๔. ตุวฏฺฏวคฺควณฺณนา

๑. ปฐมสิกฺขาปทวณฺณนา

๙๓๔-๕. เอกาย นิปนฺนาย อปรา นิปชฺชติ, อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺสาติ ‘‘อุภินฺนมฺปิ ปฐมนิปนฺนาย อนุฏฺฐาปนา’’ติ วตฺวา เอตฺถ กิริยากิริยนฺติ เอเก, ตํ อฏฺฐกถาย วิรุชฺฌติ. ‘‘กิริย’’นฺติ หิ อฏฺฐกถายํ วุตฺตํ. อถ กสฺสา อาปตฺตีติ? อุภินฺนมฺปิ นิปชฺชนกิริยํ ปฏิจฺจ. อิมสฺส อนาปตฺติวาเร ‘‘ววตฺถานํ ทสฺเสตฺวา’’ติ นตฺถิ, ตสฺมา ววตฺถานํ กตฺวา นิปชฺชิตุํ น วฏฺฏตีติ เอเก. วิปุลตเร วฏฺฏตีติ เอเก. ‘‘อนฺตรํ กตฺวา นิปชฺชิตุํ วฏฺฏตี’’ติ โปราณคณฺฐิปเท ลิขิตํ.

ปฐมสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

๒. ทุติยสิกฺขาปทวณฺณนา

๙๔๐. ววตฺถานํ ทสฺเสตฺวาติ เอตฺถ อุปริ ปารุปนมฺปิ มชฺเฌ โอโภคํ กตฺวา อุภินฺนํ อนฺตเร โอตาเรติ, วฏฺฏตีติ เอเก. ววตฺถานญฺจ ยถา ฐาเน น ติฏฺฐติ, ตถา อติกฺกมิตฺวา ตุวฏฺเฏนฺติยา อาปตฺติเยวาติ. ‘‘กิริยากิริย’’นฺติ จ โปราณคณฺฐิปเท วุตฺตํ.

ทุติยสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

๓. ตติยสิกฺขาปทวณฺณนา

๙๔๑. อตฺตโน สชฺฌายนฏฺฐาเน เจ วุฑฺฒตรา อาคจฺฉติ, วนฺทนกาเล วา, อาปุจฺฉนกิจฺจํ นตฺถิ. เอกสฺมึ โอวรเก อาปุจฺฉิตพฺพํ. ‘‘อถ โอวรเก มหาเถรี วสติ, สมฺมุเข อิตรา, อาปุจฺฉิตพฺพา ตสฺสา อุปจารตฺตา’’ติ โปราณคณฺฐิปเท วุตฺตํ.

ตติยสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

๙๔๖-๙๕๐. จตุตฺถปญฺจมสิกฺขาปทํ อุตฺตานตฺถเมว.

๖. ฉฏฺฐสิกฺขาปทวณฺณนา

๙๕๖. คหปติ นาม ฐเปตฺวา สหธมฺมิเก เวทิตพฺโพ, ตสฺมา ภิกฺขุนา วา สามเณเรน วา อนนุโลมิเกน สํสคฺเคน สํสฏฺฐาปิ น สมนุภาสิตพฺพาติ สมฺภวติ เอว.

ฉฏฺฐสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

๙๖๑-๕. สตฺตมอฏฺฐม สิกฺขาปทํ อุตฺตานตฺถเมว.

๙. นวมสิกฺขาปทวณฺณนา

๙๖๙. เอกินฺทฺริยนฺติ กายินฺทฺริเยเนว เอกินฺทฺริยํ, นิคณฺฐานํ อเจลกานํ มตํ. กาปิลา ปน ‘‘ปญฺจินฺทฺริยา’’ติ มญฺญนฺตา เอวํ วทนฺติ ‘‘สจกฺขุกตฺตา อลาพุมาลุวาทโย ยตฺถ อาลมฺพนํ, ตตฺถ คจฺฉนฺติ. สโสตกตฺตา กทลิโย เมฆคชฺชิตํ สุตฺวา คพฺภํ คณฺหนฺติ. สฆานกตฺตา ปนสาทโย กุณปคนฺเธน ผลนฺติ. สชิวฺหกตฺตา อุทกํ ปิวนฺติ เยน, สพฺเพปิ ‘ปาทปา’ติ วุจฺจนฺติ. สกายปสาทตฺตา อิตฺถิสมฺผสฺเสน อโสกรุกฺขา ปุปฺผนฺตี’’ติ. สงฺฆาตนฺติ วินาสํ.

๙๗๐. อิธ จ วสฺสจฺเฉเทน ทุกฺกฏํ. ปฐมํ อาวสิตฺวา ปจฺฉา จาริกา จรณปจฺจยา ปาจิตฺติยํ อาปชฺชตีติ เวทิตพฺพํ. อถ วสฺสํ อวสิตฺวา จรติ, อวสฺสุปคมนปจฺจยา ทุกฺกฏํ อาปชฺชติ. โปราณคณฺฐิปเท ปน ‘‘อนฺโตสตฺตาเห อนฺโตวสฺเส จาริกํ จรนฺติยา ปาจิตฺติยํ. สตฺตาหกรณีเยน ปน วฏฺฏติ, ภิกฺขุโน ทุกฺกฏํ โหตี’’ติ วุตฺตํ.

๙๗๒. เกนจิ อุพฺพาฬฺหาติ วสฺสจฺเฉทการเณนาติ โน ตกฺโกติ อาจริโย. กิตฺตาวตา จาริกา โหตีติ? อิทํ น สพฺพตฺถ วิจาริตํ. อนนฺตรสิกฺขาปเท ‘‘อนฺตมโส ฉปฺปญฺจโยชนานิปี’’ติ วุตฺตตฺตา โส จ มญฺเญ เหฏฺฐิมปริจฺเฉโทติ.

นวมสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

๑๐. ทสมสิกฺขาปทวณฺณนา

๙๗๓. ทสเม ‘‘อาหุนฺทริกา’’ติ ปฐนฺติ กิร.

ทสมสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

ตุวฏฺฏวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา.