་བྦ་ཎྞེ, སུ་ག་ཏེ དུ་གྒ་ཏེ ཡ་ཐཱ་ཀ་མྨཱུ་པ་གེ ས་ཏྟེ པ་ཛཱ་ནེ་ཡྻ’ནྟི, ཏ་ཏྲ ཏ་ཏྲེ་ཝ ས་ཀྑི་བྷ་བྦ་ཏཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི ས་ཏི ས་ཏི་ཨཱ་ཡ་ཏ་ནེ.

‘‘སོ ས་ཙེ ཨཱ་ཀ་ངྑ་ཏི – ‘ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཁ་ཡཱ ཨ་ནཱ་ས་ཝཾ ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟིཾ པ་ཉྙཱ་ཝི་མུ་ཏྟིཾ དི་ཊྛེ་ཝ དྷ་མྨེ ས་ཡཾ ཨ་བྷི་ཉྙཱ ས་ཙྪི་ཀ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ ཝི་ཧ་རེ་ཡྻ’ནྟི, ཏ་ཏྲ ཏ་ཏྲེ་ཝ ས་ཀྑི་བྷ་བྦ་ཏཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི ས་ཏི ས་ཏི་ཨཱ་ཡ་ཏ་ནེ’’ཏི. ད་ས་མཾ.

༡༡. ནི་མི་ཏྟ་སུ་ཏྟཾ

༡༠༣. ‘‘ཨ་དྷི་ཙི་ཏྟ་མ་ནུ་ཡུ་ཏྟེ་ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཏཱི་ཎི ནི་མི་ཏྟཱ་ནི ཀཱ་ལེ་ན ཀཱ་ལཾ མ་ན་སི ཀཱ་ཏ་བྦཱ་ནི – ཀཱ་ལེ་ན ཀཱ་ལཾ ས་མཱ་དྷི་ནི་མི་ཏྟཾ མ་ན་སི ཀཱ་ཏ་བྦཾ, ཀཱ་ལེ་ན ཀཱ་ལཾ པ་གྒ་ཧ་ནི་མི་ཏྟཾ མ་ན་སི ཀཱ་ཏ་བྦཾ, ཀཱ་ལེ་ན ཀཱ་ལཾ ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ནི་མི་ཏྟཾ མ་ན་སི ཀཱ་ཏ་བྦཾ. ས་ཙེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་དྷི་ཙི་ཏྟ་མ་ནུ་ཡུ་ཏྟོ བྷི་ཀྑུ ཨེ་ཀ་ནྟཾ ས་མཱ་དྷི་ནི་མི་ཏྟཾ་ཡེ་ཝ མ་ན་སི ཀ་རེ་ཡྻ, ཋཱ་ནཾ ཏཾ ཙི་ཏྟཾ ཀོ་ས་ཛྫཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟེ་ཡྻ. ས་ཙེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་དྷི་ཙི་ཏྟ་མ་ནུ་ཡུ་ཏྟོ བྷི་ཀྑུ ཨེ་ཀ་ནྟཾ པ་གྒ་ཧ་ནི་མི་ཏྟཾ་ཡེ་ཝ མ་ན་སི ཀ་རེ་ཡྻ, ཋཱ་ནཾ ཏཾ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་དྡྷ་ཙྩཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟེ་ཡྻ. ས་ཙེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་དྷི་ཙི་ཏྟ་མ་ནུ་ཡུ་ཏྟོ བྷི་ཀྑུ ཨེ་ཀ་ནྟཾ ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ནི་མི་ཏྟཾ་ཡེ་ཝ མ་ན་སི ཀ་རེ་ཡྻ, ཋཱ་ནཾ ཏཾ ཙི་ཏྟཾ ན ས་མྨཱ ས་མཱ་དྷི་ཡེ་ཡྻ ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཁ་ཡཱ་ཡ. ཡ་ཏོ ཙ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་དྷི་ཙི་ཏྟ་མ་ནུ་ཡུ་ཏྟོ བྷི་ཀྑུ ཀཱ་ལེ་ན ཀཱ་ལཾ ས་མཱ་དྷི་ནི་མི་ཏྟཾ མ་ན་སི ཀ་རོ་ཏི, ཀཱ་ལེ་ན ཀཱ་ལཾ པ་གྒ་ཧ་ནི་མི་ཏྟཾ མ་ན་སི ཀ་རོ་ཏི, ཀཱ་ལེ་ན ཀཱ་ལཾ ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ནི་མི་ཏྟཾ མ་ན་སི ཀ་རོ་ཏི, ཏཾ ཧོ་ཏི ཙི་ཏྟཾ མུ་དུ་ཉྩ ཀ་མྨ་ནི་ཡ་ཉྩ པ་བྷ་སྶ་ར་ཉྩ, ན ཙ པ་བྷ་ངྒུ, ས་མྨཱ ས་མཱ་དྷི་ཡ་ཏི ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཁ་ཡཱ་ཡ.

