สาธารณาสาธารณกถาวณฺณนา

๗๗๙-๘๐. สพฺพสิกฺขาปทานนฺติ อุภโตวิภงฺคาคตานํ สพฺพสิกฺขาปทานํ. ภิกฺขูหิ ภิกฺขุนีหีติ อุภยตฺถ สหตฺเถ กรณวจนํ. ภิกฺขูหิ ภิกฺขุนีนญฺจ, ภิกฺขุนีหิ ภิกฺขูนญฺจาติ อุภยตฺถ อสาธารณปญฺญตฺตญฺจ, ตถา ภิกฺขูหิ ภิกฺขุนีนญฺจ, ภิกฺขุนีหิ ภิกฺขูนญฺจาติ อุภยตฺถ สาธารณสิกฺขาปทญฺจ อหํ วกฺขามีติ โยชนา. สมาหิตาติ เอกคฺคจิตฺตา. ตํ มยา วุจฺจมานํ นิทานาทินยํ. สุณาถาติ โสตุชนํ สกฺกจฺจสวเน นิโยเชติ.

๗๘๑. ‘‘นิทาน’’นฺติอาทิคาถา วุตฺตตฺถาว.

๗๘๒-๓. ‘‘กติ เวสาลิยา’’ติอาทิ ปุจฺฉาคาถา อุตฺตานตฺถาเยว.

๗๘๖. ‘‘ทส เวสาลิยา’’ติอาทิวิสฺสชฺชนคาถานํ ‘‘เมถุน’’นฺติอาทโย นิทฺเทสวเสน วุตฺตา. วิคฺคโหติ มนุสฺสวิคฺคหํ ปาราชิกํ. จตุตฺถนฺติมวตฺถุกนฺติ อุตฺตริมนุสฺสธมฺมปาราชิกํ. อติเรกจีวรนฺติ ปฐมกถินํ. สุทฺธกาฬเกฬกโลมกนฺติ เอฬกโลมวคฺเค ทุติยํ.

๗๘๗. ภูตนฺติ ปฐเม มุสาวาทวคฺเค อฏฺฐมํ. ปรมฺปรญฺเจวาติ ปรมฺปรโภชนสิกฺขาปทํ. มุขทฺวารนฺติ จตุตฺเถ โภชนวคฺเค ทสมํ. ภิกฺขุนีสุ จ อกฺโกโสติ ภิกฺขุนิปาติโมกฺเข ฉฏฺเฐ อารามวคฺเค ทุติยํ.

๗๘๘. เทฺว อนุทฺธํสนานีติ อฏฺฐมนวมสงฺฆาทิเสสา. จีวรสฺส ปฏิคฺคโหติ จีวรวคฺเค ปญฺจมํ.

๗๘๙. รูปิยนฺติ เอฬกโลมวคฺเค อฏฺฐมํ. สุตฺตวิญฺญตฺตีติ ปตฺตวคฺเค ฉฏฺฐํ. อุชฺฌาปนนฺติ ทุติเย ภูตคามวคฺเค ตติยํ. ปริปาจิตปิณฺโฑติ ตติเย โอวาทวคฺเค นวมํ. ตเถว คณโภชนนฺติ จตุตฺเถ โภชนวคฺเค ทุติยํ.

๗๙๐. วิกาเล โภชนญฺเจวาติ ตตฺเถว สตฺตมํ. จาริตฺตนฺติ อเจลกวคฺเค ปญฺจเม ฉฏฺฐํ. นฺหานนฺติ สุราปานวคฺเค ฉฏฺเฐ สตฺตมํ. อูนวีสติวสฺสนฺติ สตฺตเม สปฺปาณกวคฺเค ปญฺจมํ. ทตฺวา สงฺเฆน จีวรนฺติ อฏฺฐเม สหธมฺมิกวคฺเค นวมํ.

