ภิกฺขุนิกฺขนฺธกกถาวณฺณนา

๒๙๕๒. วิวริตฺวาน จีวรํ อปเนตฺวา.

๒๙๕๓. ยํ กิญฺจิ สมฺปโยเชนฺติยาติ ยํ กิญฺจิ อนาจารํ กโรนฺติยา. ตโตติ เตน อนาจารสงฺขาเตน อสทฺธมฺเมน. ภาสนฺติยาติ วาจาย ภาสนฺติยา.

๒๙๕๔-๖. ทีฆนฺติ เอกปริกฺเขปโต ทีฆํ. วิลีเวน จ ปฏฺเฏนาติ สเณฺหหิปิ วิลีเวหิ กตปฏฺเฏน. จมฺมปฏฺเฏนาติ จมฺมมยปฏฺเฏน. ทุสฺสปฏฺเฏนาติ เสตวตฺเถน. ทุสฺสเวณิยาติ ทุสฺเสน คณฺฐิตเวณิยา. ทุสฺสวฏฺฏิยาติ ทุสฺเสน กตวฏฺฏิยา. น ผาสุกา นเมตพฺพาติ มชฺฌิมสฺส ตนุภาวตฺถาย คามทาริกา วิย ผาสุลิกา น นาเมตพฺพา. ชฆนนฺติ มุตฺตกรณปฺปเทสํ. อฏฺฐิกาทินาติ โคชาณุฏฺฐิกาทินา. น ฆํสาเปยฺยาติ น ฆฏฺฏาเปยฺย. ‘‘อฏฺฐิกาทินา’’ติ อิทํ ‘‘น ฆํสาเปยฺยา’’ติ อิมินา จ ‘‘โกฏฺฏาเปตี’’ติ อิมินา กิริยาปเทน จ สมฺพนฺธิตพฺพํ.

๒๙๕๗. ‘‘โกฏฺฏาเปตี’’ติ อิทํ ‘‘หตฺถํ วา’’ติอาทีหิ อุปโยคนฺตปเทหิ ปจฺเจกํ โยเชตพฺพํ. หตฺถนฺติ อคฺคพาหํ. หตฺถโกจฺฉนฺติ ปิฏฺฐิหตฺถํ. ปาทนฺติ ชงฺฆํ.

๒๙๕๘. น มุขํ ลิมฺปิตพฺพนฺติ ฉวิปสาทกเรน ติลสาสปกกฺกาทินา อเนกวิเธน ลิมฺปเนน น ลิมฺปิตพฺพํ. น จุณฺเณตพฺพนฺติ มุขจุณฺณเลปนํ น กาตพฺพํ. มโนสิลาย มุขํ ลญฺชนฺติยา อาปตฺติ สิยาติ โยชนา.

๒๙๕๙. องฺคราโค น กาตพฺโพติ หลิทฺทิกุงฺกุมาทีหิ สรีรจฺฉวิราโค น กาตพฺโพ. อวงฺคํ น จ กาตพฺพนฺติ อญฺชนํ พหิ อกฺขิโกฏิยา เลขํ ฐเปตฺวา น อญฺชิตพฺพํ. น กาตพฺพํ วิเสสกนฺติ คณฺฑปเทเส วิจิตฺรสณฺฐานํ วิเสสกํ วตฺตภงฺคํ น กาตพฺพํ.

๒๙๖๐. โอโลกนกโตติ วาตปานโต. ราคาติ กามราเคน. โอโลเกตุนฺติ อนฺตรวีถึ วิโลเกตุํ, สาโลเก น จ ฐาตพฺพนฺติ โยชนา. สาโลเก ทฺวารํ วิวริตฺวา อุปฑฺฒกายํ ทสฺเสนฺตีหิ น ฐาตพฺพํ. สนจฺจนฺติ นฏสมชฺชํ.

๒๙๖๑. คณิกํ วุฏฺฐาเปนฺติยา เวสึ วุฏฺฐาเปนฺติยา. ‘‘วิกฺกิณนฺติยา’’ติ อิทํ ‘‘สุร’’นฺติอาทีหิ อุปโยคนฺตปเทหิ ปจฺเจกํ โยเชตพฺพํ.

