༣. ཏ་ཏི་ཡ་པ་ཎྞཱ་ས་ཀཾ
(༡༡) ༡. ས་མྦོ་དྷ་ཝ་གྒོ
༡. པུ་བྦེ་ཝ་ས་མྦོ་དྷ་སུ་ཏྟཾ
༡༠༤. ‘‘པུ་བྦེ་ཝ མེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་མྦོ་དྷཱ ཨ་ན་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ བོ་དྷི་ས་ཏྟ་སྶེ་ཝ ས་ཏོ ཨེ་ཏ་ད་ཧོ་སི – ‘ཀོ ནུ ཁོ ལོ་ཀེ ཨ་སྶཱ་དོ, ཀོ ཨཱ་དཱི་ན་ཝོ, ཀིཾ ནི་སྶ་ར་ཎ’ནྟི? ཏ་སྶ མ་ཡ྄ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཏ་ད་ཧོ་སི – ‘ཡཾ ཁོ ལོ་ཀཾ [ལོ་ཀེ (སཱི. སྱཱ. ཀཾ. པཱི.)] པ་ཊི་ཙྩ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི སུ་ཁཾ སོ་མ་ན་སྶཾ, ཨ་ཡཾ ལོ་ཀེ ཨ་སྶཱ་དོ. ཡཾ ལོ་ཀོ [ལོ་ཀེ (པཱི. ཀ.)] ཨ་ནི་ཙྩོ དུ་ཀྑོ ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་དྷ་མྨོ, ཨ་ཡཾ ལོ་ཀེ ཨཱ་དཱི་ན་ཝོ. ཡོ ལོ་ཀེ ཚ་ནྡ་རཱ་ག་ཝི་ན་ཡོ ཚ་ནྡ་རཱ་ག་པྤ་ཧཱ་ནཾ, ཨི་དཾ ལོ་ཀེ ནི་སྶ་ར་ཎ’ནྟི [ལོ་ཀ་ནི་སྶ་ར་ཎཾ (ཨ་ཊྛ.) ‘‘ལོ་ཀེ ནི་སྶ་ར་ཎ’’ནྟི པ་དེ་ན སཾ་ས་ནྡི་ཏ་བྦཾ]. ཡཱ་ཝ་ཀཱི་ཝ་ཉྩཱ་ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཝཾ ལོ་ཀ་སྶ ཨ་སྶཱ་ད་ཉྩ ཨ་སྶཱ་ད་ཏོ ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ཉྩ ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ཏོ ནི་སྶ་ར་ཎ་ཉྩ ནི་སྶ་ར་ཎ་ཏོ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ ནཱ་བྦྷ་ཉྙཱ་སིཾ, ནེ་ཝ ཏཱ་ཝཱ་ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་དེ་ཝ་ཀེ ལོ་ཀེ ས་མཱ་ར་ཀེ ས་བྲ་ཧྨ་ཀེ ས་སྶ་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎི་ཡཱ པ་ཛཱ་ཡ ས་དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ཡ ‘ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷིཾ ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷོ’ཏི [ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷོ (སཱི. སྱཱ. ཀཾ. ཀ.)] པ་ཙྩ་ཉྙཱ་སིཾ. ཡ་ཏོ ཙ ཁྭཱ་ཧཾ [ཁོ ཨ་ཧཾ (སཱི. པཱི.), ཁོ་ཧཾ (སྱཱ. ཀཾ. ཀ.)], བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཝཾ ལོ་ཀ་སྶ ཨ་སྶཱ་ད་ཉྩ ཨ་སྶཱ་ད་ཏོ ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ཉྩ ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ཏོ ནི་སྶ་ར་ཎ་ཉྩ ནི་སྶ་ར་ཎ་ཏོ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་བྦྷ་ཉྙཱ་སིཾ, ཨ་ཐཱ་ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་དེ་ཝ་ཀེ ལོ་ཀེ ས་མཱ་ར་ཀེ ས་བྲ་ཧྨ་ཀེ ས་སྶ་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎི་ཡཱ པ་ཛཱ་ཡ ས་དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ཡ ‘ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷིཾ ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷོ’ཏི པ་ཙྩ་ཉྙཱ་སིཾ. ཉཱ་ཎ་ཉྩ པ་ན མེ ད་སྶ་ནཾ ཨུ་ད་པཱ་དི – ‘ཨ་ཀུ་པྤཱ མེ ཝི་མུ་ཏྟི [ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟི (སཱི. པཱི. ཀ.)], ཨ་ཡ་མ་ནྟི་མཱ ཛཱ་ཏི, ན་ཏྠི དཱ་ནི པུ་ན་བྦྷ་ཝོ’’’ཏི. པ་ཋ་མཾ.
༢. པ་ཋ་མ་ཨ་སྶཱ་ད་སུ་ཏྟཾ
༡༠༥. ‘‘ལོ་ཀ་སྶཱ་ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་སྶཱ་ད་པ་རི་ཡེ་ས་ནཾ ཨ་ཙ་རིཾ. ཡོ ལོ་ཀེ ཨ་སྶཱ་དོ ཏ་ད་ཛ྄ཛྷ་ག་མཾ. ཡཱ་ཝ་ཏ་ཀོ ལོ་ཀེ ཨ་སྶཱ་དོ, པ་ཉྙཱ་ཡ མེ སོ སུ་དི་ཊྛོ. ལོ་ཀ་སྶཱ་ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་པ་རི་ཡེ་ས་ནཾ ཨ་ཙ་རིཾ. ཡོ ལོ་ཀེ ཨཱ་དཱི་ན་ཝོ ཏ་ད་ཛ྄ཛྷ་ག་མཾ. ཡཱ་ཝ་ཏ་ཀོ ལོ་ཀེ ཨཱ་དཱི་ན་ཝོ, པ་ཉྙཱ་ཡ མེ སོ སུ་དི་ཊྛོ. ལོ་ཀ་སྶཱ་ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ནི་སྶ་ར་ཎ་པ་རི་ཡེ་ས་ནཾ ཨ་ཙ་རིཾ. ཡཾ ལོ་ཀེ ནི་སྶ་ར་ཎཾ ཏ་ད་ཛ྄ཛྷ་ག་མཾ. ཡཱ་ཝ་ཏ་ཀཾ ལོ་ཀེ ནི་སྶ་ར་ཎཾ, པ་ཉྙཱ་ཡ མེ ཏཾ སུ་དི་ཊྛཾ. ཡཱ་ཝ་ཀཱི་ཝ་ཉྩཱ་ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ལོ་ཀ་སྶ ཨ་སྶཱ་ད་ཉྩ ཨ་སྶཱ་ད་ཏོ ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ཉྩ ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ཏོ ནི་སྶ་ར་ཎ་ཉྩ ནི་སྶ་ར་ཎ་ཏོ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ ནཱ་བྦྷ་ཉྙཱ་སིཾ, ནེ་ཝ ཏཱ་ཝཱ་ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་དེ་ཝ་ཀེ ལོ་ཀེ ས་མཱ་ར་ཀེ ས་བྲ་ཧྨ་ཀེ ས་སྶ་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎི་ཡཱ པ་ཛཱ་ཡ ས་དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ཡ ‘ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷིཾ ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷོ’ཏི པ་ཙྩ་ཉྙཱ་སིཾ. ཡ་ཏོ ཙ ཁྭཱ་ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ལོ་ཀ་སྶ ཨ་སྶཱ་ད་ཉྩ ཨ་སྶཱ་ད་ཏོ ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ཉྩ ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ཏོ ནི་སྶ་ར་ཎ་ཉྩ ནི་སྶ་ར་ཎ་ཏོ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་བྦྷ་ཉྙཱ་སིཾ, ཨ་ཐཱ་ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་དེ་ཝ་ཀེ ལོ་ཀེ ས་མཱ་ར་ཀེ ས་བྲ་ཧྨ་ཀེ ས་སྶ་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎི་ཡཱ པ་ཛཱ་ཡ ས་དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ཡ ‘ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷིཾ ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷོ’ཏི པ་ཙྩ་ཉྙཱ་སིཾ. ཉཱ་ཎ་ཉྩ པ་ན མེ ད་སྶ་ནཾ ཨུ་ད་པཱ་དི – ‘ཨ་ཀུ་པྤཱ མེ ཝི་མུ་ཏྟི, ཨ་ཡ་མ་ནྟི་མཱ ཛཱ་ཏི, ན་ཏྠི དཱ་ནི པུ་ན་བྦྷ་ཝོ’’’ཏི. དུ་ཏི་ཡཾ.
༣. དུ་ཏི་ཡ་ཨ་སྶཱ་ད་སུ་ཏྟཾ
༡༠༦. ‘‘ནོ ཙེ་དཾ [ནོ ཙེ་ཏཾ (སྱཱ. ཀཾ. པཱི. ཀ.) སཾ. ནི. ༣.༢༨ པ་སྶི་ཏ་བྦཾ], བྷི་ཀྑ་ཝེ, ལོ་ཀེ ཨ་སྶཱ་དོ ཨ་བྷ་ཝི་སྶ, ན་ཡི་དཾ ས་ཏྟཱ ལོ་ཀེ སཱ་ར་ཛྫེ་ཡྻུཾ. ཡ་སྨཱ ཙ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ཏྠི ལོ་ཀེ ཨ་སྶཱ་དོ, ཏ་སྨཱ ས་ཏྟཱ ལོ་ཀེ སཱ་ར་ཛྫ་ནྟི. ནོ ཙེ་དཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ལོ་ཀེ ཨཱ་དཱི་ན་ཝོ ཨ་བྷ་ཝི་སྶ, ན་ཡི་དཾ ས་ཏྟཱ ལོ་ཀེ ནི་བྦི་ནྡེ་ཡྻུཾ. ཡ་སྨཱ ཙ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ཏྠི ལོ་ཀེ ཨཱ་དཱི་ན་ཝོ, ཏ་སྨཱ ས་ཏྟཱ ལོ་ཀེ ནི་བྦི་ནྡ་ནྟི. ནོ ཙེ་དཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ལོ་ཀེ ནི་སྶ་ར་ཎཾ ཨ་བྷ་ཝི་སྶ, ན་ཡི་དཾ ས་ཏྟཱ ལོ་ཀ་མྷཱ [ལོ་ཀེ (ཀ.)] ནི་སྶ་རེ་ཡྻུཾ. ཡ་སྨཱ ཙ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ཏྠི ལོ་ཀེ ནི་སྶ་ར་ཎཾ, ཏ་སྨཱ ས་ཏྟཱ ལོ་ཀ་མྷཱ ནི་སྶ་ར་ནྟི. ཡཱ་ཝ་ཀཱི་ཝ་ཉྩ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་ཏྟཱ ལོ་ཀ་སྶ ཨ་སྶཱ་ད་ཉྩ ཨ་སྶཱ་ད་ཏོ ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ཉྩ ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ཏོ ནི་སྶ་ར་ཎ་ཉྩ ནི་སྶ་ར་ཎ་ཏོ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ ནཱ་བྦྷ་ཉྙཱ་སུཾ [ནཱ་བྦྷ་ཉྙཾ་སུ (སཾ. ནི. ༣.༢༨], ནེ་ཝ ཏཱ་ཝ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་ཏྟཱ ས་དེ་ཝ་ཀཱ ལོ་ཀཱ ས་མཱ་ར་ཀཱ ས་བྲ་ཧྨ་ཀཱ ས་སྶ་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎི་ཡཱ པ་ཛཱ་ཡ ས་དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ཡ ནི་སྶ་ཊཱ ཝི་སཾ་ཡུ་ཏྟཱ ཝི་པྤ་མུ་ཏྟཱ [ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟཱ (ཀ.)] ཝི་མ་རི་ཡཱ་དཱི་ཀ་ཏེ་ན [ཝི་མ་རི་ཡཱ་དི་ཀ་ཏེ་ན (སཱི. པཱི. ཀ.)] ཙེ་ཏ་སཱ ཝི་ཧ་རིཾ་སུ. ཡ་ཏོ ཙ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་ཏྟཱ ལོ་ཀ་སྶ ཨ་སྶཱ་ད་ཉྩ ཨ་སྶཱ་ད་ཏོ ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ཉྩ ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ཏོ ནི་སྶ་ར་ཎ་ཉྩ ནི་སྶ་ར་ཎ་ཏོ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་བྦྷ་ཉྙཱ་སུཾ, ཨ་ཐ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་ཏྟཱ ས་དེ་ཝ་ཀཱ ལོ་ཀཱ ས་མཱ་ར་ཀཱ ས་བྲ་ཧྨ་ཀཱ ས་སྶ་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎི་ཡཱ པ་ཛཱ་ཡ ས་དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ཡ ནི་སྶ་ཊཱ ཝི་སཾ་ཡུ་ཏྟཱ ཝི་པྤ་མུ་ཏྟཱ ཝི་མ་རི་ཡཱ་དཱི་ཀ་ཏེ་ན ཙེ་ཏ་སཱ ཝི་ཧ་ར་ནྟཱི’’ཏི. ཏ་ཏི་ཡཾ.
༤. ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སུ་ཏྟཾ
༡༠༧. ‘‘ཡེ ཀེ་ཙི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་མ་ཎཱ ཝཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ ཝཱ ལོ་ཀ་སྶ ཨ་སྶཱ་ད་ཉྩ ཨ་སྶཱ་ད་ཏོ ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ཉྩ ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ཏོ ནི་སྶ་ར་ཎ་ཉྩ ནི་སྶ་ར་ཎ་ཏོ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ ན་པྤ་ཛཱ་ན་ནྟི, ན མེ ཏེ [ན ཏེ (ཀ.)], བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་མ་ཎཱ ཝཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ ཝཱ ས་མ་ཎེ་སུ ཝཱ ས་མ་ཎ་ས་མྨ་ཏཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎེ་སུ ཝཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ས་མྨ་ཏཱ, ན ཙ པ་ན ཏེ ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟོ སཱ་མ་ཉྙ་ཏྠཾ ཝཱ བྲ་ཧྨ་ཉྙ་ཏྠཾ ཝཱ དི་ཊྛེ་ཝ དྷ་མྨེ ས་ཡཾ ཨ་བྷི་ཉྙཱ ས་ཙྪི་ཀ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ ཝི་ཧ་ར་ནྟི. ཡེ ཙ ཁོ ཀེ་ཙི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་མ་ཎཱ ཝཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ ཝཱ ལོ་ཀ་སྶ ཨ་སྶཱ་ད་ཉྩ ཨ་སྶཱ་ད་ཏོ ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ཉྩ ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ཏོ ནི་སྶ་ར་ཎ་ཉྩ ནི་སྶ་ར་ཎ་ཏོ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ པ་ཛཱ་ན་ནྟི, ཏེ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་མ་ཎཱ ཝཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ ཝཱ ས་མ་ཎེ་སུ ཝཱ ས་མ་ཎ་ས་མྨ་ཏཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎེ་སུ ཝཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ས་མྨ་ཏཱ, ཏེ ཙ པ་ནཱ་ཡ་སྨ་ནྟོ སཱ་མ་ཉྙ་ཏྠ་ཉྩ བྲ་ཧྨ་ཉྙ་ཏྠ་ཉྩ དི་ཊྛེ་ཝ དྷ་མྨེ ས་ཡཾ ཨ་བྷི་ཉྙཱ ས་ཙྪི་ཀ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ ཝི་ཧ་ར་ནྟཱི’’ཏི [ཝི་ཧ་རི་སྶ་ནྟི (སཱི. པཱི.)]. ཙ་ཏུ་ཏྠཾ.
༥. རུ་ཎྞ་སུ་ཏྟཾ
༡༠༨. ‘‘རུ་ཎྞ་མི་དཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་རི་ཡ་སྶ ཝི་ན་ཡེ ཡ་དི་དཾ གཱི་ཏཾ. ཨུ་མྨ་ཏྟ་ཀ་མི་དཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་རི་ཡ་སྶ ཝི་ན་ཡེ ཡ་དི་དཾ ན་ཙྩཾ. ཀོ་མཱ་ར་ཀ་མི་དཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་རི་ཡ་སྶ ཝི་ན་ཡེ ཡ་དི་དཾ ཨ་ཏི་ཝེ་ལཾ ད་ནྟ་ཝི་དཾ་ས་ཀ་ཧ་སི་ཏཾ [ད་ནྟ་ཝི་དཾ་ས་ཀཾ ཧ་སི་ཏཾ (སཱི. པཱི.)]. ཏ་སྨཱ་ཏི་ཧ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, སེ་ཏུ་གྷཱ་ཏོ གཱི་ཏེ, སེ་ཏུ་གྷཱ་ཏོ ན་ཙྩེ, ཨ་ལཾ ཝོ དྷ་མྨ་པྤ་མོ་དི་ཏཱ་ནཾ ས་ཏཾ སི་ཏཾ སི་ཏ་མ་ཏྟཱ་ཡཱ’’ཏི. པ་ཉྩ་མཾ.
༦. ཨ་ཏི་ཏྟི་སུ་ཏྟཾ
༡༠༩. ‘‘ཏི་ཎྞཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་ཊི་སེ་ཝ་ནཱ་ཡ ན་ཏྠི ཏི་ཏྟི. ཀ་ཏ་མེ་སཾ ཏི་ཎྞཾ? སོ་པྤ་སྶ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་ཊི་སེ་ཝ་ནཱ་ཡ ན་ཏྠི ཏི་ཏྟི. སུ་རཱ་མེ་ར་ཡ་པཱ་ན་སྶ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་ཊི་སེ་ཝ་ནཱ་ཡ ན་ཏྠི ཏི་ཏྟི. མེ་ཐུ་ན་དྷ་མྨ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་ཊི་སེ་ཝ་ནཱ་ཡ ན་ཏྠི ཏི་ཏྟི. ཨི་མེ་སཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏི་ཎྞཾ པ་ཊི་སེ་ཝ་ནཱ་ཡ ན་ཏྠི ཏི་ཏྟཱི’’ཏི. ཚ་ཊྛཾ.
༧. ཨ་ར་ཀྑི་ཏ་སུ་ཏྟཾ
༡༡༠. ཨ་ཐ ཁོ ཨ་ནཱ་ཐ་པི་ཎྜི་ཀོ ག་ཧ་པ་ཏི ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨ་བྷི་ཝཱ་དེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སཱི་དི. ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སི་ནྣཾ ཁོ ཨ་ནཱ་ཐ་པི་ཎྜི་ཀཾ ག་ཧ་པ་ཏིཾ བྷ་ག་ཝཱ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘‘ཙི་ཏྟེ, ག་ཧ་པ་ཏི, ཨ་ར་ཀྑི་ཏེ ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨ་མྤི ཨ་ར་ཀྑི་ཏཾ ཧོ་ཏི, ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨ་མྤི ཨ་ར་ཀྑི་ཏཾ ཧོ་ཏི, མ་ནོ་ཀ་མྨ་མྤི ཨ་ར་ཀྑི་ཏཾ ཧོ་ཏི. ཏ་སྶ ཨ་ར་ཀྑི་ཏ་ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨ་ནྟ་སྶ ཨ་ར་ཀྑི་ཏ་ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨ་ནྟ་སྶ ཨ་ར་ཀྑི་ཏ་མ་ནོ་ཀ་མྨ་ནྟ་སྶ ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨ་མྤི ཨ་ཝ་སྶུ་ཏཾ ཧོ་ཏི, ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨ་མྤི ཨ་ཝ་སྶུ་ཏཾ ཧོ་ཏི, མ་ནོ་ཀ་མྨ་མྤི ཨ་ཝ་སྶུ་ཏཾ ཧོ་ཏི. ཏ་སྶ ཨ་ཝ་སྶུ་ཏ་ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨ་ནྟ་སྶ ཨ་ཝ་སྶུ་ཏ་ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨ་ནྟ་སྶ ཨ་ཝ་སྶུ་ཏ་མ་ནོ་ཀ་མྨ་ནྟ་སྶ ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨ་མྤི པཱུ་ཏི་ཀཾ ཧོ་ཏི, ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨ་མྤི པཱུ་ཏི་ཀཾ ཧོ་ཏི, མ་ནོ་ཀ་མྨ་མྤི པཱུ་ཏི་ཀཾ ཧོ་ཏི. ཏ་སྶ པཱུ་ཏི་ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨ་ནྟ་སྶ པཱུ་ཏི་ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨ་ནྟ་སྶ པཱུ་ཏི་མ་ནོ་ཀ་མྨ་ནྟ་སྶ ན བྷ་དྡ་ཀཾ མ་ར་ཎཾ ཧོ་ཏི, ན བྷ་དྡི་ཀཱ ཀཱ་ལ་ངྐི་རི་ཡཱ.
