เสขิยกถา

๑๘๗๐. โย อนาทริเยเนว, ปุรโต ปจฺฉโตปิ วา;

โอลมฺเพตฺวา นิวาเสยฺย, ตสฺส จาปตฺติ ทุกฺกฏํ.

๑๘๗๑. หตฺถิโสณฺฑาทิตุลฺยํ ตุ, นิวาเสนฺตสฺส ทุกฺกฏํ;

อาปตฺติภีรุนา นิจฺจํ, วตฺถพฺพํ ปริมณฺฑลํ.

๑๘๗๒. ชาณุมณฺฑลโต เหฏฺฐา, อฏฺฐงฺคุลปฺปมาณกํ;

โอตาเรตฺวา นิวตฺถพฺพํ, ตโต อูนํ น วฏฺฏติ.

๑๘๗๓. อสญฺจิจฺจาสติสฺสาปิ, อชานนฺตสฺส เกวลํ;

อนาปตฺติ คิลานสฺสา-ปทาสุมฺมตฺตกาทิโน.

ปริมณฺฑลกถา.

๑๘๗๔. อุโภ โกเณ สมํ กตฺวา, สาทรํ ปริมณฺฑลํ;

กตฺวา ปารุปิตพฺเพวํ, อกโรนฺตสฺส ทุกฺกฏํ.

๑๘๗๕. อวิเสเสน วุตฺตํ ตุ, อิทํ สิกฺขาปททฺวยํ;

ตสฺมา ฆเร วิหาเร วา, กตฺตพฺพํ ปริมณฺฑลํ.

ทุติยํ.

๑๘๗๖. คณฺฐิกํ ปฏิมุญฺจิตฺวา, กตฺวา โกเณ อุโภ สมํ;

ฉาเทตฺวา มณิพนฺธญฺจ, คนฺตพฺพํ คีวเมว จ.

๑๘๗๗. ตถา อกตฺวา ภิกฺขุสฺส, ชตฺตูนิปิ อุรมฺปิ จ;

วิวริตฺวา ยถากามํ, คจฺฉโต โหติ ทุกฺกฏํ.

ตติยํ.

๑๘๗๘. คลวาฏกโต อุทฺธํ, สีสญฺจ มณิพนฺธโต;

หตฺเถ ปิณฺฑิกมํสมฺหา, เหฏฺฐา ปาเท อุโภปิ จ.

๑๘๗๙. วิวริตฺวาวเสสญฺจ, ฉาเทตฺวา เจ นิสีทติ;

โหติ โส สุปฺปฏิจฺฉนฺโน, โทโส วาสูปคสฺส น.

จตุตฺถํ.

๑๘๘๐. หตฺถํ วา ปน ปาทํ วา, อจาเลนฺเตน ภิกฺขุนา;

สุวินีเตน คนฺตพฺพํ, ฉฏฺเฐ นตฺถิ วิเสสตา.

ปญฺจมฉฏฺฐานิ.

๑๘๘๑. สตีมตาวิกาเรน, ยุคมตฺตญฺจ เปกฺขินา;

สุสํวุเตน คนฺตพฺพํ, ภิกฺขุโนกฺขิตฺตจกฺขุนา.

๑๘๘๒. ยตฺถ กตฺถจิ หิ ฏฺฐาเน, เอกสฺมึ อนฺตเร ฆเร;

ฐตฺวา ปริสฺสยาภาวํ, โอโลเกตุมฺปิ วฏฺฏติ.

๑๘๘๓. โย อนาทริยํ กตฺวา, โอโลเกนฺโต ตหึ ตหึ;

สเจนฺตรฆเร ยาติ, ทุกฺกฏํ อฏฺฐมํ ตถา.

สตฺตมฏฺฐมานิ.

๑๘๘๔. เอกโต อุภโต วาปิ, หุตฺวา อุกฺขิตฺตจีวโร;

อินฺทขีลกโต อนฺโต, คจฺฉโต โหติ ทุกฺกฏํ.