๒๙๖๓. น เจวุปฏฺฐาเปตพฺโพติ อตฺตโน เวยฺยาวจฺจํ เนว การาเปตพฺโพ. ติรจฺฉานคโตปิ ทาโส วา ทาสี วา ติรจฺฉานคโตปิ กมฺมกโร วา น เจว อุปฏฺฐาเปตพฺโพ เนว อตฺตโน เวยฺยาวจฺจํ การาเปตพฺโพ. อปิ-สทฺเทน ปเคว มนุสฺสภูโตติ ทีเปติ.

๒๙๖๔. ‘‘สพฺพนีลาทิ’’นฺติ อิมินา –

‘‘สพฺพนีลกมญฺเชฏฺฐ-กณฺหโลหิตปีตเก;

มหานามมหารงฺค-รตฺเตสู’’ติ. (วิ. วิ. ๕๙๘) –

วุตฺตานิ อกปฺปิยจีวรานิ สงฺคหิตานิ. ‘‘นมตกํ นาม เอฬกโลเมหิ กตํ อวายิมํ จมฺมขณฺฑปริโภเคน ปริภุญฺชิตพฺพ’’นฺติ (จูฬว. อฏฺฐ. ๒๖๔) อฏฺฐกถาย วุตฺตตฺตา, คณฺฐิปเท จ ‘‘สนฺถรณสทิโส ปิโลติกาหิ กโต ปริกฺขารวิเสโส’’ติ วุตฺตตฺตา จ นิปชฺชาย ปริภุญฺชิตพฺโพ ปริกฺขารวิเสโส นมตกํ นาม.

๒๙๖๕. ฉนฺนมฺปิ ปุริสพฺยญฺชนํ ‘‘เอตฺถา’’ติ จินฺเตตฺวา ราคจิตฺเตน โอโลเกนฺติยา ทุกฺกฏํ โหติ. สพฺพนฺติ วุตฺตปฺปการํ สพฺพํ.

๒๙๖๖. ภิกฺขุํ ทูรโตว ปสฺสิตฺวา ตสฺส ภิกฺขุโน ทูรโต โอกฺกมิตฺวาน มคฺโค ทาตพฺโพติ โยชนา.

๒๙๖๗. ภิกฺขํ จรนฺติยา ภิกฺขุนิยา ภิกฺขุํ ปสฺสิตฺวา ปน เยน ภิกฺขาย จรติ, ตํ ปตฺตํ นีหริตฺวา อุปริ ฉาเทตฺวา ฐิตํ สงฺฆาฏิจีวรํ อปเนตฺวา อุกฺกุชฺชํ อุทฺธํมุขํ กตฺวา ภิกฺขุโน ทสฺเสตพฺพนฺติ โยชนา.

๒๙๖๘. อุตุนีนํ ภิกฺขุนีนํ อุตุกาเล สญฺชาตปุปฺเผ กาเล สํเวลฺลิกํ กาตุํ กจฺฉํ พนฺธิตุํ มเหสินา กฏิสุตฺตกํ อนุญฺญาตนฺติ โยชนา, อิมินา อญฺญสฺมึ กาเล กฏิสุตฺตกํ พนฺธิตุํ น วฏฺฏตีติ ทีเปติ. ยถาห – ‘‘น, ภิกฺขเว, ภิกฺขุนิยา สพฺพกาลํ กฏิสุตฺตกํ ธาเรตพฺพํ, ยา ธาเรยฺย, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส. อนุชานามิ, ภิกฺขเว, อุตุนิยา กฏิสุตฺตก’’นฺติ (จูฬว. ๔๒๒).

๒๙๖๙. อิตฺถิโปสยุตนฺติ อิตฺถีหิ วา ปุริเสหิ วา อิตฺถิปุริเสหิ วา ยุตฺตํ. อิตฺถิโปสยุตฺตํ หตฺถวฏฺฏกเมว วา. ปาฏงฺกีติ ปฏโปฏฺฏลิกํ.

