นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส

วินยวินิจฺฉโย

คนฺถารมฺภกถา

๑. วนฺทิตฺวา สิรสา เสฏฺฐํ, พุทฺธมปฺปฏิปุคฺคลํ;

ภวาภาวกรํ ธมฺมํ, คณญฺเจว นิรงฺคณํ.

๒. ภิกฺขูนํ ภิกฺขุนีนญฺจ, หิตตฺถาย สมาหิโต;

ปวกฺขามิ สมาเสน, วินยสฺสวินิจฺฉยํ.

๓. อนากุลมสํกิณฺณํ, มธุรตฺถปทกฺกมํ;

ปฏุภาวกรํ เอตํ, ปรมํ วินยกฺกเม.

๔. อปารํ โอตรนฺตานํ, สารํ วินยสาครํ;

ภิกฺขูนํ ภิกฺขุนีนญฺจ, นาวาภูตํ มโนรมํ.

๕. ตสฺมา วินยนูปายํ, วินยสฺสวินิจฺฉยํ;

อวิกฺขิตฺเตน จิตฺเตน, วทโต เม นิโพธถ.

ภิกฺขุวิภงฺโค

ปาราชิกกถา

ปฐมปาราชิกกถา

๖. ติวิเธ ติลมตฺตมฺปิ, มคฺเค เสวนเจตโน;

องฺคชาตํ ปเวเสนฺโต, อลฺโลกาเส ปราชิโต.

๗. ปเวสนํ ปวิฏฺฐํ วา, ฐิตมุทฺธรณมฺปิ วา;

สสิกฺโข สาทิยนฺโต โส, ฐเปตฺวา กิริยํ จุโต.

๘. สนฺถเตนงฺคชาเตน, สนฺถตํ วา อสนฺถตํ;

มคฺคํ ปน ปเวเสนฺโต, ตเถวาสนฺถเตน จ.

๙. อุปาทินฺเนนุปาทินฺเน, อนุปาทินฺนเกน วา;

ฆฏฺฏิเต อนุปาทินฺเน, สเจ สาทิยเตตฺถ โส.

๑๐. โหติ ปาราชิกกฺเขตฺเต, ปวิฏฺเฐ ตุ ปราชิโต;

เขตฺเต ถุลฺลจฺจยํ ตสฺส, ทุกฺกฏญฺจ วินิทฺทิเส.

๑๑. มเต อกฺขายิเต จาปิ, เยภุยฺยกฺขายิเตปิ จ;

เมถุนํ ปฏิเสวนฺโต, โหติ ปาราชิโก นโร.

๑๒. เยภุยฺยกฺขายิเต จาปิ, อุปฑฺฒกฺขายิเตปิ จ;

โหติ ถุลฺลจฺจยาปตฺติ, เสเส อาปตฺติ ทุกฺกฏํ.

๑๓. นิมิตฺตมตฺตํ เสเสตฺวา, ขายิเตปิ สรีรเก;

นิมิตฺเต เมถุนํ ตสฺมึ, เสวโตปิ ปราชโย.

๑๔. อุทฺธุมาตาทิสมฺปตฺเต, สพฺพตฺถาปิ จ ทุกฺกฏํ;

ขายิตากฺขายิตํ นาม, สพฺพํ มตสรีรเก.

๑๕. ฉินฺทิตฺวา ปน ตจฺเฉตฺวา, นิมิตฺตุปฺปาฏิเต ปน;

วณสงฺเขปโต ตสฺมึ, เสวํ ถุลฺลจฺจยํ ผุเส.

๑๖. ตโต เมถุนราเคน, ปติตาย นิมิตฺตโต;

ตายํ อุปกฺกมนฺตสฺส, ทุกฺกฏํ มํสเปสิยํ.

๑๗. นขปิฏฺฐิปฺปมาเณปิ, มํเส นฺหารุมฺหิ วา สติ;

เมถุนํ ปฏิเสวนฺโต, ชีวมาเน ปราชิโต.

