๓. นตฺถิปุตฺตสมสุตฺตวณฺณนา

๑๓. ปุตฺตเปมํ ปุตฺตคฺคหเณน คหิตํ อุตฺตรปทโลเปนาติ อาห ‘‘ปุตฺตเปมสม’’นฺติ. โคสมิตนฺติ โคหิ สมํ กตํ. เตนาห ‘‘โคหิ สม’’นฺติ. สูริยสฺส สมาติ สูริยสมา. อวยวสมฺพนฺเธ เจตํ สามิวจนํ. อวยโว เจตฺถ อาภา เอวาติ วิญฺญายติ ‘‘อนนฺตรํ อาภา’’ติ วุจฺจมานตฺตาติ อาห ‘‘สูริยาภาย สมา’’ติอาทิ. มโหฆภาเวน สรนฺติ สวนฺตีติ สรา, มหนฺตา ชลาสยา. สพฺเพ เต สมุทฺทปรมา โอริมชเนหิ อทิฏฺฐปรตีรตฺตา ตสฺส.

นตฺถิ อตฺตสมํ เปมนฺติ คาถาย ปฐมคาถายํ วุตฺตนเยน อตฺโถ เวทิตพฺโพ. อตฺตเปเมน สมํ เปมํ นาม นตฺถีติ อยมตฺโถ. อนุทกกนฺตาเร ฆมฺมสนฺตาปํ อสหนฺติยา องฺเก ฐปิตปุตฺตกํ กนฺทนฺตํ ภูมิยํ นิปชฺชาเปตฺวา ตสฺส อุปริ ฐตฺวา มตอิตฺถิวตฺถุนา ทีเปตพฺพํ. เตนาห – ‘‘มาตาปิตาทโย หิ ฉฑฺเฑตฺวาปิ ปุตฺตธีตาทโย’’ติ. ตถา จาห –

‘‘สพฺพา ทิสา อนุปริคมฺม เจตสา,

เนวชฺฌคา ปิยตรมตฺตนา กฺวจิ;

เอวํ ปิโย ปุถุ อตฺตา ปเรสํ,

ตสฺมา น หึเส ปรมตฺตกาโม’’ติ. (สํ. นิ. ๑.๑๑๙; อุทา. ๔๑; เนตฺติ. ๑๑๓);

ธญฺเญน สมํ ธนํ นาม นตฺถิ, ยสฺมา ตปฺปฏิพทฺธา อาหารูปชีวีนํ สตฺตานํ ชีวิตวุตฺติ. ตถารูเป กาเลติ ทุพฺภิกฺขกาเล. เอกเทสํเยว โอภาสนฺตีติ เอกสฺมึ ขเณ จตูสุ มหาทีเปสุ โอภาสํ ผริตุํ อสมตฺถตฺตา สูริยสฺสปิ, ปเคว อิตเรสํ. โพธิสตฺตสฺส อุทยพฺพยสฺส ญาณานุภาเวน สกลชาติเขตฺตํ เอกาโลกํ อโหสีติ อาห ‘‘ปญฺญา…เป… สกฺโกตี’’ติ. ตมํ วิธมตีติ ปุพฺเพนิวาสญาณาทโย ปญฺญา ยตฺถ ปวตฺตนฺติ, ตมนวเสสํ พฺยาเปตฺวา เอกปฺปหาเรน ปวตฺตนโต. ‘‘วุฏฺฐิยา ปน ปวตฺตมานาย ยาว อาภสฺสรภวนา’’ติ ปจุรวเสน วุตฺตํ.

นตฺถิปุตฺตสมสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.