‘‘སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, སུ་ཝ་ཎྞ་ཀཱ་རོ ཝཱ སུ་ཝ་ཎྞ་ཀཱ་ར་ནྟེ་ཝཱ་སཱི ཝཱ ཨུ་ཀྐཾ བ་ནྡྷེ་ཡྻ [བ་ནྡྷ་ཏི… ཨཱ་ལི་མྤ་ཏི (ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༡༨༡ ཏཾ་ཊཱི་ཀཱ་ཡཾ ཙ) མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༧༦; མ. ནི. ༣.༣༦༠ ཏཾ་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཊཱི་ཀཱ་སུ ཙ པ་སྶི་ཏ་བྦཾ], ཨུ་ཀྐཾ བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ཨུ་ཀྐཱ་མུ་ཁཾ ཨཱ་ལི་མྤེ་ཡྻ, ཨུ་ཀྐཱ་མུ་ཁཾ ཨཱ་ལི་མྤེ་ཏྭཱ ས་ཎྜཱ་སེ་ན ཛཱ་ཏ་རཱུ་པཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨུ་ཀྐཱ་མུ་ཁེ པ་ཀྑི་པེ་ཡྻ [པ་ཀྑི་པ་ཏི (ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༡༨༡)], ཨུ་ཀྐཱ་མུ་ཁེ པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཀཱ་ལེ་ན ཀཱ་ལཾ ཨ་བྷི་དྷ་མ་ཏི, ཀཱ་ལེ་ན ཀཱ་ལཾ ཨུ་ད་ཀེ་ན པ་རི་པྥོ་སེ་ཏི, ཀཱ་ལེ་ན ཀཱ་ལཾ ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པེ་ཀྑ་ཏི. ས་ཙེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, སུ་ཝ་ཎྞ་ཀཱ་རོ ཝཱ སུ་ཝ་ཎྞ་ཀཱ་ར་ནྟེ་ཝཱ་སཱི ཝཱ ཏཾ ཛཱ་ཏ་རཱུ་པཾ ཨེ་ཀ་ནྟཾ ཨ་བྷི་དྷ་མེ་ཡྻ, ཋཱ་ནཾ ཏཾ ཛཱ་ཏ་རཱུ་པཾ ཌ་ཧེ་ཡྻ. ས་ཙེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, སུ་ཝ་ཎྞ་ཀཱ་རོ ཝཱ སུ་ཝ་ཎྞ་ཀཱ་ར་ནྟེ་ཝཱ་སཱི ཝཱ ཏཾ ཛཱ་ཏ་རཱུ་པཾ ཨེ་ཀ་ནྟཾ ཨུ་ད་ཀེ་ན པ་རི་པྥོ་སེ་ཡྻ, ཋཱ་ནཾ ཏཾ ཛཱ་ཏ་རཱུ་པཾ ནི་བྦཱ་པེ་ཡྻ [ནི་བྦཱ་ཡེ་ཡྻ (སཱི.)]. ས་ཙེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, སུ་ཝ་ཎྞ་ཀཱ་རོ ཝཱ སུ་ཝ་ཎྞ་ཀཱ་ར་ནྟེ་ཝཱ་སཱི ཝཱ ཏཾ ཛཱ་ཏ་རཱུ་པཾ ཨེ་ཀ་ནྟཾ ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པེ་ཀྑེ་ཡྻ, ཋཱ་ནཾ ཏཾ ཛཱ་ཏ་རཱུ་པཾ ན ས་མྨཱ པ་རི་པཱ་ཀཾ ག་ཙྪེ་ཡྻ. ཡ་ཏོ ཙ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, སུ་ཝ་ཎྞ་ཀཱ་རོ ཝཱ སུ་ཝ་ཎྞ་ཀཱ་ར་ནྟེ་ཝཱ་སཱི ཝཱ ཏཾ ཛཱ་ཏ་རཱུ་པཾ ཀཱ་ལེ་ན ཀཱ་ལཾ ཨ་བྷི་དྷ་མ་ཏི, ཀཱ་ལེ་ན ཀཱ་ལཾ ཨུ་ད་ཀེ་ན པ་རི་པྥོ་སེ་ཏི, ཀཱ་ལེ་ན ཀཱ་ལཾ ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པེ་ཀྑ་ཏི, ཏཾ ཧོ་ཏི ཛཱ་ཏ་རཱུ་པཾ མུ་དུ་ཉྩ ཀ་མྨ་ནི་ཡ་ཉྩ པ་བྷ་སྶ་ར་ཉྩ, ན ཙ པ་བྷ་ངྒུ, ས་མྨཱ ཨུ་པེ་ཏི ཀ་མྨཱ་ཡ. ཡ་སྶཱ ཡ་སྶཱ ཙ པི་ལ་ནྡྷ་ན་ཝི་ཀ་ཏི་ཡཱ ཨཱ་ཀ་ངྑ་ཏི – ཡ་དི པ་ཊྚི་ཀཱ་ཡ, ཡ་དི ཀུ་ཎྜ་ལཱ་ཡ, ཡ་དི གཱི་ཝེ་ཡྻ་ཀེ, ཡ་དི སུ་ཝ་ཎྞ་མཱ་ལཱ་ཡ – ཏ་ཉྩ་སྶ ཨ་ཏྠཾ ཨ་ནུ་བྷོ་ཏི.

