นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส

วินยวินิจฺฉยฏีกา

(ปฐโม ภาโค)

คนฺถารมฺภกถา

(ก)

อาทิจฺจวํสมฺพรปาตุภูตํ;

พฺยามปฺปภามณฺฑลเทวจาปํ;

ธมฺมมฺพุนิชฺฌาปิตปาปฆมฺมํ;

วนฺทามหํ พุทฺธ มหมฺพุวนฺตํ.

(ข)

ปสนฺนคมฺภีรปทาฬิโสตํ;

นานานยานนฺตตรงฺคมาลํ;

สีลาทิขนฺธามิตมจฺฉคุมฺพํ;

วนฺทามหํ ธมฺม มหาสวนฺตึ.

(ค)

สีโลรุเวลํ ธุตสงฺขมาลํ;

สนฺโตสโตยํ สมถูมิจิตฺตํ;

ปธานกิจฺจํ อธิจิตฺตสารํ;

วนฺทามหํ สงฺฆ มหาสมุทฺทํ.

(ฆ)

เย ตนฺติธมฺมํ มุนิราชปุตฺตา;

ยาวชฺชกาลํ ปริปาลยนฺตา;

สํวณฺณนํ นิมฺมลมานยึสุ;

เต ปุพฺพเก จาจริเย นมามิ.

(ง)

โย ธมฺมเสนาปติตุลฺยนาโม;

ตถูปโม สีหฬทีปทีโป;

มมํ มหาสามิมหายตินฺโท;

ปาเปสิ วุฑฺฒึ ชินสาสนมฺหิ.

(จ)

ฏีกา กตา อฏฺฐกถาย เยน;

สมนฺตปาสาทิกนามิกาย;

องฺคุตฺตรายฏฺฐกถาย เจว;

สตฺถนฺตรสฺสาปิ จ โชติสตฺถํ.

(ฉ)

นิกายสามคฺคิวิธายเกน;

รญฺญา ปรกฺกนฺติภุเชน สมฺมา;

ลงฺกิสฺสเรนาปิ กโตปหารํ;

วนฺเท ครุํ คารวภาชนํ ตํ.

(ช)

นมสฺสมาโนหมลตฺถเมวํ;

วตฺถุตฺตยํ วนฺทิตวนฺทเนยฺยํ;

ยํ ปุญฺญสนฺโทหมมนฺทภูตํ;

ตสฺสานุภาเวน หตนฺตราโย.

(ฌ)

โย พุทฺธโฆสาจริยาสเภน;

วิญฺญุปฺปสตฺเถนปิ สุปฺปสตฺโถ;

โส พุทฺธทตฺตาจริยาภิธาโน;

มหากวี เถริยวํสทีโป.

(ญ)

อกาสิ ยํ วินยวินิจฺฉยวฺหยํ;

สอุตฺตรํ ปกรณมุตฺตมํ หิตํ;

อเปกฺขตํ วินยนเยสุ ปาฏวํ;

ปุราสิ ยํ วิวรณมสฺส สีหฬํ.

(ฏ)

ยสฺมา น ทีปนฺตริกานมตฺถํ;

สาเธติ ภิกฺขูนมเสสโต ตํ;

ตสฺมา หิ สพฺพตฺถ ยตีนมตฺถํ;

อาสีสมาเนน ทยาลเยน.

(ฐ)

สุมงฺคลตฺเถรวเรน ยสฺมา;

สกฺกจฺจ กลฺยาณมโนรเถน;

นยญฺญุนารญฺญนิวาสิเกน;

อชฺเฌสิโต สาธุคุณากเรน.

(ฑ)

อากงฺขมาเนน จิรปฺปวตฺตึ;

ธมฺมสฺส ธมฺมิสฺสรเทสิตสฺส;

โจฬปฺปทีเปน จ พุทฺธมิตฺต-

ตฺเถเรน สทฺธาทิคุโณทิเตน.

(ฒ)

ตถา มหากสฺสปอวฺหเยน;

เถเรน สิกฺขาสุ สคารเวน;

กุทิฏฺฐิมตฺเตภวิทารเกน;

สีเหน โจฬาวนิปูชิเตน.

(ณ)

โย ธมฺมกิตฺตีติ ปสตฺถนาโม;

เตนาปิ สทฺเธน อุปาสเกน;

สีลาทินานาคุณมณฺฑิเตน;

สทฺธมฺมกาเมนิธ ปณฺฑิเตน.

