༢. ར་ཐ་ཀཱ་ར་ཝ་གྒོ
༡. ཉཱ་ཏ་སུ་ཏྟཾ
༡༡. ‘‘ཏཱི་ཧི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དྷ་མྨེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ཉཱ་ཏོ བྷི་ཀྑུ བ་ཧུ་ཛ་ན་ཨ་ཧི་ཏཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ནྣོ ཧོ་ཏི བ་ཧུ་ཛ་ན་དུ་ཀྑཱ་ཡ, བ་ཧུ་ནོ ཛ་ན་སྶ ཨ་ན་ཏྠཱ་ཡ ཨ་ཧི་ཏཱ་ཡ དུ་ཀྑཱ་ཡ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ. ཀ་ཏ་མེ་ཧི ཏཱི་ཧི? ཨ་ན་ནུ་ལོ་མི་ཀེ ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨེ ས་མཱ་ད་པེ་ཏི, ཨ་ན་ནུ་ལོ་མི་ཀེ ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨེ ས་མཱ་ད་པེ་ཏི, ཨ་ན་ནུ་ལོ་མི་ཀེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ ས་མཱ་ད་པེ་ཏི. ཨི་མེ་ཧི ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏཱི་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ཉཱ་ཏོ བྷི་ཀྑུ བ་ཧུ་ཛ་ན་ཨ་ཧི་ཏཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ནྣོ ཧོ་ཏི བ་ཧུ་ཛ་ན་དུ་ཀྑཱ་ཡ, བ་ཧུ་ནོ ཛ་ན་སྶ ཨ་ན་ཏྠཱ་ཡ ཨ་ཧི་ཏཱ་ཡ དུ་ཀྑཱ་ཡ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ.
‘‘ཏཱི་ཧི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དྷ་མྨེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ཉཱ་ཏོ བྷི་ཀྑུ བ་ཧུ་ཛ་ན་ཧི་ཏཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ནྣོ ཧོ་ཏི བ་ཧུ་ཛ་ན་སུ་ཁཱ་ཡ, བ་ཧུ་ནོ ཛ་ན་སྶ ཨ་ཏྠཱ་ཡ ཧི་ཏཱ་ཡ སུ་ཁཱ་ཡ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ. ཀ་ཏ་མེ་ཧི ཏཱི་ཧི? ཨ་ནུ་ལོ་མི་ཀེ ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨེ ས་མཱ་ད་པེ་ཏི, ཨ་ནུ་ལོ་མི་ཀེ ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨེ ས་མཱ་ད་པེ་ཏི, ཨ་ནུ་ལོ་མི་ཀེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ ས་མཱ་ད་པེ་ཏི. ཨི་མེ་ཧི ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏཱི་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ཉཱ་ཏོ བྷི་ཀྑུ བ་ཧུ་ཛ་ན་ཧི་ཏཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ནྣོ ཧོ་ཏི བ་ཧུ་ཛ་ན་སུ་ཁཱ་ཡ, བ་ཧུ་ནོ ཛ་ན་སྶ ཨ་ཏྠཱ་ཡ ཧི་ཏཱ་ཡ སུ་ཁཱ་ཡ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ན’’ནྟི. པ་ཋ་མཾ.
༢. སཱ་ར་ཎཱི་ཡ་སུ་ཏྟཾ
༡༢. ‘‘ཏཱི་ཎི་མཱ་ནི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ར་ཉྙོ ཁ་ཏྟི་ཡ་སྶ མུ་དྡྷཱ་ཝ་སི་ཏྟ་སྶ ཡཱ་ཝ་ཛཱི་ཝཾ སཱ་ར་ཎཱི་ཡཱ་ནི [ས་ར་ཎཱི་ཡཱ་ནི (སཱི. སྱཱ. ཀཾ. པཱི.)] བྷ་ཝ་ནྟི. ཀ་ཏ་མཱ་ནི ཏཱི་ཎི? ཡ་སྨིཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་དེ་སེ རཱ་ཛཱ ཁ་ཏྟི་ཡོ མུ་དྡྷཱ་ཝ་སི་ཏྟོ ཛཱ་ཏོ ཧོ་ཏི. ཨི་དཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་ཋ་མཾ ར་ཉྙོ ཁ་ཏྟི་ཡ་སྶ མུ་དྡྷཱ་ཝ་སི་ཏྟ་སྶ ཡཱ་ཝ་ཛཱི་ཝཾ སཱ་ར་ཎཱི་ཡཾ ཧོ་ཏི.
‘‘པུ་ན ཙ་པ་རཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཡ་སྨིཾ པ་དེ་སེ རཱ་ཛཱ ཁ་ཏྟི་ཡོ མུ་དྡྷཱ་ཝ་སི་ཏྟོ ཧོ་ཏི. ཨི་དཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དུ་ཏི་ཡཾ ར་ཉྙོ ཁ་ཏྟི་ཡ་སྶ མུ་དྡྷཱ་ཝ་སི་ཏྟ་སྶ ཡཱ་ཝ་ཛཱི་ཝཾ སཱ་ར་ཎཱི་ཡཾ ཧོ་ཏི.
‘‘པུ་ན ཙ་པ་རཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཡ་སྨིཾ པ་དེ་སེ རཱ་ཛཱ ཁ་ཏྟི་ཡོ མུ་དྡྷཱ་ཝ་སི་ཏྟོ ས་ངྒཱ་མཾ ཨ་བྷི་ཝི་ཛི་ནི་ཏྭཱ ཝི་ཛི་ཏ་ས་ངྒཱ་མོ ཏ་མེ་ཝ ས་ངྒཱ་མ་སཱི་སཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཝ་ས་ཏི. ཨི་དཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏ་ཏི་ཡཾ ར་ཉྙོ ཁ་ཏྟི་ཡ་སྶ མུ་དྡྷཱ་ཝ་སི་ཏྟ་སྶ ཡཱ་ཝ་ཛཱི་ཝཾ སཱ་ར་ཎཱི་ཡཾ ཧོ་ཏི. ཨི་མཱ་ནི ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏཱི་ཎི ར་ཉྙོ ཁ་ཏྟི་ཡ་སྶ མུ་དྡྷཱ་ཝ་སི་ཏྟ་སྶ ཡཱ་ཝ་ཛཱི་ཝཾ སཱ་ར་ཎཱི་ཡཱ་ནི བྷ་ཝ་ནྟི.
‘‘ཨེ་ཝ་མེ་ཝཾ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏཱི་ཎི་མཱ་ནི བྷི་ཀྑུ་སྶ ཡཱ་ཝ་ཛཱི་ཝཾ སཱ་ར་ཎཱི་ཡཱ་ནི བྷ་ཝ་ནྟི. ཀ་ཏ་མཱ་ནི ཏཱི་ཎི? ཡ་སྨིཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་དེ་སེ བྷི་ཀྑུ ཀེ་ས་མ་སྶུཾ ཨོ་ཧཱ་རེ་ཏྭཱ ཀཱ་སཱ་ཡཱ་ནི ཝ་ཏྠཱ་ནི ཨ་ཙྪཱ་དེ་ཏྭཱ ཨ་གཱ་ར་སྨཱ ཨ་ན་གཱ་རི་ཡཾ པ་བྦ་ཛི་ཏོ ཧོ་ཏི. ཨི་དཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་ཋ་མཾ བྷི་ཀྑུ་སྶ ཡཱ་ཝ་ཛཱི་ཝཾ སཱ་ར་ཎཱི་ཡཾ ཧོ་ཏི.
‘‘པུ་ན ཙ་པ་རཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཡ་སྨིཾ པ་དེ་སེ བྷི་ཀྑུ ‘ཨི་དཾ དུ་ཀྑ’ནྟི ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི, ‘ཨ་ཡཾ དུ་ཀྑ་ས་མུ་ད་ཡོ’ཏི ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི, ‘ཨ་ཡཾ དུ་ཀྑ་ནི་རོ་དྷོ’ཏི ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི, ‘ཨ་ཡཾ དུ་ཀྑ་ནི་རོ་དྷ་གཱ་མི་ནཱི པ་ཊི་པ་དཱ’ཏི ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཨི་དཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དུ་ཏི་ཡཾ བྷི་ཀྑུ་སྶ ཡཱ་ཝ་ཛཱི་ཝཾ སཱ་ར་ཎཱི་ཡཾ ཧོ་ཏི.
‘‘པུ་ན ཙ་པ་རཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཡ་སྨིཾ པ་དེ་སེ བྷི་ཀྑུ ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཁ་ཡཱ ཨ་ནཱ་ས་ཝཾ ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟིཾ པ་ཉྙཱ་ཝི་མུ་ཏྟིཾ དི་ཊྛེ་ཝ དྷ་མྨེ ས་ཡཾ ཨ་བྷི་ཉྙཱ ས་ཙྪི་ཀ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ ཝི་ཧ་ར་ཏི. ཨི་དཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏ་ཏི་ཡཾ བྷི་ཀྑུ་སྶ ཡཱ་ཝ་ཛཱི་ཝཾ སཱ་ར་ཎཱི་ཡཾ ཧོ་ཏི. ཨི་མཱ་ནི ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏཱི་ཎི བྷི་ཀྑུ་སྶ ཡཱ་ཝ་ཛཱི་ཝཾ སཱ་ར་ཎཱི་ཡཱ་ནི བྷ་ཝ་ནྟཱི’’ཏི. དུ་ཏི་ཡཾ.
༣. ཨཱ་སཾ་ས་སུ་ཏྟཾ
༡༣. ‘‘ཏ་ཡོ་མེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པུ་གྒ་ལཱ ས་ནྟོ སཾ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཱ ལོ་ཀ་སྨིཾ. ཀ་ཏ་མེ ཏ་ཡོ? ནི་རཱ་སོ, ཨཱ་སཾ་སོ, ཝི་ག་ཏཱ་སོ. ཀ་ཏ་མོ ཙ, བྷི་ཀྑ་ཝེ པུ་གྒ་ལོ ནི་རཱ་སོ? ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཀ་ཙྩོ པུ་གྒ་ལོ ནཱི་ཙེ ཀུ་ལེ པ་ཙྩཱ་ཛཱ་ཏོ ཧོ་ཏི, ཙ་ཎྜཱ་ལ་ཀུ་ལེ ཝཱ ཝེ་ན་ཀུ་ལེ [ཝེ་ཎ་ཀུ་ལེ (སྱཱ. ཀཾ. པཱི.)] ཝཱ ནེ་སཱ་ད་ཀུ་ལེ ཝཱ ར་ཐ་ཀཱ་ར་ཀུ་ལེ ཝཱ པུ་ཀྐུ་ས་ཀུ་ལེ ཝཱ ད་ལི་དྡེ ཨ་པྤ་ནྣ་པཱ་ན་བྷོ་ཛ་ནེ ཀ་སི་ར་ཝུ་ཏྟི་ཀེ, ཡ་ཏྠ ཀ་སི་རེ་ན གྷཱ་ས་ཙྪཱ་དོ ལ་བྦྷ་ཏི. སོ ཙ ཧོ་ཏི དུ་བྦ་ཎྞོ དུ་དྡ་སི་ཀོ ཨོ་ཀོ་ཊི་མ་ཀོ བ་ཝ྄ཧཱ་བཱ་དྷོ [བ་ཧྭཱ་བཱ་དྷོ (སྱཱ. ཀཾ. པཱི. ཀ.)] ཀཱ་ཎོ ཝཱ ཀུ་ཎཱི ཝཱ ཁ་ཉྫོ ཝཱ པ་ཀྑ་ཧ་ཏོ ཝཱ, ན ལཱ་བྷཱི ཨ་ནྣ་སྶ པཱ་ན་སྶ ཝ་ཏྠ་སྶ ཡཱ་ན་སྶ མཱ་ལཱ་ག་ནྡྷ་ཝི་ལེ་པ་ན་སྶ སེ་ཡྻཱ་ཝ་ས་ཐ་པ་དཱི་པེ་ཡྻ་སྶ. སོ སུ་ཎཱ་ཏི – ‘ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མོ ཀི་ར ཁ་ཏྟི་ཡོ ཁ་ཏྟི་ཡེ་ཧི ཁ་ཏྟི་ཡཱ་བྷི་སེ་ཀེ་ན ཨ་བྷི་སི་ཏྟོ’ཏི. ཏ་སྶ ན ཨེ་ཝཾ ཧོ་ཏི – ‘ཀུ་དཱ་སྶུ ནཱ་མ མ་མྤི ཁ་ཏྟི་ཡཱ ཁ་ཏྟི་ཡཱ་བྷི་སེ་ཀེ་ན ཨ་བྷི་སི་ཉྩི་སྶ་ནྟཱི’ཏི! ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པུ་གྒ་ལོ ནི་རཱ་སོ.
‘‘ཀ་ཏ་མོ ཙ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པུ་གྒ་ལོ ཨཱ་སཾ་སོ? ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ར་ཉྙོ ཁ་ཏྟི་ཡ་སྶ མུ་དྡྷཱ་ཝ་སི་ཏྟ་སྶ ཛེ་ཊྛོ པུ་ཏྟོ ཧོ་ཏི ཨཱ་བྷི་སེ་ཀོ ཨ་ན་བྷི་སི་ཏྟོ ཨ་ཙ་ལ་པྤ་ཏྟོ [མ་ཙ་ལ་པྤ་ཏྟོ (སཱི. པཱི.)]. སོ སུ་ཎཱ་ཏི – ‘ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མོ ཀི་ར ཁ་ཏྟི་ཡོ ཁ་ཏྟི་ཡེ་ཧི ཁ་ཏྟི་ཡཱ་བྷི་སེ་ཀེ་ན ཨ་བྷི་སི་ཏྟོ’ཏི. ཏ་སྶ ཨེ་ཝཾ ཧོ་ཏི – ‘ཀུ་དཱ་སྶུ ནཱ་མ མ་མྤི ཁ་ཏྟི་ཡཱ ཁ་ཏྟི་ཡཱ་བྷི་སེ་ཀེ་ན ཨ་བྷི་སི་ཉྩི་སྶ་ནྟཱི’ཏི! ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པུ་གྒ་ལོ ཨཱ་སཾ་སོ.
‘‘ཀ་ཏ་མོ ཙ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པུ་གྒ་ལོ ཝི་ག་ཏཱ་སོ? ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, རཱ་ཛཱ ཧོ་ཏི ཁ་ཏྟི་ཡོ མུ་དྡྷཱ་ཝ་སི་ཏྟོ. སོ སུ་ཎཱ་ཏི – ‘ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མོ ཀི་ར ཁ་ཏྟི་ཡོ ཁ་ཏྟི་ཡེ་ཧི ཁ་ཏྟི་ཡཱ་བྷི་སེ་ཀེ་ན ཨ་བྷི་སི་ཏྟོ’ཏི. ཏ་སྶ ན ཨེ་ཝཾ ཧོ་ཏི – ‘ཀུ་དཱ་སྶུ ནཱ་མ མ་མྤི ཁ་ཏྟི་ཡཱ ཁ་ཏྟི་ཡཱ་བྷི་སེ་ཀེ་ན ཨ་བྷི་སི་ཉྩི་སྶ་ནྟཱི’ཏི! ཏཾ ཀི་སྶ ཧེ་ཏུ? ཡཱ ཧི་སྶ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པུ་བྦེ ཨ་ན་བྷི་སི་ཏྟ་སྶ ཨ་བྷི་སེ་ཀཱ་སཱ སཱ [སཱ་སྶ (སཱི. སྱཱ. ཀཾ. པཱི.)] པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷཱ. ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པུ་གྒ་ལོ ཝི་ག་ཏཱ་སོ. ཨི་མེ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏ་ཡོ པུ་གྒ་ལཱ ས་ནྟོ སཾ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཱ ལོ་ཀ་སྨིཾ.
‘‘ཨེ་ཝ་མེ་ཝཾ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏ་ཡོ པུ་གྒ་ལཱ ས་ནྟོ སཾ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཱ བྷི་ཀྑཱུ་སུ. ཀ་ཏ་མེ ཏ་ཡོ? ནི་རཱ་སོ, ཨཱ་སཾ་སོ, ཝི་ག་ཏཱ་སོ. ཀ་ཏ་མོ ཙ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པུ་གྒ་ལོ ནི་རཱ་སོ? ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཀ་ཙྩོ པུ་གྒ་ལོ དུ་སྶཱི་ལོ ཧོ་ཏི པཱ་པ་དྷ་མྨོ ཨ་སུ་ཙི ས་ངྐ་སྶ་ར་ས་མཱ་ཙཱ་རོ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣ་ཀ་མྨ་ནྟོ ཨ་སྶ་མ་ཎོ ས་མ་ཎ་པ་ཊི་ཉྙོ ཨ་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རི་པ་ཊི་ཉྙོ ཨ་ནྟོ་པཱུ་ཏི ཨ་ཝ་སྶུ་ཏོ ཀ་ས་མྦུ་ཛཱ་ཏོ. སོ སུ་ཎཱ་ཏི – ‘ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མོ ཀི་ར བྷི་ཀྑུ ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཁ་ཡཱ ཨ་ནཱ་ས་ཝཾ ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟིཾ པ་ཉྙཱ་ཝི་མུ་ཏྟིཾ དི་ཊྛེ་ཝ དྷ་མྨེ ས་ཡཾ ཨ་བྷི་ཉྙཱ ས་ཙྪི་ཀ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’ཏི. ཏ་སྶ ན ཨེ་ཝཾ ཧོ་ཏི – ‘ཀུ་དཱ་སྶུ ནཱ་མ ཨ་ཧ་མྤི ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཁ་ཡཱ ཨ་ནཱ་ས་ཝཾ ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟིཾ པ་ཉྙཱ་ཝི་མུ་ཏྟིཾ དི་ཊྛེ་ཝ དྷ་མྨེ ས་ཡཾ ཨ་བྷི་ཉྙཱ ས་ཙྪི་ཀ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ ཝི་ཧ་རི་སྶཱ་མཱི’ཏི! ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པུ་གྒ་ལོ ནི་རཱ་སོ.
‘‘ཀ་ཏ་མོ ཙ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པུ་གྒ་ལོ ཨཱ་སཾ་སོ? ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ སཱི་ལ་ཝཱ ཧོ་ཏི ཀ་ལྱཱ་ཎ་དྷ་མྨོ. སོ སུ་ཎཱ་ཏི ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཁ་ཡཱ ཨ་ནཱ་ས་ཝཾ ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟིཾ པ་ཉྙཱ་ཝི་མུ་ཏྟིཾ དི་ཊྛེ་ཝ དྷ་མྨེ ས་ཡཾ ཨ་བྷི་ཉྙཱ ས་ཙྪི་ཀ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’ཏི. ཏ་སྶ ཨེ་ཝཾ ཧོ་ཏི – ‘ཀུ་དཱ་སྶུ ནཱ་མ ཨ་ཧ་མྤི ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཁ་ཡཱ ཨ་ནཱ་ས་ཝཾ ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟིཾ པ་ཉྙཱ་ཝི་མུ་ཏྟིཾ དི་ཊྛེ་ཝ དྷ་མྨེ ས་ཡཾ ཨ་བྷི་ཉྙཱ ས་ཙྪི་ཀ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ ཝི་ཧ་རི་སྶཱ་མཱི’ཏི! ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པུ་གྒ་ལོ ཨཱ་སཾ་སོ.
