ปฐมคาถาสงฺคณิกํ

สตฺตนคเรสุ ปญฺญตฺตสิกฺขาปทวณฺณนา

๓๓๕. อฑฺฒุฑฺฒสตานีติ ตีณิ สตานิ ปญฺญาสญฺจ สิกฺขาปทานิ. วิคฺคหนฺติ มนุสฺสวิคฺคหํ. อติเรกนฺติ ทสาหปรมํ อติเรกจีวรํ. กาฬกนฺติ ‘‘สุทฺธกาฬกาน’’นฺติ วุตฺตกาฬกํ. ภูตนฺติ ภูตาโรจนํ. ปรมฺปรภตฺตนฺติ ปรมฺปรโภชนํ. ภิกฺขุนีสุ จ อกฺโกโสติ ‘‘ยา ปน ภิกฺขุนี ภิกฺขุํ อกฺโกเสยฺย วา ปริภาเสยฺย วา’’ติ (ปาจิ. ๑๐๒๙) วุตฺตสิกฺขาปทํ. อนฺตรวาสกนฺติ อญฺญาติกาย ภิกฺขุนิยา จีวรปฏิคฺคณฺหนํ. รูปิยนฺติ รูปิยสํโวหารํ. สุตฺตนฺติ ‘‘สามํ สุตฺตํ วิญฺญาเปตฺวา ตนฺตวาเยหี’’ติ (ปารา. ๖๓๗) วุตฺตสิกฺขาปทํ. อุชฺฌาปนเกติ อุชฺฌาปนเก ขิยฺยนเก ปาจิตฺติยํ. ปาจิตปิณฺฑนฺติ ภิกฺขุนีปริปาจิตํ. จีวรํ ทตฺวาติ ‘‘สมคฺเคน สงฺเฆน จีวรํ ทตฺวา’’ติ (ปาจิ. ๔๘๕) วุตฺตสิกฺขาปทํ. โวสาสนฺตีติ ‘‘ภิกฺขู ปเนว กุเลสุ นิมนฺติตา ภุญฺชนฺติ, ตตฺร เจสา ภิกฺขุนี’’ติ (ปาจิ. ๕๕๘) วุตฺตปาฏิเทสนียํ. คิรคฺคนฺติ ‘‘ยา ปน ภิกฺขุนี นจฺจํ วา คีตํ วา’’ติ (ปาจิ. ๘๓๔) วุตฺตสิกฺขาปทํ. จริยาติ ‘‘อนฺโตวสฺสํ จาริกํ จเรยฺยา’’ติ (ปาจิ. ๙๗๐) จ, ‘‘วสฺสํวุตฺถา จาริกํ น ปกฺกเมยฺยา’’ติ (ปาจิ. ๙๗๔) จ วุตฺตสิกฺขาปททฺวยํ. ฉนฺททาเนนาติ ปาริวาสิเกน ฉนฺททาเนน.

ปาราชิกานิ จตฺตารีติ ภิกฺขุนีนํ จตฺตาริ ปาราชิกานิ. กุฏีติ กุฏิการสิกฺขาปทํ. โกสิยนฺติ โกสิยมิสฺสกสิกฺขาปทํ. เสยฺยาติ อนุปสมฺปนฺเนน สหเสยฺยสิกฺขาปทํ. ขณเนติ ปถวีขณนํ. คจฺฉ เทวเตติ ภูตคามสิกฺขาปทํ. สิญฺจนฺติ สปฺปาณกอุทกสิญฺจนํ. มหาวิหาโรติ มหลฺลกวิหาโร. อญฺญนฺติ อญฺญวาทกํ. ทฺวารนฺติ ยาว ทฺวารโกสา. สหธมฺโมติ สหธมฺมิกํ วุจฺจมาโน. ปโยปานนฺติ สุรุสุรุการกํ. เอฬกโลมานีติ เอฬกโลมโธวาปนํ. ปตฺโตติ อูนปญฺจพนฺธนปตฺโต. โอวาโทติ ภิกฺขุนุปสฺสยํ อุปสงฺกมิตฺวา โอวาโท. เภสชฺชนฺติ ตทุตฺตริเภสชฺชวิญฺญาปนํ. สูจีติ อฏฺฐิมยาทิสูจิฆรํ. อารญฺญิโกติ ‘‘ยานิ โข ปน ตานิ อารญฺญกานิ เสนาสนานี’’ติอาทินา (ปาจิ. ๕๗๐) วุตฺตปาฏิเทสนียํ. โอวาโทติ ‘‘ยา ปน ภิกฺขุนี โอวาทาย วา สํวาสาย วา น คจฺเฉยฺยา’’ติ (ปาจิ. ๑๐๕๕) วุตฺตสิกฺขาปทํ.

