ขนฺธกปุจฺฉาวาโร

ปุจฺฉาวิสฺสชฺชนาวณฺณนา

๓๒๐. อุปสมฺปทกฺขนฺธกนฺติ มหาขนฺธกํ. ‘‘นิทาเนน จ นิทฺเทเสน จ สทฺธิ’’นฺติ อิมินา สห นิทาเนนาติ สนิทานํ, สห นิทฺเทเสนาติ สนิทฺเทสนฺติ วจนตฺถํ ทสฺเสติ. เอตฺถ นิทาเนนาติ สิกฺขาปทปญฺญตฺติเทสสงฺขาเตน นิทาเนน. นิทฺเทเสนาติ ปุคฺคลาทินิทฺเทเสน. ตตฺถาติ อุปสมฺปทกฺขนฺธเก. สมุกฺกฏฺฐปทานนฺติ เอตฺถ สมุกฺกฏฺฐสทฺโท อุตฺตมปริยาโยติ อาห ‘‘อุตฺตมานี’’ติ. ปทานีติ ‘‘น ภิกฺขเว อูนวีสติวสฺโส ปุคฺคโล อุปสมฺปาเทตพฺโพ’’ติ (ปาจิ. ๔๐๒-๔๐๓; มหาว. ๑๒๔) อาทินา นเยน วุตฺตานิ ปทานิ. อิเมหิ ปเทหิ ‘‘สมุกฺกฏฺฐานิ ปทานิ สมุกฺกฏฺฐปทานี’’ติ วจนตฺถํ ทสฺเสติ. อิตีติ อยมตฺโถ. กสฺมา ปเนตฺถ ‘‘สมุกฺกฏฺฐปทานํ กติ อาปตฺติโย’’ติ ปทานเมว สามิวเสน นิทฺเทโส กโต, นนุ อาปตฺติโย นาม ปุคฺคลานญฺเญว โหนฺตีติ อาห ‘‘เยน เยน หี’’ติอาทิ. หีติ ยสฺมา. เยน เยน ปเทน ปญฺญตฺตาติ สมฺพนฺโธ. สา สาติ อาปตฺติ. เทฺว อาปตฺติโยติ เอตฺถ ทฺวินฺนํ อาปตฺตีนํ สรูปํ ทสฺเสนฺโต อาห ‘‘ปาจิตฺติยํ, ทุกฺกฏ’’นฺติ.

นสฺสนฺเตเตติ นสฺสนฺตุ เอเต. วินสฺสนฺเตเตติ วินสฺสนฺตุ เอเต ภิกฺขูติ อตฺโถ. เตหีติ ภิกฺขูหิ. วทโตติ วทนฺตานํ. เสเสสุ อุโปสถกรเณสูติ สมฺพนฺโธ. ‘‘ทุกฺกฏาปตฺติเยวา’’ติ อิมินา เอกา อาปตฺตีติ เอตฺถ อตฺถปกรณาทิวเสน ทุกฺกฏาปตฺติเยวาติ ทสฺเสติ.

ปวารณกฺขนฺธเกปีติ ปิสทฺโท อุโปสถกฺขนฺธกํ อเปกฺขติ.

จมฺมสํยุตฺเตปีติ จมฺเมน สํยุตฺตํ กตฺวา เทสิเต ขนฺธเกปิ, จมฺมกฺขนฺธเกปีติ อตฺโถ. ปิสทฺโท ปวารณกฺขนฺธกํ อเปกฺขติ. เภสชฺชกฺขนฺธเกปีติ ปิสทฺโท จมฺมกฺขนฺธกํ อเปกฺขติ. สมนฺตาติ องฺคชาตสฺส สมนฺตโต.

ตตฺถาติ กถินกฺขนฺธเก. จีวรสํยุตฺเตติ จีวรกฺขนฺธเก.

จมฺเปยฺยเกติ จมฺเปยฺยกฺขนฺธเก. สมุจฺจยกฺขนฺธเกสุปีติ ปิสทฺโท จมฺเปยฺยกฺขนฺธกํ อเปกฺขติ.

สมถกฺขนฺธเก อิมา เทฺว อาปตฺติโย โหนฺตีติ โยชนา. เอเสว นโย เสเสสุปิ. ขุทฺทกวตฺถุเกติ ขุทฺทกวตฺถุกฺขนฺธเก. ครุภณฺฑวิสฺสชฺชเนติ ครุภณฺฑสฺส วิสฺสชฺชเน.

สงฺฆเภเทติ สงฺฆเภทกฺขนฺธเก. ‘‘สมาจารํ ปุจฺฉิสฺสนฺติ วุตฺเต วตฺตกฺขนฺธเก’’ติ อิมินา สมาจารสทฺเทน วตฺตกฺขนฺธกํ คเหตพฺพนฺติ ทสฺเสติ. สาติ ทุกฺกฏาปตฺติ. ‘‘ตถา’’ติ ปเทน ‘‘เอกา ทุกฺกฏาปตฺติเยวา’’ติ ปทํ อติทิสติ. ‘‘ปาติโมกฺขฏฺฐปเน’’ติ อิมินา ปาฬิยํ ฐปนํ ปุจฺฉิสฺสนฺติ เอตฺถ ‘‘ปาติโมกฺข’’นฺติอาทิปทสฺส โลปํ ทสฺเสติ. ปญฺจสติกสตฺตสติเกสูติ ปญฺจสติกกฺขนฺธกสตฺตสติกกฺขนฺธเกสุ. อาโรปิโตติ เอตฺถ รุปธาตุยา ทฺวิกมฺมิกตฺตา, นฺยาทิคณตฺตา จ ‘‘ธมฺโม’’ติ ปธานกมฺมเมว วุตฺตํ, น ‘‘สงฺคห’’นฺติ อปธานกมฺมํ. เตน วุตฺตํ ‘‘ธมฺโม สงฺคห’’นฺติ. ตตฺถาติ ปญฺจสติกสตฺตสติเกสุ.

อิติ ขนฺธกปุจฺฉาวณฺณนาย โยชนา สมตฺตา.