‘‘སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི, ག་ཧ་པ་ཏི, ཀཱུ་ཊཱ་གཱ་རེ དུ་ཙྪ་ནྣེ ཀཱུ་ཊ་མྤི ཨ་ར་ཀྑི་ཏཾ ཧོ་ཏི, གོ་པཱ་ན་སི་ཡོ་པི ཨ་ར་ཀྑི་ཏཱ ཧོ་ནྟི, བྷི་ཏྟི་པི ཨ་ར་ཀྑི་ཏཱ ཧོ་ཏི; ཀཱུ་ཊ་མྤི ཨ་ཝ་སྶུ་ཏཾ ཧོ་ཏི, གོ་པཱ་ན་སི་ཡོ་པི ཨ་ཝ་སྶུ་ཏཱ ཧོ་ནྟི, བྷི་ཏྟི་པི ཨ་ཝ་སྶུ་ཏཱ ཧོ་ཏི; ཀཱུ་ཊ་མྤི པཱུ་ཏི་ཀཾ ཧོ་ཏི, གོ་པཱ་ན་སི་ཡོ་པི པཱུ་ཏི་ཀཱ ཧོ་ནྟི, བྷི་ཏྟི་པི པཱུ་ཏི་ཀཱ ཧོ་ཏི.
‘‘ཨེ་ཝ་མེ་ཝཾ ཁོ, ག་ཧ་པ་ཏི, ཙི་ཏྟེ ཨ་ར་ཀྑི་ཏེ ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨ་མྤི ཨ་ར་ཀྑི་ཏཾ ཧོ་ཏི, ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨ་མྤི ཨ་ར་ཀྑི་ཏཾ ཧོ་ཏི, མ་ནོ་ཀ་མྨ་མྤི ཨ་ར་ཀྑི་ཏཾ ཧོ་ཏི. ཏ་སྶ ཨ་ར་ཀྑི་ཏ་ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨ་ནྟ་སྶ ཨ་ར་ཀྑི་ཏ་ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨ་ནྟ་སྶ ཨ་ར་ཀྑི་ཏ་མ་ནོ་ཀ་མྨ་ནྟ་སྶ ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨ་མྤི ཨ་ཝ་སྶུ་ཏཾ ཧོ་ཏི, ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨ་མྤི ཨ་ཝ་སྶུ་ཏཾ ཧོ་ཏི, མ་ནོ་ཀ་མྨ་མྤི ཨ་ཝ་སྶུ་ཏཾ ཧོ་ཏི. ཏ་སྶ ཨ་ཝ་སྶུ་ཏ་ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨ་ནྟ་སྶ ཨ་ཝ་སྶུ་ཏ་ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨ་ནྟ་སྶ ཨ་ཝ་སྶུ་ཏ་མ་ནོ་ཀ་མྨ་ནྟ་སྶ ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨ་མྤི པཱུ་ཏི་ཀཾ ཧོ་ཏི, ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨ་མྤི པཱུ་ཏི་ཀཾ ཧོ་ཏི, མ་ནོ་ཀ་མྨ་མྤི པཱུ་ཏི་ཀཾ ཧོ་ཏི. ཏ་སྶ པཱུ་ཏི་ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨ་ནྟ་སྶ པཱུ་ཏི་ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨ་ནྟ་སྶ པཱུ་ཏི་མ་ནོ་ཀ་མྨ་ནྟ་སྶ ན བྷ་དྡ་ཀཾ མ་ར་ཎཾ ཧོ་ཏི, ན བྷ་དྡི་ཀཱ ཀཱ་ལ་ངྐི་རི་ཡཱ.
‘‘ཙི་ཏྟེ, ག་ཧ་པ་ཏི, ར་ཀྑི་ཏེ ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨ་མྤི ར་ཀྑི་ཏཾ ཧོ་ཏི, ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨ་མྤི ར་ཀྑི་ཏཾ ཧོ་ཏི, མ་ནོ་ཀ་མྨ་མྤི ར་ཀྑི་ཏཾ ཧོ་ཏི. ཏ་སྶ ར་ཀྑི་ཏ་ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨ་ནྟ་སྶ ར་ཀྑི་ཏ་ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨ་ནྟ་སྶ ར་ཀྑི་ཏ་མ་ནོ་ཀ་མྨ་ནྟ་སྶ ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨ་མྤི ཨ་ན་ཝ་སྶུ་ཏཾ ཧོ་ཏི, ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨ་མྤི ཨ་ན་ཝ་སྶུ་ཏཾ ཧོ་ཏི, མ་ནོ་ཀ་མྨ་མྤི ཨ་ན་ཝ་སྶུ་ཏཾ ཧོ་ཏི. ཏ་སྶ ཨ་ན་ཝ་སྶུ་ཏ་ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨ་ནྟ་སྶ ཨ་ན་ཝ་སྶུ་ཏ་ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨ་ནྟ་སྶ ཨ་ན་ཝ་སྶུ་ཏ་མ་ནོ་ཀ་མྨ་ནྟ་སྶ ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨ་མྤི ཨ་པཱུ་ཏི་ཀཾ ཧོ་ཏི, ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨ་མྤི ཨ་པཱུ་ཏི་ཀཾ ཧོ་ཏི, མ་ནོ་ཀ་མྨ་མྤི ཨ་པཱུ་ཏི་ཀཾ ཧོ་ཏི. ཏ་སྶ ཨ་པཱུ་ཏི་ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨ་ནྟ་སྶ ཨ་པཱུ་ཏི་ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨ་ནྟ་སྶ ཨ་པཱུ་ཏི་མ་ནོ་ཀ་མྨ་ནྟ་སྶ བྷ་དྡ་ཀཾ མ་ར་ཎཾ ཧོ་ཏི, བྷ་དྡི་ཀཱ ཀཱ་ལ་ངྐི་རི་ཡཱ.
‘‘སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི, ག་ཧ་པ་ཏི, ཀཱུ་ཊཱ་གཱ་རེ སུ་ཙྪ་ནྣེ ཀཱུ་ཊ་མྤི ར་ཀྑི་ཏཾ ཧོ་ཏི, གོ་པཱ་ན་སི་ཡོ་པི ར་ཀྑི་ཏཱ ཧོ་ནྟི, བྷི་ཏྟི་པི ར་ཀྑི་ཏཱ ཧོ་ཏི; ཀཱུ་ཊ་མྤི ཨ་ན་ཝ་སྶུ་ཏཾ ཧོ་ཏི, གོ་པཱ་ན་སི་ཡོ་པི ཨ་ན་ཝ་སྶུ་ཏཱ ཧོ་ནྟི, བྷི་ཏྟི་པི ཨ་ན་ཝ་སྶུ་ཏཱ ཧོ་ཏི; ཀཱུ་ཊ་མྤི ཨ་པཱུ་ཏི་ཀཾ ཧོ་ཏི, གོ་པཱ་ན་སི་ཡོ་པི ཨ་པཱུ་ཏི་ཀཱ ཧོ་ནྟི, བྷི་ཏྟི་པི ཨ་པཱུ་ཏི་ཀཱ ཧོ་ཏི.
ཨེ་ཝ་མེ་ཝཾ ཁོ, ག་ཧ་པ་ཏི, ཙི་ཏྟེ ར་ཀྑི་ཏེ ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨ་མྤི ར་ཀྑི་ཏཾ ཧོ་ཏི, ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨ་མྤི ར་ཀྑི་ཏཾ ཧོ་ཏི, མ་ནོ་ཀ་མྨ་མྤི ར་ཀྑི་ཏཾ ཧོ་ཏི. ཏ་སྶ ར་ཀྑི་ཏ་ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨ་ནྟ་སྶ ར་ཀྑི་ཏ་ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨ་ནྟ་སྶ ར་ཀྑི་ཏ་མ་ནོ་ཀ་མྨ་ནྟ་སྶ ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨ་མྤི ཨ་ན་ཝ་སྶུ་ཏཾ ཧོ་ཏི, ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨ་མྤི ཨ་ན་ཝ་སྶུ་ཏཾ ཧོ་ཏི, མ་ནོ་ཀ་མྨ་མྤི ཨ་ན་ཝ་སྶུ་ཏཾ ཧོ་ཏི. ཏ་སྶ ཨ་ན་ཝ་སྶུ་ཏ་ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨ་ནྟ་སྶ ཨ་ན་ཝ་སྶུ་ཏ་ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨ་ནྟ་སྶ ཨ་ན་ཝ་སྶུ་ཏ་མ་ནོ་ཀ་མྨ་ནྟ་སྶ ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨ་མྤི ཨ་པཱུ་ཏི་ཀཾ ཧོ་ཏི, ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨ་མྤི ཨ་པཱུ་ཏི་ཀཾ ཧོ་ཏི, མ་ནོ་ཀ་མྨ་མྤི ཨ་པཱུ་ཏི་ཀཾ ཧོ་ཏི. ཏ་སྶ ཨ་པཱུ་ཏི་ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨ་ནྟ་སྶ ཨ་པཱུ་ཏི་ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨ་ནྟ་སྶ ཨ་པཱུ་ཏི་མ་ནོ་ཀ་མྨ་ནྟ་སྶ བྷ་དྡ་ཀཾ མ་ར་ཎཾ ཧོ་ཏི, བྷ་དྡི་ཀཱ ཀཱ་ལ་ངྐི་རི་ཡཱ’’ཏི. ས་ཏྟ་མཾ.
༨. བྱཱ་པ་ནྣ་སུ་ཏྟཾ
༡༡༡. ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སི་ནྣཾ ཁོ ཨ་ནཱ་ཐ་པི་ཎྜི་ཀཾ ག་ཧ་པ་ཏིཾ བྷ་ག་ཝཱ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘‘ཙི་ཏྟེ, ག་ཧ་པ་ཏི, བྱཱ་པ་ནྣེ ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨ་མྤི བྱཱ་པ་ནྣཾ ཧོ་ཏི, ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨ་མྤི བྱཱ་པ་ནྣཾ ཧོ་ཏི, མ་ནོ་ཀ་མྨ་མྤི བྱཱ་པ་ནྣཾ ཧོ་ཏི. ཏ་སྶ བྱཱ་པ་ནྣ་ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨ་ནྟ་སྶ བྱཱ་པ་ནྣ་ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨ་ནྟ་སྶ བྱཱ་པ་ནྣ་མ་ནོ་ཀ་མྨ་ནྟ་སྶ ན བྷ་དྡ་ཀཾ མ་ར་ཎཾ ཧོ་ཏི, ན བྷ་དྡི་ཀཱ ཀཱ་ལ་ངྐི་རི་ཡཱ. སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི, ག་ཧ་པ་ཏི, ཀཱུ་ཊཱ་གཱ་རེ དུ་ཙྪ་ནྣེ ཀཱུ་ཊ་མྤི བྱཱ་པ་ནྣཾ ཧོ་ཏི, གོ་པཱ་ན་སི་ཡོ་པི བྱཱ་པ་ནྣཱ ཧོ་ནྟི, བྷི་ཏྟི་པི བྱཱ་པ་ནྣཱ ཧོ་ཏི; ཨེ་ཝ་མེ་ཝཾ ཁོ, ག་ཧ་པ་ཏི, ཙི་ཏྟེ བྱཱ་པ་ནྣེ ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨ་མྤི བྱཱ་པ་ནྣཾ ཧོ་ཏི, ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨ་མྤི བྱཱ་པ་ནྣཾ ཧོ་ཏི, མ་ནོ་ཀ་མྨ་མྤི བྱཱ་པ་ནྣཾ ཧོ་ཏི. ཏ་སྶ བྱཱ་པ་ནྣ་ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨ་ནྟ་སྶ བྱཱ་པ་ནྣ་ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨ་ནྟ་སྶ བྱཱ་པ་ནྣ་མ་ནོ་ཀ་མྨ་ནྟ་སྶ ན བྷ་དྡ་ཀཾ མ་ར་ཎཾ ཧོ་ཏི, ན བྷ་དྡི་ཀཱ ཀཱ་ལ་ངྐི་རི་ཡཱ.
‘‘ཙི་ཏྟེ, ག་ཧ་པ་ཏི, ཨ་བྱཱ་པ་ནྣེ ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨ་མྤི ཨ་བྱཱ་པ་ནྣཾ ཧོ་ཏི, ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨ་མྤི ཨ་བྱཱ་པ་ནྣཾ ཧོ་ཏི, མ་ནོ་ཀ་མྨ་མྤི ཨ་བྱཱ་པ་ནྣཾ ཧོ་ཏི. ཏ་སྶ ཨ་བྱཱ་པ་ནྣ་ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨ་ནྟ་སྶ ཨ་བྱཱ་པ་ནྣ་ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨ་ནྟ་སྶ ཨ་བྱཱ་པ་ནྣ་མ་ནོ་ཀ་མྨ་ནྟ་སྶ བྷ་དྡ་ཀཾ མ་ར་ཎཾ ཧོ་ཏི, བྷ་དྡི་ཀཱ ཀཱ་ལ་ངྐི་རི་ཡཱ. སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི, ག་ཧ་པ་ཏི, ཀཱུ་ཊཱ་གཱ་རེ སུ་ཙྪ་ནྣེ ཀཱུ་ཊ་མྤི ཨ་བྱཱ་པ་ནྣཾ ཧོ་ཏི, གོ་པཱ་ན་སི་ཡོ་པི ཨ་བྱཱ་པ་ནྣཱ ཧོ་ནྟི, བྷི་ཏྟི་པི ཨ་བྱཱ་པ་ནྣཱ ཧོ་ཏི; ཨེ་ཝ་མེ་ཝཾ ཁོ, ག་ཧ་པ་ཏི, ཙི་ཏྟེ ཨ་བྱཱ་པ་ནྣེ ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨ་མྤི ཨ་བྱཱ་པ་ནྣཾ ཧོ་ཏི, ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨ་མྤི ཨ་བྱཱ་པ་ནྣཾ ཧོ་ཏི, མ་ནོ་ཀ་མྨ་མྤི ཨ་བྱཱ་པ་ནྣཾ ཧོ་ཏི. ཏ་སྶ ཨ་བྱཱ་པ་ནྣ་ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨ་ནྟ་སྶ…པེ… ཨ་བྱཱ་པ་ནྣ་མ་ནོ་ཀ་མྨ་ནྟ་སྶ བྷ་དྡ་ཀཾ མ་ར་ཎཾ ཧོ་ཏི, བྷ་དྡི་ཀཱ ཀཱ་ལ་ངྐི་རི་ཡཱ’’ཏི. ཨ་ཊྛ་མཾ.
༩. པ་ཋ་མ་ནི་དཱ་ན་སུ་ཏྟཾ
༡༡༢. ‘‘ཏཱི་ཎི་མཱ་ནི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ནི་དཱ་ནཱ་ནི ཀ་མྨཱ་ནཾ ས་མུ་ད་ཡཱ་ཡ. ཀ་ཏ་མཱ་ནི ཏཱི་ཎི? ལོ་བྷོ ནི་དཱ་ནཾ ཀ་མྨཱ་ནཾ ས་མུ་ད་ཡཱ་ཡ, དོ་སོ ནི་དཱ་ནཾ ཀ་མྨཱ་ནཾ ས་མུ་ད་ཡཱ་ཡ, མོ་ཧོ ནི་དཱ་ནཾ ཀ་མྨཱ་ནཾ ས་མུ་ད་ཡཱ་ཡ. ཡཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ལོ་བྷ་པ་ཀ་ཏཾ ཀ་མྨཾ ལོ་བྷ་ཛཾ ལོ་བྷ་ནི་དཱ་ནཾ ལོ་བྷ་ས་མུ་ད་ཡཾ, ཏཾ ཀ་མྨཾ ཨ་ཀུ་ས་ལཾ ཏཾ ཀ་མྨཾ སཱ་ཝ་ཛྫཾ ཏཾ ཀ་མྨཾ དུ་ཀྑ་ཝི་པཱ་ཀཾ, ཏཾ ཀ་མྨཾ ཀ་མྨ་ས་མུ་ད་ཡཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ན ཏཾ ཀ་མྨཾ ཀ་མྨ་ནི་རོ་དྷཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ཡཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དོ་ས་པ་ཀ་ཏཾ ཀ་མྨཾ དོ་ས་ཛཾ དོ་ས་ནི་དཱ་ནཾ དོ་ས་ས་མུ་ད་ཡཾ, ཏཾ ཀ་མྨཾ ཨ་ཀུ་ས་ལཾ ཏཾ ཀ་མྨཾ སཱ་ཝ་ཛྫཾ ཏཾ ཀ་མྨཾ དུ་ཀྑ་ཝི་པཱ་ཀཾ, ཏཾ ཀ་མྨཾ ཀ་མྨ་ས་མུ་ད་ཡཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ན ཏཾ ཀ་མྨཾ ཀ་མྨ་ནི་རོ་དྷཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ཡཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, མོ་ཧ་པ་ཀ་ཏཾ ཀ་མྨཾ མོ་ཧ་ཛཾ མོ་ཧ་ནི་དཱ་ནཾ མོ་ཧ་ས་མུ་ད་ཡཾ, ཏཾ ཀ་མྨཾ ཨ་ཀུ་ས་ལཾ ཏཾ ཀ་མྨཾ སཱ་ཝ་ཛྫཾ ཏཾ ཀ་མྨཾ དུ་ཀྑ་ཝི་པཱ་ཀཾ, ཏཾ ཀ་མྨཾ ཀ་མྨ་ས་མུ་ད་ཡཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ན ཏཾ ཀ་མྨཾ ཀ་མྨ་ནི་རོ་དྷཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ཨི་མཱ་ནི ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏཱི་ཎི ནི་དཱ་ནཱ་ནི ཀ་མྨཱ་ནཾ ས་མུ་ད་ཡཱ་ཡ.
‘‘ཏཱི་ཎི་མཱ་ནི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ནི་དཱ་ནཱ་ནི ཀ་མྨཱ་ནཾ ས་མུ་ད་ཡཱ་ཡ. ཀ་ཏ་མཱ་ནི ཏཱི་ཎི? ཨ་ལོ་བྷོ ནི་དཱ་ནཾ ཀ་མྨཱ་ནཾ ས་མུ་ད་ཡཱ་ཡ, ཨ་དོ་སོ ནི་དཱ་ནཾ ཀ་མྨཱ་ནཾ ས་མུ་ད་ཡཱ་ཡ, ཨ་མོ་ཧོ ནི་དཱ་ནཾ ཀ་མྨཱ་ནཾ ས་མུ་ད་ཡཱ་ཡ. ཡཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ལོ་བྷ་པ་ཀ་ཏཾ ཀ་མྨཾ ཨ་ལོ་བྷ་ཛཾ ཨ་ལོ་བྷ་ནི་དཱ་ནཾ ཨ་ལོ་བྷ་ས་མུ་ད་ཡཾ, ཏཾ ཀ་མྨཾ ཀུ་ས་ལཾ ཏཾ ཀ་མྨཾ ཨ་ན་ཝ་ཛྫཾ ཏཾ ཀ་མྨཾ སུ་ཁ་ཝི་པཱ་ཀཾ, ཏཾ ཀ་མྨཾ ཀ་མྨ་ནི་རོ་དྷཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ན ཏཾ ཀ་མྨཾ ཀ་མྨ་ས་མུ་ད་ཡཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ཡཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་དོ་ས་པ་ཀ་ཏཾ ཀ་མྨཾ ཨ་དོ་ས་ཛཾ ཨ་དོ་ས་ནི་དཱ་ནཾ ཨ་དོ་ས་ས་མུ་ད་ཡཾ, ཏཾ ཀ་མྨཾ ཀུ་ས་ལཾ ཏཾ ཀ་མྨཾ ཨ་ན་ཝ་ཛྫཾ ཏཾ ཀ་མྨཾ སུ་ཁ་ཝི་པཱ་ཀཾ, ཏཾ ཀ་མྨཾ ཀ་མྨ་ནི་རོ་དྷཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ན ཏཾ ཀ་མྨཾ ཀ་མྨ་ས་མུ་ད་ཡཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ཡཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་མོ་ཧ་པ་ཀ་ཏཾ ཀ་མྨཾ ཨ་མོ་ཧ་ཛཾ ཨ་མོ་ཧ་ནི་དཱ་ནཾ ཨ་མོ་ཧ་ས་མུ་ད་ཡཾ, ཏཾ ཀ་མྨཾ ཀུ་ས་ལཾ ཏཾ ཀ་མྨཾ ཨ་ན་ཝ་ཛྫཾ ཏཾ ཀ་མྨཾ སུ་ཁ་ཝི་པཱ་ཀཾ, ཏཾ ཀ་མྨཾ ཀ་མྨ་ནི་རོ་དྷཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ན ཏཾ ཀ་མྨཾ ཀ་མྨ་ས་མུ་ད་ཡཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ཨི་མཱ་ནི ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏཱི་ཎི ནི་དཱ་ནཱ་ནི ཀ་མྨཱ་ནཾ ས་མུ་ད་ཡཱ་ཡཱ’’ཏི. ན་ཝ་མཾ.
