โสฬสมหาวารวณฺณนา

ปญฺญตฺติวารวณฺณนา

๑-๒. สีลสมาธิปญฺญาวิมุตฺติวิมุตฺติญาณทสฺสนสงฺขาตสฺส ธมฺมกฺขนฺธสรีรสฺส สาสเนติ อตฺโถ. ปริวาโรติ สงฺคหํ โย สมารุโฬฺห, ตสฺส ปริวารสฺส. วินยภูตา ปญฺญตฺติ วินยปญฺญตฺติ. ‘‘ปญฺญตฺติกาลํ ชานตา’’ติ ทุกนยวเสน วตฺวา ปุน สุตฺตนฺตนเยน วตฺตุํ ‘‘อปิจ ปุพฺเพนิวาสาทีหี’’ติ วุตฺตํ. ตตฺถ ปสฺสนํ นาม ทสฺสนตฺตา ทิพฺพจกฺขุนา โยชิตํ ปฏิเวธญาณทสฺสนํ. เทสนาปญฺญาย ปสฺสตาติ อาสยานุสยาทิเก. ปุจฺฉายาติ สตฺตมี. ปุนปิ เอตฺถาติ ปุจฺฉาวิสฺสชฺชเน. มิจฺฉาทิฏฺฐีติ นตฺถิกทิฏฺฐิ อนฺตคฺคาหิกทิฏฺฐิ. ‘‘อาชีวเหตุ ปญฺญตฺตานี’’ติ วจนโต อิมานิ ฉ สิกฺขาปทานิ ฐเปตฺวา เสสา อาจารวิปตฺติ นามาติ เวทิตพฺพํ. กาเยน ปน อาปตฺตึ อาปชฺชตีติ เอตฺถ ‘‘ปุพฺพภาเค เสวนจิตฺตมงฺคํ กตฺวา กายทฺวารสงฺขาตํ วิญฺญตฺตึ ชนยิตฺวา ปวตฺตจิตฺตุปฺปาทสงฺขาตํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ, กิญฺจาปิ จิตฺเตน สมุฏฺฐาปิตา วิญฺญตฺติ, ตถาปิ จิตฺเตน อธิปฺเปตสฺส อตฺถสฺส วิญฺญตฺติยา สาธิตตฺตา ‘กายทฺวาเรน อาปชฺชตี’ติ วุตฺต’’นฺติ อิมมตฺถํ สนฺธาย วุตฺตํ, น ภณฺฑนาทิตฺตยวูปสมํ. อาปาณโกฏิกนฺติ ชีวิตปริยนฺตํ กตฺวา. โปราณเกหิ มหาเถเรหีติ สีหฬทีเป มหาเถเรหิ โปตฺถกํ อาโรปิตกาเล ฐปิตาติ อตฺโถ. ‘‘จตุตฺถสงฺคีติสทิสา โปตฺถการุฬฺหสงฺคีติ อโหสี’’ติ วุตฺตํ.

มหาวิภงฺเค ปญฺญตฺติวารวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

กตาปตฺติวาราทิวณฺณนา

๑๖๖. กตาปตฺติวาเร ‘‘สงฺฆิกํ มญฺจํ วา’’ติอาทิ อชฺโฌกาสตฺตา วิหารพฺภนฺตเรปิ อาปชฺชนโต เลฑฺฑุปาตาติกฺกมวเสน วุตฺตํ. ทุติเย เสยฺยํ สนฺถริตฺวาติ อพฺภนฺตเร สนฺถริตภาวโต วิหารโต พหิคมเนปิ ตํทิวสานาคเม อาปชฺชนโต ‘‘ปริกฺเขปํ อติกฺกาเมตี’’ติ วุตฺตํ.

๑๗๑. สญฺจิจฺจ ปาณํ ชีวิตา โวโรเปนฺโต จตสฺโส อาปตฺติโยติ เอตฺถ กิญฺจาปิ ตสฺมึ สิกฺขาปเท ติรจฺฉานคตปาโณว อธิปฺเปโต, อถ โข ปาโณติ โวหารสามญฺญโต อตฺถุทฺธารวเสน ‘‘จตสฺโส’’ติ วุตฺตํ. เอส นโย อญฺเญสุปิ เอวรูเปสุ ฐาเนสุ.

๑๗๓. วิกาเล คามปฺปเวสเน ‘‘ปฐมํ ปาทํ ปริกฺเขปํ อติกฺกาเมติ, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺสา’ติ วุตฺตตฺตา อุปจาเร นาปชฺชติ, ปริกฺเขปํ อติกฺกมิตฺวาว อาปชฺชตีติ สิทฺธเมวา’’ติ วทนฺติ.

๑๙๓. ปจฺจยวาเร ปุริมวารโต วิเสโส อตฺถิเยว, ‘‘เมถุนํ ธมฺมํ ปฏิเสวนฺโต กติ อาปตฺติโย อาปชฺชตี’’ติ วุตฺเต ชตุมฏฺฐกสฺโสกาโส น ชาโต, อิธ ปน ‘‘เมถุนํ ธมฺมํ ปฏิเสวนปจฺจยา’’ติ วุตฺเต ปุคฺคลนิทฺเทสาภาวา ชตุมฏฺฐกญฺจ ปวิฏฺฐํ, เอวํ วิเสโส อตฺถิ. ตถา เอวรูเปสุ ฐาเนสุ.

มหาวิภงฺเค จ ภิกฺขุนิวิภงฺเค โสฬสมหาวารวณฺณนา นิฏฺฐิตา.