‘‘ཀ་ཏ་མོ ཙ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པུ་གྒ་ལོ ཝི་ག་ཏཱ་སོ? ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ ཨ་ར་ཧཾ ཧོ་ཏི ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝོ. སོ སུ་ཎཱ་ཏི – ‘ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མོ ཀི་ར བྷི་ཀྑུ ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཁ་ཡཱ ཨ་ནཱ་ས་ཝཾ ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟིཾ པ་ཉྙཱ་ཝི་མུ་ཏྟིཾ དི་ཊྛེ་ཝ དྷ་མྨེ ས་ཡཾ ཨ་བྷི་ཉྙཱ ས་ཙྪི་ཀ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’ཏི. ཏ་སྶ ན ཨེ་ཝཾ ཧོ་ཏི – ‘ཀུ་དཱ་སྶུ ནཱ་མ ཨ་ཧ་མྤི ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཁ་ཡཱ…པེ… ས་ཙྪི་ཀ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ ཝི་ཧ་རི་སྶཱ་མཱི’ཏི! ཏཾ ཀི་སྶ ཧེ་ཏུ? ཡཱ ཧི་སྶ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པུ་བྦེ ཨ་ཝི་མུ་ཏྟ་སྶ ཝི་མུ་ཏྟཱ་སཱ སཱ པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷཱ. ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པུ་གྒ་ལོ ཝི་ག་ཏཱ་སོ. ཨི་མེ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏ་ཡོ པུ་གྒ་ལཱ ས་ནྟོ སཾ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཱ བྷི་ཀྑཱུ་སཱུ’’ཏི. ཏ་ཏི་ཡཾ.
༤. ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་སུ་ཏྟཾ
༡༤. ‘‘ཡོ་པི སོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, རཱ་ཛཱ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟཱི དྷ་མྨི་ཀོ དྷ་མྨ་རཱ་ཛཱ སོ་པི ན ཨ་རཱ་ཛ་ཀཾ ཙ་ཀྐཾ ཝ་ཏྟེ་ཏཱི’’ཏི. ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ བྷི་ཀྑུ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘‘ཀོ པ་ན, བྷ་ནྟེ, ར་ཉྙོ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་སྶ དྷ་མྨི་ཀ་སྶ དྷ་མྨ་ར་ཉྙོ རཱ་ཛཱ’’ཏི [ཙ་ཀྐ་ནྟི (ཀ.)]? ‘‘དྷ་མྨོ, བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ཝོ་ཙ – ‘‘ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑུ, རཱ་ཛཱ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟཱི དྷ་མྨི་ཀོ དྷ་མྨ་རཱ་ཛཱ དྷ་མྨཾ་ཡེ་ཝ ནི་སྶཱ་ཡ [ག་རུ་ཀ་རོ་ནྟོ (སཱི. སྱཱ. ཀཾ. པཱི.)] དྷ་མྨཾ ས་ཀྐ་རོ་ནྟོ དྷ་མྨཾ ག་རུཾ ཀ་རོ་ནྟོ དྷ་མྨཾ ཨ་པ་ཙཱ་ཡ་མཱ་ནོ དྷ་མྨ་དྡྷ་ཛོ དྷ་མྨ་ཀེ་ཏུ དྷ་མྨཱ་དྷི་པ་ཏེ་ཡྻོ དྷ་མྨི་ཀཾ ར་ཀྑཱ་ཝ་ར་ཎ་གུ་ཏྟིཾ སཾ་ཝི་ད་ཧ་ཏི ཨ་ནྟོ་ཛ་ན་སྨིཾ’’.
‘‘པུ་ན ཙ་པ་རཾ, བྷི་ཀྑུ, རཱ་ཛཱ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟཱི དྷ་མྨི་ཀོ དྷ་མྨ་རཱ་ཛཱ དྷ་མྨཾ་ཡེ་ཝ ནི་སྶཱ་ཡ དྷ་མྨཾ ས་ཀྐ་རོ་ནྟོ དྷ་མྨཾ ག་རུཾ ཀ་རོ་ནྟོ དྷ་མྨཾ ཨ་པ་ཙཱ་ཡ་མཱ་ནོ དྷ་མྨ་དྡྷ་ཛོ དྷ་མྨ་ཀེ་ཏུ དྷ་མྨཱ་དྷི་པ་ཏེ་ཡྻོ དྷ་མྨི་ཀཾ ར་ཀྑཱ་ཝ་ར་ཎ་གུ་ཏྟིཾ སཾ་ཝི་ད་ཧ་ཏི ཁ་ཏྟི་ཡེ་སུ, ཨ་ནུ་ཡ་ནྟེ་སུ [ཨ་ནུ་ཡུ་ཏྟེ་སུ (སཱི. སྱཱ. ཀཾ. པཱི.)], བ་ལ་ཀཱ་ཡ་སྨིཾ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ག་ཧ་པ་ཏི་ཀེ་སུ, ནེ་ག་མ་ཛཱ་ན་པ་དེ་སུ, ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎེ་སུ, མི་ག་པ་ཀྑཱི་སུ. ས ཁོ སོ བྷི་ཀྑུ རཱ་ཛཱ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟཱི དྷ་མྨི་ཀོ དྷ་མྨ་རཱ་ཛཱ དྷ་མྨཾ་ཡེ་ཝ ནི་སྶཱ་ཡ དྷ་མྨཾ ས་ཀྐ་རོ་ནྟོ དྷ་མྨཾ ག་རུཾ ཀ་རོ་ནྟོ དྷ་མྨཾ ཨ་པ་ཙཱ་ཡ་མཱ་ནོ དྷ་མྨ་དྡྷ་ཛོ དྷ་མྨ་ཀེ་ཏུ དྷ་མྨཱ་དྷི་པ་ཏེ་ཡྻོ དྷ་མྨི་ཀཾ ར་ཀྑཱ་ཝ་ར་ཎ་གུ་ཏྟིཾ སཾ་ཝི་ད་ཧི་ཏྭཱ ཨ་ནྟོ་ཛ་ན་སྨིཾ, དྷ་མྨི་ཀཾ ར་ཀྑཱ་ཝ་ར་ཎ་གུ་ཏྟིཾ སཾ་ཝི་ད་ཧི་ཏྭཱ ཁ་ཏྟི་ཡེ་སུ, ཨ་ནུ་ཡ་ནྟེ་སུ, བ་ལ་ཀཱ་ཡ་སྨིཾ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ག་ཧ་པ་ཏི་ཀེ་སུ, ནེ་ག་མ་ཛཱ་ན་པ་དེ་སུ, ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎེ་སུ, མི་ག་པ་ཀྑཱི་སུ, དྷ་མྨེ་ནེ་ཝ ཙ་ཀྐཾ ཝ་ཏྟེ་ཏི. ཏཾ ཧོ་ཏི ཙ་ཀྐཾ ཨ་པྤ་ཊི་ཝ་ཏྟི་ཡཾ ཀེ་ན་ཙི མ་ནུ་སྶ་བྷཱུ་ཏེ་ན པ་ཙྩ་ཏྠི་ཀེ་ན པཱ་ཎི་ནཱ.
‘‘ཨེ་ཝ་མེ་ཝཾ ཁོ, བྷི་ཀྑུ [བྷི་ཀྑ་ཝེ (ཀ.)], ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ ཨ་ར་ཧཾ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ དྷ་མྨི་ཀོ དྷ་མྨ་རཱ་ཛཱ དྷ་མྨཾ་ཡེ་ཝ ནི་སྶཱ་ཡ དྷ་མྨཾ ས་ཀྐ་རོ་ནྟོ དྷ་མྨཾ ག་རུཾ ཀ་རོ་ནྟོ དྷ་མྨཾ ཨ་པ་ཙཱ་ཡ་མཱ་ནོ དྷ་མྨ་དྡྷ་ཛོ དྷ་མྨ་ཀེ་ཏུ དྷ་མྨཱ་དྷི་པ་ཏེ་ཡྻོ དྷ་མྨི་ཀཾ ར་ཀྑཱ་ཝ་ར་ཎ་གུ་ཏྟིཾ སཾ་ཝི་ད་ཧ་ཏི ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨ་སྨིཾ – ‘ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨཾ སེ་ཝི་ཏ་བྦཾ, ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨཾ ན སེ་ཝི་ཏ་བྦ’’’ནྟི.
‘‘པུ་ན ཙ་པ་རཾ, བྷི་ཀྑུ, ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ ཨ་ར་ཧཾ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ དྷ་མྨི་ཀོ དྷ་མྨ་རཱ་ཛཱ དྷ་མྨཾ་ཡེ་ཝ ནི་སྶཱ་ཡ དྷ་མྨཾ ས་ཀྐ་རོ་ནྟོ དྷ་མྨཾ ག་རུཾ ཀ་རོ་ནྟོ དྷ་མྨཾ ཨ་པ་ཙཱ་ཡ་མཱ་ནོ དྷ་མྨ་དྡྷ་ཛོ དྷ་མྨ་ཀེ་ཏུ དྷ་མྨཱ་དྷི་པ་ཏེ་ཡྻོ དྷ་མྨི་ཀཾ ར་ཀྑཱ་ཝ་ར་ཎ་གུ་ཏྟིཾ སཾ་ཝི་ད་ཧ་ཏི ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨ་སྨིཾ – ‘ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨཾ སེ་ཝི་ཏ་བྦཾ, ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨཾ ན སེ་ཝི་ཏ་བྦ’ནྟི…པེ… མ་ནོ་ཀ་མྨ་སྨིཾ – ‘ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ མ་ནོ་ཀ་མྨཾ སེ་ཝི་ཏ་བྦཾ, ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ མ་ནོ་ཀ་མྨཾ ན སེ་ཝི་ཏ་བྦ’’’ནྟི.
