กถินเภทํ

กถินอตฺถตาทิวณฺณนา

๔๐๓. กถิเน ขนฺธเกติ กถินกฺขนฺธเก. ปุพฺเพติ กถินกฺขนฺธเก.

๔๐๔. ปโยคสฺสาติ เอตฺถ ปโยโค นาม โกติ อาห ‘‘จีวรโธวนาทิโน’’ติอาทิ. เอตฺถ อาทิสทฺเทน วิจารณเฉทนพทฺธนสิพฺพนรชนกปฺปพินฺทุอาทิยนานิ ฉ ปุพฺพกรณานิ สงฺคณฺหาติ. อุทกาหรณาทิโก โย ปโยโค กรียตีติ โยชนา. อนนฺตโร นาม อตีตานนฺตรอนาคตานนฺตรวเสน ทุวิโธ, อิธ อนาคตานนฺตโรเยว อธิปฺเปโตติ อาห ‘‘อนาคตวเสนา’’ติ. อุทกาหรณาทิปโยเค หิ อุปฺปนฺเน ปจฺฉา โธวนาทิปุพฺพกรณสฺส อุปฺปตฺติโต ตปฺปโยคสฺส อนาคตวเสเนว ปจฺจโย. สมนนฺตรปจฺจเยนาติ เอตฺถ สํสทฺโท สุฏฺฐุอตฺโถติ อาห ‘‘สุฏฺฐุ อนนฺตรปจฺจเยนา’’ติ. ‘‘อาสนฺนตร’’นฺติ อิมินา สุฏฺฐุภาวํ ทสฺเสติ. ‘‘ปโยคสฺสา’’ติ ปทํ ‘‘อาธารภาว’’นฺติ ปเท สามี, ‘‘ปจฺจยา โหนฺตี’’ติ ปเท สมฺปทานํ. ‘‘นิสฺสย’’นฺติ ปทํ ‘‘อาธารภาว’’นฺติ ปเทน สํวณฺเณติ. ‘‘อุเปเตนา’’ติ อิมินา อุปสทฺทสฺส อุปคมนตฺถํ ทสฺเสติ, พลวตฺถํ ปฏิกฺขิปติ. ปฐมนฺติ ปโยคโต, ปโยคสฺส วา ตาว. อิมินา ปุเรชาตปจฺจเยนาติ เอตฺถ ปุเรสทฺโท ปฐมตฺโถติ ทสฺเสติ. ปจฺฉาติ ปโยคโต, ปโยคสฺส วา ปรํ. อปุพฺพํ อจริมนฺติ เอกปหาเรน. อิมินา สหชาตสทฺทสฺส อตฺถํ ทสฺเสติ.

เอวํ ปุจฺฉิตฺวาติ สมฺพนฺโธ. ยนฺติ ธมฺมชาตํ. อิทานิ อาหาติ สมฺพนฺโธ. ยสฺสาติ ปโยคาทิกสฺส. ตเทวาติ ธมฺมชาตเมว. ตสฺสาติ ‘‘ปุพฺพกรณํ ปโยคสฺสา’’ติอาทิวจนสฺส อตฺโถ เอวํ เวทิตพฺโพติ โยชนา. ‘‘ปโยคสฺส กตเม ธมฺมา’’ติอาทิ ยํ วจนํ วุตฺตํ, ตตฺถ วิสฺสชฺชนํ มยา วุจฺจเตติ โยชนา. อิมินา ปาฬิยํ อชฺฌาหริตฺวา โยเชตพฺพภาวํ ทสฺเสติ. จตูหิ ปจฺจเยหิ ปจฺจยาการํ วิตฺถาเรนฺโต อาห ‘‘ปโยคสฺส หี’’ติอาทิ. ปโยคสฺส ปุพฺพกรณํ ปจฺจโย โหตีติ สมฺพนฺโธ. อุทฺทิฏฺฐธมฺเมสูติ ‘‘อนนฺตรปจฺจเยน ปจฺจโย’’ติอาทินา อุทฺทิฏฺเฐสุ ธมฺเมสุ ปุเรชาตปจฺจโย ปเนสาติ สมฺพนฺโธ. อถ วา อุทฺทิฏฺฐธมฺเมสูติ ปุพฺพกรณวเสน อุทฺทิฏฺเฐสุ โธวนาทิธมฺเมสุ เอกธมฺมมฺปีติ สมฺพนฺโธ. น ลภตีติ อุทกาหรณาทิปโยคสฺส ปุพฺเพ น ลภติ. อยนฺติ อุทกาหรณาทิปโยโค. ปจฺฉาชาตปจฺจยํ ปน ลภตีติ อุทกาหรณาทิปโยโค ปจฺฉาชาตปจฺจยํ ลภติ. กสฺมา ลภตีติ อาห ‘‘ปจฺฉา อุปฺปชฺชนกสฺส หี’’ติอาทิ. ปจฺฉาติ ปโยคสฺส, ปโยคโต วา ปรํ. หิ ยสฺมา กยิรติ, ตสฺมา ลภตีติ โยชนา. สหชาตปจฺจยํ ปน น ลภตีติ สมฺพนฺโธ. มาติกาปลิโพธานิสํสสงฺขาเตติ อฏฺฐมาติกาเทฺวปลิโพธปญฺจานิสํสสงฺขาเต. อญฺโญติ ปนฺนรสหิ ธมฺเมหิ อญฺโญ. ปโยคาทีสูติอาทิสทฺเทน ปุพฺพกรณปจฺจุทฺธารอธิฏฺฐานานิ สงฺคณฺหาติ. เอเตนุปาเยนาติ เอเตน ยถาวุตฺตอุปาเยน.