๑๘. กณฺณจฺฉิทฺทกฺขินาสาสุ, วตฺถิโกเส วเณสุ วา;

องฺคชาตํ ปเวเสนฺโต, ราคา ถุลฺลจฺจยํ ผุเส.

๑๙. อวเสสสรีรสฺมึ, อุปกจฺฉูรุกาทิสุ;

วสา เมถุนราคสฺส, เสวมานสฺส ทุกฺกฏํ.

๒๐. อสฺสโคมหิสาทีนํ, โอฏฺฐคทฺรภทนฺตินํ;

นาสาสุ วตฺถิโกเสสุ, เสวํ ถุลฺลจฺจยํ ผุเส.

๒๑. ตถา สพฺพติรจฺฉานํ, อกฺขิกณฺณวเณสุปิ;

อวเสสสรีเรสุ, เสวมานสฺส ทุกฺกฏํ.

๒๒. เตสํ อลฺลสรีเรสุ, มตานํ เสวโต ปน;

ติวิธาปิ สิยาปตฺติ, เขตฺตสฺมึ ติวิเธ สติ.

๒๓. พหิ เมถุนราเคน, นิมิตฺตํ อิตฺถิยา ปน;

นิมิตฺเตน ฉุปนฺตสฺส, ตสฺส ถุลฺลจฺจยํ สิยา.

๒๔. กายสํสคฺคราเคน, นิมิตฺเตน มุเขน วา;

นิมิตฺตํ อิตฺถิยา ตสฺส, ฉุปโต ครุกํ สิยา.

๒๕. ตเถโวภยราเคน, นิมิตฺตํ ปุริสสฺสปิ;

นิมิตฺเตน ฉุปนฺตสฺส, โหติ อาปตฺติ ทุกฺกฏํ.

๒๖. นิมิตฺเตน นิมิตฺตํ ตุ, ติรจฺฉานคติตฺถิยา;

ถุลฺลจฺจยํ ฉุปนฺตสฺส, โหติ เมถุนราคโต.

๒๗. กายสํสคฺคราเคน, ติรจฺฉานคติตฺถิยา;

นิมิตฺเตน นิมิตฺตสฺส, ฉุปเน ทุกฺกฏํ มตํ.

๒๘. องฺคชาตํ ปเวเสตฺวา, ตมาวฏฺฏกเต มุเข;

ตตฺถากาสคตํ กตฺวา, นีหรนฺตสฺส ทุกฺกฏํ.

๒๙. ตถา จตูหิ ปสฺเสหิ, อิตฺถิยา เหฏฺฐิมตฺตลํ;

อฉุปนฺตํ ปเวเสตฺวา, นีหรนฺตสฺส ทุกฺกฏํ.

๓๐. อุปฺปาฏิโตฏฺฐมํเสสุ, พหิ นิกฺขนฺตเกสุ วา;

ทนฺเตสุ วายมนฺตสฺส, ตสฺส ถุลฺลจฺจยํ สิยา.

๓๑. อฏฺฐิสงฺฆฏฺฏนํ กตฺวา, มคฺเค ทุวิธราคโต;

สุกฺเก มุตฺเตปิ วามุตฺเต, วายมนฺตสฺส ทุกฺกฏํ.

๓๒. อิตฺถึ เมถุนราเคน, อาลิงฺคนฺตสฺส ทุกฺกฏํ;

หตฺถคฺคาหปรามาส-จุมฺพนาทีสฺวยํ นโย.

๓๓. อปเท อหโย มจฺฉา, กโปตา ทฺวิปเทปิ จ;

โคธา จตุปฺปเท เหฏฺฐา, วตฺถุ ปาราชิกสฺสิเม.

๓๔. เสเวตุกามตาจิตฺตํ, มคฺเค มคฺคปฺปเวสนํ;

อิทมงฺคทฺวยํ วุตฺตํ, ปฐมนฺติมวตฺถุโน.

๓๕. ทุกฺกฏํ ปฐมสฺเสว, สามนฺตมิติ วณฺณิตํ;

เสสานํ ปน ติณฺณมฺปิ, ถุลฺลจฺจยมุทีริตํ.

