๑-๘. จกฺขุสุตฺตาทิวณฺณนา

๑๘๘-๑๙๕. เอกวิหารีติ จตูสุปิ อิริยาปเถสุ เอกากี หุตฺวา วิหรนฺโต. วิเวกฏฺโฐติ วิวิตฺตฏฺโฐ, เตนาห ‘‘นิสฺสทฺโท’’ติ. สติยา อวิปฺปวสนฺโตติ สติยา อวิปฺปวาเสน ฐิโต, สพฺพทา อวิชหนวเสน ปวตฺโต. อาตาปีติ วีริยสมฺปนฺโนติ สพฺพโส กิเลสานํ อาตาปนปริตาปนวเสน ปวตฺตวีริยสมงฺคีภูโต. ปหิตตฺโตติ ตสฺมึ วิเสสาธิคเม เปสิตจิตฺโต, ตตฺถ นินฺโน ตปฺปพฺภาโรติ อตฺโถ. หุตฺวา อภาวากาเรนาติ อุปฺปตฺติโต ปุพฺเพ อวิชฺชมาโน ปจฺจยสมวาเยน หุตฺวา อุปฺปชฺชิตฺวา ภงฺคุปรมสงฺขาเตน อภาวากาเรน. อนิจฺจนฺติ นิจฺจธุวตาภาวโต. อุปฺปาทวยวนฺตตายาติ ขเณ ขเณ อุปฺปชฺชิตฺวา นิรุชฺฌนโต. ตาวกาลิกตายาติ ตงฺขณิกตาย. วิปริณามโกฏิยาติ วิปริณามวนฺตตาย. จกฺขุญฺหิ อุปาทาย วิการาปชฺชเนน วิปริณมนฺตํ วินาสํ ปฏิปีฬํ ปาปุณาติ. นิจฺจปฏิกฺเขปโตติ นิจฺจตาย ปฏิกฺขิปิตพฺพโต เลสมตฺตสฺสปิ อนุปลพฺภนโต. ทุกฺขมนฏฺเฐนาติ นิรนฺตรทุกฺขตาย ทุกฺเขน ขมิตพฺพโต. ทุกฺขวตฺถุกฏฺเฐนาติ นานปฺปการทุกฺขาธิฏฺฐานโต. สตตสมฺปีฬนฏฺเฐนาติ อภิณฺหตาปสภาวโต. สุขปฏิกฺเขเปนาติ สุขภาวสฺส ปฏิกฺขิปิตพฺพโต. ตณฺหาคาโห มมํการภาวโต. มานคาโห อหํการภาวโต. ทิฏฺฐิคาโห ‘‘อตฺตา เม’’ติ วิปลฺลาสภาวโต. วิราควเสนาติ วิราคคฺคหเณน. ตถา วิมุตฺติวเสนาติ วิมุตฺติคฺคหเณน.

ปสาทาว คหิตา ทฺวารภาวปฺปตฺตสฺส อธิปฺเปตตฺตา. สมฺมสนจารจิตฺตํ ทฺวารภูตมโนติ อธิปฺปาโย.

ฉฏฺเฐ อารมฺมเณ เตภูมกธมฺมา สมฺมสนจารสฺส อธิปฺเปตตฺตา. ยถา ปฐมสุตฺเต ปญฺจ ปสาทา คหิตา, น สสมฺภารจกฺขุอาทโย, เอวํ ตติยสุตฺเต น ปสาทวตฺถุกจิตฺตเมว คหิตํ. น ตํสมฺปยุตฺตา ธมฺมา. เอวญฺหิ อวธารณํ สาตฺถกํ โหติ อญฺญถา เตน อปเนตพฺพสฺส อภาวโต. สพฺพตฺถาติ สพฺเพสุ จตุตฺถสุตฺตาทีสุ. ชวนปฺปตฺตาติ ชวนจิตฺตสํยุตฺตา.

จกฺขุสุตฺตาทิวณฺณนา นิฏฺฐิตา.