๑. ธาตุนานตฺตสุตฺตวณฺณนา

๘๕. ปฐมนฺติ อิมสฺมึ นิทานวคฺเค สํยุตฺตานํ ปฐมํ สํคีตตฺตา. นิสฺสตฺตฏฺฐสุญฺญตฏฺฐสงฺขาเตนาติ ธมฺมมตฺตตาย นิสฺสตฺตตาสงฺขาเตน นิจฺจสุภสุขอตฺตสุญฺญตตฺถสงฺขาเตน. สภาวฏฺเฐนาติ ยถาภูตสภาวฏฺเฐน. ตโต เอว สภาวสฺส ธารณฏฺเฐน ธาตูติ ลทฺธนามานํ. นานาสภาโว อญฺญมญฺญวิสทิสตา ธาตุนานตฺตํ. จกฺขุสงฺขาโต ปสาโท จกฺขุปสาโท. โส เอว จกฺขนฏฺเฐน จกฺขุ, นิสฺสตฺตสุญฺญตฏฺเฐน ธาตุ จาติ จกฺขุธาตุ. จกฺขุปสาทวตฺถุํ อธิฏฺฐานํ กตฺวา ปวตฺตํ จกฺขุปสาทวตฺถุกํ. เสสปเทสุปิ เอเสว นโย. เทฺว สมฺปฏิจฺฉนมโนธาตุโย, เอกา กิริยา มโนธาตูติ ติสฺโส มโนธาตุโย มโนธาตุ ‘‘มนนมตฺตา ธาตู’’ติ กตฺวา. เวทนาทโย…เป… นิพฺพานญฺจ ธมฺมธาตุ วิเสสสญฺญาปริหาเรน สามญฺญสญฺญาย ปวตฺตนโต. ตถา เหเต ธมฺมา อายตนเทสนาย ‘‘ธมฺมายตน’’นฺเตว เทสิตา. น หิ เนสํ รูปายตนาทีนํ วิย วิญฺญาเณหิ อญฺญวิญฺญาเณน คเหตพฺพตากาโร อตฺถิ. สพฺพมฺปีติ ฉสตฺตติวิธํ มโนวิญฺญาณํ. กามาวจรา กามธาตุปริยาปนฺนตฺตา. อวสาเน เทฺวติ ธมฺมธาตุมโนวิญฺญาณธาตุโย. อยเมตฺถ สงฺเขโป, วิตฺถาโร ปน วิสุทฺธิมคฺเค ตํสํวณฺณนาสุ ทฏฺฐพฺโพ.

ธาตุนานตฺตสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.