๒. อุทยสุตฺตวณฺณนา

๑๙๘. เอตํ วุตฺตนฺติ ‘‘โอทเนน ปูเรสี’’ติ เอตํ วจนํ วุตฺตํ. ‘‘คเหตุํ สมตฺโถ นาม นาโหสีติ ภควโต อธิฏฺฐานพเลนา’’ติ วทนฺติ. ตํ พฺราหฺมณํ วิเนตุกามตาย กิร ภควา ตถา อกาสิ.

อุปารมฺภภเยนาติ ปรูปวาทภเยน. อวตฺวาว นิวตฺโต ‘‘อพฺภาคโตปิ ปาสณฺโฑ วาจามตฺเตนปิ น ปูเชตพฺโพ’’ติ พฺราหฺมณธมฺเม วุตฺตตฺตา. ปกฺกนฺโตติ พฺราหฺมณสฺส ธมฺมํ อวตฺวา ปกฺกนฺโต พฺราหฺมณสฺส น ตาว ญาณํ ปริปกฺกนฺติ. เอตํ วจนํ…เป… มคมาสิ ‘‘ปุนปฺปุนญฺเจว วปนฺติ พีช’’นฺติอาทินา ธมฺมํ กเถตุํ อวสฺสํ อากงฺขนฺโต. ปการโต กสฺสตีติ ปกฏฺฐโก, รสตณฺหาย ปกฏฺโฐติ อตฺโถ. เตนาห ‘‘รสคิทฺโธ’’ติ.

‘‘ปุนปฺปุนญฺเจว วปนฺติ พีช’’นฺติ อิมํ เทสนํ อารภีติ สมฺพนฺโธ. พีชนฺติ จ อิติ-สทฺโท นิทสฺสนตฺโถ วา. เตน อวยเวน สมุทายํ นิทสฺเสติ. โอสกฺกสีติ สงฺโกจสิ. วุตฺตนฺติ วปนํ กตํ. ตสฺมา วุตฺตํ ‘‘อลเมตฺตาวตา’’ติ. ‘‘วสฺสิตฺวา’’ติ วุฏฺฐึ ปวตฺเตตฺวา.

เทสนา…เป… ทสฺเสติ พฺราหฺมเณน วุตฺตํ อยุตฺตวจนํ ปริวฏฺเฏนฺโตปิ ทิวเส ทิวเส ภิกฺขาจริยา นาม ภิกฺขูนํ กายคตา วุตฺตีติ. ขีรํ หตฺเถน นยนฺตีติ วา ขีรนิกา. กิลมตีติ ตํตํกิจฺจกรณวเสน ขิชฺชติ. ผนฺทตีติ อนตฺถสมาโยควเสน วิปฺผนฺทติ. อปุนพฺภวายาติ อายตึ อนุปฺปตฺติยา. มคฺโค นามาติ อุปาโย นาม นิพฺพานํ, ตสฺมึ ลทฺเธ ปุนพฺภวาภาวโต. ‘‘ปุนปฺปุน’’นฺติ วจนํ อุปาทาย พีชวปนาทโย ปุนปฺปุนธมฺมา นาม ชาตาติ อาห ‘‘โสฬส ปุนปฺปุนธมฺเม เทเสนฺเตนา’’ติ.

อุทยสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.