‘‘ས ཁོ སོ, བྷི་ཀྑུ, ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ ཨ་ར་ཧཾ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ དྷ་མྨི་ཀོ དྷ་མྨ་རཱ་ཛཱ དྷ་མྨཾ་ཡེ་ཝ ནི་སྶཱ་ཡ དྷ་མྨཾ ས་ཀྐ་རོ་ནྟོ དྷ་མྨཾ ག་རུཾ ཀ་རོ་ནྟོ དྷ་མྨཾ ཨ་པ་ཙཱ་ཡ་མཱ་ནོ དྷ་མྨ་དྡྷ་ཛོ དྷ་མྨ་ཀེ་ཏུ དྷ་མྨཱ་དྷི་པ་ཏེ་ཡྻོ དྷ་མྨི་ཀཾ ར་ཀྑཱ་ཝ་ར་ཎ་གུ་ཏྟིཾ སཾ་ཝི་ད་ཧི་ཏྭཱ ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨ་སྨིཾ, དྷ་མྨི་ཀཾ ར་ཀྑཱ་ཝ་ར་ཎ་གུ་ཏྟིཾ སཾ་ཝི་ད་ཧི་ཏྭཱ ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨ་སྨིཾ, དྷ་མྨི་ཀཾ ར་ཀྑཱ་ཝ་ར་ཎ་གུ་ཏྟིཾ སཾ་ཝི་ད་ཧི་ཏྭཱ མ་ནོ་ཀ་མྨ་སྨིཾ, དྷ་མྨེ་ནེ་ཝ ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏི. ཏཾ ཧོ་ཏི ཙ་ཀྐཾ ཨ་པྤ་ཊི་ཝ་ཏྟི་ཡཾ ས་མ་ཎེ་ན ཝཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎེ་ན ཝཱ དེ་ཝེ་ན ཝཱ མཱ་རེ་ན ཝཱ བྲ་ཧྨུ་ནཱ ཝཱ ཀེ་ན་ཙི ཝཱ ལོ་ཀ་སྨི’’ནྟི. ཙ་ཏུ་ཏྠཾ.
༥. ས་ཙེ་ཏ་ན་སུ་ཏྟཾ
༡༥. ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཡཾ བྷ་ག་ཝཱ བཱ་རཱ་ཎ་སི་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ཏི ཨི་སི་པ་ཏ་ནེ མི་ག་དཱ་ཡེ. ཏ་ཏྲ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་མ་ནྟེ་སི – ‘‘བྷི་ཀྑ་ཝོ’’ཏི. ‘‘བྷ་ད་ནྟེ’’ཏི ཏེ བྷི་ཀྑཱུ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་ཙྩ་སྶོ་སུཾ. བྷ་ག་ཝཱ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ –
‘‘བྷཱུ་ཏ་པུ་བྦཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, རཱ་ཛཱ ཨ་ཧོ་སི ས་ཙེ་ཏ་ནོ [པ་ཙེ་ཏ་ནོ (སཱི. སྱཱ. ཀཾ. པཱི.)] ནཱ་མ. ཨ་ཐ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, རཱ་ཛཱ ས་ཙེ་ཏ་ནོ ར་ཐ་ཀཱ་རཾ ཨཱ་མ་ནྟེ་སི – ‘ཨི་ཏོ མེ, ས་མྨ ར་ཐ་ཀཱ་ར, ཚ་ནྣཾ མཱ་སཱ་ནཾ ཨ་ཙྩ་ཡེ་ན ས་ངྒཱ་མོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི. ས་ཀྑི་སྶ་སི [ས་ཀྑ་སི (སྱཱ. ཀཾ. པཱི.)] མེ, ས་མྨ ར་ཐ་ཀཱ་ར, ན་ཝཾ ཙ་ཀྐ་ཡུ་གཾ ཀཱ་ཏུ’ནྟི? ‘ས་ཀྐོ་མི དེ་ཝཱ’ཏི ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ར་ཐ་ཀཱ་རོ ར་ཉྙོ ས་ཙེ་ཏ་ན་སྶ པ་ཙྩ་སྶོ་སི. ཨ་ཐ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ར་ཐ་ཀཱ་རོ ཚ་ཧི མཱ་སེ་ཧི ཚཱ་ར་ཏྟཱུ་ནེ་ཧི ཨེ་ཀཾ ཙ་ཀྐཾ ནི་ཊྛཱ་པེ་སི. ཨ་ཐ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, རཱ་ཛཱ ས་ཙེ་ཏ་ནོ ར་ཐ་ཀཱ་རཾ ཨཱ་མ་ནྟེ་སི – ‘ཨི་ཏོ མེ, ས་མྨ ར་ཐ་ཀཱ་ར, ཚ་ནྣཾ དི་ཝ་སཱ་ནཾ ཨ་ཙྩ་ཡེ་ན ས་ངྒཱ་མོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ནི་ཊྛི་ཏཾ ན་ཝཾ ཙ་ཀྐ་ཡུ་ག’ནྟི? ‘ཨི་མེ་ཧི ཁོ, དེ་ཝ, ཚ་ཧི མཱ་སེ་ཧི ཚཱ་ར་ཏྟཱུ་ནེ་ཧི ཨེ་ཀཾ ཙ་ཀྐཾ ནི་ཊྛི་ཏ’ནྟི. ‘ས་ཀྑི་སྶ་སི པ་ན མེ, ས་མྨ ར་ཐ་ཀཱ་ར, ཨི་མེ་ཧི ཚ་ཧི དི་ཝ་སེ་ཧི དུ་ཏི་ཡཾ ཙ་ཀྐཾ ནི་ཊྛཱ་པེ་ཏུ’ནྟི? ‘ས་ཀྐོ་མི དེ་ཝཱ’ཏི ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ར་ཐ་ཀཱ་རོ ཚ་ཧི དི་ཝ་སེ་ཧི དུ་ཏི་ཡཾ ཙ་ཀྐཾ ནི་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ ན་ཝཾ ཙ་ཀྐ་ཡུ་གཾ ཨཱ་དཱ་ཡ ཡེ་ན རཱ་ཛཱ ས་ཙེ་ཏ་ནོ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ རཱ་ཛཱ་ནཾ ས་ཙེ་ཏ་ནཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘ཨི་དཾ ཏེ, དེ་ཝ, ན་ཝཾ ཙ་ཀྐ་ཡུ་གཾ ནི་ཊྛི་ཏ’ནྟི. ‘ཡ་ཉྩ ཏེ ཨི་དཾ, ས་མྨ ར་ཐ་ཀཱ་ར, ཙ་ཀྐཾ ཚ་ཧི མཱ་སེ་ཧི ནི་ཊྛི་ཏཾ ཚཱ་ར་ཏྟཱུ་ནེ་ཧི ཡ་ཉྩ ཏེ ཨི་དཾ ཙ་ཀྐཾ ཚ་ཧི དི་ཝ་སེ་ཧི ནི་ཊྛི་ཏཾ, ཨི་མེ་སཾ ཀིཾ ནཱ་ནཱ་ཀ་ར་ཎཾ? ནེ་སཱ་ཧཾ ཀི་ཉྩི ནཱ་ནཱ་ཀ་ར་ཎཾ པ་སྶཱ་མཱི’ཏི. ‘ཨ་ཏྠེ་སཾ, དེ་ཝ, ནཱ་ནཱ་ཀ་ར་ཎཾ. པ་སྶ་ཏུ དེ་ཝོ ནཱ་ནཱ་ཀ་ར་ཎ’’’ནྟི.
‘‘ཨ་ཐ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ར་ཐ་ཀཱ་རོ ཡཾ ཏཾ ཙ་ཀྐཾ ཚ་ཧི དི་ཝ་སེ་ཧི ནི་ཊྛི་ཏཾ ཏཾ པ་ཝ་ཏྟེ་སི. ཏཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཏཾ ས་མཱ་ནཾ ཡཱ་ཝ་ཏི་ཀཱ ཨ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་སྶ ག་ཏི ཏཱ་ཝ་ཏི་ཀཾ ག་ནྟྭཱ ཙི་ངྒུ་ལཱ་ཡི་ཏྭཱ བྷཱུ་མི་ཡཾ པ་པ་ཏི. ཡཾ པ་ན ཏཾ ཙ་ཀྐཾ ཚ་ཧི མཱ་སེ་ཧི ནི་ཊྛི་ཏཾ ཚཱ་ར་ཏྟཱུ་ནེ་ཧི ཏཾ པ་ཝ་ཏྟེ་སི. ཏཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཏཾ ས་མཱ་ནཾ ཡཱ་ཝ་ཏི་ཀཱ ཨ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་སྶ ག་ཏི ཏཱ་ཝ་ཏི་ཀཾ ག་ནྟྭཱ ཨ་ཀྑཱ་ཧ་ཏཾ མ་ཉྙེ ཨ་ཊྛཱ་སི.