นวมํ.

๑๘๘๕. ตถา นิสินฺนกาเลปิ, นีหรนฺเตน กุณฺฑิกํ;

อนุกฺขิปิตฺวา ทาตพฺพา, โทโส วาสูปคสฺส น.

ทสมํ.

ปฐโม วคฺโค.

๑๘๘๖. น วฏฺฏติ หสนฺเตน, คนฺตุญฺเจว นิสีทิตุํ;

วตฺถุสฺมึ หสนียสฺมึ, สิตมตฺตํ ตุ วฏฺฏติ.

ปฐมทุติยานิ.

๑๘๘๗. อปฺปสทฺเทน คนฺตพฺพํ, จตุตฺเถปิ อยํ นโย;

มหาสทฺทํ กโรนฺตสฺส, อุภยตฺถาปิ ทุกฺกฏํ.

ตติยจตุตฺถานิ.

๑๘๘๘. กายปฺปจาลกํ กตฺวา, พาหุสีสปฺปจาลกํ;

คจฺฉโต ทุกฺกฏํ โหติ, ตเถว จ นิสีทโต.

๑๘๘๙. กายํ พาหุญฺจ สีสญฺจ, ปคฺคเหตฺวา อุชุํ ปน;

คนฺตพฺพมาสิตพฺพญฺจ, สเมนิริยาปเถน ตุ.

๑๘๙๐. นิสีทเนน ยุตฺเตสุ, ตีสุ วาสูปคสฺส หิ;

อนาปตฺตีติ ญาตพฺพํ, วิญฺญุนา วินยญฺญุนา.

ทุติโย วคฺโค.

๑๘๙๑. ขมฺภํ กตฺวา สสีสํ วา, ปารุปิตฺวาน คจฺฉโต;

ทุกฺกฏํ มุนินา วุตฺตํ, ตถา อุกฺกุฏิกาย วา.

๑๘๙๒. หตฺถปลฺลตฺถิกายาปิ, ทุสฺสปลฺลตฺถิกาย วา;

ตสฺสนฺตรฆเร โหติ, นิสีทนฺตสฺส ทุกฺกฏํ.

๑๘๙๓. ทุติเย จ จตุตฺเถ จ, ฉฏฺเฐ วาสูปคสฺส ตุ;

อนาปตฺตีติ สารุปฺปา, ฉพฺพีสติ ปกาสิตา.

ฉฏฺฐํ.

๑๘๙๔. สกฺกจฺจํ สติยุตฺเตน, ภิกฺขุนา ปตฺตสญฺญินา;

ปิณฺฑปาโต คเหตพฺโพ, สมสูโปว วิญฺญุนา.

๑๘๙๕. สูโป ภตฺตจตุพฺภาโค, ‘‘สมสูโป’’ติ วุจฺจติ;

มุคฺคมาสกุลตฺถานํ, สูโป ‘‘สูโป’’ติ วุจฺจติ.

๑๘๙๖. อนาปตฺติ อสญฺจิจฺจ, คิลานสฺส รเสรเส;

ตเถว ญาตกาทีนํ, อญฺญตฺถาย ธเนน วา.

สตฺตมฏฺฐมนวมานิ.

๑๘๙๗. อนฺโตเลขาปมาเณน, ปตฺตสฺส มุขวฏฺฏิยา;

ปูริโตว คเหตพฺโพ, อธิฏฺฐานูปคสฺส ตุ.

๑๘๙๘. ตตฺถ ถูปีกตํ กตฺวา, คณฺหโต ยาวกาลิกํ;

ยํ กิญฺจิ ปน ภิกฺขุสฺส, โหติ อาปตฺติ ทุกฺกฏํ.

๑๘๙๙. อธิฏฺฐานูปเค ปตฺเต, กาลิกตฺตยเมว จ;

เสเส ถูปีกตํ สพฺพํ, วฏฺฏเตว น สํสโย.