༡༠. དུ་ཏི་ཡ་ནི་དཱ་ན་སུ་ཏྟཾ
༡༡༣. ‘‘ཏཱི་ཎི་མཱ་ནི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ནི་དཱ་ནཱ་ནི ཀ་མྨཱ་ནཾ ས་མུ་ད་ཡཱ་ཡ. ཀ་ཏ་མཱ་ནི ཏཱི་ཎི? ཨ་ཏཱི་ཏེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཚ་ནྡ་རཱ་ག་ཊྛཱ་ནི་ཡེ དྷ་མྨེ ཨཱ་ར་བྦྷ ཚ་ནྡོ ཛཱ་ཡ་ཏི; ཨ་ནཱ་ག་ཏེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཚ་ནྡ་རཱ་ག་ཊྛཱ་ནི་ཡེ དྷ་མྨེ ཨཱ་ར་བྦྷ ཚ་ནྡོ ཛཱ་ཡ་ཏི; པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཚ་ནྡ་རཱ་ག་ཊྛཱ་ནི་ཡེ དྷ་མྨེ ཨཱ་ར་བྦྷ ཚ་ནྡོ ཛཱ་ཡ་ཏི. ཀ་ཐ་ཉྩ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ཏཱི་ཏེ ཚ་ནྡ་རཱ་ག་ཊྛཱ་ནི་ཡེ དྷ་མྨེ ཨཱ་ར་བྦྷ ཚ་ནྡོ ཛཱ་ཡ་ཏི? ཨ་ཏཱི་ཏེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཚ་ནྡ་རཱ་ག་ཊྛཱ་ནི་ཡེ དྷ་མྨེ ཨཱ་ར་བྦྷ ཙེ་ཏ་སཱ ཨ་ནུ་ཝི་ཏ་ཀྐེ་ཏི ཨ་ནུ་ཝི་ཙཱ་རེ་ཏི. ཏ་སྶ ཨ་ཏཱི་ཏེ ཚ་ནྡ་རཱ་ག་ཊྛཱ་ནི་ཡེ དྷ་མྨེ ཨཱ་ར་བྦྷ ཙེ་ཏ་སཱ ཨ་ནུ་ཝི་ཏ་ཀྐ་ཡ་ཏོ ཨ་ནུ་ཝི་ཙཱ་ར་ཡ་ཏོ ཚ་ནྡོ ཛཱ་ཡ་ཏི. ཚ་ནྡ་ཛཱ་ཏོ ཏེ་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི སཾ་ཡུ་ཏྟོ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཏ་མ་ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, སཾ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཝ་དཱ་མི ཡོ ཙེ་ཏ་སོ སཱ་རཱ་གོ. ཨེ་ཝཾ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ཏཱི་ཏེ ཚ་ནྡ་རཱ་ག་ཊྛཱ་ནི་ཡེ དྷ་མྨེ ཨཱ་ར་བྦྷ ཚ་ནྡོ ཛཱ་ཡ་ཏི.
‘‘ཀ་ཐ་ཉྩ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ནཱ་ག་ཏེ ཚ་ནྡ་རཱ་ག་ཊྛཱ་ནི་ཡེ དྷ་མྨེ ཨཱ་ར་བྦྷ ཚ་ནྡོ ཛཱ་ཡ་ཏི? ཨ་ནཱ་ག་ཏེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཚ་ནྡ་རཱ་ག་ཊྛཱ་ནི་ཡེ དྷ་མྨེ ཨཱ་ར་བྦྷ ཙེ་ཏ་སཱ ཨ་ནུ་ཝི་ཏ་ཀྐེ་ཏི ཨ་ནུ་ཝི་ཙཱ་རེ་ཏི. ཏ་སྶ ཨ་ནཱ་ག་ཏེ ཚ་ནྡ་རཱ་ག་ཊྛཱ་ནི་ཡེ དྷ་མྨེ ཨཱ་ར་བྦྷ ཙེ་ཏ་སཱ ཨ་ནུ་ཝི་ཏ་ཀྐ་ཡ་ཏོ ཨ་ནུ་ཝི་ཙཱ་ར་ཡ་ཏོ ཚ་ནྡོ ཛཱ་ཡ་ཏི. ཚ་ནྡ་ཛཱ་ཏོ ཏེ་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི སཾ་ཡུ་ཏྟོ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཏ་མ་ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, སཾ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཝ་དཱ་མི ཡོ ཙེ་ཏ་སོ སཱ་རཱ་གོ. ཨེ་ཝཾ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ནཱ་ག་ཏེ ཚ་ནྡ་རཱ་ག་ཊྛཱ་ནི་ཡེ དྷ་མྨེ ཨཱ་ར་བྦྷ ཚ་ནྡོ ཛཱ་ཡ་ཏི.
‘‘ཀ་ཐ་ཉྩ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣེ ཚ་ནྡ་རཱ་ག་ཊྛཱ་ནི་ཡེ དྷ་མྨེ ཨཱ་ར་བྦྷ ཚ་ནྡོ ཛཱ་ཡ་ཏི? པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཚ་ནྡ་རཱ་ག་ཊྛཱ་ནི་ཡེ དྷ་མྨེ ཨཱ་ར་བྦྷ ཙེ་ཏ་སཱ ཨ་ནུ་ཝི་ཏ་ཀྐེ་ཏི ཨ་ནུ་ཝི་ཙཱ་རེ་ཏི. ཏ་སྶ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣེ ཚ་ནྡ་རཱ་ག་ཊྛཱ་ནི་ཡེ དྷ་མྨེ ཨཱ་ར་བྦྷ ཙེ་ཏ་སཱ ཨ་ནུ་ཝི་ཏ་ཀྐ་ཡ་ཏོ ཨ་ནུ་ཝི་ཙཱ་ར་ཡ་ཏོ ཚ་ནྡོ ཛཱ་ཡ་ཏི. ཚ་ནྡ་ཛཱ་ཏོ ཏེ་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི སཾ་ཡུ་ཏྟོ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཏ་མ་ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, སཾ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཝ་དཱ་མི ཡོ ཙེ་ཏ་སོ སཱ་རཱ་གོ. ཨེ་ཝཾ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣེ ཚ་ནྡ་རཱ་ག་ཊྛཱ་ནི་ཡེ དྷ་མྨེ ཨཱ་ར་བྦྷ ཚ་ནྡོ ཛཱ་ཡ་ཏི. ཨི་མཱ་ནི ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏཱི་ཎི ནི་དཱ་ནཱ་ནི ཀ་མྨཱ་ནཾ ས་མུ་ད་ཡཱ་ཡ.
‘‘ཏཱི་ཎི་མཱ་ནི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ནི་དཱ་ནཱ་ནི ཀ་མྨཱ་ནཾ ས་མུ་ད་ཡཱ་ཡ. ཀ་ཏ་མཱ་ནི ཏཱི་ཎི? ཨ་ཏཱི་ཏེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཚ་ནྡ་རཱ་ག་ཊྛཱ་ནི་ཡེ དྷ་མྨེ ཨཱ་ར་བྦྷ ཚ་ནྡོ ན ཛཱ་ཡ་ཏི; ཨ་ནཱ་ག་ཏེ བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཚ་ནྡ་རཱ་ག་ཊྛཱ་ནི་ཡེ དྷ་མྨེ ཨཱ་ར་བྦྷ ཚ་ནྡོ ན ཛཱ་ཡ་ཏི; པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཚ་ནྡ་རཱ་ག་ཊྛཱ་ནི་ཡེ དྷ་མྨེ ཨཱ་ར་བྦྷ ཚ་ནྡོ ན ཛཱ་ཡ་ཏི. ཀ་ཐ་ཉྩ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ཏཱི་ཏེ ཚ་ནྡ་རཱ་ག་ཊྛཱ་ནི་ཡེ དྷ་མྨེ ཨཱ་ར་བྦྷ ཚ་ནྡོ ན ཛཱ་ཡ་ཏི? ཨ་ཏཱི་ཏཱ་ནཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཚ་ནྡ་རཱ་ག་ཊྛཱ་ནི་ཡཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ཝི་པཱ་ཀཾ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ཝི་པཱ་ཀཾ ཝི་དི་ཏྭཱ ཏ་ད་བྷི་ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏི. ཏ་ད་བྷི་ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ [ཏ་ད་བྷི་ནི་ཝ་ཛྫེ་ཏི, ཏ་ད་བྷི་ནི་ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ (སཱི. སྱཱ. ཀཾ.)] ཙེ་ཏ་སཱ ཨ་བྷི་ནི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ [ཨ་བྷི་ཝི་རཱ་ཛེ་ཏྭཱ (སཱི. སྱཱ. ཀཾ. པཱི.)] པ་ཉྙཱ་ཡ ཨ་ཏི་ཝི་ཛ྄ཛྷ [ཨ་བྷི་ནི་ཝི་ཛ྄ཛྷ (ཀ.)] པ་སྶ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ཏཱི་ཏེ ཚ་ནྡ་རཱ་ག་ཊྛཱ་ནི་ཡེ དྷ་མྨེ ཨཱ་ར་བྦྷ ཚ་ནྡོ ན ཛཱ་ཡ་ཏི.
‘‘ཀ་ཐ་ཉྩ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ནཱ་ག་ཏེ ཚ་ནྡ་རཱ་ག་ཊྛཱ་ནི་ཡེ དྷ་མྨེ ཨཱ་ར་བྦྷ ཚ་ནྡོ ན ཛཱ་ཡ་ཏི? ཨ་ནཱ་ག་ཏཱ་ནཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཚ་ནྡ་རཱ་ག་ཊྛཱ་ནི་ཡཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ཝི་པཱ་ཀཾ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ཝི་པཱ་ཀཾ ཝི་དི་ཏྭཱ ཏ་ད་བྷི་ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏི. ཏ་ད་བྷི་ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ ཙེ་ཏ་སཱ ཨ་བྷི་ནི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ པ་ཉྙཱ་ཡ ཨ་ཏི་ཝི་ཛ྄ཛྷ པ་སྶ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ནཱ་ག་ཏེ ཚ་ནྡ་རཱ་ག་ཊྛཱ་ནི་ཡེ དྷ་མྨེ ཨཱ་ར་བྦྷ ཚ་ནྡོ ན ཛཱ་ཡ་ཏི.
‘‘ཀ་ཐ་ཉྩ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣེ ཚ་ནྡ་རཱ་ག་ཊྛཱ་ནི་ཡེ དྷ་མྨེ ཨཱ་ར་བྦྷ ཚ་ནྡོ ན ཛཱ་ཡ་ཏི? པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཱ་ནཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཚ་ནྡ་རཱ་ག་ཊྛཱ་ནི་ཡཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ཝི་པཱ་ཀཾ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ཝི་པཱ་ཀཾ ཝི་དི་ཏྭཱ ཏ་ད་བྷི་ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏི, ཏ་ད་བྷི་ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ ཙེ་ཏ་སཱ ཨ་བྷི་ནི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ པ་ཉྙཱ་ཡ ཨ་ཏི་ཝི་ཛ྄ཛྷ པ་སྶ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣེ ཚ་ནྡ་རཱ་ག་ཊྛཱ་ནི་ཡེ དྷ་མྨེ ཨཱ་ར་བྦྷ ཚ་ནྡོ ན ཛཱ་ཡ་ཏི. ཨི་མཱ་ནི ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏཱི་ཎི ནི་དཱ་ནཱ་ནི ཀ་མྨཱ་ནཾ ས་མུ་ད་ཡཱ་ཡཱ’’ཏི. ད་ས་མཾ.
ས་མྦོ་དྷ་ཝ་གྒོ པ་ཋ་མོ.
ཏ་སྶུ་དྡཱ་ནཾ –
པུ་བྦེ་ཝ དུ་ཝེ ཨ་སྶཱ་དཱ, ས་མ་ཎོ རུ་ཎྞ་པ་ཉྩ་མཾ;
ཨ་ཏི་ཏྟི དྭེ ཙ ཝུ་ཏྟཱ་ནི, ནི་དཱ་ནཱ་ནི ཨ་པ་རེ དུ་ཝེ་ཏི.
(༡༢) ༢. ཨཱ་པཱ་ཡི་ཀ་ཝ་གྒོ
༡. ཨཱ་པཱ་ཡི་ཀ་སུ་ཏྟཾ
༡༡༤. ‘‘ཏ་ཡོ་མེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨཱ་པཱ་ཡི་ཀཱ ནེ་ར་ཡི་ཀཱ ཨི་ད་མ་པྤ་ཧཱ་ཡ. ཀ་ཏ་མེ ཏ་ཡོ? ཡོ ཙ ཨ་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རི་པ་ཊི་ཉྙོ, ཡོ ཙ སུ་དྡྷཾ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ཙ་ར་ནྟཾ ཨ་མཱུ་ལ་ཀེ་ན [ཨ་བྷཱུ་ཏེ་ན (ཀ.)] ཨ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡེ་ན ཨ་ནུ་དྡྷཾ་སེ་ཏི, ཡོ ཙཱ་ཡཾ ཨེ་ཝཾ་ཝཱ་དཱི ཨེ་ཝཾ་དི་ཊྛི – ‘ན་ཏྠི ཀཱ་མེ་སུ དོ་སོ’ཏི, སོ ཏཱ་ཡ ཀཱ་མེ་སུ པཱ་ཏ་བྱ་ཏཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ཨི་མེ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏ་ཡོ ཨཱ་པཱ་ཡི་ཀཱ ནེ་ར་ཡི་ཀཱ ཨི་ད་མ་པྤ་ཧཱ་ཡཱ’’ཏི. པ་ཋ་མཾ.
༢. དུ་ལླ་བྷ་སུ་ཏྟཾ
༡༡༥. ‘‘ཏི་ཎྞཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝོ དུ་ལླ་བྷོ ལོ་ཀ་སྨིཾ. ཀ་ཏ་མེ་སཾ ཏི་ཎྞཾ? ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ར་ཧ་ཏོ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝོ དུ་ལླ་བྷོ ལོ་ཀ་སྨིཾ, ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་པྤ་ཝེ་དི་ཏ་སྶ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡ་སྶ དེ་སེ་ཏཱ པུ་གྒ་ལོ དུ་ལླ་བྷོ ལོ་ཀ་སྨིཾ, ཀ་ཏ་ཉྙཱུ ཀ་ཏ་ཝེ་དཱི པུ་གྒ་ལོ དུ་ལླ་བྷོ ལོ་ཀ་སྨིཾ. ཨི་མེ་སཾ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏི་ཎྞཾ པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝོ དུ་ལླ་བྷོ ལོ་ཀ་སྨི’’ནྟི. དུ་ཏི་ཡཾ.
༣. ཨ་པྤ་མེ་ཡྻ་སུ་ཏྟཾ
༡༡༦. ‘‘ཏ་ཡོ་མེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པུ་གྒ་ལཱ ས་ནྟོ སཾ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཱ ལོ་ཀ་སྨིཾ. ཀ་ཏ་མེ ཏ་ཡོ? སུ་པྤ་མེ་ཡྻོ, དུ་པྤ་མེ་ཡྻོ, ཨ་པྤ་མེ་ཡྻོ. ཀ་ཏ་མོ ཙ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པུ་གྒ་ལོ སུ་པྤ་མེ་ཡྻོ? ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཀ་ཙྩོ པུ་གྒ་ལོ ཨུ་དྡྷ་ཏོ ཧོ་ཏི ཨུ་ནྣ་ལོ༹ ཙ་པ་ལོ མུ་ཁ་རོ ཝི་ཀི་ཎྞ་ཝཱ་ཙོ མུ་ཊྛ་སྶ་ཏི ཨ་ས་མྤ་ཛཱ་ནོ ཨ་ས་མཱ་ཧི་ཏོ ཝི་བྦྷ་ནྟ་ཙི་ཏྟོ པཱ་ཀ་ཏི་ནྡྲི་ཡོ. ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པུ་གྒ་ལོ སུ་པྤ་མེ་ཡྻོ.
‘‘ཀ་ཏ་མོ ཙ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པུ་གྒ་ལོ དུ་པྤ་མེ་ཡྻོ? ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཀ་ཙྩོ པུ་གྒ་ལོ ཨ་ནུ་དྡྷ་ཏོ ཧོ་ཏི ཨ་ནུ་ནྣ་ལོ༹ ཨ་ཙ་པ་ལོ ཨ་མུ་ཁ་རོ ཨ་ཝི་ཀི་ཎྞ་ཝཱ་ཙོ ཨུ་པ་ཊྛི་ཏ་སྶ་ཏི ས་མྤ་ཛཱ་ནོ ས་མཱ་ཧི་ཏོ ཨེ་ཀ་གྒ་ཙི་ཏྟོ སཾ་ཝུ་ཏི་ནྡྲི་ཡོ. ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པུ་གྒ་ལོ དུ་པྤ་མེ་ཡྻོ.
‘‘ཀ་ཏ་མོ ཙ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པུ་གྒ་ལོ ཨ་པྤ་མེ་ཡྻོ? ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ ཨ་ར་ཧཾ ཧོ་ཏི ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝོ. ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པུ་གྒ་ལོ ཨ་པྤ་མེ་ཡྻོ. ཨི་མེ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏ་ཡོ པུ་གྒ་ལཱ ས་ནྟོ སཾ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཱ ལོ་ཀ་སྨི’’ནྟི. ཏ་ཏི་ཡཾ.
༤. ཨཱ་ནེ་ཉྫ་སུ་ཏྟཾ
༡༡༧. ‘‘ཏ་ཡོ་མེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པུ་གྒ་ལཱ ས་ནྟོ སཾ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཱ ལོ་ཀ་སྨིཾ. ཀ་ཏ་མེ ཏ་ཡོ? ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཀ་ཙྩོ པུ་གྒ་ལོ ས་བྦ་སོ རཱུ་པ་ས་ཉྙཱ་ནཾ ས་མ་ཏི་ཀྐ་མཱ པ་ཊི་གྷ་ས་ཉྙཱ་ནཾ ཨ་ཏྠ་ངྒ་མཱ ནཱ་ན་ཏྟ་ས་ཉྙཱ་ནཾ ཨ་མ་ན་སི་ཀཱ་རཱ ‘ཨ་ན་ནྟོ ཨཱ་ཀཱ་སོ’ཏི ཨཱ་ཀཱ་སཱ་ན་ཉྩཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ ཝི་ཧ་ར་ཏི. སོ ཏ་ད་སྶཱ་དེ་ཏི ཏཾ ནི་ཀཱ་མེ་ཏི ཏེ་ན ཙ ཝི་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ཏ་ཏྲ ཋི་ཏོ ཏ་ད་དྷི་མུ་ཏྟོ ཏ་བྦ་ཧུ་ལ་ཝི་ཧཱ་རཱི ཨ་པ་རི་ཧཱི་ནོ ཀཱ་ལཾ ཀུ་རུ་མཱ་ནོ ཨཱ་ཀཱ་སཱ་ན་ཉྩཱ་ཡ་ཏ་ནཱུ་པ་གཱ་ནཾ དེ་ཝཱ་ནཾ ས་ཧ་བྱ་ཏཾ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ཏི. ཨཱ་ཀཱ་སཱ་ན་ཉྩཱ་ཡ་ཏ་ནཱུ་པ་གཱ་ནཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དེ་ཝཱ་ནཾ ཝཱི་ས་ཏི ཀ་པྤ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི ཨཱ་ཡུ་པྤ་མཱ་ཎཾ. ཏ་ཏྠ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ ཡཱ་ཝ་ཏཱ་ཡུ་ཀཾ ཋ་ཏྭཱ ཡཱ་ཝ་ཏ་ཀཾ ཏེ་སཾ དེ་ཝཱ་ནཾ ཨཱ་ཡུ་པྤ་མཱ་ཎཾ ཏཾ ས་བྦཾ ཁེ་པེ་ཏྭཱ ནི་ར་ཡ་མྤི ག་ཙྪ་ཏི ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ཡོ་ནི་མྤི ག་ཙྪ་ཏི པེ་ཏྟི་ཝི་ས་ཡ་མྤི ག་ཙྪ་ཏི. བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་ན སཱ་ཝ་ཀོ ཏ་ཏྠ ཡཱ་ཝ་ཏཱ་ཡུ་ཀཾ ཋ་ཏྭཱ ཡཱ་ཝ་ཏ་ཀཾ ཏེ་སཾ དེ་ཝཱ་ནཾ ཨཱ་ཡུ་པྤ་མཱ་ཎཾ ཏཾ ས་བྦཾ ཁེ་པེ་ཏྭཱ ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ བྷ་ཝེ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡ་ཏི. ཨ་ཡཾ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཝི་སེ་སོ ཨ་ཡཾ ཨ་དྷི་པྤ་ཡཱ་སོ ཨི་དཾ ནཱ་ནཱ་ཀ་ར་ཎཾ སུ་ཏ་ཝ་ཏོ ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀ་སྶ ཨ་སྶུ་ཏ་ཝ་ཏཱ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནེ་ན, ཡ་དི་དཾ ག་ཏི་ཡཱ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཡཱ.
