๒. กึททสุตฺตวณฺณนา

๔๒. เทฺว ตีณิ ภตฺตานิ อภุตฺวาติ เทฺว ตโย วาเร ภตฺตานิ อภุญฺชิตฺวา. อุฏฺฐาตุํ น สกฺโกตีติ อุฏฺฐาตุมฺปิ น สกฺโกตี, ปเคว อญฺญํ สรีเรน กาตพฺพกิจฺจํ ทุพฺพลภาวโต. ทุพฺพโลปิ หุตฺวาติ ภุญฺชนโต ปุพฺเพ ทุพฺพโล หุตฺวา พลสมฺปนฺโน โหติ. เอวํ พฺยติเรกโต อนฺวยโต จ อาหารสฺส สรีเร พลวตํ อาห. ยสฺมา อนฺนโท ทายโก ปฏิคฺคาหกสฺส พลโท โหติ, ตสฺมา โส อายตึ อตฺตโน สรีเร พลโท อวินาสวเสน พลสฺส รกฺขโก จ โหติ. เตนาห ภควา – ‘‘พลํ โข ปน ทตฺวา พลสฺส ภาคี โหตี’’ติ (อ. นิ. ๕.๓๗) เสสปเทสุปิ เอเสว นโย. สุรูโปปีติ อภิรูโปปิ. วิรูโป โหตีติ พีภจฺฉรูโป โกปีนสฺส อจฺฉนฺนตฺตา. อิทญฺจ ยานนฺติ สามญฺญโต วุตฺตํ. อุปาหนาติ สรูปโต ทสฺเสติ. อทุกฺขปฺปตฺโต หุตฺวา ยาติ วตฺตติ เอเตนาติ ยานนฺติ ฉตฺตาทีนมฺปิ ยานภาโว วุตฺโต. เตนาห ‘‘ยานโท สุขโท โหตี’’ติ. จกฺขุโท นาม โหติ จกฺขุนา กาตพฺพกิจฺเจ สหการีการณภาวโต ทีปสฺส.

‘‘สพฺเพสํเยว พลาทีนํ ทายโก โหตี’’ติ สงฺเขปโต วุตฺตํ อตฺถํ วิตฺถารโต ทสฺเสตุํ ‘‘เทฺว ตโย คาเม’’ติอาทิ วุตฺตํ. นิสชฺชาทิวเสน ปติสฺสยิตพฺพโต ปติสฺสโย, วิหาโร. ปกฺขิตฺตํ วิย โหติ ปริสฺสมสฺส วิโนทิตตฺตา. พหิ วิจรนฺตสฺสาติ ปติสฺสยํ อลภิตฺวา พหิ วิวฏงฺคเณ วิจรนฺตสฺส. ฌายตีติ ฌายนฺตํ โหติ, กิลมตีติ อตฺโถ. สีตุณฺหาทิวิโรธิปจฺจยวเสน สสนฺตาเน วิสภาคสนฺตติ, ตพฺพิปริยายโต สภาคสนฺตติ เวทิตพฺพา. สุขํ นาม ทุกฺขปจฺจยปริหารโต สุขปจฺจยุปฺปนฺนโต จ โหติ, ตทุภยํ ปติสฺสยวเสน ลภตีติ ทสฺเสนฺโต ‘‘พหิ วิจรนฺตสฺส ปาเท’’ติอาทิมาห. ธมฺมปีติสุขนฺติ ธมฺมปจฺจเวกฺขเณน อุปฺปนฺนปีติสุขํ. อุปสมสุขนฺติ กิเลสานํ วูปสเมน ปวตฺตสุขํ. นิวาตํ ปิหิตวาตปานํ ปติสฺสยํ ปวิสิตฺวา ทฺวารํ ปิธาย ฐิตสฺส อนฺธกาโร โหตีติ วุตฺตํ ‘‘กูเป โอติณฺโณ วิย โหตี’’ติ. เตนาห ‘‘มญฺจปีฐาทีนิ น ปญฺญายนฺตี’’ติ. ตยิทํ พหิสมาปนฺนปริสฺสมโทเสน, น จ ปติสฺสยโทเสน. เตนาห ‘‘มุหุตฺต’’นฺติอาทิ.

น มรติ เอเตนาติ อมรณํ, นิพฺพานาธิคมาทโย. ตสฺส ทานํ ธมฺมูปเทโส, ตํ เทติ. เตนาห ‘‘โย ธมฺมํ อนุสาสตี’’ติ. ตยิทํ ธมฺมานุสาสนํ กถํ โหตีติ อาห ‘‘อฏฺฐกถ’’นฺติอาทิ. อฏฺฐกถํ กเถตีติ อวิวฏปาฐสฺส ปาฬิยา อตฺถสํวณฺณนํ กโรตีติ อตฺโถ. อนธีติโน ปน ปาฬึ วาเจติ. ตตฺถ ตตฺถ คตฏฺฐาเน ปุจฺฉิตปญฺหํ วิสฺสชฺเชติ, อยํ ตาว คนฺถธุโร, ปฏิปตฺติวาสธุเร ปน กมฺมฏฺฐานํ อาจิกฺขติ, อุภเยสมฺปิ ธมฺมสฺสวนํ กโรติ. สพฺพทานนฺติ ยถาวุตฺตอามิสทานํ อภยทานํ. ธมฺมทานนฺติ ธมฺมเทสนา. ธมฺมรตีติ สมถวิปสฺสนาธมฺเม อภิรติ. ธมฺมรโสติ สทฺธมฺมสนฺนิสฺสยํ ปีติปาโมชฺชํ.

กึททสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.