๕. อเจลกวคฺโค

๑. อเจลกสิกฺขาปทวณฺณนา

๒๖๙. วิฆาสาทานํ อนฺตรา ปูวลาเภน อญฺญตรา ปริพฺพาชิกา ปวิสิตฺวา ฐิตา. ทาเปตีติ อนุปสมฺปนฺเนน.

อเจลกสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

๒. อุยฺโยชนสิกฺขาปทวณฺณนา

๒๗๖. วิชหนฺตสฺสาติ อนาทรตฺเถ สามิวจนํ. อุยฺโยชกสฺส วิชหนฺตสฺส สโต อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺสาติปิ อตฺโถ. อิธ อนุปสมฺปนฺโน นาม สามเณโรวาธิปฺเปโต.

อุยฺโยชนสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

๓. สโภชนสิกฺขาปทวณฺณนา

๒๘๐. สโภชเนติ เอตฺถ ปฐมวิกปฺโป ‘‘อิตฺถี จ ปุริโส จา’’ติ อิมินา ตติยปเทน ยุชฺชติ, ทุติยวิกปฺโป ปฐเมหิ ทฺวีหิ. กุเลติ ฆเร. อนุปวิสิตฺวา นิสีทนจิตฺเตน สจิตฺตกํ.

สโภชนสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

๔. รโหปฏิจฺฉนฺนสิกฺขาปทวณฺณนา

๒๘๔. อิธ ปญฺจมํ อุปนนฺทสฺส จตุตฺถํ โหติ, ตสฺมา ภิกฺขุนิวคฺคสฺส ทสมฏฺฐกถายํ อุปริ อุปนนฺทสฺส ‘‘ตติยสิกฺขาปเทนา’’ติ น ปาโฐ, ‘‘จตุตฺเถนา’’ติ ปาโฐติ เวทิตพฺโพ.

รโหปฏิจฺฉนฺนสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

๕. รโหนิสชฺชสิกฺขาปทวณฺณนา

๒๘๙. รโหนิสชฺชสิกฺขาปทํ อุตฺตานตฺถเมว.

๖. จาริตฺตสิกฺขาปทวณฺณนา

๒๙๔. สภตฺโตติ นิมนฺตนภตฺโตติ โปราณา.

ปุเรภตฺตญฺจ ปิณฺฑาย, จริตฺวา ยทิ ภุญฺชติ;

สิยา ปรมฺปราปตฺติ, ปจฺฉาภตฺตํ น สา สิยา.

ปจฺฉาภตฺตญฺจ คมิโก, ปุพฺพเคหํ ยทิ คจฺเฉ;

เอเก อาปตฺติเยวาติ, อนาปตฺตีติ เอกจฺเจ.

กุลนฺตรสฺโสกฺกมเน, อาปตฺติมตโย หิ เต;

สมานภตฺตปจฺจาสา, อิติ อาหุ อิธาปเร.

มตา คณิกภตฺเตน, สเมนฺติ นํ นิมนฺตเน;

วิสฺสชฺชนํ สมานนฺติ, เอเก สมฺมุขตาปเร.

สนฺนิฏฺฐานตฺถิเกเหว, วิจาเรตพฺพเภทโต;

วิญฺญู จาริตฺตมิจฺเจว, สิกฺขาปทมิทํ วิทูติ.

จาริตฺตสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

๗. มหานามสิกฺขาปทวณฺณนา

๓๑๐. กาลนฺติ โส. ยสฺมา สงฺฆปวารณายเมวายํ วิธิ, ตสฺมา ‘‘ญาตกานํ ปวาริตาน’’นฺติ วุตฺตํ. ‘‘อิมินา หิ ตยา ปวาริตมฺห, อมฺหากญฺจ อิมินา จ อิมินา จ อตฺโถ’’ติ ยถาภูตํ อาจิกฺขิตฺวา วิญฺญาเปตุํ คิลาโนว ลภติ. ยํ ปน วุตฺตํ ปณีตโภชนสิกฺขาปเท ‘‘มหานามสิกฺขาปเทน กาเรตพฺโพ’’ติ, ตํ สงฺฆวเสน ปวาริตํ, เภสชฺชตฺถาย สปฺปิอาทิเภสชฺชปญฺจกํ วิญฺญาเปติ เจ, ‘‘น เภสชฺเชน กรณีเยน เภสชฺชํ วิญฺญาเปตี’ติ วจเนน ปาจิตฺติยนฺติ อตฺโถ’’ติ (ปาจิ. ๓๐๙) ลิขิตํ.

มหานามสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

๘. อุยฺยุตฺตเสนาสิกฺขาปทวณฺณนา

๓๑๑-๕. มํ ทิฏฺเฐนาติ มยา ทิฏฺเฐน, มม ทสฺสเนน วา. เอกมฺปิ สรหตฺถํ ปุริสนฺติ องฺคปริยาปนฺนํ.

อุยฺยุตฺตเสนาสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

๙. เสนาวาสสิกฺขาปทวณฺณนา

๓๑๙. นวเม เสนาปริกฺเขเปน วา ปริกฺเขปารหฏฺฐาเนน วา สญฺจรณฏฺฐานปริยนฺเตน วา ปริจฺฉินฺทิตพฺพา.

เสนาวาสสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

๑๐. อุยฺโยธิกสิกฺขาปทวณฺณนา

๓๒๔. ทสเม เอกเมกํ ทสฺสนาย คจฺฉติ, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส. ยตฺถ ฐิโต ปสฺสติ, อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺสาติอาทิ. อฏฺฐเม ปน เอกเมกํ ทสฺสนาย คจฺฉติ, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส. ยตฺถ ฐิโต ปสฺสติ, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺสาติ ปาฬิ. กสฺมา? องฺคปฺปมาณาเภเทปิ อนีกวิเสสโต. ทสเม ปน อฏฺฐมงฺคสฺส ทสฺสเนน ทุกฺกฏํ สิยาติ.

อุยฺโยธิกสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

สมตฺโต วณฺณนากฺกเมน อเจลกวคฺโค ปญฺจโม.