‘‘པུ་ན ཙ་པ་རཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨི་དྷེ་ཀ་ཙྩོ པུ་གྒ་ལོ ས་བྦ་སོ ཨཱ་ཀཱ་སཱ་ན་ཉྩཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ས་མ་ཏི་ཀྐ་མྨ ‘ཨ་ན་ནྟཾ ཝི་ཉྙཱ་ཎ’ནྟི ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཉྩཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ ཝི་ཧ་ར་ཏི. སོ ཏ་ད་སྶཱ་དེ་ཏི ཏཾ ནི་ཀཱ་མེ་ཏི ཏེ་ན ཙ ཝི་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ཏ་ཏྲ ཋི་ཏོ ཏ་ད་དྷི་མུ་ཏྟོ ཏ་བྦ་ཧུ་ལ་ཝི་ཧཱ་རཱི ཨ་པ་རི་ཧཱི་ནོ ཀཱ་ལཾ ཀུ་རུ་མཱ་ནོ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཉྩཱ་ཡ་ཏ་ནཱུ་པ་གཱ་ནཾ དེ་ཝཱ་ནཾ ས་ཧ་བྱ་ཏཾ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ཏི. ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཉྩཱ་ཡ་ཏ་ནཱུ་པ་གཱ་ནཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དེ་ཝཱ་ནཾ ཙ་ཏྟཱ་རཱི་སཾ ཀ་པྤ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི ཨཱ་ཡུ་པྤ་མཱ་ཎཾ. ཏ་ཏྠ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ ཡཱ་ཝ་ཏཱ་ཡུ་ཀཾ ཋ་ཏྭཱ ཡཱ་ཝ་ཏ་ཀཾ ཏེ་སཾ དེ་ཝཱ་ནཾ ཨཱ་ཡུ་པྤ་མཱ་ཎཾ ཏཾ ས་བྦཾ ཁེ་པེ་ཏྭཱ ནི་ར་ཡ་མྤི ག་ཙྪ་ཏི ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ཡོ་ནི་མྤི ག་ཙྪ་ཏི པེ་ཏྟི་ཝི་ས་ཡ་མྤི ག་ཙྪ་ཏི. བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་ན སཱ་ཝ་ཀོ ཏ་ཏྠ ཡཱ་ཝ་ཏཱ་ཡུ་ཀཾ ཋ་ཏྭཱ ཡཱ་ཝ་ཏ་ཀཾ ཏེ་སཾ དེ་ཝཱ་ནཾ ཨཱ་ཡུ་པྤ་མཱ་ཎཾ ཏཾ ས་བྦཾ ཁེ་པེ་ཏྭཱ ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ བྷ་ཝེ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡ་ཏི. ཨ་ཡཾ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཝི་སེ་སོ ཨ་ཡཾ ཨ་དྷི་པྤ་ཡཱ་སོ ཨི་དཾ ནཱ་ནཱ་ཀ་ར་ཎཾ སུ་ཏ་ཝ་ཏོ ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀ་སྶ ཨ་སྶུ་ཏ་ཝ་ཏཱ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནེ་ན, ཡ་དི་དཾ ག་ཏི་ཡཱ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཡཱ.
‘‘པུ་ན ཙ་པ་རཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨི་དྷེ་ཀ་ཙྩོ པུ་གྒ་ལོ ས་བྦ་སོ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཉྩཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ས་མ་ཏི་ཀྐ་མྨ ‘ན་ཏྠི ཀི་ཉྩཱི’ཏི ཨཱ་ཀི་ཉྩ་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ ཝི་ཧ་ར་ཏི. སོ ཏ་ད་སྶཱ་དེ་ཏི ཏཾ ནི་ཀཱ་མེ་ཏི ཏེ་ན ཙ ཝི་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ཏ་ཏྲ ཋི་ཏོ ཏ་ད་དྷི་མུ་ཏྟོ ཏ་བྦ་ཧུ་ལ་ཝི་ཧཱ་རཱི ཨ་པ་རི་ཧཱི་ནོ ཀཱ་ལཾ ཀུ་རུ་མཱ་ནོ ཨཱ་ཀི་ཉྩ་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ནཱུ་པ་གཱ་ནཾ དེ་ཝཱ་ནཾ ས་ཧ་བྱ་ཏཾ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ཏི. ཨཱ་ཀི་ཉྩ་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ནཱུ་པ་གཱ་ནཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དེ་ཝཱ་ནཾ ས་ཊྛི ཀ་པྤ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི ཨཱ་ཡུ་པྤ་མཱ་ཎཾ. ཏ་ཏྠ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ ཡཱ་ཝ་ཏཱ་ཡུ་ཀཾ ཋ་ཏྭཱ ཡཱ་ཝ་ཏ་ཀཾ ཏེ་སཾ དེ་ཝཱ་ནཾ ཨཱ་ཡུ་པྤ་མཱ་ཎཾ ཏཾ ས་བྦཾ ཁེ་པེ་ཏྭཱ ནི་ར་ཡ་མྤི ག་ཙྪ་ཏི ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ཡོ་ནི་མྤི ག་ཙྪ་ཏི པེ་ཏྟི་ཝི་ས་ཡ་མྤི ག་ཙྪ་ཏི. བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་ན སཱ་ཝ་ཀོ ཏ་ཏྠ ཡཱ་ཝ་ཏཱ་ཡུ་ཀཾ ཋ་ཏྭཱ ཡཱ་ཝ་ཏ་ཀཾ ཏེ་སཾ དེ་ཝཱ་ནཾ ཨཱ་ཡུ་པྤ་མཱ་ཎཾ ཏཾ ས་བྦཾ ཁེ་པེ་ཏྭཱ ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ བྷ་ཝེ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡ་ཏི. ཨ་ཡཾ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཝི་སེ་སོ, ཨ་ཡཾ ཨ་དྷི་པྤ་ཡཱ་སོ ཨི་དཾ ནཱ་ནཱ་ཀ་ར་ཎཾ སུ་ཏ་ཝ་ཏོ ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀ་སྶ ཨ་སྶུ་ཏ་ཝ་ཏཱ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནེ་ན, ཡ་དི་དཾ ག་ཏི་ཡཱ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཡཱ. ‘ཨི་མེ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏ་ཡོ པུ་གྒ་ལཱ ས་ནྟོ སཾ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཱ ལོ་ཀ་སྨི’’’ནྟི. ཙ་ཏུ་ཏྠཾ.
༥. ཝི་པ་ཏྟི་ས་མྤ་དཱ་སུ་ཏྟཾ
༡༡༨. ‘‘ཏི་སྶོ ཨི་མཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཝི་པ་ཏྟི་ཡོ. ཀ་ཏ་མཱ ཏི་སྶོ? སཱི་ལ་ཝི་པ་ཏྟི, ཙི་ཏྟ་ཝི་པ་ཏྟི, དི་ཊྛི་ཝི་པ་ཏྟི. ཀ་ཏ་མཱ ཙ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, སཱི་ལ་ཝི་པ་ཏྟི? ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཀ་ཙྩོ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱི ཧོ་ཏི, ཨ་དི་ནྣཱ་དཱ་ཡཱི ཧོ་ཏི, ཀཱ་མེ་སུ་མི་ཙྪཱ་ཙཱ་རཱི ཧོ་ཏི, མུ་སཱ་ཝཱ་དཱི ཧོ་ཏི, པི་སུ་ཎ་ཝཱ་ཙོ ཧོ་ཏི, ཕ་རུ་ས་ཝཱ་ཙོ ཧོ་ཏི, ས་མྥ་པྤ་ལཱ་པཱི ཧོ་ཏི. ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, སཱི་ལ་ཝི་པ་ཏྟི.
‘‘ཀ་ཏ་མཱ ཙ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཙི་ཏྟ་ཝི་པ་ཏྟི? ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཀ་ཙྩོ ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་ལུ ཧོ་ཏི བྱཱ་པ་ནྣ་ཙི་ཏྟོ. ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཙི་ཏྟ་ཝི་པ་ཏྟི.
‘‘ཀ་ཏ་མཱ ཙ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དི་ཊྛི་ཝི་པ་ཏྟི? ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཀ་ཙྩོ མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ཀོ ཧོ་ཏི ཝི་པ་རཱི་ཏ་ད་སྶ་ནོ – ‘ན་ཏྠི དི་ནྣཾ, ན་ཏྠི ཡི་ཊྛཾ, ན་ཏྠི ཧུ་ཏཾ, ན་ཏྠི སུ་ཀ་ཏ་དུ་ཀྐ་ཊཱ་ནཾ, ཀ་མྨཱ་ནཾ ཕ་ལཾ ཝི་པཱ་ཀོ, ན་ཏྠི ཨ་ཡཾ ལོ་ཀོ, ན་ཏྠི པ་རོ ལོ་ཀོ, ན་ཏྠི མཱ་ཏཱ, ན་ཏྠི པི་ཏཱ, ན་ཏྠི ས་ཏྟཱ ཨོ་པ་པཱ་ཏི་ཀཱ, ན་ཏྠི ལོ་ཀེ ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ ས་མྨ་གྒ་ཏཱ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ནྣཱ ཡེ ཨི་མ་ཉྩ ལོ་ཀཾ པ་ར་ཉྩ ལོ་ཀཾ ས་ཡཾ ཨ་བྷི་ཉྙཱ ས་ཙྪི་ཀ་ཏྭཱ པ་ཝེ་དེ་ནྟཱི’ཏི. ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དི་ཊྛི་ཝི་པ་ཏྟི. སཱི་ལ་ཝི་པ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ ཝཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་ཏྟཱ ཀཱ་ཡ་སྶ བྷེ་དཱ པ་རཾ མ་ར་ཎཱ ཨ་པཱ་ཡཾ དུ་གྒ་ཏིཾ ཝི་ནི་པཱ་ཏཾ ནི་ར་ཡཾ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ནྟི; ཙི་ཏྟ་ཝི་པ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ ཝཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་ཏྟཱ ཀཱ་ཡ་སྶ བྷེ་དཱ པ་རཾ མ་ར་ཎཱ ཨ་པཱ་ཡཾ དུ་གྒ་ཏིཾ ཝི་ནི་པཱ་ཏཾ ནི་ར་ཡཾ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ནྟི; དི་ཊྛི་ཝི་པ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ ཝཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་ཏྟཱ ཀཱ་ཡ་སྶ བྷེ་དཱ པ་རཾ མ་ར་ཎཱ ཨ་པཱ་ཡཾ དུ་གྒ་ཏིཾ ཝི་ནི་པཱ་ཏཾ ནི་ར་ཡཾ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ནྟི. ཨི་མཱ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏི་སྶོ ཝི་པ་ཏྟི་ཡོ་ཏི.
‘‘ཏི་སྶོ ཨི་མཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་མྤ་དཱ. ཀ་ཏ་མཱ ཏི་སྶོ? སཱི་ལ་ས་མྤ་དཱ, ཙི་ཏྟ་ས་མྤ་དཱ, དི་ཊྛི་ས་མྤ་དཱ. ཀ་ཏ་མཱ ཙ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, སཱི་ལ་ས་མྤ་དཱ? ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཀ་ཙྩོ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ པ་ཊི་ཝི་ར་ཏོ ཧོ་ཏི, ཨ་དི་ནྣཱ་དཱ་ནཱ པ་ཊི་ཝི་ར་ཏོ ཧོ་ཏི, ཀཱ་མེ་སུ་མི་ཙྪཱ་ཙཱ་རཱ པ་ཊི་ཝི་ར་ཏོ ཧོ་ཏི, མུ་སཱ་ཝཱ་དཱ པ་ཊི་ཝི་ར་ཏོ ཧོ་ཏི, པི་སུ་ཎཱ་ཡ ཝཱ་ཙཱ་ཡ པ་ཊི་ཝི་ར་ཏོ ཧོ་ཏི, ཕ་རུ་སཱ་ཡ ཝཱ་ཙཱ་ཡ པ་ཊི་ཝི་ར་ཏོ ཧོ་ཏི, ས་མྥ་པྤ་ལཱ་པཱ པ་ཊི་ཝི་ར་ཏོ ཧོ་ཏི. ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, སཱི་ལ་ས་མྤ་དཱ.
‘‘ཀ་ཏ་མཱ ཙ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཙི་ཏྟ་ས་མྤ་དཱ? ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཀ་ཙྩོ ཨ་ན་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་ལུ ཧོ་ཏི ཨ་བྱཱ་པ་ནྣ་ཙི་ཏྟོ. ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཙི་ཏྟ་ས་མྤ་དཱ.
‘‘ཀ་ཏ་མཱ ཙ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དི་ཊྛི་ས་མྤ་དཱ? ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཀ་ཙྩོ ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཀོ ཧོ་ཏི ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ད་སྶ་ནོ – ‘ཨ་ཏྠི དི་ནྣཾ, ཨ་ཏྠི ཡི་ཊྛཾ, ཨ་ཏྠི ཧུ་ཏཾ, ཨ་ཏྠི སུ་ཀ་ཏ་དུ་ཀྐ་ཊཱ་ནཾ ཀ་མྨཱ་ནཾ ཕ་ལཾ ཝི་པཱ་ཀོ, ཨ་ཏྠི ཨ་ཡཾ ལོ་ཀོ, ཨ་ཏྠི པ་རོ ལོ་ཀོ, ཨ་ཏྠི མཱ་ཏཱ, ཨ་ཏྠི པི་ཏཱ, ཨ་ཏྠི ས་ཏྟཱ ཨོ་པ་པཱ་ཏི་ཀཱ, ཨ་ཏྠི ལོ་ཀེ ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ ས་མྨ་གྒ་ཏཱ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ནྣཱ ཡེ ཨི་མ་ཉྩ ལོ་ཀཾ པ་ར་ཉྩ ལོ་ཀཾ ས་ཡཾ ཨ་བྷི་ཉྙཱ ས་ཙྪི་ཀ་ཏྭཱ པ་ཝེ་དེ་ནྟཱི’ཏི. ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དི་ཊྛི་ས་མྤ་དཱ. སཱི་ལ་ས་མྤ་དཱ་ཧེ་ཏུ ཝཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་ཏྟཱ ཀཱ་ཡ་སྶ བྷེ་དཱ པ་རཾ མ་ར་ཎཱ སུ་ག་ཏིཾ ས་གྒཾ ལོ་ཀཾ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ནྟི; ཙི་ཏྟ་ས་མྤ་དཱ་ཧེ་ཏུ ཝཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་ཏྟཱ ཀཱ་ཡ་སྶ བྷེ་དཱ པ་རཾ མ་ར་ཎཱ སུ་ག་ཏིཾ ས་གྒཾ ལོ་ཀཾ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ནྟི; དི་ཊྛི་ས་མྤ་དཱ་ཧེ་ཏུ ཝཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་ཏྟཱ ཀཱ་ཡ་སྶ བྷེ་དཱ པ་རཾ མ་ར་ཎཱ སུ་ག་ཏིཾ ས་གྒཾ ལོ་ཀཾ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ནྟི. ཨི་མཱ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏི་སྶོ ས་མྤ་དཱ’’ཏི. པ་ཉྩ་མཾ.
༦. ཨ་པ་ཎྞ་ཀ་སུ་ཏྟཾ
༡༡༩. ‘‘ཏི་སྶོ ཨི་མཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཝི་པ་ཏྟི་ཡོ. ཀ་ཏ་མཱ ཏི་སྶོ? སཱི་ལ་ཝི་པ་ཏྟི, ཙི་ཏྟ་ཝི་པ་ཏྟི, དི་ཊྛི་ཝི་པ་ཏྟི. ཀ་ཏ་མཱ ཙ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, སཱི་ལ་ཝི་པ་ཏྟི? ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཀ་ཙྩོ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱི ཧོ་ཏི…པེ… ས་མྥ་པྤ་ལཱ་པཱི ཧོ་ཏི. ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, སཱི་ལ་ཝི་པ་ཏྟི.
‘‘ཀ་ཏ་མཱ ཙ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཙི་ཏྟ་ཝི་པ་ཏྟི? ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཀ་ཙྩོ ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་ལུ ཧོ་ཏི བྱཱ་པ་ནྣ་ཙི་ཏྟོ. ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཙི་ཏྟ་ཝི་པ་ཏྟི.
‘‘ཀ་ཏ་མཱ ཙ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དི་ཊྛི་ཝི་པ་ཏྟི? ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཀ་ཙྩོ མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ཀོ ཧོ་ཏི ཝི་པ་རཱི་ཏ་ད་སྶ་ནོ – ‘ན་ཏྠི དི་ནྣཾ, ན་ཏྠི ཡི་ཊྛཾ…པེ… ཡེ ཨི་མ་ཉྩ ལོ་ཀཾ པ་ར་ཉྩ ལོ་ཀཾ ས་ཡཾ ཨ་བྷི་ཉྙཱ ས་ཙྪི་ཀ་ཏྭཱ པ་ཝེ་དེ་ནྟཱི’ཏི. ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དི་ཊྛི་ཝི་པ་ཏྟི. སཱི་ལ་ཝི་པ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ ཝཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ…པེ… དི་ཊྛི་ཝི་པ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ ཝཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་ཏྟཱ ཀཱ་ཡ་སྶ བྷེ་དཱ པ་རཾ མ་ར་ཎཱ ཨ་པཱ་ཡཾ དུ་གྒ་ཏིཾ ཝི་ནི་པཱ་ཏཾ ནི་ར་ཡཾ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ནྟི. སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་པ་ཎྞ་ཀོ མ་ཎི ཨུ་དྡྷཾ ཁི་ཏྟོ ཡེ་ན ཡེ་ནེ་ཝ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཏི སུ་པྤ་ཏི་ཊྛི་ཏཾ་ཡེ་ཝ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཏི; ཨེ་ཝ་མེ་ཝཾ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, སཱི་ལ་ཝི་པ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ ཝཱ ས་ཏྟཱ…པེ… ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ནྟི. ཨི་མཱ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏི་སྶོ ཝི་པ་ཏྟི་ཡོ་ཏི.
‘‘ཏི་སྶོ ཨི་མཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་མྤ་དཱ. ཀ་ཏ་མཱ ཏི་སྶོ? སཱི་ལ་ས་མྤ་དཱ, ཙི་ཏྟ་ས་མྤ་དཱ, དི་ཊྛི་ས་མྤ་དཱ. ཀ་ཏ་མཱ ཙ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, སཱི་ལ་ས་མྤ་དཱ? ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཀ་ཙྩོ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ པ་ཊི་ཝི་ར་ཏོ ཧོ་ཏི…པེ… ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, སཱི་ལ་ས་མྤ་དཱ.
‘‘ཀ་ཏ་མཱ ཙ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཙི་ཏྟ་ས་མྤ་དཱ? ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཀ་ཙྩོ ཨ་ན་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་ལུ ཧོ་ཏི ཨ་བྱཱ་པ་ནྣ་ཙི་ཏྟོ. ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཙི་ཏྟ་ས་མྤ་དཱ.
‘‘ཀ་ཏ་མཱ ཙ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དི་ཊྛི་ས་མྤ་དཱ? ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཀ་ཙྩོ ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཀོ ཧོ་ཏི ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ད་སྶ་ནོ – ‘ཨ་ཏྠི དི་ནྣཾ, ཨ་ཏྠི ཡི་ཊྛཾ…པེ… ཡེ ཨི་མ་ཉྩ ལོ་ཀཾ པ་ར་ཉྩ ལོ་ཀཾ ས་ཡཾ ཨ་བྷི་ཉྙཱ ས་ཙྪི་ཀ་ཏྭཱ པ་ཝེ་དེ་ནྟཱི’ཏི. ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དི་ཊྛི་ས་མྤ་དཱ. སཱི་ལ་ས་མྤ་དཱ་ཧེ་ཏུ ཝཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་ཏྟཱ ཀཱ་ཡ་སྶ བྷེ་དཱ པ་རཾ མ་ར་ཎཱ སུ་ག་ཏིཾ ས་གྒཾ ལོ་ཀཾ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ནྟི. ཙི་ཏྟ་ས་མྤ་དཱ་ཧེ་ཏུ ཝཱ…པེ… དི་ཊྛི་ས་མྤ་དཱ་ཧེ་ཏུ ཝཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་ཏྟཱ ཀཱ་ཡ་སྶ བྷེ་དཱ པ་རཾ མ་ར་ཎཱ སུ་ག་ཏིཾ ས་གྒཾ ལོ་ཀཾ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ནྟི. སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་པ་ཎྞ་ཀོ མ་ཎི ཨུ་དྡྷཾ ཁི་ཏྟོ ཡེ་ན ཡེ་ནེ་ཝ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཏི སུ་པྤ་ཏི་ཊྛི་ཏཾ་ཡེ་ཝ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཏི; ཨེ་ཝ་མེ་ཝཾ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, སཱི་ལ་ས་མྤ་དཱ་ཧེ་ཏུ ཝཱ ས་ཏྟཱ ཀཱ་ཡ་སྶ བྷེ་དཱ པ་རཾ མ་ར་ཎཱ སུ་ག་ཏིཾ ས་གྒཾ ལོ་ཀཾ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ནྟི, ཙི་ཏྟ་ས་མྤ་དཱ་ཧེ་ཏུ ཝཱ ས་ཏྟཱ…པེ… དི་ཊྛི་ས་མྤ་དཱ་ཧེ་ཏུ ཝཱ ས་ཏྟཱ ཀཱ་ཡ་སྶ བྷེ་དཱ པ་རཾ མ་ར་ཎཱ སུ་ག་ཏིཾ ས་གྒཾ ལོ་ཀཾ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ནྟི. ཨི་མཱ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏི་སྶོ ས་མྤ་དཱ’’ཏི. ཚ་ཊྛཾ.