๗๙๑. โวสาสนฺตีติ ทุติยํ ภิกฺขุปาฏิเทสนียํ. นจฺจํ วา คีตํ วาติ ปฐเม ลสุณวคฺเค ทสมํ. จาริกทฺวยนฺติ จตุตฺเถ ตุวฏฺฏวคฺเค สตฺตมฏฺฐมานิ. ฉนฺททาเนนาติ อฏฺฐเม กุมาริภูตวคฺเค เอกาทสมํ. ‘‘ฉนฺททาเนตี’’ติ วา ปาโฐ. ‘‘ฉนฺททานํ อิติ อิเม’’ติ ปทจฺเฉโท.

๗๙๒. กุฏีติ ฉฏฺโฐ สงฺฆาทิเสโส. โกสิยนฺติ นิสฺสคฺคิเยสุ ทุติเย เอฬกโลมวคฺเค ปฐมํ. เสยฺยนฺติ มุสาวาทวคฺเค ปญฺจมํ. ปถวีติ มุสาวาทวคฺเค ทสมํ. ภูตคามกนฺติ ภูตคามวคฺเค ทุติเย ปฐมํ. สปฺปาณกญฺจ สิญฺจนฺตีติ ภูตคามวคฺเค ทสมํ.

๘๐๐. ฉอูนานิ ตีเณว สตานีติ ฉหิ อูนานิ ตีเณว สตานิ, จตุนวุตาธิกานิ ทฺวิสตานีติ อตฺโถ. สมเจตสาติ –

‘‘วธเก เทวทตฺตมฺหิ, โจเร องฺคุลิมาลเก;

ธนปาเล ราหุเล จ, สพฺพตฺถ สมมานโส’’ติ. (มิ. ป. ๖.๖.๕; ธ. ป. อฏฺฐ. ๑.๑๖ เทวทตฺตวตฺถุ; อิติวุ. อฏฺฐ. ๑๐๐) –

วจนโต สพฺเพสุ หิตาหิเตสุ, ลาภาลาภาทีสุ จ อฏฺฐสุ โลกธมฺเมสุ นิพฺพิการตาย จ สมานจิตฺเตน ตถาคเตน.

วุตฺตาวเสสาติ เวสาลิยาทีสุ ฉสุ นคเรสุ วุตฺเตหิ อวสิฏฺฐานิ. อิเม สพฺเพ อิมานิ สพฺพานิ สิกฺขาปทานิ สาวตฺถิยํ กตานิ ภวนฺติ, ปญฺญตฺตานิ โหนฺตีติ อตฺโถ.

๘๐๑. ปาราชิกานิ จตฺตารีติ เวสาลิยํ วุตฺตํ เมถุนมนุสฺสวิคฺคหอุตฺตริมนุสฺสธมฺมํ, ราชคเห อทินฺนาทานนฺติ จตฺตาริ. สตฺต สงฺฆาทิเสสกาติ ราชคเห วุตฺตา เทฺว อนุทฺธํสนา, เทฺว จ เภทา, อาฬวิยํ กุฏิกาโร, โกสมฺพิยํ มหลฺลกวิหาโร, โทวจสฺสนฺติ สตฺต. นิสฺสคฺคิยานิ อฏฺเฐวาติ เวสาลิยํ อติเรกจีวรํ, กาฬกเอฬกโลมํ, ราชคเห จีวรปฏิคฺคหณํ, รูปิยปฏิคฺคหณํ, สุตฺตวิญฺญตฺติ, อาฬวิยํ โกสิยมิสฺสกํ, กปิลวตฺถุมฺหิ เอฬกโลมโธวนํ, อูนปญฺจพนฺธนนฺติ อฏฺฐ.