๓๖. ‘‘อนาปตฺตี’’ติ ญาตพฺพํ, อชานนฺตสฺส ภิกฺขุโน;

ตเถวาสาทิยนฺตสฺส, ชานนฺตสฺสาทิกมฺมิโน.

๓๗. วินเย อนยูปรเม ปรเม;

สุชนสฺส สุขานยเน นยเน;

ปฏุ โหติ ปธานรโต น รโต;

อิธ โย ปน สารมเต รมเต.

๓๘. อิมํ หิตวิภาวนํ ภาวนํ;

อเวทิ สุรสมฺภวํ สมฺภวํ;

ส มารพฬิสาสเน สาสเน;

สโม ภวตุปาลินา ปาลินา.

อิติ วินยวินิจฺฉเย ปฐมปาราชิกกถา นิฏฺฐิตา.

ทุติยปาราชิกกถา

๓๙. อาทิยนฺโต หรนฺโตว-หรนฺโต อิริยาปถํ;

วิโกเปนฺโต ตถา ฐานา, จาเวนฺโตปิ ปราชิโต.

๔๐. ตตฺถ นาเนกภณฺฑานํ, ปญฺจกานํ วสา ปน;

อวหารา ทเสเวเต, วิญฺญาตพฺพา วิภาวินา.

๔๑. สาหตฺถาณตฺติโก เจว, นิสฺสคฺโค อตฺถสาธโก;

ธุรนิกฺเขปนญฺจาติ, อิทํ สาหตฺถปญฺจกํ.

๔๒. ปุพฺพสหปโยโค จ, สํวิทาหรณมฺปิ จ;

สงฺเกตกมฺมํ เนมิตฺตํ, ปุพฺพโยคาทิปญฺจกํ.

๔๓. เถยฺยปสยฺหปริกปฺป-ปฏิจฺฉนฺนกุสาทิกา;

อวหารา อิเม ปญฺจ, เวทิตพฺพาว วิญฺญุนา.

๔๔. วตฺถุกาลคฺฆเทเส จ, ปริโภคญฺจ ปญฺจปิ;

ญตฺวา เอตานิ กาตพฺโพ, ปณฺฑิเตน วินิจฺฉโย.

๔๕. ทุติยํ วาปิ กุทฺทาลํ, ปิฏกํ ปริเยสโต;

คจฺฉโต เถยฺยจิตฺเตน, ทุกฺกฏํ ปุพฺพโยคโต.

๔๖. ตตฺถชาตกกฏฺฐํ วา, ลตํ วา ฉินฺทโต ปน;

ทุกฺกฏํ อุภยตฺถาปิ, วุตฺตํ สหปโยคโต.

๔๗. ปถวึ ขณโต วาปิ, พฺยูหโต ปํสุเมว วา;

อามสนฺตสฺส วา กุมฺภึ, โหติ อาปตฺติ ทุกฺกฏํ.

๔๘. มุเข ปาสํ ปเวเสตฺวา, ขาณุเก พทฺธกุมฺภิยา;

พนฺธนานํ วสา เญยฺโย, ฐานเภโท วิชานตา.

๔๙. เทฺว ฐานานิ ปเนกสฺมึ, ขาณุเก พทฺธกุมฺภิยา;

วลยํ รุกฺขมูลสฺมึ, ปเวเสตฺวา กตาย วา.

๕๐. อุทฺธรนฺตสฺส ขาณุํ วา, ฉินฺทโต สงฺขลิมฺปิ วา;

ถุลฺลจฺจยํ ตโต กุมฺภึ, ฐานา จาเวติ เจ จุโต.

๕๑. ปฐมํ ปน กุมฺภึ วา, อุทฺธริตฺวา ตถา ปุน;

ฐานา จาเวติ ขาณุํ วา, สงฺขลึ วาปิ โส นโย.

๕๒. อิโต จิโต จ ฆํสนฺโต, มูเล สาเรติ รกฺขติ;

วลยํ เขคตํ ตตฺถ, กโรนฺโตว ปราชิโต.