༧. ཀ་མྨ་ནྟ་སུ་ཏྟཾ
༡༢༠. ‘‘ཏི་སྶོ ཨི་མཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཝི་པ་ཏྟི་ཡོ. ཀ་ཏ་མཱ ཏི་སྶོ? ཀ་མྨ་ནྟ་ཝི་པ་ཏྟི, ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཝི་པ་ཏྟི, དི་ཊྛི་ཝི་པ་ཏྟི. ཀ་ཏ་མཱ ཙ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཀ་མྨ་ནྟ་ཝི་པ་ཏྟི? ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཀ་ཙྩོ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱི ཧོ་ཏི…པེ… ས་མྥ་པྤ་ལཱ་པཱི ཧོ་ཏི. ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཀ་མྨ་ནྟ་ཝི་པ་ཏྟི.
‘‘ཀ་ཏ་མཱ ཙ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཝི་པ་ཏྟི? ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཀ་ཙྩོ མི་ཙྪཱ་ཨཱ་ཛཱི་ཝོ ཧོ་ཏི, མི་ཙྪཱ་ཨཱ་ཛཱི་ཝེ་ན ཛཱི་ཝི་ཀཾ [ཛཱི་ཝི་ཏཾ (སྱཱ. ཀཾ. ཀ.)] ཀ་པྤེ་ཏི. ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཝི་པ་ཏྟི.
‘‘ཀ་ཏ་མཱ ཙ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དི་ཊྛི་ཝི་པ་ཏྟི? ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཀ་ཙྩོ མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ཀོ ཧོ་ཏི ཝི་པ་རཱི་ཏ་ད་སྶ་ནོ – ‘ན་ཏྠི དི་ནྣཾ, ན་ཏྠི ཡི་ཊྛཾ…པེ… ཡེ ཨི་མ་ཉྩ ལོ་ཀཾ པ་ར་ཉྩ ལོ་ཀཾ ས་ཡཾ ཨ་བྷི་ཉྙཱ ས་ཙྪི་ཀ་ཏྭཱ པ་ཝེ་དེ་ནྟཱི’ཏི. ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དི་ཊྛི་ཝི་པ་ཏྟི. ཨི་མཱ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏི་སྶོ ཝི་པ་ཏྟི་ཡོ་ཏི.
‘‘ཏི་སྶོ ཨི་མཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་མྤ་དཱ. ཀ་ཏ་མཱ ཏི་སྶོ? ཀ་མྨ་ནྟ་ས་མྤ་དཱ, ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ས་མྤ་དཱ, དི་ཊྛི་ས་མྤ་དཱ. ཀ་ཏ་མཱ ཙ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཀ་མྨ་ནྟ་ས་མྤ་དཱ? ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཀ་ཙྩོ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ པ་ཊི་ཝི་ར་ཏོ ཧོ་ཏི…པེ… ས་མྥ་པྤ་ལཱ་པཱ པ་ཊི་ཝི་ར་ཏོ ཧོ་ཏི. ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཀ་མྨ་ནྟ་ས་མྤ་དཱ.
‘‘ཀ་ཏ་མཱ ཙ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ས་མྤ་དཱ? ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཀ་ཙྩོ ས་མྨཱ་ཨཱ་ཛཱི་ཝོ ཧོ་ཏི, ས་མྨཱ་ཨཱ་ཛཱི་ཝེ་ན ཛཱི་ཝི་ཀཾ ཀ་པྤེ་ཏི. ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ས་མྤ་དཱ.
‘‘ཀ་ཏ་མཱ ཙ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དི་ཊྛི་ས་མྤ་དཱ? ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཀ་ཙྩོ ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཀོ ཧོ་ཏི ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ད་སྶ་ནོ – ‘ཨ་ཏྠི དི་ནྣཾ, ཨ་ཏྠི ཡི་ཊྛཾ…པེ… ཡེ ཨི་མ་ཉྩ ལོ་ཀཾ པ་ར་ཉྩ ལོ་ཀཾ ས་ཡཾ ཨ་བྷི་ཉྙཱ ས་ཙྪི་ཀ་ཏྭཱ པ་ཝེ་དེ་ནྟཱི’ཏི. ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དི་ཊྛི་ས་མྤ་དཱ. ཨི་མཱ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏི་སྶོ ས་མྤ་དཱ’’ཏི. ས་ཏྟ་མཾ.
༨. པ་ཋ་མ་སོ་ཙེ་ཡྻ་སུ་ཏྟཾ
༡༢༡. ‘‘ཏཱི་ཎི་མཱ་ནི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, སོ་ཙེ་ཡྻཱ་ནི. ཀ་ཏ་མཱ་ནི ཏཱི་ཎི? ཀཱ་ཡ་སོ་ཙེ་ཡྻཾ, ཝ་ཙཱི་སོ་ཙེ་ཡྻཾ, མ་ནོ་སོ་ཙེ་ཡྻཾ. ཀ་ཏ་མ་ཉྩ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཀཱ་ཡ་སོ་ཙེ་ཡྻཾ? ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཀ་ཙྩོ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ པ་ཊི་ཝི་ར་ཏོ ཧོ་ཏི, ཨ་དི་ནྣཱ་དཱ་ནཱ པ་ཊི་ཝི་ར་ཏོ ཧོ་ཏི, ཀཱ་མེ་སུ་མི་ཙྪཱ་ཙཱ་རཱ པ་ཊི་ཝི་ར་ཏོ ཧོ་ཏི. ཨི་དཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཀཱ་ཡ་སོ་ཙེ་ཡྻཾ.
‘‘ཀ་ཏ་མ་ཉྩ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཝ་ཙཱི་སོ་ཙེ་ཡྻཾ? ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཀ་ཙྩོ མུ་སཱ་ཝཱ་དཱ པ་ཊི་ཝི་ར་ཏོ ཧོ་ཏི, པི་སུ་ཎཱ་ཡ ཝཱ་ཙཱ་ཡ པ་ཊི་ཝི་ར་ཏོ ཧོ་ཏི, ཕ་རུ་སཱ་ཡ ཝཱ་ཙཱ་ཡ པ་ཊི་ཝི་ར་ཏོ ཧོ་ཏི, ས་མྥ་པྤ་ལཱ་པཱ པ་ཊི་ཝི་ར་ཏོ ཧོ་ཏི. ཨི་དཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཝ་ཙཱི་སོ་ཙེ་ཡྻཾ.
‘‘ཀ་ཏ་མ་ཉྩ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, མ་ནོ་སོ་ཙེ་ཡྻཾ? ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཀ་ཙྩོ ཨ་ན་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་ལུ ཧོ་ཏི ཨ་བྱཱ་པ་ནྣ་ཙི་ཏྟོ ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཀོ. ཨི་དཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, མ་ནོ་སོ་ཙེ་ཡྻཾ. ཨི་མཱ་ནི ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏཱི་ཎི སོ་ཙེ་ཡྻཱ་ནཱི’’ཏི. ཨ་ཊྛ་མཾ.
༩. དུ་ཏི་ཡ་སོ་ཙེ་ཡྻ་སུ་ཏྟཾ
༡༢༢. ‘‘ཏཱི་ཎི་མཱ་ནི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, སོ་ཙེ་ཡྻཱ་ནི. ཀ་ཏ་མཱ་ནི ཏཱི་ཎི? ཀཱ་ཡ་སོ་ཙེ་ཡྻཾ, ཝ་ཙཱི་སོ་ཙེ་ཡྻཾ, མ་ནོ་སོ་ཙེ་ཡྻཾ. ཀ་ཏ་མ་ཉྩ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཀཱ་ཡ་སོ་ཙེ་ཡྻཾ? ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ པ་ཊི་ཝི་ར་ཏོ ཧོ་ཏི, ཨ་དི་ནྣཱ་དཱ་ནཱ པ་ཊི་ཝི་ར་ཏོ ཧོ་ཏི, ཨ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཱ པ་ཊི་ཝི་ར་ཏོ ཧོ་ཏི. ཨི་དཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཀཱ་ཡ་སོ་ཙེ་ཡྻཾ.
‘‘ཀ་ཏ་མ་ཉྩ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཝ་ཙཱི་སོ་ཙེ་ཡྻཾ? ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ མུ་སཱ་ཝཱ་དཱ པ་ཊི་ཝི་ར་ཏོ ཧོ་ཏི, པི་སུ་ཎཱ་ཡ ཝཱ་ཙཱ་ཡ པ་ཊི་ཝི་ར་ཏོ ཧོ་ཏི, ཕ་རུ་སཱ་ཡ ཝཱ་ཙཱ་ཡ པ་ཊི་ཝི་ར་ཏོ ཧོ་ཏི, ས་མྥ་པྤ་ལཱ་པཱ པ་ཊི་ཝི་ར་ཏོ ཧོ་ཏི. ཨི་དཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཝ་ཙཱི་སོ་ཙེ་ཡྻཾ.
‘‘ཀ་ཏ་མ་ཉྩ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, མ་ནོ་སོ་ཙེ་ཡྻཾ? ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ ས་ནྟཾ ཝཱ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡཾ – ‘ཨ་ཏྠི མེ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡོ’ཏི པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི; ཨ་ས་ནྟཾ ཝཱ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡཾ – ‘ན་ཏྠི མེ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡོ’ཏི པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི; ཡ་ཐཱ ཙ ཨ་ནུ་པྤ་ནྣ་སྶ ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡ་སྶ ཨུ་པྤཱ་དོ ཧོ་ཏི, ཏ་ཉྩ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི; ཡ་ཐཱ ཙ ཨུ་པྤ་ནྣ་སྶ ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡ་སྶ པ་ཧཱ་ནཾ ཧོ་ཏི, ཏ་ཉྩ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི; ཡ་ཐཱ ཙ པ་ཧཱི་ན་སྶ ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡ་སྶ ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ཨ་ནུ་པྤཱ་དོ ཧོ་ཏི, ཏ་ཉྩ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི; ས་ནྟཾ ཝཱ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ བྱཱ་པཱ་དཾ – ‘ཨ་ཏྠི མེ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ བྱཱ་པཱ་དོ’ཏི པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི; ཨ་ས་ནྟཾ ཝཱ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ བྱཱ་པཱ་དཾ – ‘ན་ཏྠི མེ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ བྱཱ་པཱ་དོ’ཏི པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི; ཡ་ཐཱ ཙ ཨ་ནུ་པྤ་ནྣ་སྶ བྱཱ་པཱ་ད་སྶ ཨུ་པྤཱ་དོ ཧོ་ཏི, ཏ་ཉྩ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི; ཡ་ཐཱ ཙ ཨུ་པྤ་ནྣ་སྶ བྱཱ་པཱ་ད་སྶ པ་ཧཱ་ནཾ ཧོ་ཏི, ཏ་ཉྩ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི; ཡ་ཐཱ ཙ པ་ཧཱི་ན་སྶ བྱཱ་པཱ་ད་སྶ ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ཨ་ནུ་པྤཱ་དོ ཧོ་ཏི, ཏ་ཉྩ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི; ས་ནྟཾ ཝཱ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ ཐི་ན་མི་དྡྷཾ – ‘ཨ་ཏྠི མེ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ ཐི་ན་མི་དྡྷ’ནྟི པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི; ཨ་ས་ནྟཾ ཝཱ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ ཐི་ན་མི་དྡྷཾ – ‘ན་ཏྠི མེ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ ཐི་ན་མི་དྡྷ’ནྟི པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི; ཡ་ཐཱ ཙ ཨ་ནུ་པྤ་ནྣ་སྶ ཐི་ན་མི་དྡྷ་སྶ ཨུ་པྤཱ་དོ ཧོ་ཏི, ཏ་ཉྩ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི; ཡ་ཐཱ ཙ ཨུ་པྤ་ནྣ་སྶ ཐི་ན་མི་དྡྷ་སྶ པ་ཧཱ་ནཾ ཧོ་ཏི, ཏ་ཉྩ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི; ཡ་ཐཱ ཙ པ་ཧཱི་ན་སྶ ཐི་ན་མི་དྡྷ་སྶ ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ཨ་ནུ་པྤཱ་དོ ཧོ་ཏི, ཏ་ཉྩ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི; ས་ནྟཾ ཝཱ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ཀུ་ཀྐུ་ཙྩཾ – ‘ཨ་ཏྠི མེ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ཀུ་ཀྐུ་ཙྩ’ནྟི པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི; ཨ་ས་ནྟཾ ཝཱ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ཀུ་ཀྐུ་ཙྩཾ – ‘ན་ཏྠི མེ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ཀུ་ཀྐུ་ཙྩ’ནྟི པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི; ཡ་ཐཱ ཙ ཨ་ནུ་པྤ་ནྣ་སྶ ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ཀུ་ཀྐུ་ཙྩ་སྶ ཨུ་པྤཱ་དོ ཧོ་ཏི, ཏ་ཉྩ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི; ཡ་ཐཱ ཙ ཨུ་པྤ་ནྣ་སྶ ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ཀུ་ཀྐུ་ཙྩ་སྶ པ་ཧཱ་ནཾ ཧོ་ཏི, ཏ་ཉྩ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི; ཡ་ཐཱ ཙ པ་ཧཱི་ན་སྶ ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ཀུ་ཀྐུ་ཙྩ་སྶ ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ཨ་ནུ་པྤཱ་དོ ཧོ་ཏི, ཏ་ཉྩ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི; ས་ནྟཾ ཝཱ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཾ – ‘ཨ་ཏྠི མེ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ’ཏི པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི; ཨ་ས་ནྟཾ ཝཱ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཾ – ‘ན་ཏྠི མེ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ’ཏི པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི; ཡ་ཐཱ ཙ ཨ་ནུ་པྤ་ནྣཱ་ཡ ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ཡ ཨུ་པྤཱ་དོ ཧོ་ཏི, ཏ་ཉྩ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི; ཡ་ཐཱ ཙ ཨུ་པྤ་ནྣཱ་ཡ ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ཡ པ་ཧཱ་ནཾ ཧོ་ཏི, ཏ་ཉྩ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི; ཡ་ཐཱ ཙ པ་ཧཱི་ནཱ་ཡ ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ཡ ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ཨ་ནུ་པྤཱ་དོ ཧོ་ཏི, ཏ་ཉྩ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཨི་དཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, མ་ནོ་སོ་ཙེ་ཡྻཾ. ཨི་མཱ་ནི ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏཱི་ཎི སོ་ཙེ་ཡྻཱ་ནཱི་ཏི.
[ཨི་ཏི་ཝུ. ༦༦] ‘‘ཀཱ་ཡ་སུ་ཙིཾ ཝ་ཙཱི་སུ་ཙིཾ, ཙེ་ཏོ་སུ་ཙིཾ ཨ་ནཱ་ས་ཝཾ;
སུ་ཙིཾ སོ་ཙེ་ཡྻ་ས་མྤ་ནྣཾ, ཨཱ་ཧུ ནི་ནྷཱ་ཏ་པཱ་པ་ཀ’’ནྟི. ན་ཝ་མཾ;
༡༠. མོ་ནེ་ཡྻ་སུ་ཏྟཾ
༡༢༣. ‘‘ཏཱི་ཎི་མཱ་ནི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, མོ་ནེ་ཡྻཱ་ནི. ཀ་ཏ་མཱ་ནི ཏཱི་ཎི? ཀཱ་ཡ་མོ་ནེ་ཡྻཾ, ཝ་ཙཱི་མོ་ནེ་ཡྻཾ, མ་ནོ་མོ་ནེ་ཡྻཾ. ཀ་ཏ་མ་ཉྩ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཀཱ་ཡ་མོ་ནེ་ཡྻཾ? ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ པ་ཊི་ཝི་ར་ཏོ ཧོ་ཏི, ཨ་དི་ནྣཱ་དཱ་ནཱ པ་ཊི་ཝི་ར་ཏོ ཧོ་ཏི, ཨ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཱ པ་ཊི་ཝི་ར་ཏོ ཧོ་ཏི. ཨི་དཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཀཱ་ཡ་མོ་ནེ་ཡྻཾ.
‘‘ཀ་ཏ་མ་ཉྩ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཝ་ཙཱི་མོ་ནེ་ཡྻཾ? ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ མུ་སཱ་ཝཱ་དཱ པ་ཊི་ཝི་ར་ཏོ ཧོ་ཏི, པི་སུ་ཎཱ་ཡ ཝཱ་ཙཱ་ཡ པ་ཊི་ཝི་ར་ཏོ ཧོ་ཏི, ཕ་རུ་སཱ་ཡ ཝཱ་ཙཱ་ཡ པ་ཊི་ཝི་ར་ཏོ ཧོ་ཏི, ས་མྥ་པྤ་ལཱ་པཱ པ་ཊི་ཝི་ར་ཏོ ཧོ་ཏི. ཨི་དཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཝ་ཙཱི་མོ་ནེ་ཡྻཾ.
‘‘ཀ་ཏ་མ་ཉྩ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, མ་ནོ་མོ་ནེ་ཡྻཾ? ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཁ་ཡཱ ཨ་ནཱ་ས་ཝཾ ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟིཾ པ་ཉྙཱ་ཝི་མུ་ཏྟིཾ དི་ཊྛེ་ཝ དྷ་མྨེ ས་ཡཾ ཨ་བྷི་ཉྙཱ ས་ཙྪི་ཀ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ ཝི་ཧ་ར་ཏི. ཨི་དཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, མ་ནོ་མོ་ནེ་ཡྻཾ. ཨི་མཱ་ནི ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏཱི་ཎི མོ་ནེ་ཡྻཱ་ནཱི’’ཏི.
‘‘ཀཱ་ཡ་མུ་ནིཾ ཝ་ཙཱི་མུ་ནིཾ, ཙེ་ཏོ་མུ་ནིཾ ཨ་ནཱ་ས་ཝཾ;
མུ་ནིཾ མོ་ནེ་ཡྻ་ས་མྤ་ནྣཾ, ཨཱ་ཧུ ས་བྦ་པྤ་ཧཱ་ཡི་ན’’ནྟི. ད་ས་མཾ;
ཨཱ་པཱ་ཡི་ཀ་ཝ་གྒོ དྭཱ་ད་ས་མོ.
ཏ་སྶུ་དྡཱ་ནཾ –
ཨཱ་པཱ་ཡི་ཀོ དུ་ལླ་བྷོ ཨ་པྤ་མེ་ཡྻཾ, ཨཱ་ནེ་ཉྫ་ཝི་པ་ཏྟི་ས་མྤ་དཱ;
ཨ་པ་ཎྞ་ཀོ ཙ ཀ་མྨ་ནྟོ, དྭེ སོ་ཙེ་ཡྻཱ་ནི མོ་ནེ་ཡྻ་ནྟི.
(༡༣) ༣. ཀུ་སི་ནཱ་ར་ཝ་གྒོ
༡. ཀུ་སི་ནཱ་ར་སུ་ཏྟཾ
༡༢༤. ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཡཾ བྷ་ག་ཝཱ ཀུ་སི་ནཱ་རཱ་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ཏི བ་ལི་ཧ་ར་ཎེ ཝ་ན་ས་ཎྜེ. ཏ་ཏྲ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་མ་ནྟེ་སི – ‘‘བྷི་ཀྑ་ཝོ’’ཏི. ‘‘བྷ་ད་ནྟེ’’ཏི ཏེ བྷི་ཀྑཱུ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་ཙྩ་སྶོ་སུཾ. བྷ་ག་ཝཱ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ –
‘‘ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ གཱ་མཾ ཝཱ ནི་ག་མཾ ཝཱ ཨུ་པ་ནི་སྶཱ་ཡ ཝི་ཧ་ར་ཏི. ཏ་མེ་ནཾ ག་ཧ་པ་ཏི ཝཱ ག་ཧ་པ་ཏི་པུ་ཏྟོ ཝཱ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ སྭཱ་ཏ་ནཱ་ཡ བྷ་ཏྟེ་ན ནི་མ་ནྟེ་ཏི. ཨཱ་ཀ་ངྑ་མཱ་ནོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཏི. སོ ཏ་སྶཱ ར་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ཙྩ་ཡེ་ན པུ་བྦ་ཎྷ་ས་མ་ཡཾ ནི་ཝཱ་སེ་ཏྭཱ པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་ར་མཱ་དཱ་ཡ ཡེ་ན ཏ་སྶ ག་ཧ་པ་ཏི་སྶ ཝཱ ག་ཧ་པ་ཏི་པུ་ཏྟ་སྶ ཝཱ ནི་ཝེ་ས་ནཾ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མ་ཏི; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ པ་ཉྙ་ཏྟེ ཨཱ་ས་ནེ ནི་སཱི་ད་ཏི. ཏ་མེ་ནཾ སོ ག་ཧ་པ་ཏི ཝཱ ག་ཧ་པ་ཏི་པུ་ཏྟོ ཝཱ པ་ཎཱི་ཏེ་ན ཁཱ་ད་ནཱི་ཡེ་ན བྷོ་ཛ་ནཱི་ཡེ་ན ས་ཧ་ཏྠཱ ས་ནྟ་པྤེ་ཏི ས་མྤ་ཝཱ་རེ་ཏི.