๑๙๐๐. ทฺวีสุ ปตฺเตสุ ภตฺตํ ตุ, คเหตฺวา ปตฺตเมกกํ;

ปูเรตฺวา ยทิ เปเสติ, ภิกฺขูนํ ปน วฏฺฏติ.

๑๙๐๑. ปตฺเต ปกฺขิปฺปมานํ ยํ, อุจฺฉุขณฺฑผลาทิกํ;

โอโรหติ สเจ เหฏฺฐา, น ตํ ถูปีกตํ สิยา.

๑๙๐๒. ปุปฺผตกฺโกลกาทีนํ, ฐเปตฺวา เจ วฏํสกํ;

ทินฺนํ อยาวกาลิตฺตา, น ตํ ถูปีกตํ สิยา.

๑๙๐๓. วฏํสกํ ตุ ปูวสฺส, ฐเปตฺวา โอทโนปริ;

ปิณฺฑปาตํ สเจ เทนฺติ, อิทํ ถูปีกตํ สิยา.

๑๙๐๔. ภตฺตสฺสูปริ ปณฺณํ วา, ถาลกํ วาปิ กิญฺจิปิ;

ฐเปตฺวา ปริปูเรตฺวา, สเจ คณฺหาติ วฏฺฏติ.

๑๙๐๕. ปฏิคฺคเหตุเมวสฺส, ตํ ตุ สพฺพํ น วฏฺฏติ;

คหิตํ สุคหิตํ, ปจฺฉา, ภุญฺชิตพฺพํ ยถาสุขํ.

ตติโย วคฺโค.

๑๙๐๖. ปฐมํ ทุติยํ วุตฺต-นยํ ตุ ตติเย ปน;

อุปโรธิมทสฺเสตฺวา, โภตฺตพฺพํ ปฏิปาฏิยา.

๑๙๐๗. อญฺเญสํ อตฺตโน ภตฺตํ, อากิรํ ปน ภาชเน;

นตฺโถมสติ เจ โทโส, ตถา อุตฺตริภงฺคกํ.

ตติยํ.

๑๙๐๘. จตุตฺเถ ยํ ตุ วตฺตพฺพํ, วุตฺตํ ปุพฺเพ อเสสโต;

ปญฺจเม มตฺถกํ โทโส, มทฺทิตฺวา ปริภุญฺชโต.

๑๙๐๙. อนาปตฺติ คิลานสฺส, ปริตฺเตปิ จ เสสเก;

เอกโต ปน มทฺทิตฺวา, สํกฑฺฒิตฺวาน ภุญฺชโต.

จตุตฺถปญฺจมานิ.

๑๙๑๐. โย ภิยฺโยกมฺยตาเหตุ, สูปํ วา พฺยญฺชนมฺปิ วา;

ปฏิจฺฉาเทยฺย ภตฺเตน, ตสฺส จาปตฺติ ทุกฺกฏํ.

ฉฏฺฐํ.

๑๙๑๑. วิญฺญตฺติยํ ตุ วตฺตพฺพํ, อปุพฺพํ นตฺถิ กิญฺจิปิ;

อฏฺฐเม ปน อุชฺฌาเน, คิลาโนปิ น มุจฺจติ.

๑๙๑๒. ‘‘ทสฺสามิ ทาเปสฺสามี’’ติ, โอโลเกนฺตสฺส ภิกฺขุโน;

อนาปตฺตีติ ญาตพฺพํ, น จ อุชฺฌานสญฺญิโน.

อฏฺฐมํ.

๑๙๑๓. มหนฺตํ ปน โมรณฺฑํ, กุกฺกุฏณฺฑญฺจ ขุทฺทกํ;

เตสํ มชฺฌปฺปมาเณน, กตฺตพฺโพ กพโฬ ปน.

๑๙๑๔. ขชฺชเก ปน สพฺพตฺถ, มูลขาทนิยาทิเก;

ผลาผเล อนาปตฺติ, คิลานุมฺมตฺตกาทิโน.

นวมํ.