(ต)

สทฺเธน ปญฺญาณวตา วฬตฺตา-;

มงฺคลฺยวํเสน มหายเสน;

อายาจิโต วาณิชภาณุนาปิ;

วรญฺญุนา สาธุคุโณทเยน.

(ถ)

ตสฺมา ตมาโรปิย ปาฬิภาสํ;

นิสฺสาย ปุพฺพาจริโยปเทสํ;

หิตฺวา นิกายนฺตรลทฺธิโทสํ;

กตฺวาติวิตฺถารนยํ สมาสํ.

(ท)

อวุตฺตมตฺถญฺจ ปกาสยนฺโต;

ปาฐกฺกมญฺจาปิ อโวกฺกมนฺโต;

สํวณฺณยิสฺสามิ ตทตฺถสารํ;

อาทาย คนฺถนฺตรโตปิ สารํ.

(ธ)

จิรฏฺฐิตึ ปตฺถยตา ชนานํ;

หิตาวหสฺสามลสาสนสฺส;

มยา สมาเสน วิธียมานํ;

สํวณฺณนํ สาธุ สุณนฺตุ สนฺโตติ.

คนฺถารมฺภกถาวณฺณนา

๑-๕.

.สุวิปุลามลสทฺธาปญฺญาทิคุณสมุทยาวหํ สกลชนหิเตกเหตุชินสาสนฏฺฐิติมูลภูตํ วินยปฺปกรณมิทมารภนฺโตยมาจริโย ปกรณารมฺเภ รตนตฺตยปฺปณามปกรณาภิธานาภิเธยฺยกรณปฺปการปโยชนนิมิตฺตกตฺตุปริมาณาทีนิ ทสฺเสตุมาห ‘‘วนฺทิตฺวา’’ติอาทิ. ตตฺถ รตนตฺตยํ นาม.

‘‘จิตฺตีกตํ มหคฺฆญฺจ, อตุลํ ทุลฺลภทสฺสนํ;

อโนมสตฺตปริโภคํ, รตนํ เตน วุจฺจตี’’ติ. (ที. นิ. อฏฺฐ. ๒.๓๓; สํ. นิ. อฏฺฐ. ๓.๕.๒๒๓; ขุ. ปา. อฏฺฐ. ๖.๓; สุ. นิ. อฏฺฐ. ๑.๒๒๖; มหานิ. อฏฺฐ. ๕๐) –

นิทฺทิฏฺฐสภาวํ

‘‘พุทฺโธ สพฺพญฺญุตญฺญาณํ, ธมฺโม โลกุตฺตโร นว;

สงฺโฆ มคฺคผลฏฺโฐ จ, อิจฺเจตํ รตนตฺตย’’นฺติ. –

วิภาวิตปฺปเภทํ สกลภวทุกฺขวินิวารณํ ติภเวเนกปฏิสรณํ วตฺถุตฺตยํ.

ตสฺส ปณาโม นาม ปณามกิริยานิปฺผาทิกา เจตนา. สา ติวิธา กายปณาโม วจีปณาโม มโนปณาโมติ. ตตฺถ กายปณาโม นาม รตนตฺตยคุณานุสฺสรณปุพฺพิกา อญฺชลิกมฺมาทิกายกิริยาวสปฺปวตฺติกา กายวิญฺญตฺติสมุฏฺฐาปิกา เจตนา. วจีปณาโม นาม ตเถว ปวตฺตา นานาวิธคุณวิเสสวิภาวนสภาวโถมนากิริยาวสปฺปวตฺติกา วจีวิญฺญตฺติสมุฏฺฐาปิกา เจตนา. มโนปณาโม นาม อุภยวิญฺญตฺติโย อสมุฏฺฐาเปตฺวา เกวลํ คุณานุสฺสรเณน จิตฺตสนฺตานสฺส ตนฺนินฺนตปฺโปณตปฺปพฺภารตาย คารวพหุมานนวสปฺปวตฺติสาธิกา เจตนา.

