อุโปสถาทิปุจฺฉาวิสฺสชฺชนา

๓๓๒. วิสฺสชฺชเน เอวมตฺโถ เวทิตพฺโพติ โยชนา. กายสามคฺคี อาทิ นามาติ โยชนา. โอสารณกิริยาติ กถนกิริยา. ฉนฺทปวารณํ อาหริตฺวาติ ฉนฺทญฺจ ปวารณญฺจ อาหริตฺวา. ปวารณากถาติ ‘‘สงฺฆํ ภนฺเต ปวาเรมี’’ติอาทิกา (มหาว. ๒๑๐) ปวารณากถา. ตชฺชนียกมฺมาทีสุ วตฺถุ นาม กึ? ปุคฺคโล นาม โกติ อาห ‘‘วตฺถุ นามา’’ติอาทิ. ตตฺถ เยน วตฺถุนาติ ภณฺฑนการกาทินา เยน วตฺถุนา กรณภูเตน, เหตุภูเตน วา. เยนาติ ปุคฺคเลน กตฺตุภูเตน, กตนฺติ สมฺพนฺโธ. ‘‘ตสฺสา ตสฺสา กมฺมวาจายา’’ติ ปทํ ‘‘อวสานวจน’’นฺติ ปเท อวยวิสมฺพนฺโธ. สพฺพตฺถาติ สพฺเพสุ วิสฺสชฺชเนสุ.

อิติ อุโปสถาทิปุจฺฉาวิสฺสชฺชนวณฺณนาย โยชนา

สมตฺตา.

อตฺถวสปกรณวณฺณนา

๓๓๔. อตฺถวสปกรเณติ อวยวิอาธาโร. ทส อตฺถวเสติอาทีสูติ อวยวาธาโร. ยนฺติ วจนํ. อุปริมํ อุปริมํ ปทนฺติ ‘‘สงฺฆผาสุตายา’’ติอาทิกํ อุตฺตรุตฺตริ วุตฺตํ ปทํ. เหฏฺฐิมสฺส เหฏฺฐิมสฺส ปทสฺสาติ ‘‘สงฺฆสุฏฺฐุตายา’’ติอาทิกสฺส อโธ อโธ วุตฺตสฺส ปทสฺส.

ยเทตํ ปทสตํ วุตฺตนฺติ โยชนา. ตตฺถาติ ตสฺมึ ปทสเต, นิทฺธารเณ ภุมฺมํ, อตฺถสตนฺติ อภิเธยฺยสตํ. ธมฺมสตนฺติอภิธานสตํ, ปาฬิสตนฺติ อตฺโถ. ‘‘อตฺถสตํ ธมฺมสต’’นฺติ ปทานํ อตฺถนฺตรวิกปฺปํ ทสฺเสนฺโต อาห ‘‘อถ วา’’ติอาทิ. ตตฺถ เย ทส อตฺถวเส ปฏิจฺจ ปญฺญตฺตํ, เตสํ ทสอตฺถวสานนฺติ โยชนา, เย ทส อตฺถวเส ปุพฺเพ วณฺณิตา, เตสํ ทสอตฺถวสานนฺติ โยชนา. ปฐมปาราชิกวณฺณนายํ (ปารา. อฏฺฐ. ๑.๓๙) วณฺณิตาติ สมฺพนฺโธ. ตตฺถาติ ‘‘สงฺฆสุฏฺฐุตายา’’ติอาทิปาเฐ. สุฏฺฐุ เทวาติ สุฏฺฐุ มหาราช. หิ ยสฺมา อาณาพลโภคพลอิสฺสริยพเลหิ ทิพฺพติ, ตสฺมา เทโวติ วุจฺจติ. โย จาติ คหฏฺโฐ วา ปพฺพชิโต วา, สมฺปฏิจฺฉตีติ สมฺพนฺโธ. ตสฺมาติ ยสฺมา หิตาย สุขาย โหติ, ตสฺมา. อานิสํสํ ทสฺเสตฺวา ปญฺญเปสฺสามีติ สมฺพนฺโธ. อภิภวิตฺวา น ปญฺญเปสฺสามีติ โยชนา. อิธาติ อตฺถวสปกรเณ. ตทตฺถโชตกานนฺติ โสเยว อตฺโถ ตทตฺโถ, ตสฺส โชตกา ตทตฺถโชตกา, เตสํ. อิทานิ เวทิตพฺพานีติ สมฺพนฺโธ. อตฺถํ โชเตนฺตีติ อตฺถโชตกา, สทฺทา. นีหริตฺวา, นิยเมตฺวา วา อตฺโถ วุจฺจเต อิมาหิ สทฺทปญฺญตฺตีหีติ นิรุตฺติโย.

อตฺถสตนฺติ คาถายํ อตฺถวเส ปกรเณ อตฺถสตํ เวทิตพฺพนฺติอาทินา โยชนา กาตพฺพา. อิติ หีติ อิติ เอว. หิสทฺโท หิ เอวสทฺทตฺโถ. อิทนฺติ ‘‘อตฺถสต’’นฺติอาทิวจนํ, วุตฺตนฺติ สมฺพนฺโธ. เอตนฺติ ยถาวุตฺตํ อตฺถํ ปฏิจฺจาติ สมฺพนฺโธ.

อิติ สมนฺตปาสาทิกาย วินยสํวณฺณนาย

มหาวคฺควณฺณนาย

โยชนา สมตฺตา.