๑๙๑๕. อทีโฆ ปน กาตพฺโพ, อาโลโป ปริมณฺฑโล;

ขชฺชตุตฺตริภงฺคสฺมึ, อนาปตฺติ ผลาผเล.

ทสมํ.

จตุตฺโถ วคฺโค.

๑๙๑๖. อนาหเฏ มุขทฺวารํ, อปฺปตฺเต กพเฬ ปน;

อตฺตโน จ มุขทฺวารํ, วิวรนฺตสฺส ทุกฺกฏํ.

ปฐมํ.

๑๙๑๗. มุเข จ สกลํ หตฺถํ, ปกฺขิปนฺตสฺส ทุกฺกฏํ;

มุเข จ กพฬํ กตฺวา, กเถตุํ น จ วฏฺฏติ.

๑๙๑๘. วจนํ ยตฺตเกนสฺส, ปริปุณฺณํ น โหติ หิ;

มุขสฺมึตตฺตเก สนฺเต, พฺยาหรนฺตสฺส ทุกฺกฏํ.

๑๙๑๙. มุเข หรีตกาทีนิ, ปกฺขิปิตฺวา กเถติ โย;

วจนํ ปริปุณฺณํ เจ, กเถตุํ ปน วฏฺฏติ.

ทุติยตติยานิ.

๑๙๒๐. โย ปิณฺฑุกฺเขปกํ ภิกฺขุ, กพฬจฺเฉทกมฺปิ วา;

มกฺกโฏ วิย คณฺเฑ วา, กตฺวา ภุญฺเชยฺย ทุกฺกฏํ.

จตุตฺถปญฺจมฉฏฺฐานิ.

๑๙๒๑. นิทฺธุนิตฺวาน หตฺถํ วา, ภตฺตํ สิตฺถาวการกํ;

ชิวฺหานิจฺฉารกํ วาปิ, ตถา ‘‘จปุ จปู’’ติ วา.

๑๙๒๒. อนาทรวเสเนว, ภุญฺชโต โหติ ทุกฺกฏํ;

สตฺตเม อฏฺฐเม นตฺถิ, โทโส กจวรุชฺฌเน.

สตฺตมทสมานิ.

ปญฺจโม วคฺโค.

๑๙๒๓. กตฺวา เอวํ น โภตฺตพฺพํ, สทฺทํ ‘‘สุรุ สุรู’’ติ จ;

หตฺถนิลฺเลหกํ วาปิ, น จ วฏฺฏติ ภุญฺชิตุํ.

๑๙๒๔. ผาณิตํ ฆนยาคุํ วา, คเหตฺวา องฺคุลีหิ ตํ;

มุเข องฺคุลิโย โภตฺตุํ, ปเวเสตฺวาปิ วฏฺฏติ.

๑๙๒๕. น ปตฺโต เลหิตพฺโพว, เอกายงฺคุลิกาย วา;

เอกโอฏฺโฐปิ ชิวฺหาย, น จ นิลฺเลหิตพฺพโก.

จตุตฺถํ.

๑๙๒๖. สามิเสน ตุ หตฺเถน, น จ ปานียถาลกํ;

คเหตพฺพํ, ปฏิกฺขิตฺตํ, ปฏิกฺกูลวเสน หิ.

๑๙๒๗. ปุคฺคลสฺส จ สงฺฆสฺส, คหฏฺฐสฺสตฺตโนปิ จ;

สนฺตโก ปน สงฺโข วา, สราวํ วาปิ ถาลกํ.

๑๙๒๘. ตสฺมา น จ คเหตพฺพํ, คณฺหโต โหติ ทุกฺกฏํ;

อนามิเสน หตฺเถน, คหณํ ปน วฏฺฏติ.

ปญฺจมํ.

๑๙๒๙. อุทฺธริตฺวาปิ ภินฺทิตฺวา, คเหตฺวา วา ปฏิคฺคเห;

นีหริตฺวา อนาปตฺติ, ฉฑฺเฑนฺตสฺส ฆรา พหิ.