๒๙๗๐. ครุธมฺเมติ สงฺฆาทิเสเส. มานตฺตนฺติ ปกฺขมานตฺตํ. สมฺมนฺนิตฺวาติ ญตฺติทุติยาย กมฺมวาจาย สมฺมนฺนิตฺวา.

๒๙๗๑. ยสฺสา อิตฺถิยา ปพฺพชิตกาเล คพฺโภ วุฏฺฐาติ วิชายติ ยทิ, ปุตฺโต เจ, ตสฺสาปิ ทารกมาตุ ยาว โส ทารโก วิญฺญุตํ ปาปุณาติ, ยาว ขาทิตุํ, ภุญฺชิตุํ, นหายิตุญฺจ อตฺตโน ธมฺมตาย สกฺโกติ, ตาว ทุติยา ภิกฺขุนี ตถา สมฺมนฺนิตฺวา ทาตพฺพาติ โยชนา.

๒๙๗๒. สา ปน มาตา ภิกฺขุนี อตฺตโน ปุตฺตํ ปาเยตุํ, โภเชตุํ, มณฺเฑตุํ, อุเร กตฺวา สยิตุญฺจ ลภตีติ โยชนา.

๒๙๗๓. ทุติยิกาย ภิกฺขุนิยา ทารเกน สหเสยฺยํ ฐเปตฺวา ยถา อญฺเญสุ ปุริเสสุ วตฺติตพฺพํ ปฏิปชฺชิตพฺพํ, ตถา เอว ตสฺมึ ทารเก วตฺติตพฺพนฺติ โยชนา.

๒๙๗๔. วิพฺภเมเนวาติ อตฺตโน รุจิยา เสตวตฺถานํ คหเณเนว. ยถาห – ‘‘ยสฺมา สา วิพฺภนฺตา อตฺตโน รุจิยา ขนฺติยา โอทาตานิ วตฺถานิ นิวตฺถา, ตสฺมาเยว สา อภิกฺขุนี, น สิกฺขาปจฺจกฺขาเนนา’’ติ (จูฬว. อฏฺฐ. ๔๓๔). อิธาติ อิมสฺมึ สาสเน.

๒๙๗๕. คตายาติ เอตฺถ ‘‘สกาวาสา’’ติ เสโส. ยถาห – ‘‘ยา สา, ภิกฺขเว, ภิกฺขุนี สกาวาสา ติตฺถายตนํ สงฺกนฺตา, สา อาคตา น อุปสมฺปาเทตพฺพา’’ติ. น เกวลํ น อุปสมฺปาเทตพฺพา, ปพฺพชฺชมฺปิ น ลภติ. โอทาตานิ คเหตฺวา วิพฺภนฺตา ปน ปพฺพชฺชามตฺตํ ลภติ.

๒๙๗๖. วนฺทนนฺติ ปาเท สมฺพาเหตฺวา วนฺทนํ. สาทิตุํ วฏฺฏตีติ ‘‘อนุชานามิ, ภิกฺขเว, สาทิตุ’’นฺติ (จูฬว. ๔๓๔) อนุญฺญาตตฺตา วฏฺฏติ. ตเตฺรเก อาจริยา ‘‘สเจ เอกโต วา อุภโต วา อวสฺสุตา โหนฺติ สารตฺตา, ยถาวตฺถุกเมวา’’ติ วทนฺติ. เอเก อาจริยา ‘‘นตฺถิ เอตฺถ อาปตฺตี’’ติ วทนฺตีติ เอวํ อาจริยวาทํ ทสฺเสตฺวา ‘‘อิทํ โอทิสฺส อนุญฺญาตํ วฏฺฏตี’’ติ อฏฺฐกถาสุ วุตฺตํ, ตํ ปมาณํ. ‘‘อนุชานามิ, ภิกฺขเว, สาทิตุ’’นฺติ (จูฬว. ๔๓๔) หิ วจเนเนว กปฺปิยํ.