๕๓. ชาตํ ฉินฺทติ เจ รุกฺขํ, ทุกฺกฏํ กุมฺภิมตฺถเก;

สมีเป ฉินฺทโต ตสฺส, ปาจิตฺติยมตตฺถชํ.

๕๔. อนฺโตกุมฺภิคตํ ภณฺฑํ, ผนฺทาเปติ สเจ ปน;

อปพฺยูเหติ ตตฺเถว, ตสฺส ถุลฺลจฺจยํ สิยา.

๕๕. หรนฺโต กุมฺภิยา ภณฺฑํ, มุฏฺฐึ ฉินฺทติ อตฺตโน;

ภาชเน วา คตํ กตฺวา, โหติ ภิกฺขุ ปราชิโต.

๕๖. หารํ วา ปน ปามงฺคํ, สุตฺตารุฬฺหํ ตุ กุมฺภิยา;

ผนฺทาเปติ ยถาวตฺถุํ, ฐานา จาเวติ เจ จุโต.

๕๗. สปฺปิอาทีสุ ยํ กิญฺจิ, ปิวโต ปาทปูรณํ;

เอเกเนว ปโยเคน, ปีตมตฺเต ปราชโย.

๕๘. กตฺวาว ธุรนิกฺเขปํ, ปิวนฺตสฺส ปุนปฺปุนํ;

สกลมฺปิ จ ตํ กุมฺภึ, ปิวโต น ปราชโย.

๕๙. สเจ ขิปติ ยํ กิญฺจิ, ภณฺฑกํ เตลกุมฺภิยํ;

ตํ ปาทคฺฆนกํ เตลํ, ธุวํ ปิวติ ตาวเท.

๖๐. หตฺถโต มุตฺตมตฺเตว, เถยฺยจิตฺโต วินสฺสติ;

อาวิญฺเชตฺวาปิ วา กุมฺภึ, เตลํ คาเฬติ เจ ตถา.

๖๑. เตลสฺสากิรณํ ญตฺวา, ขิตฺตํ ริตฺตาย กุมฺภิยา;

ปีตํ เตลญฺจ ตํ ภณฺฑํ, อุทฺธรนฺโตว ธํสิโต.

๖๒. ตตฺเถว ภินฺทโต เตลํ, ฉฑฺเฑนฺตสฺส ตเถว จ;

ฌาเปนฺตสฺส อโภคํ วา, กโรนฺตสฺส จ ทุกฺกฏํ.

ภูมฏฺฐกถา.

๖๓. ฐปิตํ ปตฺถริตฺวา จ, สาฏกตฺถรณาทิกํ;

เวเฐตฺวา อุทฺธรนฺตสฺส, มุตฺเต ฐานา ปราภโว.

๖๔. โอริมนฺเตน วา ผุฏฺฐ-โมกาสํ ปาริมนฺตโต;

ปาราชิกมติกฺกนฺเต, กฑฺฒโต อุชุกมฺปิ วา.

ถลฏฺฐกถา.

๖๕. ปุรโต มุขตุณฺฑญฺจ, กลาปคฺคญฺจ ปจฺฉโต;

ทฺวีสุ ปสฺเสสุ ปกฺขนฺโต, เหฏฺฐา ปาทนขา ตถา.

๖๖. อุทฺธญฺจาปิ สิขคฺคนฺติ, คคเน คจฺฉโต ปน;

โมรสฺส ฉ ปริจฺเฉทา, เวทิตพฺพา วิภาวินา.

๖๗. ภิกฺขุ ‘‘สสฺสามิกํ โมรํ, คเหสฺสามี’’ติ เขคตํ;

หตฺถํ วาปิ ปสาเรติ, ปุรโต วาสฺส ติฏฺฐติ.

๖๘. โมโรปิ คคเน ปกฺเข, จาเรติ น จ คจฺฉติ;

ทุกฺกฏํ คมนจฺเฉเท, อามสนฺตสฺส เจว ตํ.