อิมสฺส ตาว รตนตฺตยปณามสฺส ทสฺสนํ ยถาธิปฺเปตตฺถสาธนตฺถํ. คุณาติสยโยเคน หิ ปณามารเห รตนตฺตเย กโต ปณาโม ปุญฺญวิเสสภาวโต อิจฺฉิตตฺถาภินิปฺผตฺติวิพนฺธเกน อุปฆาตเกน, อุปปีฬเกน จ อปุญฺญกมฺเมน อุปนียมานสฺส อุปทฺทวชาลสฺส วินิวารเณน ยถาลทฺธสมฺปตฺตินิมิตฺตกสฺส ปุญฺญกมฺมสฺส อนุพลปฺปทาเนน จ ตพฺพิปากสนฺตติยา อายุสุขพลาทิวฑฺฒเนน จ จิรกาลปฺปวตฺติเหตุโกติ ยถาธิปฺเปตปกรณนิปฺผตฺตินิพนฺธนโก โหติ. อถาปิ โสตูนญฺจ วนฺทนียวนฺทนาปุพฺพเกนารมฺเภน อนนฺตราเยน อุคฺคหณธารณาทิกฺกเมน ปกรณาวโพธปฺปโยชนสาธนตฺถํ. อปิจ โสตูนเมว วิญฺญาตสตฺถุกานํ ภควโต ยถาภูตคุณวิเสสานุสฺสวเนน สมุปชาตปฺปสาทานํ ปกรเณ คารวุปฺปาทนตฺถํ, อวิญฺญาตสตฺถุกานํ ปน ปกรณสฺส สฺวาขฺยาตตาย ตปฺปภเว สตฺถริ คารวุปฺปาทนตฺถญฺจ โสตุชนานุคฺคหเมว ปธานํ กตฺวา อาจริเยหิ คนฺถารมฺเภ ถุติปฺปณามปริทีปกานํ คาถาวากฺยานํ นิกฺเขโป วิธียติ. อิตรถา วินาปิ ตนฺนิกฺเขปํ กายมโนปณาเมนาปิ ยถาธิปฺเปตปฺปโยชนสิทฺธิโต กิเมเตน คนฺถคารวกเรนาติ อยเมตฺถ สงฺเขโป. วิตฺถารโต ปน ปณามปฺปโยชนํ สารตฺถทีปนิยาทีสุ (สารตฺถ. ฏี. ๑.คนฺถารมฺภกถาวณฺณนา; วิ. วิ. ฏี. ๒.คนฺถารมฺภกถาวณฺณนา) ทสฺสิตนเยเนว ญาตพฺพํ.

อภิธานกถนํ ปน โวหารสุขตฺถํ. อภิเธยฺยสฺส สมุทิเตน ปกรเณน ปฏิปาเทตพฺพสฺส กถนํ ปกรณสฺส อารภิตพฺพสภาวทสฺสนตฺถํ. วิทิตานินฺทิตสาตฺถกสุกรานุฏฺฐานาภิ เธยฺยเมว หิ ปกรณํ ปริกฺขกชนา อารภิตพฺพํ มญฺญนฺตีติ. กรณปฺปการสนฺทสฺสนํ โสตุชนสมุสฺสาหนตฺถํ. อนากุลมสํกิณฺณตาทิปฺปกาเรน หิ วิรจิตํ ปกรณํ โสตาโร โสตุมุสฺสหนฺตีติ. ปโยชนกถนํ ปน ปกรณชฺฌายเน โสตุชนสมุตฺเตชนตฺถํ. อสติ หิ ปโยชนกถเน อวิญฺญาตปฺปโยชนา อชฺฌายเน พฺยาวฏา น โหนฺตีติ. นิมิตฺตกถนํ สริกฺขกชนานํ ปกรเณ คารวุปฺปาทนตฺถํ. ปสตฺถการณุปฺปนฺเนเยว หิ ปกรเณ สริกฺขกา คารวํ ชเนนฺตีติ.