ทฺวตฺตึเสว จ ขุทฺทกาติ เวสาลิยํ ภูตาโรจนํ, ปรมฺปรโภชนํ, อปฺปฏิคฺคหณํ, อเจลกํ, ‘‘ยา ปน ภิกฺขุนี ภิกฺขุํ อกฺโกเสยฺยา’’ติ ปญฺจ, ราชคเห อุชฺฌาปนกํ, ภิกฺขุนิปริปาจิตปิณฺโฑ, คณโภชนํ, วิกาลโภชนํ, ‘‘โย ปน ภิกฺขุ นิมนฺติโต’’ติอาทิ จ, ‘‘โอเรนฑฺฒมาสํ นหาเยยฺยา’’ติ, อูนวีสติวสฺสํ, ‘‘สมคฺเคน สงฺเฆน จีวรํ ทตฺวา’’ติ ภิกฺขูนํ อฏฺฐ, ภิกฺขุนีนํ ปน ‘‘นจฺจํ วา คีตํ วา’’ติอาทิ จ, ‘‘ยา ปน ภิกฺขุนี อนฺโตวสฺส’’นฺติอาทิ จ, ‘‘ยา ปน ภิกฺขุนี วสฺสํวุตฺถา’’ติอาทิ จาติ ทฺวยํ, ‘‘ยา ปน ภิกฺขุนี ปาริวาสิกฉนฺททาเนนา’’ติอาทิ จาติ จตฺตาริ, อาฬวิยํ อนุปสมฺปนฺเนน อุตฺตริ ทิรตฺตติรตฺตํ, ‘‘ปถวึ ขเณยฺย วา’’ติอาทิ, ภูตคามปาตพฺยตาย, ‘‘ชานํ สปฺปาณกํ อุทก’’นฺติ จตฺตาริ, โกสมฺพิยํ อญฺญวาทเก วิเหสเก, ยาวทฺวารโกสา อคฺคฬฏฺฐปนาย, สุราเมรยปาเน, อนาทริเย, ‘‘โย ปน ภิกฺขุ ภิกฺขูหิ สหธมฺมิก’’นฺติอาทิ จาติ ปญฺจ, กปิลวตฺถุมฺหิ ‘‘ภิกฺขุนุปสฺสยํ คนฺตฺวา’’ติอาทิ, ‘‘อคิลาเนน ภิกฺขุนา จาตุมาส’’นฺติอาทิ, ‘‘อฏฺฐิมยํ วา ทนฺตมยํ วา’’ติอาทิ ตีณิ ภิกฺขูนํ, ภิกฺขุนีนํ ปน ‘‘อุทกสุทฺธิกํ ปนา’’ติอาทิ, ‘‘โอวาทาย วา’’ติอาทีติ เทฺว, ภคฺเคสุ ‘‘อคิลาโน วิสิพฺพนาเปกฺโข’’ติอาทิ เอกนฺติ เอตานิ พาตฺตึเสว ปาจิตฺติยานิ.

๘๐๒. เทฺว คารยฺหาติ ‘‘ภิกฺขุ ปเนว กุเลสู’’ติอาทิ, ‘‘ยานิ โข ปน ตานิ อารญฺญกานี’’ติอาทิ จาติ เทฺว ปาฏิเทสนียา. ตโย เสขาติ โกสมฺพิยํ น สุรุสุรุการกํ, ภคฺเคสุ น สามิเสน หตฺเถน ปานียถาลกํ, น สสิตฺถกํ ปตฺตโธวนนฺติ ตีณิ เสขิยานิ. ฉปฺปญฺญาเสว สิกฺขาปทานิ ปิณฺฑิตานิ เวสาลิยาทีสุ ฉสุ นคเรสุ ปญฺญตฺตานิ ภวนฺตีติ โยชนา.

