๔. ทลิทฺทสุตฺตวณฺณนา

๒๖๐. มนุสฺสทลิทฺโทติ มนุสฺเสสุ ทุคฺคโต. มนุสฺสการุญฺญตนฺติ มนุสฺเสสุ ปรมนิหีนตํ. มนุสฺสกปโณติ มนุสฺเสสุ วา ปรมนิหีโน. ตสฺมึ ฐาเนติ ตสฺส เทวปุตฺตสฺส ตสฺมึ อุปฺปชฺชนฏฺฐาเน. ลามกโต จินฺเตนฺตีติ ตสฺส ปุริมวตฺถุํ นิสฺสาย หีนโต จินฺเตนฺติ. กเถนฺตีติ ตเมว ปเรสํ กเถนฺติ. วิตฺถาเรนฺตีติ วุตฺตมตฺถํ วิตฺถาริกํ กโรนฺติ. สพฺพทา ปริจฺฉิชฺช ปริวารสมฺปนฺโน หุตฺวา อฑฺฒฏฺฐรตเน หตฺถิกฺขนฺเธ มหจฺจราชานุภาเวน นิสินฺนตฺตา ชนกาเยน สมุลฺโลกิยมาโน. อวลมฺพนฺตีติ โอลมฺพนฺติ. วนฺทนมตฺตํ วา นาโหสิ, อญฺญทตฺถุ ปจฺเจกพุทฺธโต อตฺตโน สมานาทรกิริยํ ปจฺจาสีสติ. เตน วุตฺตํ ‘‘โส’’ติอาทิ. กฺวายนฺติ โก อยนฺติ พฺยาปนฺนวเสน วทติ. กาฬรตฺเตหิ สุตฺเตหิ สิพฺพิตตฺตา วณฺณวิการํ ทิสฺวา ‘‘กุฏฺฐิจีวรานิ ปารุโต’’ติ อาห. มหานิรเย นิพฺพตฺติตฺวา มหาทุกฺขํ ปจฺจนุโภติ. ตทนุรูปปาปกมฺมสฺส วิปากาวเสเสน ลทฺโธกาเสน ราชคเห…เป… ปฏิสนฺธึ คณฺหิ. กามญฺจ เอตฺถ ปฏิสนฺธิคฺคหณํ กุสลกมฺเมเนว, ตสฺส ปน อกุสลกมฺมสฺส วิปากิโน พลวภาวโต วุตฺตํ ‘‘วิปากาวเสเสนา’’ติ. เตนาห ‘‘คหิตกาลโต…เป… นิกฺขนฺโต’’ติ. ภิกฺขาย จริตุํ สมตฺถกาลโต ปฏฺฐาย โรคสฺส พลวตาย มํสานิ…เป… ปตนฺติ. ญาณํ เปเสตฺวาติ วิปสฺสนาปฏิปาฏิยา ภาวนาญาณํ นิพฺพานํ ปฏิเปเสตฺวา ปวตฺเตตฺวา. อินฺทฺริยานํ ปริปกฺกตฺตา สตฺถุ เทสนาวิลาเสน โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐิโต. จุมฺพฏนฺติ ปาทจุมฺพฏํ. กุฏฺฐิโน หิ สกลปาทตลํ มา รุชีติ จุมฺพฏํ กตฺวา ตํ ปาทตเล พนฺธิตฺวา คจฺฉนฺติ, มตฺติกปาตึ ภินฺทิตฺวา วิย ตถา นิหีนมนุสฺสตฺตภาวโต จวิตฺวา สุวณฺณปาตึ ปฏิลภนฺโต วิย เทวตฺตภาวํ คณฺหนฺโต จุติจิตฺตโต ทุติยจิตฺตวาเร อาทานจิตฺตกฺขเณ เทวโลเก นิพฺพตฺโต.

มคฺเคนาคตาติ มคฺคาธิคมเนน อาคตา อุปฺปนฺนา. อริยกนฺตสีลนฺติ อริยานํ กนฺตํ มนาปํ มโนรมํ สีลธมฺมํ. อริยานํ อธิจิตฺตอธิปญฺญาสิกฺขา วิย อธิสีลสิกฺขาปิ สพฺพา อติวิย กนฺตา เอวาติ อาห ‘‘กิญฺจาปี’’ติอาทิ. อิมสฺมึ ปนตฺเถติ อิมสฺมึ โสตาปนฺนสฺส ภวสงฺขาเต อตฺเถ นิทฺธาเรตฺวา วุจฺจมาเน. ปญฺจสีลมฺปิ ยสฺมา ทิฏฺฐิ วิย ภวนฺตเรปิ อปฺปหีนํ.

ทลิทฺทสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.