‘‘ཏ་སྶ ཨེ་ཝཾ ཧོ་ཏི – ‘སཱ་དྷུ ཝ་ཏ མྱཱ་ཡཾ ག་ཧ་པ་ཏི ཝཱ ག་ཧ་པ་ཏི་པུ་ཏྟོ ཝཱ པ་ཎཱི་ཏེ་ན ཁཱ་ད་ནཱི་ཡེ་ན བྷོ་ཛ་ནཱི་ཡེ་ན ས་ཧ་ཏྠཱ ས་ནྟ་པྤེ་ཏི ས་མྤ་ཝཱ་རེ་ཏཱི’ཏི. ཨེ་ཝ་མྤི་སྶ ཧོ་ཏི – ‘ཨ་ཧོ ཝ་ཏ མཱ་ཡཾ ག་ཧ་པ་ཏི ཝཱ ག་ཧ་པ་ཏི་པུ་ཏྟོ ཝཱ ཨཱ་ཡ་ཏི་མྤི ཨེ་ཝ་རཱུ་པེ་ན པ་ཎཱི་ཏེ་ན ཁཱ་ད་ནཱི་ཡེ་ན བྷོ་ཛ་ནཱི་ཡེ་ན ས་ཧ་ཏྠཱ ས་ནྟ་པྤེ་ཡྻ ས་མྤ་ཝཱ་རེ་ཡྻཱ’ཏི! སོ ཏཾ པི་ཎྜ་པཱ་ཏཾ ག་ཐི་ཏོ [ག་དྷི་ཏོ (སྱཱ. ཀཾ. ཀ.)] མུ་ཙྪི་ཏོ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ས་ནྣོ [ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་པ་ནྣོ (སཱི. ཀ.) ཨ་ཛ྄ཛྷོ་པ་ནྣོ (ཊཱི་ཀཱ)] ཨ་ནཱ་དཱི་ན་ཝ་ད་སྶཱ་ཝཱི ཨ་ནི་སྶ་ར་ཎ་པ་ཉྙོ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ཏི. སོ ཏ་ཏྠ ཀཱ་མ་ཝི་ཏ་ཀྐ་མྤི ཝི་ཏ་ཀྐེ་ཏི, བྱཱ་པཱ་ད་ཝི་ཏ་ཀྐ་མྤི ཝི་ཏ་ཀྐེ་ཏི, ཝི་ཧིཾ་སཱ་ཝི་ཏ་ཀྐ་མྤི ཝི་ཏ་ཀྐེ་ཏི. ཨེ་ཝ་རཱུ་པ་སྶཱ་ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ་ནོ དི་ནྣཾ ན མ་ཧ་པྥ་ལ་ནྟི ཝ་དཱ་མི. ཏཾ ཀི་སྶ ཧེ་ཏུ? པ་མ་ཏྟོ ཧི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ ཝི་ཧ་ར་ཏི.
‘‘ཨི་དྷ པ་ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ གཱ་མཾ ཝཱ ནི་ག་མཾ ཝཱ ཨུ་པ་ནི་སྶཱ་ཡ ཝི་ཧ་ར་ཏི. ཏ་མེ་ནཾ ག་ཧ་པ་ཏི ཝཱ ག་ཧ་པ་ཏི་པུ་ཏྟོ ཝཱ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ སྭཱ་ཏ་ནཱ་ཡ བྷ་ཏྟེ་ན ནི་མ་ནྟེ་ཏི. ཨཱ་ཀ་ངྑ་མཱ་ནོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཏི. སོ ཏ་སྶཱ ར་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ཙྩ་ཡེ་ན པུ་བྦ་ཎྷ་ས་མ་ཡཾ ནི་ཝཱ་སེ་ཏྭཱ པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་ར་མཱ་དཱ་ཡ ཡེ་ན ཏ་སྶ ག་ཧ་པ་ཏི་སྶ ཝཱ ག་ཧ་པ་ཏི་པུ་ཏྟ་སྶ ཝཱ ནི་ཝེ་ས་ནཾ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མ་ཏི; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ པ་ཉྙ་ཏྟེ ཨཱ་ས་ནེ ནི་སཱི་ད་ཏི. ཏ་མེ་ནཾ སོ ག་ཧ་པ་ཏི ཝཱ ག་ཧ་པ་ཏི་པུ་ཏྟོ ཝཱ པ་ཎཱི་ཏེ་ན ཁཱ་ད་ནཱི་ཡེ་ན བྷོ་ཛ་ནཱི་ཡེ་ན ས་ཧ་ཏྠཱ ས་ནྟ་པྤེ་ཏི ས་མྤ་ཝཱ་རེ་ཏི.
‘‘ཏ་སྶ ན ཨེ་ཝཾ ཧོ་ཏི – ‘སཱ་དྷུ ཝ་ཏ མྱཱ་ཡཾ ག་ཧ་པ་ཏི ཝཱ ག་ཧ་པ་ཏི་པུ་ཏྟོ ཝཱ པ་ཎཱི་ཏེ་ན ཁཱ་ད་ནཱི་ཡེ་ན བྷོ་ཛ་ནཱི་ཡེ་ན ས་ཧ་ཏྠཱ ས་ནྟ་པྤེ་ཏི ས་མྤ་ཝཱ་རེ་ཏཱི’ཏི. ཨེ་ཝ་མྤི་སྶ ན ཧོ་ཏི – ‘ཨ་ཧོ ཝ་ཏ མཱ་ཡཾ ག་ཧ་པ་ཏི ཝཱ ག་ཧ་པ་ཏི་པུ་ཏྟོ ཝཱ ཨཱ་ཡ་ཏི་མྤི ཨེ་ཝ་རཱུ་པེ་ན པ་ཎཱི་ཏེ་ན ཁཱ་ད་ནཱི་ཡེ་ན བྷོ་ཛ་ནཱི་ཡེ་ན ས་ཧ་ཏྠཱ ས་ནྟ་པྤེ་ཡྻ ས་མྤ་ཝཱ་རེ་ཡྻཱ’ཏི! སོ ཏཾ པི་ཎྜ་པཱ་ཏཾ ཨ་ག་ཐི་ཏོ ཨ་མུ་ཙྪི་ཏོ ཨ་ན་ཛ྄ཛྷོ་ས་ནྣོ ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ད་སྶཱ་ཝཱི ནི་སྶ་ར་ཎ་པ་ཉྙོ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ཏི. སོ ཏ་ཏྠ ནེ་ཀྑ་མྨ་ཝི་ཏ་ཀྐ་མྤི ཝི་ཏ་ཀྐེ་ཏི, ཨ་བྱཱ་པཱ་ད་ཝི་ཏ་ཀྐ་མྤི ཝི་ཏ་ཀྐེ་ཏི, ཨ་ཝི་ཧིཾ་སཱ་ཝི་ཏ་ཀྐ་མྤི ཝི་ཏ་ཀྐེ་ཏི. ཨེ་ཝ་རཱུ་པ་སྶཱ་ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ་ནོ དི་ནྣཾ མ་ཧ་པྥ་ལ་ནྟི ཝ་དཱ་མི. ཏཾ ཀི་སྶ ཧེ་ཏུ? ཨ་པྤ་མ་ཏྟོ ཧི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི. པ་ཋ་མཾ.
༢. བྷ་ཎྜ་ན་སུ་ཏྟཾ
༡༢༥. ‘‘ཡ་སྶཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དི་སཱ་ཡཾ བྷི་ཀྑཱུ བྷ་ཎྜ་ན་ཛཱ་ཏཱ ཀ་ལ་ཧ་ཛཱ་ཏཱ ཝི་ཝཱ་དཱ་པ་ནྣཱ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ མུ་ཁ་ས་ཏྟཱི་ཧི ཝི་ཏུ་ད་ནྟཱ ཝི་ཧ་ར་ནྟི, མ་ན་སི ཀཱ་ཏུ་མྤི མེ ཨེ་སཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དི་སཱ ན ཕཱ་སུ ཧོ་ཏི, པ་གེ་ཝ ག་ནྟུཾ! ནི་ཊྛ་མེ་ཏྠ ག་ཙྪཱ་མི – ‘ཨ་དྡྷཱ ཏེ ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟོ ཏ་ཡོ དྷ་མྨེ པ་ཛ་ཧིཾ་སུ, ཏ་ཡོ དྷ་མྨེ བ་ཧུ་ལ་མ་ཀཾ་སུ [བ་ཧུ་ལཱི་མ་ཀཾ་སུ (སྱཱ. ཀཾ. པཱི.)]. ཀ་ཏ་མེ ཏ་ཡོ དྷ་མྨེ པ་ཛ་ཧིཾ་སུ? ནེ་ཀྑ་མྨ་ཝི་ཏ་ཀྐཾ, ཨ་བྱཱ་པཱ་ད་ཝི་ཏ་ཀྐཾ, ཨ་ཝི་ཧིཾ་སཱ་ཝི་ཏ་ཀྐཾ – ཨི་མེ ཏ་ཡོ དྷ་མྨེ པ་ཛ་ཧིཾ་སུ. ཀ་ཏ་མེ ཏ་ཡོ དྷ་མྨེ བ་ཧུ་ལ་མ་ཀཾ་སུ? ཀཱ་མ་ཝི་ཏ་ཀྐཾ, བྱཱ་པཱ་ད་ཝི་ཏ་ཀྐཾ, ཝི་ཧིཾ་སཱ་ཝི་ཏ་ཀྐཾ – ཨི་མེ ཏ་ཡོ དྷ་མྨེ བ་ཧུ་ལ་མ་ཀཾ་སུ’. ཡ་སྶཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དི་སཱ་ཡཾ བྷི་ཀྑཱུ བྷ་ཎྜ་ན་ཛཱ་ཏཱ ཀ་ལ་ཧ་ཛཱ་ཏཱ ཝི་ཝཱ་དཱ་པ་ནྣཱ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ མུ་ཁ་ས་ཏྟཱི་ཧི ཝི་ཏུ་ད་ནྟཱ ཝི་ཧ་ར་ནྟི, མ་ན་སི ཀཱ་ཏུ་མྤི མེ ཨེ་སཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དི་སཱ ན ཕཱ་སུ ཧོ་ཏི, པ་གེ་ཝ ག་ནྟུཾ! ནི་ཊྛ་མེ་ཏྠ ག་ཙྪཱ་མི – ‘ཨ་དྡྷཱ ཏེ ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟོ ཨི་མེ ཏ་ཡོ དྷ་མྨེ པ་ཛ་ཧིཾ་སུ, ཨི་མེ ཏ་ཡོ དྷ་མྨེ བ་ཧུ་ལ་མ་ཀཾ་སུ’’’.
‘‘ཡ་སྶཾ པ་ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དི་སཱ་ཡཾ བྷི་ཀྑཱུ ས་མ་གྒཱ ས་མྨོ་ད་མཱ་ནཱ ཨ་ཝི་ཝ་ད་མཱ་ནཱ ཁཱི་རོ་ད་ཀཱི་བྷཱུ་ཏཱ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ པི་ཡ་ཙ་ཀྑཱུ་ཧི ས་མྤ་སྶ་ནྟཱ ཝི་ཧ་ར་ནྟི, ག་ནྟུ་མྤི མེ ཨེ་སཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དི་སཱ ཕཱ་སུ ཧོ་ཏི, པ་གེ་ཝ མ་ན་སི ཀཱ་ཏུཾ! ནི་ཊྛ་མེ་ཏྠ ག་ཙྪཱ་མི – ‘ཨ་དྡྷཱ ཏེ ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟོ ཏ་ཡོ དྷ་མྨེ པ་ཛ་ཧིཾ་སུ, ཏ་ཡོ དྷ་མྨེ བ་ཧུ་ལ་མ་ཀཾ་སུ. ཀ་ཏ་མེ ཏ་ཡོ དྷ་མྨེ པ་ཛ་ཧིཾ་སུ? ཀཱ་མ་ཝི་ཏ་ཀྐཾ, བྱཱ་པཱ་ད་ཝི་ཏ་ཀྐཾ, ཝི་ཧིཾ་སཱ་ཝི་ཏ་ཀྐཾ – ཨི་མེ ཏ་ཡོ དྷ་མྨེ པ་ཛ་ཧིཾ་སུ. ཀ་ཏ་མེ ཏ་ཡོ དྷ་མྨེ བ་ཧུ་ལ་མ་ཀཾ་སུ? ནེ་ཀྑ་མྨ་ཝི་ཏ་ཀྐཾ, ཨ་བྱཱ་པཱ་ད་ཝི་ཏ་ཀྐཾ, ཨ་ཝི་ཧིཾ་སཱ་ཝི་ཏ་ཀྐཾ – ཨི་མེ ཏ་ཡོ དྷ་མྨེ བ་ཧུ་ལ་མ་ཀཾ་སུ’. ཡ་སྶཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དི་སཱ་ཡཾ བྷི་ཀྑཱུ ས་མ་གྒཱ ས་མྨོ་ད་མཱ་ནཱ ཨ་ཝི་ཝ་ད་མཱ་ནཱ ཁཱི་རོ་ད་ཀཱི་བྷཱུ་ཏཱ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ པི་ཡ་ཙ་ཀྑཱུ་ཧི ས་མྤ་སྶ་ནྟཱ ཝི་ཧ་ར་ནྟི, ག་ནྟུ་མྤི མེ ཨེ་སཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དི་སཱ ཕཱ་སུ ཧོ་ཏི, པ་གེ་ཝ མ་ན་སི ཀཱ་ཏུཾ! ནི་ཊྛ་མེ་ཏྠ ག་ཙྪཱ་མི – ‘ཨ་དྡྷཱ ཏེ ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟོ ཨི་མེ ཏ་ཡོ དྷ་མྨེ པ་ཛ་ཧིཾ་སུ, ཨི་མེ ཏ་ཡོ དྷ་མྨེ བ་ཧུ་ལ་མ་ཀཾ་སཱུ’’’ཏི. དུ་ཏི་ཡཾ.
༣. གོ་ཏ་མ་ཀ་ཙེ་ཏི་ཡ་སུ་ཏྟཾ
༡༢༦. ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཡཾ བྷ་ག་ཝཱ ཝེ་སཱ་ལི་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ཏི གོ་ཏ་མ་ཀེ ཙེ་ཏི་ཡེ. ཏ་ཏྲ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་མ་ནྟེ་སི – ‘‘བྷི་ཀྑ་ཝོ’’ཏི. ‘‘བྷ་ད་ནྟེ’’ཏི ཏེ བྷི་ཀྑཱུ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་ཙྩ་སྶོ་སུཾ. བྷ་ག་ཝཱ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ –
‘‘ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཡཱ་ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དྷ་མྨཾ དེ་སེ་མི, ནོ ཨ་ན་བྷི་ཉྙཱ་ཡ. ས་ནི་དཱ་ནཱ་ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དྷ་མྨཾ དེ་སེ་མི, ནོ ཨ་ནི་དཱ་ནཾ. ས་པྤཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཱ་ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དྷ་མྨཾ དེ་སེ་མི, ནོ ཨ་པྤཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ. ཏ་སྶ མ་ཡ྄ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཡ དྷ་མྨཾ དེ་ས་ཡ་ཏོ ནོ ཨ་ན་བྷི་ཉྙཱ་ཡ, ས་ནི་དཱ་ནཾ དྷ་མྨཾ དེ་ས་ཡ་ཏོ ནོ ཨ་ནི་དཱ་ནཾ, ས་པྤཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ དྷ་མྨཾ དེ་ས་ཡ་ཏོ ནོ ཨ་པྤཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ, ཀ་ར་ཎཱི་ཡོ ཨོ་ཝཱ་དོ, ཀ་ར་ཎཱི་ཡཱ ཨ་ནུ་སཱ་ས་ནཱི. ཨ་ལ་ཉྩ པ་ན ཝོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏུ་ཊྛི་ཡཱ, ཨ་ལཾ ཨ་ཏྟ་མ་ན་ཏཱ་ཡ, ཨ་ལཾ སོ་མ་ན་སྶཱ་ཡ – ‘ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ བྷ་ག་ཝཱ, སྭཱ་ཀྑཱ་ཏོ དྷ་མྨོ, སུ་པྤ་ཊི་པ་ནྣོ ས་ངྒྷོ’’’ཏི.
ཨི་ད་མ་ཝོ་ཙ བྷ་ག་ཝཱ. ཨ་ཏྟ་མ་ནཱ ཏེ བྷི་ཀྑཱུ བྷ་ག་ཝ་ཏོ བྷཱ་སི་ཏཾ ཨ་བྷི་ན་ནྡུ་ནྟི. ཨི་མ་སྨི་ཉྩ པ་ན ཝེ་ཡྻཱ་ཀ་ར་ཎ་སྨིཾ བྷ་ཉྙ་མཱ་ནེ ས་ཧ་སྶཱི ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏུ ཨ་ཀ་མྤི་ཏྠཱ་ཏི. ཏ་ཏི་ཡཾ.
༤. བྷ་ར་ཎྜུ་ཀཱ་ལཱ་མ་སུ་ཏྟཾ
༡༢༧. ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཡཾ བྷ་ག་ཝཱ ཀོ་ས་ལེ་སུ ཙཱ་རི་ཀཾ ཙ་ར་མཱ་ནོ ཡེ་ན ཀ་པི་ལ་ཝ་ཏྠུ ཏ་ད་ཝ་ས་རི. ཨ་སྶོ་སི ཁོ མ་ཧཱ་ནཱ་མོ ས་ཀྐོ – ‘‘བྷ་ག་ཝཱ ཀི་ར ཀ་པི་ལ་ཝ་ཏྠུཾ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟོ’’ཏི. ཨ་ཐ ཁོ མ་ཧཱ་ནཱ་མོ ས་ཀྐོ ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨ་བྷི་ཝཱ་དེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ཨ་ཊྛཱ་སི. ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ཋི་ཏཾ ཁོ མ་ཧཱ་ནཱ་མཾ ས་ཀྐཾ བྷ་ག་ཝཱ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ –
‘‘ག་ཙྪ, མ་ཧཱ་ནཱ་མ, ཀ་པི་ལ་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ, ཏ་ཐཱ་རཱུ་པཾ ཨཱ་ཝ་ས་ཐཾ ཛཱ་ན ཡ་ཏྠ་ཛྫ མ་ཡཾ ཨེ་ཀ་ར་ཏྟིཾ ཝི་ཧ་རེ་ཡྻཱ་མཱ’’ཏི. ‘‘ཨེ་ཝཾ, བྷ་ནྟེ’’ཏི ཁོ མ་ཧཱ་ནཱ་མོ ས་ཀྐོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་ཊི་སྶུ་ཏྭཱ ཀ་པི་ལ་ཝ་ཏྠུཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཀེ་ཝ་ལ་ཀ་པྤཾ ཀ་པི་ལ་ཝ་ཏྠུཾ ཨ་ནྭཱ་ཧི་ཎྜ་ནྟོ [ཨཱ་ཧི་ཎྜ་ནྟོ (སྱཱ. ཀཾ.)] ནཱ་དྡ་ས ཀ་པི་ལ་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ཏ་ཐཱ་རཱུ་པཾ ཨཱ་ཝ་ས་ཐཾ ཡ་ཏྠ་ཛྫ བྷ་ག་ཝཱ ཨེ་ཀ་ར་ཏྟིཾ ཝི་ཧ་རེ་ཡྻ.
ཨ་ཐ ཁོ མ་ཧཱ་ནཱ་མོ ས་ཀྐོ ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘‘ན་ཏྠི, བྷ་ནྟེ, ཀ་པི་ལ་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ཏ་ཐཱ་རཱུ་པོ ཨཱ་ཝ་ས་ཐོ ཡ་ཏྠ་ཛྫ བྷ་ག་ཝཱ ཨེ་ཀ་ར་ཏྟིཾ ཝི་ཧ་རེ་ཡྻ. ཨ་ཡཾ, བྷ་ནྟེ, བྷ་ར་ཎྜུ ཀཱ་ལཱ་མོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པུ་རཱ་ཎ་ས་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི. ཏ་སྶ་ཛྫ བྷ་ག་ཝཱ ཨ་སྶ་མེ ཨེ་ཀ་ར་ཏྟིཾ ཝི་ཧ་ར་ཏཱུ’’ཏི. ‘‘ག་ཙྪ, མ་ཧཱ་ནཱ་མ, ས་ནྠ་རཾ པ་ཉྙ་པེ་ཧཱི’’ཏི. ‘‘ཨེ་ཝཾ, བྷ་ནྟེ’’ཏི ཁོ མ་ཧཱ་ནཱ་མོ ས་ཀྐོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་ཊི་སྶུ་ཏྭཱ ཡེ་ན བྷ་ར་ཎྜུ་སྶ ཀཱ་ལཱ་མ་སྶ ཨ་སྶ་མོ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ས་ནྠ་རཾ པ་ཉྙཱ་པེ་ཏྭཱ ཨུ་ད་ཀཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ པཱ་དཱ་ནཾ དྷོ་ཝ་ནཱ་ཡ ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘‘ས་ནྠ་ཏོ, བྷ་ནྟེ, ས་ནྠཱ་རོ, ཨུ་ད་ཀཾ ཋ་པི་ཏཾ པཱ་དཱ་ནཾ དྷོ་ཝ་ནཱ་ཡ. ཡ་སྶ་དཱ་ནི, བྷ་ནྟེ, བྷ་ག་ཝཱ ཀཱ་ལཾ མ་ཉྙ་ཏཱི’’ཏི.