๘๐๓. สตฺตสุ นคเรสุ ปญฺญตฺตานิ เอตานิ สพฺพาเนว สิกฺขาปทานิ ปน อฑฺฒุฑฺฒานิ สตาเนว ภวนฺติ. สาวตฺถิยํ ปญฺญตฺเตหิ จตุนวุตาธิกทฺวิสตสิกฺขาปเทหิ สทฺธึ ฉสุ นคเรสุ ปญฺญตฺตานิ ฉปญฺญาส สิกฺขาปทานิ ปญฺญาสาธิกานิ ตีณิ สตานิ ภวนฺตีติ อตฺโถ. อฑฺเฒน จตุตฺถํ เยสํ ตานิ อฑฺฒุฑฺฒานิ.

๘๐๔-๑๐. เอวํ นิทานวเสน นครํ ทสฺเสตฺวา อิทานิ นิทานมญฺญมเสเสตฺวา อุภโตวิภงฺคาคตานํ สพฺเพสํ สิกฺขาปทานํ เกวลํ ปิณฺฑวเสน คณนํ ทสฺเสตุมาห ‘‘สิกฺขาปทานิ ภิกฺขูน’’นฺติอาทิ.

๘๑๑. เอวํ สพฺพสิกฺขาปทานํ นิทานญฺจ คณนญฺจ ทสฺเสตฺวา อิทานิ อสาธารณานิ ทสฺเสตุมาห ‘‘ฉจตฺตาลีสา’’ติอาทิ. ภิกฺขูนํ ภิกฺขุนีหิ อสาธารณภาวํ มเหสินา คมิตานิ สิกฺขาปทานิ ฉจตฺตาลีเสว โหนฺตีติ โยชนา. อิมินา อุทฺเทสมาห.

๘๑๔. ‘‘ฉ จ สงฺฆาทิเสสา’’ติอาทีหิ ทฺวีหิ คาถาหิ นิทฺเทสํ ทสฺเสตฺวา ‘‘วิสฺสฏฺฐี’’ติอาทินา ปฏินิทฺเทสมาห.

๘๑๕. ‘‘นิสฺสคฺคิเย อาทิวคฺคสฺมิ’’นฺติ ปทจฺเฉโท. โธวนนฺติ อญฺญาติกาย ภิกฺขุนิยา จีวรโธวนํ. ปฏิคฺคโหติ ตสฺสาเยว หตฺถโต จีวรปฏิคฺคหณํ.

๘๑๖. อารญฺญนฺติ เอกูนตึสติมํ สิกฺขาปทํ.

๘๑๗. ภิกฺขูนํ, ภิกฺขุนีนญฺจ วุตฺตานิ สพฺพานิ ปาจิตฺติยานิ คณนาวสา อฏฺฐาสีติสตํ ภวนฺตีติ โยชนา. อฏฺฐาสีติสตนฺติ ภิกฺขุนิปาติโมกฺขาคตํ ฉสฏฺฐิสตปาจิตฺติยํ วกฺขมาเนหิ ภิกฺขุนิยเตหิ พาวีสติปาจิตฺติเยหิ สทฺธึ อฏฺฐาสีติสตํ โหติ. ตโตติ อฏฺฐาสีตาธิกสตปาจิตฺติยโต นิทฺธาริตานิ เอตานิ ทฺวาวีสติ ขุทฺทกานิ ภิกฺขูนํ ปาติโมกฺขเก ภวนฺตีติ โยชนา.

๘๑๘. ภิกฺขุนิวคฺโคติ ภิกฺขุนีนํ โอวาทวคฺโค. ปรมฺปรโภชเน ปญฺญตฺตํ สิกฺขาปทํ ปรมฺปรโภชนํ, ปรมฺปรโภชเนน สห วตฺตตีติ สปรมฺปรโภชโน.

๘๒๒. ‘‘เอกโต ปน ปญฺญตฺตา’’ติอาทิ นิคมนํ. ภิกฺขุนีหิ อสาธารณตํ คตา เอกโตว ปญฺญตฺตา อิเม อิมานิ สิกฺขาปทานิ ปิณฺฑิตานิ ฉจตฺตาลีส โหนฺตีติ โยชนา.