กตฺตุกถนํ ปุคฺคลครุกสฺส ปกรเณ คารโว ปุคฺคลคารเวนปิ โหตูติ. ปริมาณกถนํ อสชฺฌายนาทิปสุตานํ สมฺปหํสนตฺถํ. ปกรณปริมาณสฺสวเนน หิ เต สมฺปหฏฺฐา ‘‘กิตฺตกมิทมปฺปกํ น จิเรเนว ปริสมาเปสฺสามา’’ติ สชฺฌายนาทีสุ วตฺตนฺตีติ. อาทิ-สทฺเทน สกฺกจฺจสวนนิโยชนํ สงฺคหิตํ, ตํ สพฺพสมฺปตฺตินิทานสุตมยญาณนิปฺผาทนตฺถํ. อสกฺกจฺจํ สุณมานสฺส จ สวนาภาวโต ตํเหตุกสฺส สุตมยญาณสฺสาปิ อภาโวติ. ตถา หิ วิกฺขิตฺตจิตฺโต ปุคฺคโล สพฺพสมฺปตฺติยา วุจฺจมาโนปิ ‘‘น มยา สุตํ, ปุน ภณิตพฺพ’’นฺติ ภณติ.

ตตฺถ ปฐมคาถายํ ตาว ‘‘วนฺทิตฺวา’’ติ อิมินา ติวิโธปิ ปณาโม อวิเสสโต ทสฺสิโต. วิเสสโต ปน ‘‘เสฏฺฐํ, อปฺปฏิปุคฺคลํ, ภวาภาวกรํ, นิรงฺคณ’’นฺติ อิเมหิ จตูหิ ปเทหิ วจีปณาโม, ‘‘สิรสา’’ติ อิมินา กายปฺปณาโม, ‘‘พุทฺธํ, ธมฺมํ, คณญฺจา’’ติ อิเมหิ ปน ตีหิ ปเทหิ ปณามกิริยาย กมฺมภูตํ รตนตฺตยํ ทสฺสิตนฺติ ทฏฺฐพฺพํ.

‘‘วินยสฺสวินิจฺฉย’’นฺติ อิมินา อภิธานํ ทสฺสิตํ อลุตฺตสมาเสน วินยวินิจฺฉยนามสฺส ทสฺสนโต. ตสฺส อนฺวตฺถภาเวน สทฺทปฺปวตฺตินิมิตฺตภูตํ สกเลนาเนน ปกรเณน ปฏิปาเทตพฺพมภิเธยฺยมฺปิ เตเนว ทสฺสิตํ. ‘‘สมาเสนา’’ติ จ ‘‘อนากุลมสํกิณฺณํ, มธุรตฺถปทกฺกม’’นฺติ จ เอเตหิ กรณปฺปกาโร ทสฺสิโต. ‘‘หิตตฺถายา’’ติ จ ‘‘ปฏุภาวกรํ วินยกฺกเม’’ติ จ ‘‘อปารํ โอตรนฺตาน’’นฺติอาทินา จ ปโยชนํ. ‘‘ภิกฺขูนํ ภิกฺขุนีน’’นฺติ อิมินา พาหิรนิมิตฺตํ ทสฺสิตํ. อพฺภนฺตรนิมิตฺตํ ปน พาหิรนิมิตฺตภูตภิกฺขุภิกฺขุนิวิสยา กรุณา, สา อาจริยสฺส ปกรณารมฺเภเนว วิญฺญายตีติ วิสุํ น วุตฺตา. ‘‘ปวกฺขามี’’ติ อิมินา สมานาธิกรณภาเวน ลพฺภมาโน ‘‘อห’’นฺติ สุทฺธกตฺตา สามญฺเญน ทสฺสิโต. วิเสสโต ปน ปกรณาวสาเน –

‘‘รจิโต พุทฺธทตฺเตน, สุทฺธจิตฺเตน ธีมตา;

สุจิรฏฺฐิติกาเมน, สาสนสฺส มเหสิโน’’ติ. (อุ. วิ. ๙๖๑) –

อิมาย คาถาย เจว ‘‘อิติ ตมฺพปณฺณิเยน ปรมเวยฺยากรเณน ติปิฏกนยวิธิกุสเลน ปรมกวิวรชน หทยปทุมวนวิกสนกเรน กวิวราสเภน ปรมรติกรวรมธุรวจนุคฺคาเรน อุรคปุเรน พุทฺธทตฺเตน รจิโตยํ วินยวินิจฺฉโย’’ติ (วิ. วิ. ๓๑๘๓) อิมินา วาเกฺยน จ ทสฺสิโต – ‘‘มาทิสาปิ กวี โหนฺติ, พุทฺธทตฺเต ทิวงฺคเต’’ติอาทินา ปจฺฉิมเกหิ จ ปสตฺถตเรหิ กวิวเรหิ อภิตฺถุตคุโณ ภทนฺตพุทฺธทตฺตาจริโย เวทิตพฺโพ. เหตุกตฺตา จ ตตฺเถว วกฺขมาโน ปกรณชฺเฌสเน กตาธีโน พุทฺธสีหมหาเถโร, โส –