ཨ་ཐ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ ཡེ་ན བྷ་ར་ཎྜུ་སྶ ཀཱ་ལཱ་མ་སྶ ཨ་སྶ་མོ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ པ་ཉྙ་ཏྟེ ཨཱ་ས་ནེ ནི་སཱི་དི. ནི་ས་ཛྫ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ པཱ་དེ པ་ཀྑཱ་ལེ་སི. ཨ་ཐ ཁོ མ་ཧཱ་ནཱ་མ་སྶ ས་ཀྐ་སྶ ཨེ་ཏ་ད་ཧོ་སི – ‘‘ཨ་ཀཱ་ལོ ཁོ ཨ་ཛྫ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ པ་ཡི་རུ་པཱ་སི་ཏུཾ. ཀི་ལ་ནྟོ བྷ་ག་ཝཱ. སྭེ དཱ་ནཱ་ཧཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ པ་ཡི་རུ་པཱ་སི་སྶཱ་མཱི’’ཏི བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨ་བྷི་ཝཱ་དེ་ཏྭཱ པ་ད་ཀྑི་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཀྐཱ་མི.
ཨ་ཐ ཁོ མ་ཧཱ་ནཱ་མོ ས་ཀྐོ ཏ་སྶཱ ར་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ཙྩ་ཡེ་ན ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སཱི་དི. ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སི་ནྣཾ ཁོ མ་ཧཱ་ནཱ་མཾ ས་ཀྐཾ བྷ་ག་ཝཱ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘‘ཏ་ཡོ ཁོ་མེ, མ་ཧཱ་ནཱ་མ, ས་ཏྠཱ་རོ ས་ནྟོ སཾ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཱ ལོ་ཀ་སྨིཾ. ཀ་ཏ་མེ ཏ་ཡོ? ཨི་དྷ, མ་ཧཱ་ནཱ་མ, ཨེ་ཀ་ཙྩོ ས་ཏྠཱ ཀཱ་མཱ་ནཾ པ་རི་ཉྙཾ པ་ཉྙཱ་པེ་ཏི; ན རཱུ་པཱ་ནཾ པ་རི་ཉྙཾ པ་ཉྙཱ་པེ་ཏི, ན ཝེ་ད་ནཱ་ནཾ པ་རི་ཉྙཾ པ་ཉྙཱ་པེ་ཏི. ཨི་དྷ པ་ན, མ་ཧཱ་ནཱ་མ, ཨེ་ཀ་ཙྩོ ས་ཏྠཱ ཀཱ་མཱ་ནཾ པ་རི་ཉྙཾ པ་ཉྙཱ་པེ་ཏི, རཱུ་པཱ་ནཾ པ་རི་ཉྙཾ པ་ཉྙཱ་པེ་ཏི; ན ཝེ་ད་ནཱ་ནཾ པ་རི་ཉྙཾ པ་ཉྙཱ་པེ་ཏི. ཨི་དྷ པ་ན, མ་ཧཱ་ནཱ་མ, ཨེ་ཀ་ཙྩོ ས་ཏྠཱ ཀཱ་མཱ་ནཾ པ་རི་ཉྙཾ པ་ཉྙཱ་པེ་ཏི, རཱུ་པཱ་ནཾ པ་རི་ཉྙཾ པ་ཉྙཱ་པེ་ཏི, ཝེ་ད་ནཱ་ནཾ པ་རི་ཉྙཾ པ་ཉྙཱ་པེ་ཏི. ཨི་མེ ཁོ, མ་ཧཱ་ནཱ་མ, ཏ་ཡོ ས་ཏྠཱ་རོ ས་ནྟོ སཾ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཱ ལོ་ཀ་སྨིཾ. ‘ཨི་མེ་སཾ, མ་ཧཱ་ནཱ་མ, ཏི་ཎྞཾ ས་ཏྠཱ་རཱ་ནཾ ཨེ་ཀཱ ནི་ཊྛཱ ཨུ་དཱ་ཧུ པུ་ཐུ ནི་ཊྛཱ’’’ཏི?
ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ བྷ་ར་ཎྜུ ཀཱ་ལཱ་མོ མ་ཧཱ་ནཱ་མཾ ས་ཀྐཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘‘ཨེ་ཀཱ་ཏི, མ་ཧཱ་ནཱ་མ, ཝ་དེ་ཧཱི’’ཏི. ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ བྷ་ག་ཝཱ མ་ཧཱ་ནཱ་མཾ ས་ཀྐཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘‘ནཱ་ནཱ་ཏི, མ་ཧཱ་ནཱ་མ, ཝ་དེ་ཧཱི’’ཏི. དུ་ཏི་ཡ་མྤི ཁོ བྷ་ར་ཎྜུ ཀཱ་ལཱ་མོ མ་ཧཱ་ནཱ་མཾ ས་ཀྐཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘‘ཨེ་ཀཱ་ཏི, མ་ཧཱ་ནཱ་མ, ཝ་དེ་ཧཱི’’ཏི. དུ་ཏི་ཡ་མྤི ཁོ བྷ་ག་ཝཱ མ་ཧཱ་ནཱ་མཾ ས་ཀྐཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘‘ནཱ་ནཱ་ཏི, མ་ཧཱ་ནཱ་མ, ཝ་དེ་ཧཱི’’ཏི. ཏ་ཏི་ཡ་མྤི ཁོ བྷ་ར་ཎྜུ ཀཱ་ལཱ་མོ མ་ཧཱ་ནཱ་མཾ ས་ཀྐཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘‘ཨེ་ཀཱ་ཏི, མ་ཧཱ་ནཱ་མ, ཝ་དེ་ཧཱི’’ཏི. ཏ་ཏི་ཡ་མྤི ཁོ བྷ་ག་ཝཱ མ་ཧཱ་ནཱ་མཾ ས་ཀྐཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘‘ནཱ་ནཱ་ཏི, མ་ཧཱ་ནཱ་མ, ཝ་དེ་ཧཱི’’ཏི.
ཨ་ཐ ཁོ བྷ་ར་ཎྜུ ཀཱ་ལཱ་མ་སྶ ཨེ་ཏ་ད་ཧོ་སི – ‘‘མ་ཧེ་ས་ཀྑ་སྶ ཝ་ཏ་མྷི མ་ཧཱ་ནཱ་མ་སྶ ས་ཀྐ་སྶ ས་མྨུ་ཁཱ ས་མ་ཎེ་ན གོ་ཏ་མེ་ན ཡཱ་ཝ་ཏ་ཏི་ཡཾ ཨ་པ་སཱ་དི་ཏོ. ཡཾ་ནཱུ་ནཱ་ཧཾ ཀ་པི་ལ་ཝ་ཏྠུ་མྷཱ པ་ཀྐ་མེ་ཡྻ’’ནྟི. ཨ་ཐ ཁོ བྷ་ར་ཎྜུ ཀཱ་ལཱ་མོ ཀ་པི་ལ་ཝ་ཏྠུ་མྷཱ པ་ཀྐཱ་མི. ཡཾ ཀ་པི་ལ་ཝ་ཏྠུ་མྷཱ པ་ཀྐཱ་མི ཏ་ཐཱ པ་ཀྐ་ནྟོ་ཝ ཨ་ཧོ་སི ན པུ་ན པ་ཙྩཱ་ག་ཙྪཱི་ཏི. ཙ་ཏུ་ཏྠཾ.
༥. ཧ་ཏྠ་ཀ་སུ་ཏྟཾ
༡༢༨. ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཡཾ བྷ་ག་ཝཱ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ཏི ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཨ་ནཱ་ཐ་པི་ཎྜི་ཀ་སྶ ཨཱ་རཱ་མེ. ཨ་ཐ ཁོ ཧ་ཏྠ་ཀོ དེ་ཝ་པུ་ཏྟོ ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟཱ་ཡ ར་ཏྟི་ཡཱ ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟ་ཝ་ཎྞོ ཀེ་ཝ་ལ་ཀ་པྤཾ ཛེ་ཏ་ཝ་ནཾ ཨོ་བྷཱ་སེ་ཏྭཱ ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ – ‘‘བྷ་ག་ཝ་ཏོ པུ་ར་ཏོ ཋ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨོ་སཱི་ད་ཏི་མེ་ཝ སཾ་སཱི་ད་ཏི་མེ་ཝ [ཨོ་སཱི་ད་ཏི ཙེ་ཝ སཾ་སཱི་ད་ཏི ཙ (སཱི. པཱི.), ཨོ་སཱི་ད་ཏི སཾ་སཱི་ད་ཏི (སྱཱ. ཀཾ.)], ན ས་ཀྐོ་ཏི ས་ཎྛཱ་ཏུཾ. སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི ནཱ་མ ས་པྤི ཝཱ ཏེ་ལཾ ཝཱ ཝཱ་ལུ་ཀཱ་ཡ ཨཱ་སི་ཏྟཾ ཨོ་སཱི་ད་ཏི་མེ་ཝ སཾ་སཱི་ད་ཏི་མེ་ཝ, ན ས་ཎྛཱ་ཏི; ཨེ་ཝ་མེ་ཝཾ ཧ་ཏྠ་ཀོ དེ་ཝ་པུ་ཏྟོ – ‘‘བྷ་ག་ཝ་ཏོ པུ་ར་ཏོ ཋ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨོ་སཱི་ད་ཏི་མེ་ཝ སཾ་སཱི་ད་ཏི་མེ་ཝ, ན ས་ཀྐོ་ཏི ས་ཎྛཱ་ཏུཾ.
ཨ་ཐ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ ཧ་ཏྠ་ཀཾ དེ་ཝ་པུ་ཏྟཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘‘ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀཾ, ཧ་ཏྠ་ཀ, ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ཨ་བྷི་ནི་མྨི་ནཱ་ཧཱི’’ཏི. ‘‘ཨེ་ཝཾ, བྷ་ནྟེ’’ཏི, ཁོ ཧ་ཏྠ་ཀོ དེ་ཝ་པུ་ཏྟོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་ཊི་སྶུ་ཏྭཱ ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀཾ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ཨ་བྷི་ནི་མྨི་ནི་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨ་བྷི་ཝཱ་དེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ཨ་ཊྛཱ་སི. ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ཋི་ཏཾ ཁོ ཧ་ཏྠ་ཀཾ དེ་ཝ་པུ་ཏྟཾ བྷ་ག་ཝཱ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ –
‘‘ཡེ ཏེ, ཧ་ཏྠ་ཀ, དྷ་མྨཱ པུ་བྦེ མ་ནུ་སྶ་བྷཱུ་ཏ་སྶ པ་ཝ་ཏྟི་ནོ ཨ་ཧེ་སུཾ, ཨ་པི ནུ ཏེ ཏེ དྷ་མྨཱ ཨེ་ཏ་ར་ཧི པ་ཝ་ཏྟི་ནོ’’ཏི? ‘‘ཡེ ཙ མེ, བྷ་ནྟེ, དྷ་མྨཱ པུ་བྦེ མ་ནུ་སྶ་བྷཱུ་ཏ་སྶ པ་ཝ་ཏྟི་ནོ ཨ་ཧེ་སུཾ, ཏེ ཙ མེ དྷ་མྨཱ ཨེ་ཏ་ར་ཧི པ་ཝ་ཏྟི་ནོ; ཡེ ཙ མེ, བྷ་ནྟེ, དྷ་མྨཱ པུ་བྦེ མ་ནུ་སྶ་བྷཱུ་ཏ་སྶ ན་པྤ་ཝ་ཏྟི་ནོ ཨ་ཧེ་སུཾ, ཏེ ཙ མེ དྷ་མྨཱ ཨེ་ཏ་ར་ཧི པ་ཝ་ཏྟི་ནོ. སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི, བྷ་ནྟེ, བྷ་ག་ཝཱ ཨེ་ཏ་ར་ཧི ཨཱ་ཀི་ཎྞོ ཝི་ཧ་ར་ཏི བྷི་ཀྑཱུ་ཧི བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ཧི ཨུ་པཱ་ས་ཀེ་ཧི ཨུ་པཱ་སི་ཀཱ་ཧི རཱ་ཛཱུ་ཧི རཱ་ཛ་མ་ཧཱ་མ་ཏྟེ་ཧི ཏི་ཏྠི་ཡེ་ཧི ཏི་ཏྠི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀེ་ཧི; ཨེ་ཝ་མེ་ཝཾ ཁོ ཨ་ཧཾ, བྷ་ནྟེ, ཨཱ་ཀི་ཎྞོ ཝི་ཧ་རཱ་མི དེ་ཝ་པུ་ཏྟེ་ཧི. དཱུ་ར་ཏོ་པི, བྷ་ནྟེ, དེ་ཝ་པུ་ཏྟཱ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟི ཧ་ཏྠ་ཀ་སྶ དེ་ཝ་པུ་ཏྟ་སྶ ས་ནྟི་ཀེ ‘དྷ་མྨཾ སོ་སྶཱ་མཱ’ཏི. ཏི་ཎྞཱ་ཧཾ, བྷ་ནྟེ, དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ཏི་ཏྟོ ཨ་པྤ་ཊི་ཝཱ་ནོ ཀཱ་ལ་ངྐ་ཏོ. ཀ་ཏ་མེ་སཾ ཏི་ཎྞཾ? བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ཧཾ, བྷ་ནྟེ, ད་སྶ་ན་སྶ ཨ་ཏི་ཏྟོ ཨ་པྤ་ཊི་ཝཱ་ནོ ཀཱ་ལ་ངྐ་ཏོ; ས་དྡྷ་མྨ་ས་ཝ་ན་སྶཱ་ཧཾ, བྷ་ནྟེ, ཨ་ཏི་ཏྟོ ཨ་པྤ་ཊི་ཝཱ་ནོ ཀཱ་ལ་ངྐ་ཏོ; ས་ངྒྷ་སྶཱ་ཧཾ, བྷ་ནྟེ, ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་སྶ ཨ་ཏི་ཏྟོ ཨ་པྤ་ཊི་ཝཱ་ནོ ཀཱ་ལ་ངྐ་ཏོ. ཨི་མེ་སཾ ཁོ ཨ་ཧཾ, བྷ་ནྟེ, ཏི་ཎྞཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ཏི་ཏྟོ ཨ་པྤ་ཊི་ཝཱ་ནོ ཀཱ་ལ་ངྐ་ཏོ’’ཏི.
‘‘ནཱ་ཧཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ད་སྶ་ན་སྶ, ཏི་ཏྟི་མ་ཛ྄ཛྷ་གཱ [ཏི་ཏྟི ཏི་ཏྟི་ས་མྦྷ་ཝཾ (ཀ.)] ཀུ་དཱ་ཙ་ནཾ;
ས་ངྒྷ་སྶ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་སྶ, ས་དྡྷ་མྨ་ས་ཝ་ན་སྶ ཙ.
‘‘ཨ་དྷི་སཱི་ལཾ སི་ཀྑ་མཱ་ནོ, ས་དྡྷ་མྨ་ས་ཝ་ནེ ར་ཏོ;
ཏི་ཎྞཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ཏི་ཏྟོ, ཧ་ཏྠ་ཀོ ཨ་ཝི་ཧཾ ག་ཏོ’’ཏི. པ་ཉྩ་མཾ;
༦. ཀ་ཊུ་ཝི་ཡ་སུ་ཏྟཾ
༡༢༩. ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཡཾ བྷ་ག་ཝཱ བཱ་རཱ་ཎ་སི་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ཏི ཨི་སི་པ་ཏ་ནེ མི་ག་དཱ་ཡེ. ཨ་ཐ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ པུ་བྦ་ཎྷ་ས་མ་ཡཾ ནི་ཝཱ་སེ་ཏྭཱ པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་ར་མཱ་དཱ་ཡ བཱ་རཱ་ཎ་སིཾ པི་ཎྜཱ་ཡ པཱ་ཝི་སི. ཨ་དྡ་སཱ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ གོ་ཡོ་ག་པི་ལ་ཀྑ་སྨིཾ [གོ་ཡོ་ག་མི་ལ་ཀྑ་སྨིཾ (སྱཱ. ཀཾ. ཀ.)] པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་ར་མཱ་ནོ [ཙ་ར་མཱ་ནཾ (ཀ.)] ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ བྷི་ཀྑུཾ རི་ཏྟ་སྶཱ་དཾ བཱ་ཧི་ར་སྶཱ་དཾ མུ་ཊྛ་སྶ་ཏིཾ ཨ་ས་མྤ་ཛཱ་ནཾ ཨ་ས་མཱ་ཧི་ཏཾ ཝི་བྦྷ་ནྟ་ཙི་ཏྟཾ པཱ་ཀ་ཏི་ནྡྲི་ཡཾ. དི་སྭཱ ཏཾ བྷི་ཀྑུཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ –
‘‘མཱ ཁོ ཏྭཾ, བྷི་ཀྑུ, ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཀ་ཊུ་ཝི་ཡ་མ་ཀཱ་སི. ཏཾ ཝ་ཏ བྷི་ཀྑུ ཀ་ཊུ་ཝི་ཡ་ཀ་ཏཾ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཨཱ་མ་ག་ནྡྷེ་ན [ཨཱ་མ་ག་ནྡྷེ (སཱི. སྱཱ. ཀཾ. པཱི.)] ཨ་ཝ་སྶུ་ཏཾ མ་ཀྑི་ཀཱ ནཱ་ནུ་པ་ཏི་སྶ་ནྟི ནཱ་ནྭཱ་སྶ་ཝི་སྶ་ནྟཱི་ཏི [ནཱ་ནུ་བ་ནྡྷི་སྶ་ནྟི (ཀ.)], ནེ་ཏཾ ཋཱ་ནཾ ཝི་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་ཐ ཁོ སོ བྷི་ཀྑུ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཨི་མི་ནཱ ཨོ་ཝཱ་དེ་ན ཨོ་ཝ་དི་ཏོ སཾ་ཝེ་ག་མཱ་པཱ་དི. ཨ་ཐ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ བཱ་རཱ་ཎ་སི་ཡཾ པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་རི་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ་བྷ་ཏྟཾ པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་པ་ཊི་ཀྐ་ནྟོ བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་མ་ནྟེ་སི –
‘‘ཨི་དྷཱ་ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པུ་བྦ་ཎྷ་ས་མ་ཡཾ ནི་ཝཱ་སེ་ཏྭཱ པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་ར་མཱ་དཱ་ཡ བཱ་རཱ་ཎ་སིཾ པི་ཎྜཱ་ཡ པཱ་ཝི་སིཾ. ཨ་དྡ་སཾ ཁོ ཨ་ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, གོ་ཡོ་ག་པི་ལ་ཀྑ་སྨིཾ པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་ར་མཱ་ནོ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ བྷི་ཀྑུཾ རི་ཏྟ་སྶཱ་དཾ བཱ་ཧི་ར་སྶཱ་དཾ མུ་ཊྛ་སྶ་ཏིཾ ཨ་ས་མྤ་ཛཱ་ནཾ ཨ་ས་མཱ་ཧི་ཏཾ ཝི་བྦྷ་ནྟ་ཙི་ཏྟཾ པཱ་ཀ་ཏི་ནྡྲི་ཡཾ. དི་སྭཱ ཏཾ བྷི་ཀྑུཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙཾ –
‘‘‘མཱ ཁོ ཏྭཾ, བྷི་ཀྑུ, ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཀ་ཊུ་ཝི་ཡ་མ་ཀཱ་སི. ཏཾ ཝ་ཏ བྷི་ཀྑུ ཀ་ཊུ་ཝི་ཡ་ཀ་ཏཾ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཨཱ་མ་ག་ནྡྷེ་ན ཨ་ཝ་སྶུ་ཏཾ མ་ཀྑི་ཀཱ ནཱ་ནུ་པ་ཏི་སྶ་ནྟི ནཱ་ནྭཱ་སྶ་ཝི་སྶ་ནྟཱི་ཏི, ནེ་ཏཾ ཋཱ་ནཾ ཝི་ཛྫ་ཏཱི’ཏི. ཨ་ཐ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, སོ བྷི་ཀྑུ མ་ཡཱ ཨི་མི་ནཱ ཨོ་ཝཱ་དེ་ན ཨོ་ཝ་དི་ཏོ སཾ་ཝེ་ག་མཱ་པཱ་དཱི’’ཏི. ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ བྷི་ཀྑུ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘‘ཀིཾ ནུ ཁོ, བྷ་ནྟེ, ཀ་ཊུ་ཝི་ཡཾ? ཀོ ཨཱ་མ་ག་ནྡྷོ? ཀཱ མ་ཀྑི་ཀཱ’’ཏི?