ปาราชิกานิ จตฺตารีติอาทินา ฉสุ นคเรสุ ปญฺญตฺตํ เอกโต สมฺปิณฺฑิตฺวา สาวตฺถิยา ปญฺญตฺตํ วิสุํ คเณตฺวา สพฺพาเนว สิกฺขาปทานิ ทฺวีหิ ราสีหิ สงฺคณฺหาติ.

สตฺตนคเรสุ ปญฺญตฺตสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

จตุวิปตฺติวณฺณนา

๓๓๖. เอกตึส ครุกา นาม อุภโต อฏฺฐ ปาราชิกา, ภิกฺขูนํ เตรส, ภิกฺขุนีนํ ทส สงฺฆาทิเสสา. อฏฺเฐตฺถ อนวเสสาติ เอเตสุ ยถาวุตฺตครุเกสุ สาธารณาสาธารณวเสน อฏฺฐ ปาราชิกา อนวเสสา นาม.

อสาธารณาทิวณฺณนา

๓๓๘. ‘‘โธวนญฺจ ปฏิคฺคโห’’ติ คาถา อฏฺฐกถาจริยานํ. ตตฺถ โธวนญฺจ ปฏิคฺคโหติ อญฺญาติกาย ภิกฺขุนิยา จีวรโธวาปนํ จีวรปฏิคฺคหณญฺจ. โกเสยฺย…เป… เทฺว โลมาติ เอฬกโลมวคฺเค อาทิโต สตฺต สิกฺขาปทานิ วุตฺตานิ. วสฺสิกาติ วสฺสิกสาฏิกสิกฺขาปทํ. อารญฺญเกน จาติ สาสงฺกสิกฺขาปทํ วุตฺตํ. ปณีตนฺติ ปณีตโภชนวิญฺญตฺติ. อูนนฺติ อูนวีสติวสฺสสิกฺขาปทํ. นิสีทเน จ ยา สิกฺขา, วสฺสิกา ยา จ สาฏิกาติ นิสีทนวสฺสิกสาฏิกานํ ปมาณาติกฺกโม.

อาปตฺติกฺขนฺธา เจว อุโปสถาทีนิ จ ‘‘ปาราชิกสงฺฆาทิเสสา’’ติอาทินา วิภตฺตตฺตา ‘‘วิภตฺติโย’’ติ วุตฺตานิ. เตวีสติ สงฺฆาทิเสสาติ ภิกฺขุนีนํ อาคตานิ ทส, ภิกฺขูนํ เตรสาติ เตวีสติ. เทฺวจตฺตาลีส นิสฺสคฺคิยาติอาทีสุปิ เอเสว นโย. ทฺวีหิ…เป… กิจฺจํ เอเกน สมฺมตีติ ทฺวีหิ วิวาทาธิกรณํ, จตูหิ อนุวาทาธิกรณํ, ตีหิ อาปตฺตาธิกรณํ, เอเกน กิจฺจาธิกรณํ สมฺมตีติ อตฺโถ.

๓๓๙. นิรงฺกโตติ สงฺฆมฺหา อปสาริโต.