๕. อวิชฺชาปจฺจยสุตฺตวณฺณนา

๓๕. เทสนํ โอสาเปสีติ ยถารทฺธกถํ ฐเปสิ. ตตฺถ นิสินฺนสฺส ทิฏฺฐิคติกสฺส ลทฺธิยา ภินฺทนวเสน อุปริ กเถตุกาโม. พุทฺธานญฺหิ เทสนาวารํ ปจฺฉินฺทาเปตฺวา ปุจฺฉิตุํ สมตฺโถ นาม โกจิ นตฺถิ. เตนาห ‘‘ทิฏฺฐิคติกสฺส โอกาสทานตฺถ’’นฺติ. ทุปฺปโญฺห เอโส สตฺตูปลทฺธิยา ปุจฺฉิตตฺตา. สตฺตูปลทฺธิวาทปเทนาติ ‘‘สตฺโต ชีโว อุปลพฺภตี’’ติ เอวํ ปวตฺตทิฏฺฐิทีปกปทวเสน. วทนฺติ เอเตนาติ วาโท. ทิฏฺฐิ-สทฺโท ปน ทฺวยสงฺคหิโต, พฺรหฺมจริยวาโส ปน ปรมตฺถโต อริยมคฺคภาวนาติ อาห ‘‘อริยมคฺควาโส’’ติ. อยํ ทิฏฺฐีติ อนญฺเญ สรีรชีวาติ ทิฏฺฐิ. ‘‘ชีโว’’ติ จ ชีวิตเมว วทนฺติ. วฏฺฏนฺติ ทุวิธํ วฏฺฏํ. นิโรเธนฺโตติ อนุปฺปตฺติธมฺมตํ อาปาเทนฺโต. สมุจฺฉินฺทนฺโตติ อปฺปวตฺติยํ ปาปเนน อุปจฺฉินฺทนฺโต. ตเทตํ มคฺเคน นิโรเธตพฺพํ วฏฺฏํ นิรุชฺฌตีติ โยชนา. ‘‘อยํ สตฺโต วินาสํ อภาวํ ปตฺวา สพฺพโส อุจฺฉิชฺชตี’’ติ เอวํ อุจฺเฉททิฏฺฐิยา คหิตาการสฺส สมฺภเว สจฺจภาเว สติ. น โหตีติ สาตฺถโก น โหติ.

คจฺฉตีติ สรีรโต นิกฺขมิตฺวา คจฺฉติ. วิวฏฺเฏนฺโตติ อปฺปวตฺตึ กโรนฺโตติ อตฺโถ. วิวฏฺเฏตุํ น สกฺโกติ นิจฺจสฺส อปฺปวตฺตึ ปาเปตุํ อสกฺกุเณยฺยตฺตา. มิจฺฉาทิฏฺฐิ สมฺมาทิฏฺฐึ วิชฺฌติ อสมาหิตปุคฺคลเสวนวเสน ตถา ปวตฺติตุํ อปฺปทานวเสน จ ปชหิตพฺพาปชหนวเสน สมฺมาทิฏฺฐึ วิชฺฌติ. วิสูกมิวาติ กณฺฑโก วิย. น เกวลํ อนนุวตฺตโกว, อถ โข วิโรโธปิ ‘‘นิจฺจ’’นฺติอาทินา ปวตฺตนธมฺมตาย วิญฺญาปนโต. วิรูปํ พีภจฺฉํ ผนฺทิตํ วิปฺผนฺทิตํ. ปณฺณปุปฺผผลปลฺลวานํ อวตฺถุภูโต ตาโล เอว ตาลาวตฺถุ ‘‘อสิเว สิวา’’ติ โวหาโร วิย. เกจิ ปน ‘‘ตาลวตฺถุกตานี’’ติ ปฐนฺติ, อวตฺถุภูตตาย ตาโล วิย กตานีติ อตฺโถ. เตนาห ‘‘มตฺถกจฺฉินฺนตาโล วิยา’’ติ. อนุอภาวนฺติ วินาสํ.

อวิชฺชาปจฺจยสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.