‘‘ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ ཁོ, བྷི་ཀྑུ, ཀ་ཊུ་ཝི་ཡཾ; བྱཱ་པཱ་དོ ཨཱ་མ་ག་ནྡྷོ; པཱ་པ་ཀཱ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ ཝི་ཏ་ཀྐཱ མ་ཀྑི་ཀཱ. ཏཾ ཝ་ཏ, བྷི་ཀྑུ, ཀ་ཊུ་ཝི་ཡ་ཀ་ཏཾ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཨཱ་མ་ག་ནྡྷེ་ན ཨ་ཝ་སྶུ་ཏཾ མ་ཀྑི་ཀཱ ནཱ་ནུ་པ་ཏི་སྶ་ནྟི ནཱ་ནྭཱ་སྶ་ཝི་སྶ་ནྟཱི་ཏི, ནེ་ཏཾ ཋཱ་ནཾ ཝི་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི.
‘‘ཨ་གུ་ཏྟཾ ཙ་ཀྑུ་སོ་ཏ་སྨིཾ, ཨི་ནྡྲི་ཡེ་སུ ཨ་སཾ་ཝུ་ཏཾ;
མ་ཀྑི་ཀཱ་ནུ་པ་ཏི་སྶ་ནྟི, ས་ངྐ་པྤཱ རཱ་ག་ནི་སྶི་ཏཱ.
‘‘ཀ་ཊུ་ཝི་ཡ་ཀ་ཏོ བྷི་ཀྑུ, ཨཱ་མ་ག་ནྡྷེ ཨ་ཝ་སྶུ་ཏོ;
ཨཱ་ར་ཀཱ ཧོ་ཏི ནི་བྦཱ་ནཱ, ཝི་གྷཱ་ཏ་སྶེ་ཝ བྷཱ་ག་ཝཱ.
‘‘གཱ་མེ ཝཱ ཡ་དི ཝཱ་ར་ཉྙེ, ཨ་ལ་དྡྷཱ ས་མ་ཐ་མ་ཏྟ་ནོ [ས་མ་མ་ཏྟ་ནོ (སཱི. སྱཱ. ཀཾ.), ས་མྨ་མ་ཏྟ་ནོ (པཱི.)];
པ་རེ་ཏི [ཙ་རེ་ཏི (སྱཱ. ཀ.)] བཱ་ལོ དུ་མྨེ་དྷོ, མ་ཀྑི་ཀཱ་ཧི པུ་ར་ཀྑ་ཏོ.
‘‘ཡེ ཙ སཱི་ལེ་ན ས་མྤ་ནྣཱ, པ་ཉྙཱ་ཡཱུ་པ་ས་མེ་ར་ཏཱ;
ཨུ་པ་ས་ནྟཱ སུ་ཁཾ སེ་ནྟི, ནཱ་ས་ཡི་ཏྭཱ་ན མ་ཀྑི་ཀཱ’’ཏི. ཚ་ཊྛཾ;
༧. པ་ཋ་མ་ཨ་ནུ་རུ་དྡྷ་སུ་ཏྟཾ
༡༣༠. ཨ་ཐ ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཨ་ནུ་རུ་དྡྷོ ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨ་བྷི་ཝཱ་དེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སཱི་དི. ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སི་ནྣོ ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཨ་ནུ་རུ་དྡྷོ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘‘ཨི་དྷཱ་ཧཾ, བྷ་ནྟེ, དི་བྦེ་ན ཙ་ཀྑུ་ནཱ ཝི་སུ་དྡྷེ་ན ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟ་མཱ་ནུ་ས་ཀེ་ན ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན པ་སྶཱ་མི མཱ་ཏུ་གཱ་མཾ ཀཱ་ཡ་སྶ བྷེ་དཱ པ་རཾ མ་ར་ཎཱ ཨ་པཱ་ཡཾ དུ་གྒ་ཏིཾ ཝི་ནི་པཱ་ཏཾ ནི་ར་ཡཾ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་མཱ་ནཾ. ཀ་ཏི་ཧི ནུ ཁོ, བྷ་ནྟེ, དྷ་མྨེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ མཱ་ཏུ་གཱ་མོ ཀཱ་ཡ་སྶ བྷེ་དཱ པ་རཾ མ་ར་ཎཱ ཨ་པཱ་ཡཾ དུ་གྒ་ཏིཾ ཝི་ནི་པཱ་ཏཾ ནི་ར་ཡཾ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི?
‘‘ཏཱི་ཧི ཁོ, ཨ་ནུ་རུ་དྡྷ, དྷ་མྨེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ མཱ་ཏུ་གཱ་མོ ཀཱ་ཡ་སྶ བྷེ་དཱ པ་རཾ མ་ར་ཎཱ ཨ་པཱ་ཡཾ དུ་གྒ་ཏིཾ ཝི་ནི་པཱ་ཏཾ ནི་ར་ཡཾ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ཏི. ཀ་ཏ་མེ་ཧི ཏཱི་ཧི? ཨི་དྷ, ཨ་ནུ་རུ་དྡྷ, མཱ་ཏུ་གཱ་མོ པུ་བྦ་ཎྷ་ས་མ་ཡཾ མ་ཙྪེ་ར་མ་ལ་པ་རི་ཡུ་ཊྛི་ཏེ་ན ཙེ་ཏ་སཱ ཨ་གཱ་རཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཝ་ས་ཏི, མ་ཛ྄ཛྷ་ནྷི་ཀ་ས་མ་ཡཾ ཨི་སྶཱ་པ་རི་ཡུ་ཊྛི་ཏེ་ན ཙེ་ཏ་སཱ ཨ་གཱ་རཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཝ་ས་ཏི, སཱ་ཡ་ནྷ་ས་མ་ཡཾ ཀཱ་མ་རཱ་ག་པ་རི་ཡུ་ཊྛི་ཏེ་ན ཙེ་ཏ་སཱ ཨ་གཱ་རཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཝ་ས་ཏི. ཨི་མེ་ཧི ཁོ, ཨ་ནུ་རུ་དྡྷ, ཏཱི་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ མཱ་ཏུ་གཱ་མོ ཀཱ་ཡ་སྶ བྷེ་དཱ པ་རཾ མ་ར་ཎཱ ཨ་པཱ་ཡཾ དུ་གྒ་ཏིཾ ཝི་ནི་པཱ་ཏཾ ནི་ར་ཡཾ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི. ས་ཏྟ་མཾ.
༨. དུ་ཏི་ཡ་ཨ་ནུ་རུ་དྡྷ་སུ་ཏྟཾ
༡༣༡. ཨ་ཐ ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཨ་ནུ་རུ་དྡྷོ ཡེ་ནཱ་ཡ་སྨཱ སཱ་རི་པུ་ཏྟོ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏཱ སཱ་རི་པུ་ཏྟེ་ན ས་དྡྷིཾ ས་མྨོ་དི. ས་མྨོ་ད་ནཱི་ཡཾ ཀ་ཐཾ སཱ་ར་ཎཱི་ཡཾ ཝཱི་ཏི་སཱ་རེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སཱི་དི. ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སི་ནྣོ ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཨ་ནུ་རུ་དྡྷོ ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟཾ སཱ་རི་པུ་ཏྟཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘‘ཨི་དྷཱ་ཧཾ, ཨཱ་ཝུ་སོ སཱ་རི་པུ་ཏྟ, དི་བྦེ་ན ཙ་ཀྑུ་ནཱ ཝི་སུ་དྡྷེ་ན ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟ་མཱ་ནུ་ས་ཀེ་ན ས་ཧ་སྶཾ ལོ་ཀཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་མི. ཨཱ་ར་དྡྷཾ ཁོ པ་ན མེ ཝཱི་རི་ཡཾ ཨ་ས་ལླཱི་ནཾ, ཨུ་པ་ཊྛི་ཏཱ ས་ཏི ཨ་ས་མྨུ་ཊྛཱ [ཨ་པ་མྨུ་ཊྛཱ (སཱི.), ཨ་པ་མུ་ཊྛཱ (སྱཱ. ཀཾ.)], པ་སྶ་དྡྷོ ཀཱ་ཡོ ཨ་སཱ་ར་དྡྷོ, ས་མཱ་ཧི་ཏཾ ཙི་ཏྟཾ ཨེ་ཀ་གྒཾ. ཨ་ཐ ཙ པ་ན མེ ནཱ་ནུ་པཱ་དཱ་ཡ [ན ཨ་ནུ་པཱ་དཱ་ཡ (སཱི. སྱཱ. ཀཾ. པཱི.)] ཨཱ་ས་ཝེ་ཧི ཙི་ཏྟཾ ཝི་མུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི.
‘‘ཡཾ ཁོ ཏེ, ཨཱ་ཝུ་སོ ཨ་ནུ་རུ་དྡྷ, ཨེ་ཝཾ ཧོ་ཏི – ‘ཨ་ཧཾ དི་བྦེ་ན ཙ་ཀྑུ་ནཱ ཝི་སུ་དྡྷེ་ན ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟ་མཱ་ནུ་ས་ཀེ་ན ས་ཧ་སྶཾ ལོ་ཀཾ ཝོ་ལོ་ཀེ་མཱི’ཏི, ཨི་དཾ ཏེ མཱ་ན་སྨིཾ. ཡ་མྤི ཏེ, ཨཱ་ཝུ་སོ ཨ་ནུ་རུ་དྡྷ, ཨེ་ཝཾ ཧོ་ཏི – ‘ཨཱ་ར་དྡྷཾ ཁོ པ་ན མེ ཝཱི་རི་ཡཾ ཨ་ས་ལླཱི་ནཾ, ཨུ་པ་ཊྛི་ཏཱ ས་ཏི ཨ་ས་མྨུ་ཊྛཱ, པ་སྶ་དྡྷོ ཀཱ་ཡོ ཨ་སཱ་ར་དྡྷོ, ས་མཱ་ཧི་ཏཾ ཙི་ཏྟཾ ཨེ་ཀ་གྒ’ནྟི, ཨི་དཾ ཏེ ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་སྨིཾ. ཡ་མྤི ཏེ, ཨཱ་ཝུ་སོ ཨ་ནུ་རུ་དྡྷ, ཨེ་ཝཾ ཧོ་ཏི – ‘ཨ་ཐ ཙ པ་ན མེ ནཱ་ནུ་པཱ་དཱ་ཡ ཨཱ་ས་ཝེ་ཧི ཙི་ཏྟཾ ཝི་མུ་ཙྩ་ཏཱི’ཏི, ཨི་དཾ ཏེ ཀུ་ཀྐུ་ཙྩ་སྨིཾ. སཱ་དྷུ ཝ་ཏཱ་ཡ་སྨཱ ཨ་ནུ་རུ་དྡྷོ ཨི་མེ ཏ་ཡོ དྷ་མྨེ པ་ཧཱ་ཡ, ཨི་མེ ཏ་ཡོ དྷ་མྨེ ཨ་མ་ན་སི་ཀ་རི་ཏྭཱ ཨ་མ་ཏཱ་ཡ དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པ་སཾ་ཧ་ར་ཏཱུ’’ཏི.
ཨ་ཐ ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཨ་ནུ་རུ་དྡྷོ ཨ་པ་རེ་ན ས་མ་ཡེ་ན ཨི་མེ ཏ་ཡོ དྷ་མྨེ པ་ཧཱ་ཡ, ཨི་མེ ཏ་ཡོ དྷ་མྨེ ཨ་མ་ན་སི་ཀ་རི་ཏྭཱ ཨ་མ་ཏཱ་ཡ དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པ་སཾ་ཧ་རི [ཨུ་པ་སཾ་ཧཱ་སི (སྱཱ. ཀཾ. པཱི.), ཨུ་པ་སཾ་ཧ་ར་ཏི (ཀ.)]. ཨ་ཐ ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཨ་ནུ་རུ་དྡྷོ ཨེ་ཀོ ཝཱུ་པ་ཀ་ཊྛོ ཨ་པྤ་མ་ཏྟོ ཨཱ་ཏཱ་པཱི པ་ཧི་ཏ་ཏྟོ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ན་ཙི་ར་སྶེ་ཝ – ཡ་སྶ་ཏྠཱ་ཡ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟཱ ས་མྨ་དེ་ཝ ཨ་གཱ་ར་སྨཱ ཨ་ན་གཱ་རི་ཡཾ པ་བྦ་ཛ་ནྟི, ཏ་ད་ནུ་ཏྟ་རཾ – བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ དི་ཊྛེ་ཝ དྷ་མྨེ ས་ཡཾ ཨ་བྷི་ཉྙཱ ས་ཙྪི་ཀ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ ཝི་ཧཱ་སི. ‘‘ཁཱི་ཎཱ ཛཱ་ཏི, ཝུ་སི་ཏཾ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ, ཀ་ཏཾ ཀ་ར་ཎཱི་ཡཾ, ནཱ་པ་རཾ ཨི་ཏྠ་ཏྟཱ་ཡཱ’’ཏི ཨ་བྦྷ་ཉྙཱ་སི. ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ ཙ པ་ནཱ་ཡ་སྨཱ ཨ་ནུ་རུ་དྡྷོ ཨ་ར་ཧ་ཏཾ ཨ་ཧོ་སཱི་ཏི. ཨ་ཊྛ་མཾ.
༩. པ་ཊི་ཙྪ་ནྣ་སུ་ཏྟཾ
༡༣༢. ‘‘ཏཱི་ཎི་མཱ་ནི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་ཊི་ཙྪ་ནྣཱ་ནི ཨཱ་ཝ་ཧ་ནྟི [ཝ་ཧ་ནྟི (སཱི. སྱཱ. ཀཾ. པཱི.)], ནོ ཝི་ཝ་ཊཱ་ནི. ཀ་ཏ་མཱ་ནི ཏཱི་ཎི? མཱ་ཏུ་གཱ་མོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་ཊི་ཙྪ་ནྣོ ཨཱ་ཝ་ཧ་ཏི, ནོ ཝི་ཝ་ཊོ; བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་ནཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, མ་ནྟཱ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣཱ ཨཱ་ཝ་ཧ་ནྟི, ནོ ཝི་ཝ་ཊཱ; མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་ཊི་ཙྪ་ནྣཱ ཨཱ་ཝ་ཧ་ཏི, ནོ ཝི་ཝ་ཊཱ. ཨི་མཱ་ནི ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏཱི་ཎི པ་ཊི་ཙྪ་ནྣཱ་ནི ཨཱ་ཝ་ཧ་ནྟི, ནོ ཝི་ཝ་ཊཱ་ནི.
‘‘ཏཱི་ཎི་མཱ་ནི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཝི་ཝ་ཊཱ་ནི ཝི་རོ་ཙ་ནྟི, ནོ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣཱ་ནི. ཀ་ཏ་མཱ་ནི ཏཱི་ཎི? ཙ་ནྡ་མ་ཎྜ་ལཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཝི་ཝ་ཊཾ ཝི་རོ་ཙ་ཏི, ནོ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣཾ; སཱུ་རི་ཡ་མ་ཎྜ་ལཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཝི་ཝ་ཊཾ ཝི་རོ་ཙ་ཏི, ནོ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣཾ; ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་པྤ་ཝེ་དི་ཏོ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཝི་ཝ་ཊོ ཝི་རོ་ཙ་ཏི, ནོ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣོ. ཨི་མཱ་ནི ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏཱི་ཎི ཝི་ཝ་ཊཱ་ནི ཝི་རོ་ཙ་ནྟི, ནོ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣཱ་ནཱི’’ཏི. ན་ཝ་མཾ.
༡༠. ལེ་ཁ་སུ་ཏྟཾ
༡༣༣. ‘‘ཏ་ཡོ་མེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པུ་གྒ་ལཱ ས་ནྟོ སཾ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཱ ལོ་ཀ་སྨིཾ. ཀ་ཏ་མེ ཏ་ཡོ? པཱ་སཱ་ཎ་ལེ་ཁཱུ་པ་མོ པུ་གྒ་ལོ, པ་ཐ་ཝི་ལེ་ཁཱུ་པ་མོ པུ་གྒ་ལོ, ཨུ་ད་ཀ་ལེ་ཁཱུ་པ་མོ པུ་གྒ་ལོ. ཀ་ཏ་མོ ཙ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པཱ་སཱ་ཎ་ལེ་ཁཱུ་པ་མོ པུ་གྒ་ལོ? ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཀ་ཙྩོ པུ་གྒ་ལོ ཨ་བྷི་ཎྷཾ ཀུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི. སོ ཙ ཁྭ་སྶ ཀོ་དྷོ དཱི་གྷ་ར་ཏྟཾ ཨ་ནུ་སེ་ཏི. སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པཱ་སཱ་ཎེ ལེ་ཁཱ ན ཁི་པྤཾ ལུ་ཛྫ་ཏི ཝཱ་ཏེ་ན ཝཱ ཨུ་ད་ཀེ་ན ཝཱ, ཙི་ར་ཊྛི་ཏི་ཀཱ ཧོ་ཏི; ཨེ་ཝ་མེ་ཝཾ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨི་དྷེ་ཀ་ཙྩོ པུ་གྒ་ལོ ཨ་བྷི་ཎྷཾ ཀུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི. སོ ཙ ཁྭ་སྶ ཀོ་དྷོ དཱི་གྷ་ར་ཏྟཾ ཨ་ནུ་སེ་ཏི. ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པཱ་སཱ་ཎ་ལེ་ཁཱུ་པ་མོ པུ་གྒ་ལོ.
‘‘ཀ་ཏ་མོ ཙ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་ཐ་ཝི་ལེ་ཁཱུ་པ་མོ པུ་གྒ་ལོ? ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཀ་ཙྩོ པུ་གྒ་ལོ ཨ་བྷི་ཎྷཾ ཀུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི. སོ ཙ ཁྭ་སྶ ཀོ་དྷོ ན དཱི་གྷ་ར་ཏྟཾ ཨ་ནུ་སེ་ཏི. སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་ཐ་ཝི་ཡཱ ལེ་ཁཱ ཁི་པྤཾ ལུ་ཛྫ་ཏི ཝཱ་ཏེ་ན ཝཱ ཨུ་ད་ཀེ་ན ཝཱ, ན ཙི་ར་ཊྛི་ཏི་ཀཱ ཧོ་ཏི; ཨེ་ཝ་མེ་ཝཾ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨི་དྷེ་ཀ་ཙྩོ པུ་གྒ་ལོ ཨ་བྷི་ཎྷཾ ཀུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི. སོ ཙ ཁྭ་སྶ ཀོ་དྷོ ན དཱི་གྷ་ར་ཏྟཾ ཨ་ནུ་སེ་ཏི. ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་ཐ་ཝི་ལེ་ཁཱུ་པ་མོ པུ་གྒ་ལོ.
‘‘ཀ་ཏ་མོ ཙ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨུ་ད་ཀ་ལེ་ཁཱུ་པ་མོ པུ་གྒ་ལོ? ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཀ་ཙྩོ པུ་གྒ་ལོ ཨཱ་གཱ་ལ༹ྷེ་ན་པི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནོ ཕ་རུ་སེ་ན་པི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནོ ཨ་མ་ནཱ་པེ་ན་པི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནོ ས་ནྡྷི་ཡ་ཏི་མེ་ཝ [… ཡེ་ཝ (སྱཱ. ཀཾ.) … ཙེ་ཝ (པཱི.)] སཾ་ས་ནྡ་ཏི་མེ་ཝ [… ཡེ་ཝ (སྱཱ. ཀཾ.) … ཙེ་ཝ (པཱི.)] ས་མྨོ་ད་ཏི་མེ་ཝ [… ཡེ་ཝ (སྱཱ. ཀཾ.) … ཙེ་ཝ (པཱི.)]. སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨུ་ད་ཀེ ལེ་ཁཱ ཁི་པྤཾ་ཡེ་ཝ པ་ཊི་ཝི་ག་ཙྪ་ཏི, ན ཙི་ར་ཊྛི་ཏི་ཀཱ ཧོ་ཏི; ཨེ་ཝ་མེ་ཝཾ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨི་དྷེ་ཀ་ཙྩོ པུ་གྒ་ལོ ཨཱ་གཱ་ལ༹ྷེ་ན་པི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནོ ཕ་རུ་སེ་ན་པི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནོ ཨ་མ་ནཱ་པེ་ན་པི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནོ ས་ནྡྷི་ཡ་ཏི་མེ་ཝ སཾ་ས་ནྡ་ཏི་མེ་ཝ ས་མྨོ་ད་ཏི་མེ་ཝ. ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨུ་ད་ཀ་ལེ་ཁཱུ་པ་མོ པུ་གྒ་ལོ. ཨི་མེ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏ་ཡོ པུ་གྒ་ལཱ ས་ནྟོ སཾ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཱ ལོ་ཀ་སྨི’’ནྟི [པུ. པ. ༡༡༥]. ད་ས་མཾ.