‘‘‘ཀོ ནུ ཁོ, ས་མྨ ར་ཐ་ཀཱ་ར, ཧེ་ཏུ ཀོ པ་ཙྩ་ཡོ ཡ་མི་དཾ [ཡ་དི་དཾ (ཀ.)] ཙ་ཀྐཾ ཚ་ཧི དི་ཝ་སེ་ཧི ནི་ཊྛི་ཏཾ ཏཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཏཾ ས་མཱ་ནཾ ཡཱ་ཝ་ཏི་ཀཱ ཨ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་སྶ ག་ཏི ཏཱ་ཝ་ཏི་ཀཾ ག་ནྟྭཱ ཙི་ངྒུ་ལཱ་ཡི་ཏྭཱ བྷཱུ་མི་ཡཾ པ་པ་ཏི? ཀོ པ་ན, ས་མྨ ར་ཐ་ཀཱ་ར, ཧེ་ཏུ ཀོ པ་ཙྩ་ཡོ ཡ་མི་དཾ ཙ་ཀྐཾ ཚ་ཧི མཱ་སེ་ཧི ནི་ཊྛི་ཏཾ ཚཱ་ར་ཏྟཱུ་ནེ་ཧི ཏཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཏཾ ས་མཱ་ནཾ ཡཱ་ཝ་ཏི་ཀཱ ཨ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་སྶ ག་ཏི ཏཱ་ཝ་ཏི་ཀཾ ག་ནྟྭཱ ཨ་ཀྑཱ་ཧ་ཏཾ མ་ཉྙེ ཨ་ཊྛཱ་སཱི’ཏི? ‘ཡ་མི་དཾ, དེ་ཝ, ཙ་ཀྐཾ ཚ་ཧི དི་ཝ་སེ་ཧི ནི་ཊྛི་ཏཾ ཏ་སྶ ནེ་མི་པི ས་ཝ་ངྐཱ ས་དོ་སཱ ས་ཀ་སཱ་ཝཱ, ཨ་རཱ་པི ས་ཝ་ངྐཱ ས་དོ་སཱ ས་ཀ་སཱ་ཝཱ, ནཱ་བྷི་པི ས་ཝ་ངྐཱ ས་དོ་སཱ ས་ཀ་སཱ་ཝཱ. ཏཾ ནེ་མི་ཡཱ་པི ས་ཝ་ངྐ་ཏྟཱ ས་དོ་ས་ཏྟཱ ས་ཀ་སཱ་ཝ་ཏྟཱ, ཨ་རཱ་ན་མྤི ས་ཝ་ངྐ་ཏྟཱ ས་དོ་ས་ཏྟཱ ས་ཀ་སཱ་ཝ་ཏྟཱ, ནཱ་བྷི་ཡཱ་པི ས་ཝ་ངྐ་ཏྟཱ ས་དོ་ས་ཏྟཱ ས་ཀ་སཱ་ཝ་ཏྟཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཏཾ ས་མཱ་ནཾ ཡཱ་ཝ་ཏི་ཀཱ ཨ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་སྶ ག་ཏི ཏཱ་ཝ་ཏི་ཀཾ ག་ནྟྭཱ ཙི་ངྒུ་ལཱ་ཡི་ཏྭཱ བྷཱུ་མི་ཡཾ པ་པ་ཏི. ཡཾ པ་ན ཏཾ, དེ་ཝ, ཙ་ཀྐཾ ཚ་ཧི མཱ་སེ་ཧི ནི་ཊྛི་ཏཾ ཚཱ་ར་ཏྟཱུ་ནེ་ཧི ཏ་སྶ ནེ་མི་པི ཨ་ཝ་ངྐཱ ཨ་དོ་སཱ ཨ་ཀ་སཱ་ཝཱ, ཨ་རཱ་པི ཨ་ཝ་ངྐཱ ཨ་དོ་སཱ ཨ་ཀ་སཱ་ཝཱ, ནཱ་བྷི་པི ཨ་ཝ་ངྐཱ ཨ་དོ་སཱ ཨ་ཀ་སཱ་ཝཱ. ཏཾ ནེ་མི་ཡཱ་པི ཨ་ཝ་ངྐ་ཏྟཱ ཨ་དོ་ས་ཏྟཱ ཨ་ཀ་སཱ་ཝ་ཏྟཱ, ཨ་རཱ་ན་མྤི ཨ་ཝ་ངྐ་ཏྟཱ ཨ་དོ་ས་ཏྟཱ ཨ་ཀ་སཱ་ཝ་ཏྟཱ, ནཱ་བྷི་ཡཱ་པི ཨ་ཝ་ངྐ་ཏྟཱ ཨ་དོ་ས་ཏྟཱ ཨ་ཀ་སཱ་ཝ་ཏྟཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཏཾ ས་མཱ་ནཾ ཡཱ་ཝ་ཏི་ཀཱ ཨ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་སྶ ག་ཏི ཏཱ་ཝ་ཏི་ཀཾ ག་ནྟྭཱ ཨ་ཀྑཱ་ཧ་ཏཾ མ་ཉྙེ ཨ་ཊྛཱ་སཱི’’’ཏི.
‘‘སི་ཡཱ ཁོ པ་ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཨེ་ཝ་མ་སྶ – ‘ཨ་ཉྙོ ནཱུ་ན ཏེ་ན ས་མ་ཡེ་ན སོ ར་ཐ་ཀཱ་རོ ཨ་ཧོ་སཱི’ཏི! ན ཁོ པ་ནེ་ཏཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཝཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨ་ཧཾ ཏེ་ན ས་མ་ཡེ་ན སོ ར་ཐ་ཀཱ་རོ ཨ་ཧོ་སིཾ. ཏ་དཱ་ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཀུ་ས་ལོ དཱ་རུ་ཝ་ངྐཱ་ནཾ དཱ་རུ་དོ་སཱ་ནཾ དཱ་རུ་ཀ་སཱ་ཝཱ་ནཾ. ཨེ་ཏ་ར་ཧི ཁོ པ་ནཱ་ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ར་ཧཾ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ ཀུ་ས་ལོ ཀཱ་ཡ་ཝ་ངྐཱ་ནཾ ཀཱ་ཡ་དོ་སཱ་ནཾ ཀཱ་ཡ་ཀ་སཱ་ཝཱ་ནཾ, ཀུ་ས་ལོ ཝ་ཙཱི་ཝ་ངྐཱ་ནཾ ཝ་ཙཱི་དོ་སཱ་ནཾ ཝ་ཙཱི་ཀ་སཱ་ཝཱ་ནཾ, ཀུ་ས་ལོ མ་ནོ་ཝ་ངྐཱ་ནཾ མ་ནོ་དོ་སཱ་ནཾ མ་ནོ་ཀ་སཱ་ཝཱ་ནཾ. ཡ་སྶ ཀ་སྶ་ཙི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ་སྶ ཝཱ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ ཝཱ ཀཱ་ཡ་ཝ་ངྐོ ཨ་པྤ་ཧཱི་ནོ ཀཱ་ཡ་དོ་སོ ཀཱ་ཡ་ཀ་སཱ་ཝོ, ཝ་ཙཱི་ཝ་ངྐོ ཨ་པྤ་ཧཱི་ནོ ཝ་ཙཱི་དོ་སོ ཝ་ཙཱི་ཀ་སཱ་ཝོ, མ་ནོ་ཝ་ངྐོ ཨ་པྤ་ཧཱི་ནོ མ་ནོ་དོ་སོ མ་ནོ་ཀ་སཱ་ཝོ, ཨེ་ཝཾ པ་པ་ཏི་ཏཱ ཏེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨི་མ་སྨཱ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡཱ, སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི ཏཾ ཙ་ཀྐཾ ཚ་ཧི དི་ཝ་སེ་ཧི ནི་ཊྛི་ཏཾ.
‘‘ཡ་སྶ ཀ་སྶ་ཙི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ་སྶ ཝཱ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ ཝཱ ཀཱ་ཡ་ཝ་ངྐོ པ་ཧཱི་ནོ ཀཱ་ཡ་དོ་སོ ཀཱ་ཡ་ཀ་སཱ་ཝོ, ཝ་ཙཱི་ཝ་ངྐོ པ་ཧཱི་ནོ ཝ་ཙཱི་དོ་སོ ཝ་ཙཱི་ཀ་སཱ་ཝོ, མ་ནོ་ཝ་ངྐོ པ་ཧཱི་ནོ མ་ནོ་དོ་སོ མ་ནོ་ཀ་སཱ་ཝོ, ཨེ་ཝཾ པ་ཏི་ཊྛི་ཏཱ ཏེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨི་མ་སྨིཾ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡེ, སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི ཏཾ ཙ་ཀྐཾ ཚ་ཧི མཱ་སེ་ཧི ནི་ཊྛི་ཏཾ ཚཱ་ར་ཏྟཱུ་ནེ་ཧི.
‘‘ཏ་སྨཱ་ཏི་ཧ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཝཾ སི་ཀྑི་ཏ་བྦཾ – ‘ཀཱ་ཡ་ཝ་ངྐཾ པ་ཛ་ཧི་སྶཱ་མ ཀཱ་ཡ་དོ་སཾ ཀཱ་ཡ་ཀ་སཱ་ཝཾ, ཝ་ཙཱི་ཝ་ངྐཾ པ་ཛ་ཧི་སྶཱ་མ ཝ་ཙཱི་དོ་སཾ ཝ་ཙཱི་ཀ་སཱ་ཝཾ, མ་ནོ་ཝ་ངྐཾ པ་ཛ་ཧི་སྶཱ་མ མ་ནོ་དོ་སཾ མ་ནོ་ཀ་སཱ་ཝ’ནྟི. ཨེ་ཝ་ཉྷི ཝོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, སི་ཀྑི་ཏ་བྦ’’ནྟི. པ་ཉྩ་མཾ.
