๗. ราหุลสํยุตฺตํ

๑. ปฐมวคฺโค

๑-๘. จกฺขุสุตฺตาทิวณฺณนา

๑๘๘-๑๙๕. เอกวิหารีติ จตูสุปิ อิริยาปเถสุ เอกากี หุตฺวา วิหรนฺโต. วิเวกฏฺโฐติ วิวิตฺตฏฺโฐ, เตนาห ‘‘นิสฺสทฺโท’’ติ. สติยา อวิปฺปวสนฺโตติ สติยา อวิปฺปวาเสน ฐิโต, สพฺพทา อวิชหนวเสน ปวตฺโต. อาตาปีติ วีริยสมฺปนฺโนติ สพฺพโส กิเลสานํ อาตาปนปริตาปนวเสน ปวตฺตวีริยสมงฺคีภูโต. ปหิตตฺโตติ ตสฺมึ วิเสสาธิคเม เปสิตจิตฺโต, ตตฺถ นินฺโน ตปฺปพฺภาโรติ อตฺโถ. หุตฺวา อภาวากาเรนาติ อุปฺปตฺติโต ปุพฺเพ อวิชฺชมาโน ปจฺจยสมวาเยน หุตฺวา อุปฺปชฺชิตฺวา ภงฺคุปรมสงฺขาเตน อภาวากาเรน. อนิจฺจนฺติ นิจฺจธุวตาภาวโต. อุปฺปาทวยวนฺตตายาติ ขเณ ขเณ อุปฺปชฺชิตฺวา นิรุชฺฌนโต. ตาวกาลิกตายาติ ตงฺขณิกตาย. วิปริณามโกฏิยาติ วิปริณามวนฺตตาย. จกฺขุญฺหิ อุปาทาย วิการาปชฺชเนน วิปริณมนฺตํ วินาสํ ปฏิปีฬํ ปาปุณาติ. นิจฺจปฏิกฺเขปโตติ นิจฺจตาย ปฏิกฺขิปิตพฺพโต เลสมตฺตสฺสปิ อนุปลพฺภนโต. ทุกฺขมนฏฺเฐนาติ นิรนฺตรทุกฺขตาย ทุกฺเขน ขมิตพฺพโต. ทุกฺขวตฺถุกฏฺเฐนาติ นานปฺปการทุกฺขาธิฏฺฐานโต. สตตสมฺปีฬนฏฺเฐนาติ อภิณฺหตาปสภาวโต. สุขปฏิกฺเขเปนาติ สุขภาวสฺส ปฏิกฺขิปิตพฺพโต. ตณฺหาคาโห มมํการภาวโต. มานคาโห อหํการภาวโต. ทิฏฺฐิคาโห ‘‘อตฺตา เม’’ติ วิปลฺลาสภาวโต. วิราควเสนาติ วิราคคฺคหเณน. ตถา วิมุตฺติวเสนาติ วิมุตฺติคฺคหเณน.

ปสาทาว คหิตา ทฺวารภาวปฺปตฺตสฺส อธิปฺเปตตฺตา. สมฺมสนจารจิตฺตํ ทฺวารภูตมโนติ อธิปฺปาโย.

ฉฏฺเฐ อารมฺมเณ เตภูมกธมฺมา สมฺมสนจารสฺส อธิปฺเปตตฺตา. ยถา ปฐมสุตฺเต ปญฺจ ปสาทา คหิตา, น สสมฺภารจกฺขุอาทโย, เอวํ ตติยสุตฺเต น ปสาทวตฺถุกจิตฺตเมว คหิตํ. น ตํสมฺปยุตฺตา ธมฺมา. เอวญฺหิ อวธารณํ สาตฺถกํ โหติ อญฺญถา เตน อปเนตพฺพสฺส อภาวโต. สพฺพตฺถาติ สพฺเพสุ จตุตฺถสุตฺตาทีสุ. ชวนปฺปตฺตาติ ชวนจิตฺตสํยุตฺตา.

จกฺขุสุตฺตาทิวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

๙. ธาตุสุตฺตวณฺณนา

๑๙๖. อากาสธาตุ รูปปริจฺเฉทตาย รูปปริยาปนฺนนฺติ อธิปฺปาเยน ‘‘เสสาหิ รูป’’นฺติ วุตฺตํ. นามรูปนฺติ เตภูมกํ นามํ รูปญฺจ กถิตํ.

ธาตุสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

๑๐. ขนฺธสุตฺตวณฺณนา

๑๙๗. สพฺพสงฺคาหิกปริจฺเฉเทนาติ ธมฺมสงฺคณฺหนปริยาเยน. อิธาติ อิมสฺมึ สุตฺเต. เตภูมกาติ คเหตพฺพา สมฺมสนจารสฺส อธิปฺเปตตฺตา.

ขนฺธสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

ปฐมวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา.

๒. ทุติยวคฺโค

๑๑. อนุสยสุตฺตวณฺณนา

๒๐๐. ทุติยวคฺเค อตฺตโนติ อายสฺมา ราหุโล อตฺตโน สวิญฺญาณกํ กายํ ทสฺเสติ. ปรสฺสาติ ปรสฺส อวิญฺญาณกกายํ ทสฺเสติ. ปรสนฺตาเน วา อรูเป ธมฺเม อคฺคเหตฺวา รูปกายเมว คณฺหนฺโต วทติ. อปเร ‘‘อสญฺญสตฺตานํ อตฺตภาวํ สนฺธาย ตถา วุตฺต’’นฺติ วทนฺติ. ปุริเมนาติ ‘‘อิมสฺมึ สวิญฺญาณเก กาเย’’ติ อิมินา ปเทน. ปจฺฉิเมนาติ ‘‘พหิทฺธา’’ติ อิมินา ปเทน. เอเต กิเลสาติ เอเต ทิฏฺฐิตณฺหามานสญฺญิตา กิเลสา. เอเตสุ วตฺถูสูติ อชฺฌตฺตพหิทฺธาวตฺถูสุ. สมฺม…เป… ปสฺสตีติ ปุพฺพภาเค วิปสฺสนาญาเณน สมฺมสนวเสน, มคฺคกฺขเณ อภิสมยวเสน สุฏฺฐุ อตฺตปจฺจกฺเขน ญาเณน ปสฺสติ.

อนุสยสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

๑๒. อปคตสุตฺตวณฺณนา

๒๐๑. ‘‘อหเมต’’นฺติ อหํการาทีนํ อนวเสสปฺปหาเนน อจฺจนฺตเมว อปคตํ.

อปคตสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

ทุติยวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา.

ทฺวีสูติ ปฐมวคฺคาทีสุ. เทสนาย อเสกฺขภูมิยา เทสิตตฺตา อเสกฺขภูมิ กถิตา. ปฐโมติ ปฐมวคฺโค ‘‘สาธุ เม, ภนฺเต, ภควา’’ติอาทินา อายาจนฺตสฺส, ทุติโย อนายาจนฺตสฺส เถรสฺส อชฺฌาสยวเสน กถิโต. วิมุตฺติปริปาจนียธมฺมา นาม วิวฏฺฏสนฺนิสฺสิตา สทฺธินฺทฺริยาทโย. เตน ปน วิปสฺสนาย กถิตตฺตา กถิตา เอวาติ. ตํตํเทสนานุสาเรน หิ เถโร เต ธมฺเม ปริปากํ ปาเปสิ. ตถา หิ ภควา ทุติยวคฺคํ อนายาจิโตปิ เทเสสิ.

สารตฺถปฺปกาสินิยา สํยุตฺตนิกาย-อฏฺฐกถาย

ราหุลสํยุตฺตวณฺณนาย ลีนตฺถปฺปกาสนา สมตฺตา.