๒๙๗๗. ยาย กายจิ วจฺจกุฏิยา วจฺโจ น กาตพฺโพ, เหฏฺฐา วิวเฏ อุทฺธํ ปฏิจฺฉนฺเน ปน วจฺจํ กาตุํ วฏฺฏติ. เหฏฺฐา วิวเฏ อุปริ ปฏิจฺฉนฺเนติ อฏฺฐกถายํ ‘‘สเจ กูโป ขโต โหติ, อุปริ ปน ปทรมตฺตเมว สพฺพทิสาสุ ปญฺญายติ, เอวรูเปปิ วฏฺฏตี’’ติ (จูฬว. อฏฺฐ. ๔๓๕) วุตฺตํ.

๒๙๗๘. สพฺพตฺถาติ ภิกฺขุนิอุปสฺสยอนฺตรฆราทิสพฺพฏฺฐาเนสุ. คิลานายาติ ยสฺสา วินา ปลฺลงฺกํ น ผาสุ โหติ. อฑฺฒปลฺลงฺกนฺติ เอกปาทํ อาภุชิตฺวา กตปลฺลงฺกํ. โส เอกํ ปณฺหึ อูรุมูลาสนฺนํ กตฺวา อิตรํ ทูเร กตฺวา อาภุชิตปลฺลงฺโก นาม.

๒๙๗๙. นรติตฺเถติ ปุริสานํ นหานติตฺเถ. ยถาห – ‘‘น, ภิกฺขเว, ภิกฺขุนิยา ปุริสติตฺเถ นหายิตพฺพํ, ยา นหาเยยฺย, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส. อนุชานามิ, ภิกฺขเว, มหิลาติตฺเถ นหายิตุ’’นฺติ (จูฬว. ๔๓๖).

๒๙๘๐. ยา สมณี คนฺธจุณฺเณน วา วาสิตมตฺติยา วาสิตกาย มตฺติกาย วา ปฏิโสเต วา นฺหาเยยฺย, ตสฺสา อาปตฺติ ทุกฺกฏนฺติ โยชนา. วาสิตวิเสสเนน อวาสิตา วฏฺฏตีติ ทีเปติ. ยถาห – ‘‘อนุชานามิ, ภิกฺขเว, ปกติมตฺติก’’นฺติ (จูฬว. ๔๓๖).

๒๙๘๑. อภุตฺวาติ เอตฺถ อามิสอคฺคํ คหณมตฺตมฺปิ อกตฺวา, ปตฺตจีวรํ กติปยทิวสานิปิ อปริภุญฺชิตฺวาติ อตฺโถ. สเจ อสปฺปายํ, สพฺพมฺปิ อปเนตุํ วฏฺฏติ.

๒๙๘๒. อนุปสมฺปนฺเน อสนฺเต สพฺพํ ภิกฺขูหิ ปฏิคฺคหิตํ วา อปฺปฏิคฺคหิตํ วา สนฺนิธิกตํ วา สพฺพํ อชฺโฌหรณียํ ภิกฺขูหิ ปฏิคฺคหาเปตฺวา ปริภุญฺชิตุํ ภิกฺขุนีนํ วฏฺฏตีติ โยชนา. ‘‘ภิกฺขุนีนํ วฏฺฏตี’’ติ อิทํ ปกรณวเสน วุตฺตํ. ภิกฺขุนีหิปิ ปฏิคฺคหาเปตฺวา ภิกฺขูนมฺปิ ตถาวิธํ ปริภุญฺชิตุํ วฏฺฏติ. ยถาห – ‘‘อนุชานามิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ สนฺนิธึ ภิกฺขุนีหิ ปฏิคฺคาหาเปตฺวา ปริภุญฺชิตุ’’นฺติ (จูฬว. ๔๒๑).

ภิกฺขุนิกฺขนฺธกกถาวณฺณนา.

อิติ วินยตฺถสารสนฺทีปนิยา วินยวินิจฺฉยวณฺณนาย

ขนฺธกกถาวณฺณนา นิฏฺฐิตา.