‘‘วุตฺตสฺส พุทฺธสีเหน;

วินยสฺส วินิจฺฉโย;

พุทฺธสีหํ สมุทฺทิสฺส;

มม สทฺธิวิหาริกํ;

กโตยํ ปน ภิกฺขูนํ;

หิตตฺถาย สมาสโต’’ติ. (วิ. วิ. ๓๑๗๗-๓๑๗๘) –

เอวํ ทสฺสิโต.

อุตฺตรปฺปกรณสฺส เหตุกตฺตา ปน สงฺฆปาลมหาเถโร, โสปิ –

‘‘ขนฺติโสรจฺจโสสิลฺย-พุทฺธิสทฺธาทยาทโย;

ปติฏฺฐิตา คุณา ยสฺมึ, รตนานีว สาคเร.

‘‘วินยาจารยุตฺเตน, เตน สกฺกจฺจ สาทรํ;

ยาจิโต สงฺฆปาเลน, เถเรน ถิรเจตสา.

‘‘สุจิรฏฺฐิติกาเมน, วินยสฺส มเหสิโน;

ภิกฺขูนํ ปาฏวตฺถาย, วินยสฺสวินิจฺฉเย;

อกาสึ ปรมํ เอตํ, อุตฺตรํ นาม นามโต’’ติ. (อุ. วิ. ๙๖๕-๙๖๘) –

เอวํ ทสฺสิโต. น เกวลเมเต เทฺวเยว มหาเถรา เหตุกตฺตาโร, อถ โข มหาวํสาทีสุ –

‘‘พุทฺธสฺส วิย คมฺภีร-

โฆสตฺตา ตํ วิยากรุํ;

‘พุทฺธโฆโส’ติ โย โส หิ;

พุทฺโธ วิย มหีตเล’’ติ. –

อาทินา นเยน อภิตฺถุตคุโณ ติปิฏกปริยตฺติยา อฏฺฐกถากาโร ภทนฺตพุทฺธโฆสาจริโย จ อนุสฺสุติวเสน ‘‘เหตุกตฺตา’’ติ เวทิตพฺโพ.

กถํ? อยํ กิร ภทนฺตพุทฺธทตฺตาจริโย ลงฺกาทีปโต สชาติภูมึ ชมฺพุทีปมาคจฺฉนฺโต ภทนฺตพุทฺธโฆสาจริยํ ชมฺพุทีปวาสิเกหิ ปฏิปตฺติปรายเนหิ ยุตฺตพฺยตฺตคุโณเปเตหิ มหาเถรวเรหิ กตาราธนํ สีหฬฏฺฐกถํ ปริวตฺเตตฺวา สกลชนสาธารณาย มูลภาสาย ติปิฏกปริยตฺติยา อฏฺฐกถํ ลิขิตุํ ลงฺกาทีปํ คจฺฉนฺตํ อนฺตรามคฺเค ทิสฺวา สากจฺฉาย สมุปปริกฺขิตฺวา สพฺพโลกาตีเตน อสทิเสน ปณฺฑิจฺจคุเณน รตนนิธิทสฺสเน ปรมทลิทฺโท วิย พลวปริโตสํ ปตฺวา อฏฺฐกถมสฺส กาตุกามตํ ญตฺวา ‘‘ตุเมฺห ยถาธิปฺเปตปริยนฺตลิขิตมฏฺฐกถํ อมฺหากํ เปเสถ, มยมสฺสา ปกรณํ ลิขามา’’ติ ตสฺส สมฺมุขา ปฏิชานิตฺวา เตน จ ‘‘สาธุ ตถา กาตพฺพ’’นฺติ อชฺเฌสิโต อภิธมฺมฏฺฐกถาย อภิธมฺมาวตารํ, วินยฏฺฐกถาย สอุตฺตรํ วินยวินิจฺฉยปกรณญฺจ อกาสีติ อนุสฺสุยฺยเตติ.

