๑๐. ปริณตสิกฺขาปทวณฺณนา

๖๕๗. เทถาวุโส อมฺหากนฺติ เอตฺถ อกตวิญฺญตฺติ โหติ น โหตีติ? โหติ, ยทิ เอวํ อญฺญาตกวิญฺญตฺติสิกฺขาปทสฺส จ อิมสฺส จ กึ นานากรณนฺติ? ตํ อญฺญาตกอปฺปวาริเตเยว วิญฺญาเปนฺตสฺส, อิทํ ญาตกปวาริเตปิ, ตํ อนจฺฉินฺนจีวรสฺเสว, อิทํ ตสฺสปิ, ตํ จีวรํเยว วิญฺญาเปนฺตสฺส, อิทํ อจีวรมฺปิ. เอวํ สนฺเต อิทํ ตํ อนฺโตกตฺวา ฐิตํ โหติ, ตสฺมา ทฺวินฺนมฺปิ องฺคสมฺปตฺติยา สติ เกน ภวิตพฺพนฺติ? อิมินา ภวิตพฺพํ อิมสฺส นิปฺปเทสโตติ เอเก. ทฺวีหิปิ ภวิตพฺพํ อุภินฺนมฺปิ องฺคสิทฺธิโตติ เอเก. อิมานิ ตสฺส องฺคานิ วิกปฺปนุปคจีวรตา, สมยาภาโว, อญฺญาตกวิญฺญตฺติ, ตาย จ ปฏิลาโภติ จตฺตาริ. อิมสฺส ปน สงฺเฆ ปริณตภาโว, ญตฺวา อตฺตโน ปริณามนํ, ปฏิลาโภติ ตีณิ. เอตฺถ ปฐโม วาโท อยุตฺโต กตฺวาปิ โอกาสํ อฏฺฐกถายํ, ปริวาเร จ อวิจาริตตฺตา. ยทิ เอวํ ตตฺถ องฺเคสุ ‘‘อนญฺญปริณตตา’’ติ วตฺตพฺพนฺติ เจ? น วตฺตพฺพํ, อตฺถโต สิทฺธตฺตา. ปริณตสิกฺขาปททฺวยสิทฺธิโต, ปริณตสญฺญิโต, อาปตฺติสมฺภวโต จ ‘‘มยฺหมฺปิ เทถา’’ติ วทติ, ‘‘วฏฺฏตี’’ติ อนุทฺทิฏฺฐํ, ‘‘อมฺหากมฺปิ อตฺถี’’ติ วุตฺตตฺตา วฏฺฏติ. ‘‘สงฺฆสฺส ปริณตํ…เป… อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺสา’’ติ เอตฺถ ‘‘ปุคฺคลสฺสา’’ติ น วุตฺตํ, ยโต สุทฺธปาจิตฺติยวเสน อาคตตฺตา. ‘‘อญฺญเจติยสฺสา’’ติ น วุตฺตํ สงฺฆสฺส อเจติยตฺตา, ตสฺมาเยว ‘‘เจติยสฺส ปริณตํ…เป… อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺสา’’ติ เอตฺถาปิ ‘‘อญฺญสงฺฆสฺส อญฺญปุคฺคลสฺสา’’ติ น วุตฺตํ. ‘‘ยโต ตถา อิธ จ ‘ปุคฺคลสฺส ปริณตํ…เป… อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺสา’ติ เอตฺถ จ ‘อตฺตโนปี’ติ กิญฺจาปิ น วุตฺตํ, ตถาปิ สมฺภวตี’’ติ วทนฺติ. ตํ ปน อิธ อตฺตโน ปริณามนาธิการตฺตา อิมสฺส สิกฺขาปทสฺส น วุตฺตนฺติ เอเก. ตตุตฺตริสิกฺขาปเท ‘‘อญฺญสฺสตฺถายา’’ติ (ปารา. อฏฺฐ. ๒.๕๒๖) ปทํ วิยาติ เอเก. ตํ น, เอตฺถ ปุคฺคลปริณามนสิกฺขาปเท อวุตฺตตฺตา. ธมฺมสิริตฺเถโร ปนาห –

‘‘อตฺตโน อญฺญโต ลาภํ, สงฺฆสฺสญฺญสฺส วา นตํ;

ปริณาเมยฺย นิสฺสคฺคิ, ปาจิตฺติยมฺปิ ทุกฺกฏ’’นฺติ.

ตสฺสตฺโถ – สงฺฆสฺส ปริณตํ อตฺตโน ปริณาเมยฺย นิสฺสคฺคิยํ. ตเทว อญฺญโต ปริณาเมยฺย ปาจิตฺติยํ. อญฺญสฺส ปริณตํ อตฺตโน วา ปรสฺส วา ปริณาเมยฺย ทุกฺกฏนฺติ, ตสฺมา อญฺญาตกวิญฺญตฺติอาทีสุ วุตฺตาปตฺติสมฺภวโต อิธ ปริณตทฺวเย ‘‘อตฺตโน’’ติ ปทํ น วุตฺตํ. ตสฺมิญฺหิ วุตฺเต ทุกฺกฏมตฺตปฺปสงฺโค สิยา, อวุตฺเต ปเนเตสุ วุตฺตาปตฺตีนํ ยถาคมมญฺญตรา จ อิธ อวุตฺตสิทฺธิ ทุกฺกฏญฺจาติ เทฺว อาปตฺติโย เอกโต โหนฺตีติ วินยธรานํ อนวเสสญาณสฺส โอกาโส กโต โหตีติ.

อิติ ตึสกกณฺฑํ สารมณฺฑํ,

อลเมตํ วินยสฺส สารมณฺเฑ;

อิธ นิฏฺฐิตสพฺพสารมณฺฑํ,

วินยวเสน ปุนาติ สารมณฺฑนฺติ.

ปริณตสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

นิฏฺฐิโต ปตฺตวคฺโค ตติโย.

นิสฺสคฺคิยวณฺณนา นิฏฺฐิตา.