๘๒๓. มเหสินา ภิกฺขูหิ อสาธารณภาวํ คมิตานิ ภิกฺขุนีนํ สิกฺขาปทานิ ปริปิณฺฑิตานิ สตํ, ตึส จ ภวนฺตีติ โยชนา.

๘๒๔. เอวํ อุทฺทิฏฺฐานํ นิทฺเทสมาห ‘‘ปาราชิกานี’’ติอาทินา. ปาราชิกานิ จตฺตารีติ อุพฺภชาณุมณฺฑลิกวชฺชปฏิจฺฉาทิกอุกฺขิตฺตานุวตฺติกอฏฺฐวตฺถุกสงฺขาตานิ จตฺตาริ ปาราชิกานิ.

๘๒๖. ทฺวีหิ คาถาหิ นิทฺทิฏฺฐานํ ปฏินิทฺเทโส ‘‘ภิกฺขุนีนํ ตุ สงฺฆาทิเสเสหี’’ติอาทิ. จตุนฺนํ ปาราชิกานํ อุทฺเทสวเสเนว ปากฏตฺตา ปฏินิทฺเทเส อคฺคหณํ. อาทิโต ฉาติ อุสฺสยวาทิกาทโย ฉ สงฺฆาทิเสสา. ‘‘อาทิโต’’ติ อิทํ ‘‘ยาวตติยกา’’ติ อิมินาปิ โยเชตพฺพํ, อฏฺฐสุ ยาวตติยเกสุ ปุริมานิ จตฺตาริ สิกฺขาปทานีติ วุตฺตํ โหติ.

๘๒๗. สตฺตญฺญทตฺถิกาทีนีติ อาทิ-สทฺเทน อญฺญทตฺถิกสิกฺขาปทโต ปจฺฉิมานิ จตฺตาริ, ปุริมานิ ‘‘อญฺญํ วิญฺญาเปยฺย, อญฺญํ เจตาเปยฺยา’’ติ เทฺว จ คหิตานิ. ปตฺโต เจวาติ ปฐมํ ปตฺตสนฺนิจยสิกฺขาปทมาห. ทุติยวคฺเค ปุริมสิกฺขาปททฺวยํ ‘‘ครุํ ลหุ’’นฺติ อิมินา คหิตํ.

๘๒๘. อิธ ภิกฺขุนิปาติโมกฺเข เอตานิ ปน ทฺวาทเสว นิสฺสคฺคิยานิ สตฺถารา ภิกฺขุนีนํ วเสน เอกโต ปญฺญตฺตานีติ โยชนา.

๘๒๙-๓๐. ‘‘สพฺเพว คณนาวสา’’ติอาทิ นิคมนํ. ภิกฺขูหิ อสาธารณตํ คตา ภิกฺขุนีนํ เอกโต ปญฺญตฺตา สตํ, ตึส ภวนฺตีติ โยชนา.

๘๓๑-๓. ‘‘อสาธารณา อุภินฺน’’นฺติ ปทจฺเฉโท. อุภินฺนํ อสาธารณสิกฺขาปทานิ สตญฺจ สตฺตติ จ ฉ จ ภวนฺติ. เอวมุทฺทิฏฺฐานํ นิทฺเทโส ‘‘ปาราชิกานิ จตฺตารี’’ติอาทิ. ภิกฺขูหิ อสาธารณานิ ภิกฺขุนีนํ จตฺตาริ ปาราชิกานิ. ทสจฺฉ จาติ ภิกฺขูหิ อสาธารณานิ ภิกฺขุนีนํ สงฺฆาทิเสสา ทส, ภิกฺขุนีหิ อสาธารณานิ ภิกฺขูนํ วิสฺสฏฺฐิอาทิกา สงฺฆาทิเสสา ฉ จาติ สงฺฆาทิเสสา โสฬส.

อนิยตา ทุเว เจวาติ ภิกฺขุนีหิ อสาธารณานิ ภิกฺขูนํ อนิยตา เทฺว จ. นิสฺสคฺคา จตุวีสตีติ ภิกฺขุนีหิ อสาธารณานิ ภิกฺขูนํ ทฺวาทส, ภิกฺขูหิ อสาธารณานิ ภิกฺขุนีนํ ทฺวาทสาติ เอวํ นิสฺสคฺคิยา จตุวีสติ จ. สตํ อฏฺฐารส ขุทฺทกาติ ภิกฺขุนีหิ อสาธารณานิ ภิกฺขูนํ พาวีสติ, ภิกฺขูหิ อสาธารณานิ ภิกฺขุนีนํ ฉนฺนวุตีติ อฏฺฐารสาธิกสตํ ขุทฺทกานิ จ. เอตฺถาติ อิมสฺมึ อสาธารณสงฺคเห.

ทฺวาทเสว จ คารยฺหาติ ภิกฺขุนีหิ อสาธารณานิ ภิกฺขูนํ จตฺตาริ, ภิกฺขูหิ อสาธารณานิ ภิกฺขุนีนํ อฏฺฐาติ เอเต ปาฏิเทสนียา จาติ อิเม ฉสตฺตติอธิกานิ สตสิกฺขาปทานิ อุภินฺนมฺปิ อสาธารณานีติ โยชนา.

๘๓๔. อุภินฺนมฺปิ สาธารณานิ สตฺถุนา ปญฺญตฺตานิ สิกฺขาปทานิ สตญฺจ สตฺตติ จ จตฺตาริ จ ภวนฺตีติ ปกาสิตาติ โยชนา.

๘๓๕-๖. ปาราชิกานิ จตฺตารีติ เมถุนอทินฺนาทานมนุสฺสวิคฺคหอุตฺตริมนุสฺสธมฺมปาราชิกานิ จตฺตาริ จ. สตฺต สงฺฆาทิเสสกาติ สญฺจริตฺตอมูลกอญฺญภาคิยา, จตฺตาโร ยาวตติยกา จาติ สงฺฆาทิเสสา สตฺต จ. อฏฺฐารส จ นิสฺสคฺคาติ นิสฺสคฺคิเยสุ ปฐเม จีวรวคฺเค โธวนปฏิคฺคหณสิกฺขาปททฺวยวชฺชิตานิ อฏฺฐ, เอฬกโลมวคฺเค อฏฺฐมนวมทสมานีติ ตโย, ปตฺตวคฺเค ปฐมปตฺตวสฺสิกสาฏิกอารญฺญกสิกฺขาปทตฺตยสฺส วชฺชิตานิ สตฺต จาติ อิมานิ อฏฺฐารส นิสฺสคฺคิยสิกฺขาปทานิ จ. สมสตฺตติ ขุทฺทกาติ –

‘‘สพฺโพ ภิกฺขุนิวคฺโคปิ…เป… ทฺวาวีสติ ภวนฺติ หี’’ติ. (อุ. วิ. ๘๑๘-๘๒๑) –

วุตฺตา ภิกฺขูนํ ภิกฺขุนีหิ อสาธารณาติ อิเมหิ พาวีสติปาจิตฺติเยหิ วชฺชิตานิ อวเสสานิ สตฺตติ ปาจิตฺติยานิ จ อุภยสาธารณวเสน ปญฺญตฺตานิ. ปญฺจสตฺตติ เสขิยาปิ จาติ อุภินฺนํ ภิกฺขุภิกฺขุนีนํ สมสิกฺขตา สาธารณสิกฺขาปทานิ สพฺพโส สตํ, สตฺตติ, จตฺตาริ จ โหนฺตีติ โยชนา.

อิติ อุตฺตเร ลีนตฺถปกาสนิยา

สาธารณาสาธารณกถาวณฺณนา นิฏฺฐิตา.