༦. ཨ་པ་ཎྞ་ཀ་སུ་ཏྟཾ
༡༦. ‘‘ཏཱི་ཧི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དྷ་མྨེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ བྷི་ཀྑུ ཨ་པ་ཎྞ་ཀ་པ་ཊི་པ་དཾ [ཨ་པ་ཎྞ་ཀ་ཏཾ པ་ཊི་པ་དཾ (སཱི. པཱི.) ཊཱི་ཀཱ་ཡ པ་ན ས་མེ་ཏི] པ་ཊི་པ་ནྣོ ཧོ་ཏི, ཡོ་ནི ཙ་སྶ ཨཱ་ར་དྡྷཱ ཧོ་ཏི ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཁ་ཡཱ་ཡ. ཀ་ཏ་མེ་ཧི ཏཱི་ཧི? ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ ཨི་ནྡྲི་ཡེ་སུ གུ་ཏྟ་དྭཱ་རོ ཧོ་ཏི, བྷོ་ཛ་ནེ མ་ཏྟ་ཉྙཱུ ཧོ་ཏི, ཛཱ་ག་རི་ཡཾ ཨ་ནུ་ཡུ་ཏྟོ ཧོ་ཏི.
‘‘ཀ་ཐ་ཉྩ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ ཨི་ནྡྲི་ཡེ་སུ གུ་ཏྟ་དྭཱ་རོ ཧོ་ཏི? ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ ཙ་ཀྑུ་ནཱ རཱུ་པཾ དི་སྭཱ ན ནི་མི་ཏྟ་གྒཱ་ཧཱི ཧོ་ཏི ནཱ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ན་གྒཱ་ཧཱི. ཡ་ཏྭཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་མེ་ནཾ [ཡ་ཏྭཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་མེ་ཏཾ (སཱི.)] ཙ་ཀྑུ་ནྡྲི་ཡཾ ཨ་སཾ་ཝུ་ཏཾ ཝི་ཧ་ར་ནྟཾ ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་དོ་མ་ན་སྶཱ པཱ་པ་ཀཱ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ ཨ་ནྭཱ་སྶ་ཝེ་ཡྻུཾ ཏ་སྶ སཾ་ཝ་རཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ཏི, ར་ཀྑ་ཏི ཙ་ཀྑུ་ནྡྲི་ཡཾ, ཙ་ཀྑུ་ནྡྲི་ཡེ སཾ་ཝ་རཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. སོ་ཏེ་ན ས་དྡཾ སུ་ཏྭཱ… གྷཱ་ནེ་ན ག་ནྡྷཾ གྷཱ་ཡི་ཏྭཱ… ཛི་ཝ྄ཧཱ་ཡ ར་སཾ སཱ་ཡི་ཏྭཱ… ཀཱ་ཡེ་ན ཕོ་ཊྛ་བྦཾ ཕུ་སི་ཏྭཱ… མ་ན་སཱ དྷ་མྨཾ ཝི་ཉྙཱ་ཡ ན ནི་མི་ཏྟ་གྒཱ་ཧཱི ཧོ་ཏི ནཱ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ན་གྒཱ་ཧཱི. ཡ་ཏྭཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་མེ་ནཾ མ་ནི་ནྡྲི་ཡཾ ཨ་སཾ་ཝུ་ཏཾ ཝི་ཧ་ར་ནྟཾ ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་དོ་མ་ན་སྶཱ པཱ་པ་ཀཱ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ ཨ་ནྭཱ་སྶ་ཝེ་ཡྻུཾ ཏ་སྶ སཾ་ཝ་རཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ཏི, ར་ཀྑ་ཏི མ་ནི་ནྡྲི་ཡཾ, མ་ནི་ནྡྲི་ཡེ སཾ་ཝ་རཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ ཨི་ནྡྲི་ཡེ་སུ གུ་ཏྟ་དྭཱ་རོ ཧོ་ཏི.
‘‘ཀ་ཐ་ཉྩ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ བྷོ་ཛ་ནེ མ་ཏྟ་ཉྙཱུ ཧོ་ཏི? ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ པ་ཊི་ས་ངྑཱ ཡོ་ནི་སོ ཨཱ་ཧཱ་རཾ ཨཱ་ཧཱ་རེ་ཏི – ‘ནེ་ཝ ད་ཝཱ་ཡ ན མ་དཱ་ཡ ན མ་ཎྜ་ནཱ་ཡ ན ཝི་བྷཱུ་ས་ནཱ་ཡ, ཡཱ་ཝ་དེ་ཝ ཨི་མ་སྶ ཀཱ་ཡ་སྶ ཋི་ཏི་ཡཱ ཡཱ་པ་ནཱ་ཡ ཝི་ཧིཾ་སཱུ་པ་ར་ཏི་ཡཱ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཱ་ནུ་གྒ་ཧཱ་ཡ, ཨི་ཏི པུ་རཱ་ཎ་ཉྩ ཝེ་ད་ནཾ པ་ཊི་ཧ་ངྑཱ་མི, ན་ཝ་ཉྩ ཝེ་ད་ནཾ ན ཨུ་པྤཱ་དེ་སྶཱ་མི, ཡཱ་ཏྲཱ ཙ མེ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་ཏཱ ཙ ཕཱ་སུ་ཝི་ཧཱ་རོ ཙཱ’ཏི. ཨེ་ཝཾ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ བྷོ་ཛ་ནེ མ་ཏྟ་ཉྙཱུ ཧོ་ཏི.
‘‘ཀ་ཐ་ཉྩ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ ཛཱ་ག་རི་ཡཾ ཨ་ནུ་ཡུ་ཏྟོ ཧོ་ཏི? ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ དི་ཝ་སཾ ཙ་ངྐ་མེ་ན ནི་ས་ཛྫཱ་ཡ ཨཱ་ཝ་ར་ཎཱི་ཡེ་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི ཙི་ཏྟཾ པ་རི་སོ་དྷེ་ཏི, ར་ཏྟི་ཡཱ པ་ཋ་མཾ ཡཱ་མཾ ཙ་ངྐ་མེ་ན ནི་ས་ཛྫཱ་ཡ ཨཱ་ཝ་ར་ཎཱི་ཡེ་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི ཙི་ཏྟཾ པ་རི་སོ་དྷེ་ཏི, ར་ཏྟི་ཡཱ མ་ཛ྄ཛྷི་མཾ ཡཱ་མཾ ད་ཀྑི་ཎེ་ན པ་སྶེ་ན སཱི་ཧ་སེ་ཡྻཾ ཀ་པྤེ་ཏི པཱ་དེ པཱ་དཾ ཨ་ཙྩཱ་དྷཱ་ཡ ས་ཏོ ས་མྤ་ཛཱ་ནོ ཨུ་ཊྛཱ་ན་ས་ཉྙཾ མ་ན་སི ཀ་རི་ཏྭཱ, ར་ཏྟི་ཡཱ པ་ཙྪི་མཾ ཡཱ་མཾ པ་ཙྩུ་ཊྛཱ་ཡ ཙ་ངྐ་མེ་ན ནི་ས་ཛྫཱ་ཡ ཨཱ་ཝ་ར་ཎཱི་ཡེ་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི ཙི་ཏྟཾ པ་རི་སོ་དྷེ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ ཛཱ་ག་རི་ཡཾ ཨ་ནུ་ཡུ་ཏྟོ ཧོ་ཏི. ཨི་མེ་ཧི ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏཱི་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ བྷི་ཀྑུ ཨ་པ་ཎྞ་ཀ་པ་ཊི་པ་དཾ པ་ཊི་པ་ནྣོ ཧོ་ཏི, ཡོ་ནི ཙ་སྶ ཨཱ་ར་དྡྷཱ ཧོ་ཏི ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཁ་ཡཱ་ཡཱ’’ཏི. ཚ་ཊྛཾ.
༧. ཨ་ཏྟ་བྱཱ་བཱ་དྷ་སུ་ཏྟཾ
༡༧. ‘‘ཏ་ཡོ་མེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དྷ་མྨཱ ཨ་ཏྟ་བྱཱ་བཱ་དྷཱ་ཡ་པི སཾ་ཝ་ཏྟ་ནྟི, པ་ར་བྱཱ་བཱ་དྷཱ་ཡ་པི སཾ་ཝ་ཏྟ་ནྟི, ཨུ་བྷ་ཡ་བྱཱ་བཱ་དྷཱ་ཡ་པི སཾ་ཝ་ཏྟ་ནྟི. ཀ་ཏ་མེ ཏ་ཡོ? ཀཱ་ཡ་དུ་ཙྩ་རི་ཏཾ, ཝ་ཙཱི་དུ་ཙྩ་རི་ཏཾ, མ་ནོ་དུ་ཙྩ་རི་ཏཾ. ཨི་མེ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏ་ཡོ དྷ་མྨཱ ཨ་ཏྟ་བྱཱ་བཱ་དྷཱ་ཡ་པི སཾ་ཝ་ཏྟ་ནྟི, པ་ར་བྱཱ་བཱ་དྷཱ་ཡ་པི སཾ་ཝ་ཏྟ་ནྟི, ཨུ་བྷ་ཡ་བྱཱ་བཱ་དྷཱ་ཡ་པི སཾ་ཝ་ཏྟ་ནྟི.
‘‘ཏ་ཡོ་མེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དྷ་མྨཱ ནེ་ཝ་ཏྟ་བྱཱ་བཱ་དྷཱ་ཡ་པི སཾ་ཝ་ཏྟ་ནྟི, ན པ་ར་བྱཱ་བཱ་དྷཱ་ཡ་པི སཾ་ཝ་ཏྟ་ནྟི, ན ཨུ་བྷ་ཡ་བྱཱ་བཱ་དྷཱ་ཡ་པི སཾ་ཝ་ཏྟ་ནྟི. ཀ་ཏ་མེ ཏ་ཡོ? ཀཱ་ཡ་སུ་ཙ་རི་ཏཾ, ཝ་ཙཱི་སུ་ཙ་རི་ཏཾ, མ་ནོ་སུ་ཙ་རི་ཏཾ. ཨི་མེ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏ་ཡོ དྷ་མྨཱ ནེ་ཝ་ཏྟ་བྱཱ་བཱ་དྷཱ་ཡ་པི སཾ་ཝ་ཏྟ་ནྟི, ན པ་ར་བྱཱ་བཱ་དྷཱ་ཡ་པི སཾ་ཝ་ཏྟ་ནྟི, ན ཨུ་བྷ་ཡ་བྱཱ་བཱ་དྷཱ་ཡ་པི སཾ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི’’ཏི. ས་ཏྟ་མཾ.
༨. དེ་ཝ་ལོ་ཀ་སུ་ཏྟཾ
༡༨. ‘‘ས་ཙེ ཝོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ཉྙ་ཏི་ཏྠི་ཡཱ པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀཱ ཨེ་ཝཾ པུ་ཙྪེ་ཡྻུཾ – ‘དེ་ཝ་ལོ་ཀཱུ་པ་པ་ཏྟི་ཡཱ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ས་མ་ཎེ གོ་ཏ་མེ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ཝུ་སྶ་ཐཱ’ཏི? ན་ནུ ཏུ་མྷེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཝཾ པུ་ཊྛཱ ཨ་ཊྚཱི་ཡེ་ཡྻཱ་ཐ ཧ་རཱ་ཡེ་ཡྻཱ་ཐ ཛི་གུ་ཙྪེ་ཡྻཱ་ཐཱ’’ཏི? ‘‘ཨེ་ཝཾ, བྷ་ནྟེ’’. ‘‘ཨི་ཏི ཀི་ར ཏུ་མྷེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དི་བྦེ་ན ཨཱ་ཡུ་ནཱ ཨ་ཊྚཱི་ཡ་ཐ ཧ་རཱ་ཡ་ཐ ཛི་གུ་ཙྪ་ཐ, དི་བྦེ་ན ཝ་ཎྞེ་ན དི་བྦེ་ན སུ་ཁེ་ན དི་བྦེ་ན ཡ་སེ་ན དི་བྦེ་ནཱ་དྷི་པ་ཏེ་ཡྻེ་ན ཨ་ཊྚཱི་ཡ་ཐ ཧ་རཱ་ཡ་ཐ ཛི་གུ་ཙྪ་ཐ; པ་གེ་ཝ ཁོ པ་ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏུ་མྷེ་ཧི ཀཱ་ཡ་དུ་ཙྩ་རི་ཏེ་ན ཨ་ཊྚཱི་ཡི་ཏ་བྦཾ ཧ་རཱ་ཡི་ཏ་བྦཾ ཛི་གུ་ཙྪི་ཏ་བྦཾ, ཝ་ཙཱི་དུ་ཙྩ་རི་ཏེ་ན… མ་ནོ་དུ་ཙྩ་རི་ཏེ་ན ཨ་ཊྚཱི་ཡི་ཏ་བྦཾ ཧ་རཱ་ཡི་ཏ་བྦཾ ཛི་གུ་ཙྪི་ཏ་བྦ’’ནྟི. ཨ་ཊྛ་མཾ.
༩. པ་ཋ་མ་པཱ་པ་ཎི་ཀ་སུ་ཏྟཾ
༡༩. ‘‘ཏཱི་ཧི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ངྒེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ པཱ་པ་ཎི་ཀོ ཨ་བྷ་བྦོ ཨ་ན་དྷི་ག་ཏཾ ཝཱ བྷོ་གཾ ཨ་དྷི་ག་ནྟུཾ, ཨ་དྷི་ག་ཏཾ ཝཱ བྷོ་གཾ ཕཱ་ཏིཾ ཀཱ་ཏུཾ. ཀ་ཏ་མེ་ཧི ཏཱི་ཧི? ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པཱ་པ་ཎི་ཀོ པུ་བྦ་ཎྷ་ས་མ་ཡཾ [མ་ཛ྄ཛྷ་ནྟི་ཀ་ས་མ་ཡཾ (སཱི. སྱཱ. ཀཾ. པཱི.)] ན ས་ཀྐ་ཙྩཾ ཀ་མྨ་ནྟཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏི, མ་ཛ྄ཛྷ་ནྷི་ཀ་ས་མ་ཡཾ ན ས་ཀྐ་ཙྩཾ ཀ་མྨ་ནྟཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏི, སཱ་ཡ་ནྷ་ས་མ་ཡཾ ན ས་ཀྐ་ཙྩཾ ཀ་མྨ་ནྟཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏི. ཨི་མེ་ཧི ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏཱི་ཧི ཨ་ངྒེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ པཱ་པ་ཎི་ཀོ ཨ་བྷ་བྦོ ཨ་ན་དྷི་ག་ཏཾ ཝཱ བྷོ་གཾ ཨ་དྷི་ག་ནྟུཾ, ཨ་དྷི་ག་ཏཾ ཝཱ བྷོ་གཾ ཕཱ་ཏིཾ ཀཱ་ཏུཾ [ཕཱ་ཏི་ཀ་ཏྟུཾ (སཱི.), ཕཱ་ཏི་ཀཱ་ཏུཾ (སྱཱ. ཀཾ. པཱི.)].
‘‘ཨེ་ཝ་མེ་ཝཾ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏཱི་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ བྷི་ཀྑུ ཨ་བྷ་བྦོ ཨ་ན་དྷི་ག་ཏཾ ཝཱ ཀུ་ས་ལཾ དྷ་མྨཾ ཨ་དྷི་ག་ནྟུཾ, ཨ་དྷི་ག་ཏཾ ཝཱ ཀུ་ས་ལཾ དྷ་མྨཾ ཕཱ་ཏིཾ ཀཱ་ཏུཾ. ཀ་ཏ་མེ་ཧི ཏཱི་ཧི? ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ པུ་བྦ་ཎྷ་ས་མ་ཡཾ ན ས་ཀྐ་ཙྩཾ ས་མཱ་དྷི་ནི་མི་ཏྟཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏི, མ་ཛ྄ཛྷ་ནྷི་ཀ་ས་མ་ཡཾ ན ས་ཀྐ་ཙྩཾ ས་མཱ་དྷི་ནི་མི་ཏྟཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏི, སཱ་ཡ་ནྷ་ས་མ་ཡཾ ན ས་ཀྐ་ཙྩཾ ས་མཱ་དྷི་ནི་མི་ཏྟཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏི. ཨི་མེ་ཧི ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏཱི་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ བྷི་ཀྑུ ཨ་བྷ་བྦོ ཨ་ན་དྷི་ག་ཏཾ ཝཱ ཀུ་ས་ལཾ དྷ་མྨཾ ཨ་དྷི་ག་ནྟུཾ, ཨ་དྷི་ག་ཏཾ ཝཱ ཀུ་ས་ལཾ དྷ་མྨཾ ཕཱ་ཏིཾ ཀཱ་ཏུཾ.
‘‘ཏཱི་ཧི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ངྒེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ པཱ་པ་ཎི་ཀོ བྷ་བྦོ ཨ་ན་དྷི་ག་ཏཾ ཝཱ བྷོ་གཾ ཨ་དྷི་ག་ནྟུཾ, ཨ་དྷི་ག་ཏཾ ཝཱ བྷོ་གཾ ཕཱ་ཏིཾ ཀཱ་ཏུཾ. ཀ་ཏ་མེ་ཧི ཏཱི་ཧི? ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པཱ་པ་ཎི་ཀོ པུ་བྦ་ཎྷ་ས་མ་ཡཾ ས་ཀྐ་ཙྩཾ ཀ་མྨ་ནྟཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏི, མ་ཛ྄ཛྷ་ནྷི་ཀ་ས་མ་ཡཾ…པེ… སཱ་ཡ་ནྷ་ས་མ་ཡཾ ས་ཀྐ་ཙྩཾ ཀ་མྨ་ནྟཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏི. ཨི་མེ་ཧི ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏཱི་ཧི ཨ་ངྒེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ པཱ་པ་ཎི་ཀོ བྷ་བྦོ ཨ་ན་དྷི་ག་ཏཾ ཝཱ བྷོ་གཾ ཨ་དྷི་ག་ནྟུཾ, ཨ་དྷི་ག་ཏཾ ཝཱ བྷོ་གཾ ཕཱ་ཏིཾ ཀཱ་ཏུཾ.