‘‘สมาเสนา’’ติ อิมินา จ ปริมาณมฺปิ สามญฺเญน ทสฺสิตํ วิตฺถารปริมาเณ ตสฺส ปริมาณสามญฺญสฺส วิญฺญายมานตฺตา. วิเสสโต ปน ปริจฺเฉทปริมาณํ คนฺถปริมาณนฺติ ทุวิธํ. ตตฺถ ปริจฺเฉทปริมาณํ อิมสฺมึ ปกรเณ กถาโวหาเรน วุจฺจติ.

เสยฺยถิทํ? – ปาราชิกกถา สงฺฆาทิเสสกถา อนิยตกถา นิสฺสคฺคิยกถา ปาจิตฺติยกถา ปาฏิเทสนียกถา เสขิยกถาติ ภิกฺขุวิภงฺคกถา สตฺตวิธา, ตโต อนิยตกถํ วชฺเชตฺวา ตเถว ภิกฺขุนิวิภงฺคกถา ฉพฺพิธา, มหาขนฺธกกถาทิกา ภิกฺขุนิกฺขนฺธกกถาวสานา วีสติวิธา ขนฺธกกถา, กมฺมกถา, กมฺมวิปตฺติกถา, ปกิณฺณกวินิจฺฉโย, กมฺมฏฺฐานภาวนาวิธานนฺติ วินยวินิจฺฉเย กถาปริจฺเฉโท สตฺตตึส.

อุตฺตรปฺปกรเณ จ วุตฺตนเยน ภิกฺขุวิภงฺเค สตฺตวิธา กถา, ภิกฺขุนิวิภงฺเค ฉพฺพิธา, ตทนนฺตรา วิปตฺติกถา, อธิกรณปจฺจยกถา, ขนฺธกปญฺหากถา, สมุฏฺฐานสีสกถา, อาปตฺติสมุฏฺฐานกถา, เอกุตฺตรนยกถา, เสทโมจนกถา, วิภงฺคทฺวยนิทานาทิกถา, สพฺพงฺคลกฺขณกถา, ปริวารสงฺกลนกถาติ ฉตฺตึส กถาปริจฺเฉทา.

นิสฺสนฺเทเห ปน ‘‘อฏฺฐตึส กถาปริจฺเฉทา’’ติ วุตฺตํ, ตํ เอกุตฺตรนเย อทสฺสิเตหิปิ ทฺวาทสกปนฺนรสกนเยหิ สห โสฬสปริจฺเฉเท คเหตฺวา อปฺปกํ อูนมธิกํ คณนูปคํ น โหตีติ กตฺวา วุตฺตนฺติ ทฏฺฐพฺพํ. อุภยตฺถ กถาปริจฺเฉทปริมาณํ เตสตฺตติวิธํ โหติ. นิสฺสนฺเทเห ‘‘ปญฺจสตฺตติวิธา’’ติ วจเน ปริหาโร วุตฺตนโยว. คนฺถปริมาณํ ปน วินยวินิจฺฉเย อสีติคนฺถาธิกานิ จตฺตาริ คนฺถสหสฺสานิ, อุตฺตเร ปญฺญาสคนฺถาธิกานิ นว คนฺถสตานิ โหนฺติ. เตน วุตฺตํ อุตฺตราวสาเน –

‘‘คาถา จตุสหสฺสานิ, สตญฺจ อูนวีสติ;

ปริมาณโตติ วิญฺเญยฺโย, วินยสฺสวินิจฺฉโย.

ปญฺญาสาธิกสงฺขานิ, นว คาถาสตานิ หิ;

คณนา อุตฺตรสฺสายํ, ฉนฺทสานุฏฺฐุเภน ตู’’ติ. (อุ. วิ. ๙๖๙-๙๗๐);

อิจฺเจวํ วินยวินิจฺฉโย อุตฺตโร จาติ เทฺว ปกรณานิ ตึสาธิกานิ ปญฺจคาถาสหสฺสานิ. เอตฺถ จ วินยวินิจฺฉโย นาม อุภโตวิภงฺคขนฺธกาคตวินิจฺฉยสงฺคาหกปกรณํ. ตโต ปรํ ปริวารตฺถสงฺคาหกปกรณํ อุตฺตโร นาม. เตเนว วกฺขติ –

‘‘โย มยา รจิโต สาโร, วินยสฺสวินิจฺฉโย;

ตสฺส ทานิ กริสฺสามิ, สพฺพานุตฺตรมุตฺตร’’นฺติ. (อุ. วิ. ๒)