๔. ปวารณากฺขนฺธกวณฺณนา

อผาสุกวิหารกถาวณฺณนา

๒๑๐. ‘‘สงฺฆํ อาวุโส ปวาเรมี’’ติ วุตฺตตฺตา ปจฺฉาปิ ‘‘วทตุ มํ สงฺโฆ’’ติ วตฺตพฺพํ วิย ทิสฺสติ. อยํ ปเนตฺถ อธิปฺปาโย – ยสฺมา อหํ สงฺฆํ ปวาเรมิ, ตสฺมา ตตฺถ ปริยาปนฺนา เถรา, มชฺฌิมา, นวา วา อวิเสเสนายสฺมนฺโต สพฺเพปิ มํ วทนฺตูติ.

ปวารณาเภทวณฺณนา

๒๑๒. เทฺวมา, ภิกฺขเว, ปวารณาติ เอตฺถ ตาทิเส กิจฺเจ สติ ยตฺถ กตฺถจิ ปวาเรตุํ วฏฺฏติ. เตเนว มหาวิหาเร ภิกฺขู จาตุทฺทสิยํ ปวาเรตฺวา ปนฺนรสิยํ กายสามคฺคึ อิทานิปิ เทนฺติ. เจติยคิริ มหาทสฺสนตฺถมฺปิ อฏฺฐมิยํ คจฺฉนฺติ, ตมฺปิ จาตุทฺทสิยํ ปวาเรตุกามานํเยว โหติ. ‘‘สตฺตาหํ อนาคตาย ปวารณาย สกรณีโย ปกฺกมติ, อนาปตฺตีติ วจนโต อิทํ อาจิณฺณ’’นฺติ ลิขิตํ. ‘‘โน เจ อธิฏฺฐเหยฺย, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺสา’’ติ เอกสฺส วุตฺตทุกฺกฏํ, ตสฺเสว วุตฺตํ ปุพฺพกิจฺจญฺจ สงฺฆคณานมฺปิ เนตพฺพํ.

ปวารณาทานานุชานนกถาวณฺณนา

๒๑๓. เตน จ ภิกฺขุนาติ ปวารณาทายเกน.

อนาปตฺติปนฺนรสกาทิกถาวณฺณนา

‘‘ตสฺสา จ ปวารณาย อาโรจิตาย สงฺเฆน จ ปวาริเต สพฺเพสํ สุปฺปวาริตํ โหตีติ วจนโต เกวลํ ปวารณาย ปวารณาทายโกปิ ปวาริโตว โหตี’’ติ วทนฺตีติ.

๒๒๒. อวุฏฺฐิตาย ปริสายาติ ปวาเรตฺวา ปจฺฉา อญฺญมญฺญํ กเถนฺติยา. เอกจฺจาย วุฏฺฐิตายาติ เอกจฺเจสุ ยถานิสินฺเนสุ เอกจฺเจสุ สกสกฏฺฐานํ คเตสุ. ปุน ปวาเรตพฺพนฺติ ปุนปิ สพฺเพหิ สมาคนฺตฺวา ปวาเรตพฺพํ. อาคจฺฉนฺติ สมสมา, เตสํ สนฺติเก ปวาเรตพฺพนฺติ ‘‘คเต อนาเนตฺวา นิสินฺนานํเยว สนฺติเก ปวาเรตพฺพํ, อุโปสถกฺขนฺธเกปิ เอเสว นโย’’ติ ลิขิตํ. สพฺพาย วุฏฺฐิตาย ปริสาย อาคจฺฉนฺติ สมสมา, เตสํ สนฺติเก ปวาเรตพฺพนฺติ ‘‘ยทิ สพฺเพ วุฏฺฐหิตฺวา คตา, สนฺนิปาเตตุญฺจ น สกฺกา, เอกจฺเจ สนฺนิปาตาเปตฺวา ปวาเรตุํ วฏฺฏตี’’ติ วทนฺติ. กสฺมา? ญตฺตึ ฐเปตฺวา กตฺตพฺพสงฺฆกมฺมาภาวา วคฺคํ น โหติ กิร. เอตฺถ ปน เอกจฺเจสุ คเตสุปิ สพฺเพสุ คเตสุปิ สพฺเพ สนฺนิปาตาเปตฺวา ญตฺตึ อฏฺฐเปตฺวา เกวลํ ปวาเรตพฺพํ. เอกจฺเจ สนฺนิปาตาเปตฺวา ปวาเรตุํ น วฏฺฏติ ‘‘สงฺฆํ, ภนฺเต, ปวาเรมี’’ติ วจนโต. สพฺเพปิ หิ สนฺนิปติตา ปจฺฉา ทิฏฺฐํ วา สุตํ วา ปริสงฺกิตํ วา วตฺตาโร โหนฺติ. อนาคตานํ อตฺถิภาวํ ญตฺวาปิ เอกจฺจานํ สนฺติเก ปวารณาวจนํ วิย โหติ. สมฺมุขีภูเต จตฺตาโร สนฺนิปาตาเปตฺวา นิสฺสคฺคิยํ อาปนฺนจีวราทินิสฺสชฺชนํ วิย ปวารณา น โหติ สพฺพายตฺตตฺตา. ‘‘สมคฺคานํ ปวารณา ปญฺญตฺตา’’ติ วจนญฺเจตฺถ สาธกํ. ‘‘อิโต อญฺญถา น วฏฺฏติ อฏฺฐกถายํ อนนุญฺญาตตฺตา’’ติ อุปติสฺสตฺเถโร วทติ. ‘‘โถกตเรหิ เตสํ สนฺติเก ปวาเรตพฺพํ ญตฺตึ อฏฺฐเปตฺวาวา’’ติ วุตฺตํ. อาคนฺตุกา นาม นวมิโต ปฏฺฐายาคตา วา วชสตฺถนาวาสุ วุตฺถวสฺสา วา โหนฺติ.

๒๓๗. ‘‘ทสวตฺถุกา มิจฺฉาทิฏฺฐิ โหติ ตถาคโตติอาที’’ติ ลิขิตํ. ‘‘นตฺถิ ทินฺนนฺติอาที’’ติ วุตฺตํ.

๒๓๙. ‘‘อุปปริกฺขิตฺวา ชานิสฺสามาติ เตน สห ปวาเรตพฺพ’’นฺติ ลิขิตํ.

ปวารณากฺขนฺธกวณฺณนา นิฏฺฐิตา.