‘‘ཨེ་ཝ་མེ་ཝཾ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏཱི་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ བྷི་ཀྑུ བྷ་བྦོ ཨ་ན་དྷི་ག་ཏཾ ཝཱ ཀུ་ས་ལཾ དྷ་མྨཾ ཨ་དྷི་ག་ནྟུཾ, ཨ་དྷི་ག་ཏཾ ཝཱ ཀུ་ས་ལཾ དྷ་མྨཾ ཕཱ་ཏིཾ ཀཱ་ཏུཾ. ཀ་ཏ་མེ་ཧི ཏཱི་ཧི? ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ པུ་བྦ་ཎྷ་ས་མ་ཡཾ ས་ཀྐ་ཙྩཾ ས་མཱ་དྷི་ནི་མི་ཏྟཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏི, མ་ཛ྄ཛྷ་ནྷི་ཀ་ས་མ་ཡཾ…པེ… སཱ་ཡ་ནྷ་ས་མ་ཡཾ ས་ཀྐ་ཙྩཾ ས་མཱ་དྷི་ནི་མི་ཏྟཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏི. ཨི་མེ་ཧི ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏཱི་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ བྷི་ཀྑུ བྷ་བྦོ ཨ་ན་དྷི་ག་ཏཾ ཝཱ ཀུ་ས་ལཾ དྷ་མྨཾ ཨ་དྷི་ག་ནྟུཾ, ཨ་དྷི་ག་ཏཾ ཝཱ ཀུ་ས་ལཾ དྷ་མྨཾ ཕཱ་ཏིཾ ཀཱ་ཏུ’’ནྟི. ན་ཝ་མཾ.
༡༠. དུ་ཏི་ཡ་པཱ་པ་ཎི་ཀ་སུ་ཏྟཾ
༢༠. ‘‘ཏཱི་ཧི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ངྒེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ པཱ་པ་ཎི་ཀོ ན་ཙི་ར་སྶེ་ཝ མ་ཧ་ཏྟཾ ཝེ་པུ་ལླ་ཏྟཾ [མ་ཧ་ནྟ་ཏྟཾ ཝཱ ཝེ་པུ་ལླ་ཏྟཾ ཝཱ (པཱི. ཀ.)] པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི བྷོ་གེ་སུ. ཀ་ཏ་མེ་ཧི ཏཱི་ཧི? ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པཱ་པ་ཎི་ཀོ ཙ་ཀྑུ་མཱ ཙ ཧོ་ཏི ཝི་དྷུ་རོ ཙ ནི་སྶ་ཡ་ས་མྤ་ནྣོ ཙ. ཀ་ཐ་ཉྩ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པཱ་པ་ཎི་ཀོ ཙ་ཀྑུ་མཱ ཧོ་ཏི? ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པཱ་པ་ཎི་ཀོ པ་ཎི་ཡཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི – ‘ཨི་དཾ པ་ཎི་ཡཾ ཨེ་ཝཾ ཀཱི་ཏཾ, ཨེ་ཝཾ ཝི་ཀྐ་ཡ་མཱ་ནཾ [ཝི་ཀྐཱི་ཡ་མཱ་ནཾ (?)], ཨེ་ཏྟ་ཀཾ མཱུ་ལཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ཨེ་ཏྟ་ཀོ ཨུ་ད་ཡོ’ཏི [ཨུ་དྡ་ཡོ་ཏི (སཱི.)]. ཨེ་ཝཾ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པཱ་པ་ཎི་ཀོ ཙ་ཀྑུ་མཱ ཧོ་ཏི.
‘‘ཀ་ཐ་ཉྩ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པཱ་པ་ཎི་ཀོ ཝི་དྷུ་རོ ཧོ་ཏི? ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པཱ་པ་ཎི་ཀོ ཀུ་ས་ལོ ཧོ་ཏི པ་ཎི་ཡཾ ཀེ་ཏུ་ཉྩ ཝི་ཀྐེ་ཏུ་ཉྩ. ཨེ་ཝཾ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པཱ་པ་ཎི་ཀོ ཝི་དྷུ་རོ ཧོ་ཏི.
‘‘ཀ་ཐ་ཉྩ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པཱ་པ་ཎི་ཀོ ནི་སྶ་ཡ་ས་མྤ་ནྣོ ཧོ་ཏི? ཨི་དྷ བྷི་ཀྑ་ཝེ, པཱ་པ་ཎི་ཀཾ ཡེ ཏེ ག་ཧ་པ་ཏཱི ཝཱ ག་ཧ་པ་ཏི་པུ་ཏྟཱ ཝཱ ཨ་ཌྜྷཱ མ་ཧ་དྡྷ་ནཱ མ་ཧཱ་བྷོ་གཱ ཏེ ཨེ་ཝཾ ཛཱ་ན་ནྟི – ‘ཨ་ཡཾ ཁོ བྷ་ཝཾ པཱ་པ་ཎི་ཀོ ཙ་ཀྑུ་མཱ ཝི་དྷུ་རོ ཙ པ་ཊི་བ་ལོ པུ་ཏྟ་དཱ་ར་ཉྩ པོ་སེ་ཏུཾ, ཨ་མྷཱ་ཀ་ཉྩ ཀཱ་ལེ་ན ཀཱ་ལཾ ཨ་ནུ་པྤ་དཱ་ཏུ’ནྟི. ཏེ ནཾ བྷོ་གེ་ཧི ནི་པ་ཏ་ནྟི – ‘ཨི་ཏོ, ས་མྨ པཱ་པ་ཎི་ཀ, བྷོ་གེ ཀ་རི་ཏྭཱ [ཧ་རི་ཏྭཱ (སཱི. སྱཱ. ཀཾ.)] པུ་ཏྟ་དཱ་ར་ཉྩ པོ་སེ་ཧི, ཨ་མྷཱ་ཀ་ཉྩ ཀཱ་ལེ་ན ཀཱ་ལཾ ཨ་ནུ་པྤ་དེ་ཧཱི’ཏི. ཨེ་ཝཾ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པཱ་པ་ཎི་ཀོ ནི་སྶ་ཡ་ས་མྤ་ནྣོ ཧོ་ཏི. ཨི་མེ་ཧི ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏཱི་ཧི ཨ་ངྒེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ པཱ་པ་ཎི་ཀོ ན་ཙི་ར་སྶེ་ཝ མ་ཧ་ཏྟཾ ཝེ་པུ་ལླ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི བྷོ་གེ་སུ.
‘‘ཨེ་ཝ་མེ་ཝཾ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏཱི་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ བྷི་ཀྑུ ན་ཙི་ར་སྶེ་ཝ མ་ཧ་ཏྟཾ ཝེ་པུ་ལླ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི ཀུ་ས་ལེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ. ཀ་ཏ་མེ་ཧི ཏཱི་ཧི? ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ ཙ་ཀྑུ་མཱ ཙ ཧོ་ཏི ཝི་དྷུ་རོ ཙ ནི་སྶ་ཡ་ས་མྤ་ནྣོ ཙ. ཀ་ཐ་ཉྩ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ ཙ་ཀྑུ་མཱ ཧོ་ཏི? ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ ‘ཨི་དཾ དུ་ཀྑ’ནྟི ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི, ‘ཨ་ཡཾ དུ་ཀྑ་ས་མུ་ད་ཡོ’ཏི ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི, ‘ཨ་ཡཾ དུ་ཀྑ་ནི་རོ་དྷོ’ཏི ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི, ‘ཨ་ཡཾ དུ་ཀྑ་ནི་རོ་དྷ་གཱ་མི་ནཱི པ་ཊི་པ་དཱ’ཏི ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ ཙ་ཀྑུ་མཱ ཧོ་ཏི.
‘‘ཀ་ཐ་ཉྩ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ ཝི་དྷུ་རོ ཧོ་ཏི? ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝཱི་རི་ཡོ ཝི་ཧ་ར་ཏི ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ཧཱ་ནཱ་ཡ, ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ་ཡ, ཐཱ་མ་ཝཱ ད་ལ༹ྷ་པ་ར་ཀྐ་མོ ཨ་ནི་ཀྑི་ཏྟ་དྷུ་རོ ཀུ་ས་ལེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ. ཨེ་ཝཾ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ ཝི་དྷུ་རོ ཧོ་ཏི.
‘‘ཀ་ཐ་ཉྩ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ ནི་སྶ་ཡ་ས་མྤ་ནྣོ ཧོ་ཏི? ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ ཡེ ཏེ བྷི་ཀྑཱུ བ་ཧུ་སྶུ་ཏཱ ཨཱ་ག་ཏཱ་ག་མཱ དྷ་མྨ་དྷ་རཱ ཝི་ན་ཡ་དྷ་རཱ མཱ་ཏི་ཀཱ་དྷ་རཱ ཏེ ཀཱ་ལེ་ན ཀཱ་ལཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ པ་རི་པུ་ཙྪ་ཏི པ་རི་པ་ཉྷ་ཏི – ‘ཨི་དཾ, བྷ་ནྟེ, ཀ་ཐཾ, ཨི་མ་སྶ ཀོ ཨ་ཏྠོ’ཏི? ཏ་སྶ ཏེ ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟོ ཨ་ཝི་ཝ་ཊ་ཉྩེ་ཝ ཝི་ཝ་ར་ནྟི, ཨ་ནུ་ཏྟཱ་ནཱི་ཀ་ཏ་ཉྩ ཨུ་ཏྟཱ་ནཱི་ཀ་རོ་ནྟི, ཨ་ནེ་ཀ་ཝི་ཧི་ཏེ་སུ ཙ ཀ་ངྑཱ་ཋཱ་ནི་ཡེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ ཀ་ངྑཾ པ་ཊི་ཝི་ནོ་དེ་ནྟི. ཨེ་ཝཾ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ ནི་སྶ་ཡ་ས་མྤ་ནྣོ ཧོ་ཏི. ཨི་མེ་ཧི ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏཱི་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ བྷི་ཀྑུ ན་ཙི་ར་སྶེ་ཝ མ་ཧ་ཏྟཾ ཝེ་པུ་ལླ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི ཀུ་ས་ལེ་སུ དྷ་མྨེ་སཱུ’’ཏི. ད་ས་མཾ.
ར་ཐ་ཀཱ་ར་ཝ་གྒོ དུ་ཏི་ཡོ.