๔. ปทฏฺฐานหารสมฺปาตวิภาวนา

๖๖. เยน เยน ยุตฺติหารสมฺปาเตน สุตฺตปฺปเทสตฺถานํ ยุตฺติภาโว อาจริเยน วิภาวิโต, อเมฺหหิ จ ญาโต, โส ยุตฺติหารสมฺปาโต ปริปุณฺโณ, ‘‘กตโม ปทฏฺฐานหารสมฺปาโต’’ติ ปุจฺฉิตพฺพตฺตา ‘‘ตตฺถ กตโม ปทฏฺฐาโน หารสมฺปาโต’’ติ ปุจฺฉติ.

ปุจฺฉิตฺวา ยสฺมึ สุตฺตปฺปเทเส วุตฺตานิ ปทฏฺฐานานิ นีหริตานิ, ตํ สุตฺตปฺปเทสํ นีหริตุํ ‘‘ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺส, สมฺมาสงฺกปฺปโคจโรติ คาถา’’ติ วุตฺตา. คาถาตฺโถ วุตฺโตว. ‘‘กตเม คาถาตฺถา กตเมสํ ธมฺมานํ ปทฏฺฐานานี’’ติ ปุจฺฉิตพฺพตฺตา ‘‘ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺสา’’ติอาทิ วุตฺตํ. ‘‘ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺสา’’ติ สุตฺตปฺปเทสสฺส อตฺถภูตา อินฺทฺริเยสุ คุตฺตทฺวารตา ติณฺณํ สุจริตานํ ปทฏฺฐานํ นาม สุจริตปาริปูริยา อาสนฺนการณตฺตา. ‘‘สมฺมาสงฺกปฺปโคจโร’’ติ สุตฺตปฺปเทสสฺส อตฺถภูตา เนกฺขมฺมสงฺกปฺปาทโย สมฺมาสงฺกปฺปา สมถสฺส ปทฏฺฐานํ นาม กามจฺฉนฺทอาทินีวรณวิกฺขมฺภนสฺส อาสนฺนการณตฺตา. ‘‘สมฺมาทิฏฺฐิปุเรกฺขาโร’’ติ สุตฺตปฺปเทสสฺส อตฺถภูตา กมฺมสฺสกตาสมฺมาทิฏฺฐิ จ สปฺปจฺจยนามรูปทสฺสนสมฺมาทิฏฺฐิ จ วิปสฺสนาย ปทฏฺฐานํ นาม อนิจฺจานุปสฺสนาทีนํ วิเสสการณตฺตา. ‘‘ญตฺวาน อุทยพฺพย’’นฺติ สุตฺตปฺปเทสสฺส อตฺถภูตา อุทยพฺพยานุปสฺสนาปญฺญา ทสฺสนภูมิยา ปทฏฺฐานํ นาม ปฐมมคฺคาธิคมสฺส อาสนฺนการณตฺตา. ‘‘ถินมิทฺธาภิภู ภิกฺขู’’ติ สุตฺตปฺปเทสสฺส อตฺถภูตํ ถินมิทฺธาภิภวนํ วีริยสฺส ปทฏฺฐานํ นาม อาสนฺนการณตฺตา. ‘‘สพฺพา ทุคฺคติโย ชเห’’ติ สุตฺตปฺปเทสสฺส อตฺถภูตา ปหาตพฺพชหนภาวนาย อริยมคฺคภาวนาย ปทฏฺฐานํ นาม ปหาตพฺพปฺปหาเนน อริยมคฺคภาวนาปาริปูริสมฺภวโต.

‘‘เอตฺตโกว ปทฏฺฐานหารสมฺปาโต ปริปุณฺโณ’’ติ วตฺตพฺพตฺตา ‘‘นิยุตฺโต ปทฏฺฐาโน หารสมฺปาโต’’ติ วุตฺตํ. เยน เยน สํวณฺณนาวิเสสภูเตน ปทฏฺฐานหารสมฺปาตภูเตน สุตฺตปฺปเทสตฺถานิ ปทฏฺฐานานิ นีหริตานิ, โส โส สํวณฺณนาวิเสสภูโต ปทฏฺฐานหารสมฺปาโต นิยุตฺโต ยถารหํ นิทฺธาเรตฺวา ยุชฺชิตพฺโพติ อตฺโถ คเหตพฺโพติ.

อิติ ปทฏฺฐานหารสมฺปาเต สตฺติพลานุรูปา รจิตา

วิภาวนา นิฏฺฐิตา.

ปณฺฑิเตหิ ปน…เป… คเหตพฺโพติ.