‘‘ཨེ་ཝ་མེ་ཝཾ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་དྷི་ཙི་ཏྟ་མ་ནུ་ཡུ་ཏྟེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཏཱི་ཎི ནི་མི་ཏྟཱ་ནི ཀཱ་ལེ་ན ཀཱ་ལཾ མ་ན་སི ཀཱ་ཏ་བྦཱ་ནི – ཀཱ་ལེ་ན ཀཱ་ལཾ ས་མཱ་དྷི་ནི་མི་ཏྟཾ མ་ན་སི ཀཱ་ཏ་བྦཾ, ཀཱ་ལེ་ན ཀཱ་ལཾ པ་གྒ་ཧ་ནི་མི་ཏྟཾ མ་ན་སི ཀཱ་ཏ་བྦཾ, ཀཱ་ལེ་ན ཀཱ་ལཾ ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ནི་མི་ཏྟཾ མ་ན་སི ཀཱ་ཏ་བྦཾ. ས་ཙེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་དྷི་ཙི་ཏྟ་མ་ནུ་ཡུ་ཏྟོ བྷི་ཀྑུ ཨེ་ཀ་ནྟཾ ས་མཱ་དྷི་ནི་མི་ཏྟཾ་ཡེ་ཝ མ་ན་སི ཀ་རེ་ཡྻ, ཋཱ་ནཾ ཏཾ ཙི་ཏྟཾ ཀོ་ས་ཛྫཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟེ་ཡྻ. ས་ཙེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་དྷི་ཙི་ཏྟ་མ་ནུ་ཡུ་ཏྟོ བྷི་ཀྑུ ཨེ་ཀ་ནྟཾ པ་གྒ་ཧ་ནི་མི་ཏྟཾ་ཡེ་ཝ མ་ན་སི ཀ་རེ་ཡྻ, ཋཱ་ནཾ ཏཾ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་དྡྷ་ཙྩཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟེ་ཡྻ. ས་ཙེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་དྷི་ཙི་ཏྟ་མ་ནུ་ཡུ་ཏྟོ བྷི་ཀྑུ ཨེ་ཀ་ནྟཾ ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ནི་མི་ཏྟཾ་ཡེ་ཝ མ་ན་སི ཀ་རེ་ཡྻ, ཋཱ་ནཾ ཏཾ ཙི་ཏྟཾ ན ས་མྨཱ ས་མཱ་དྷི་ཡེ་ཡྻ ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཁ་ཡཱ་ཡ. ཡ་ཏོ ཙ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་དྷི་ཙི་ཏྟ་མ་ནུ་ཡུ་ཏྟོ བྷི་ཀྑུ ཀཱ་ལེ་ན ཀཱ་ལཾ ས་མཱ་དྷི་ནི་མི་ཏྟཾ མ་ན་སི ཀ་རོ་ཏི, ཀཱ་ལེ་ན ཀཱ་ལཾ པ་གྒ་ཧ་ནི་མི་ཏྟཾ མ་ན་སི ཀ་རོ་ཏི, ཀཱ་ལེ་ན ཀཱ་ལཾ ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ནི་མི་ཏྟཾ མ་ན་སི ཀ་རོ་ཏི, ཏཾ ཧོ་ཏི ཙི་ཏྟཾ མུ་དུ་ཉྩ ཀ་མྨ་ནི་ཡ་ཉྩ པ་བྷ་སྶ་ར་ཉྩ, ན ཙ པ་བྷ་ངྒུ, ས་མྨཱ ས་མཱ་དྷི་ཡ་ཏི ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཁ་ཡཱ་ཡ. ཡ་སྶ ཡ་སྶ ཙ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ས་ཙྪི་ཀ་ར་ཎཱི་ཡ་སྶ དྷ་མྨ་སྶ ཙི་ཏྟཾ ཨ་བྷི་ནི་ནྣཱ་མེ་ཏི ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ, ཏ་ཏྲ ཏ་ཏྲེ་ཝ ས་ཀྑི་བྷ་བྦ་ཏཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི ས་ཏི ས་ཏི་ཨཱ་ཡ་ཏ་ནེ.

‘‘སོ ས་ཙེ ཨཱ་ཀ་ངྑ་ཏི – ‘ཨ་ནེ་ཀ་ཝི་ཧི་ཏཾ ཨི་དྡྷི་ཝི་དྷཾ པ་ཙྩ་ནུ་བྷ་ཝེ་ཡྻཾ…པེ… (ཚ ཨ་བྷི་ཉྙཱ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ཏ་བྦཱ) ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཁ་ཡཱ…པེ… ས་ཙྪི་ཀ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ ཝི་ཧ་རེ་ཡྻ’ནྟི, ཏ་ཏྲ ཏ་ཏྲེ་ཝ ས་ཀྑི་བྷ་བྦ་ཏཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི ས་ཏི ས་ཏི་ཨཱ་ཡ་ཏ་ནེ’’ཏི. ཨེ་ཀཱ་ད་ས་མཾ.

ལོ་ཎ་ཀ་པ་ལླ་ཝ་གྒོ [ལོ་ཎ་ཕ་ལ་ཝ་གྒོ (སཱི. སྱཱ. ཀཾ. པཱི.)] པ་ཉྩ་མོ.