ปุพฺพกรณนิทานาทิวิภาควณฺณนา

๔๐๖-๗. ทฺวิกฺขตฺตุํ ปุจฺฉิตตฺตา ‘‘ปุจฺฉาทฺวย’’นฺติ วุตฺตํ. เหตุปจฺจยานํ สรูปํ ทสฺเสนฺโต อาห ‘‘ฉ จีวรานี’’ติ. กสฺมา เวทิตพฺพานีติ อาห ‘‘ปุพฺพปโยคาทีนญฺหี’’ติอาทิ. หีติ ยสฺมา. ตานิเยวาติ ฉ จีวรานิ เอว. เอวสทฺโท ปจฺฉาปิ โยเชตพฺโพ, ตานิ เอวาติ อตฺโถ. หีติ สจฺจํ, ปุพฺพกรณาทีนิ น อตฺถีติ โยชนา.

๔๐๘. ‘‘อิมาย สงฺฆาฏิยา’’ติอาทินา วจีเภทาการํ ทสฺเสติ. กถินตฺถารเกน ยสฺมา ปจฺจุทฺธาโร จ อธิฏฺฐานญฺจ กรียติ, ตสฺมา กิริยาติ วุจฺจติ. เตน วุตฺตํ ‘‘ปจฺจุทฺธาโร เจว อธิฏฺฐานญฺจา’’ติ.

๔๑๑. วตฺถุวิปนฺนาทีนํ สรูปํ ทสฺเสนฺโต อาห ‘‘อกปฺปิยทุสฺสํ โหตี’’ติอาทิ. วินาสํ, วิการํ วา ปชฺชตีติ วิปนฺนํ, วตฺถุเมว วิปนฺนํ วตฺถุวิปนฺนํ.

กถินาทิชานิตพฺพวิภาควณฺณนา

๔๑๒. เตสญฺเญว ธมฺมานนฺติ เอตฺถ ธมฺมานํ สรูปํ ทสฺเสนฺโต อาห ‘‘เยสุ รูปาทิธมฺเมสู’’ติ. ตตฺถ รูปาทิธมฺเมสูติ วณฺณคนฺธาทีสุ สุทฺธฏฺฐกรูปกลาปธมฺเมสุ. สตีติ สนฺเตสุ. เตสนฺติ รูปาทีนํ ธมฺมานํ. ‘‘สโมธาน’’นฺติ อิมินา สงฺคโหติ ปทสฺส อตฺถํ ทสฺเสติ. ‘‘มิสฺสีภาโว’’ติ อิมินา สมวาโยติ ปทสฺส อตฺถํ ทสฺเสติ. อวยวธมฺมานํ สํ เอกภาวสฺส คหณํ สงฺคโห. อวยวธมฺมานํ สมํ อยนํ ปวตฺตนํ สมวาโย. พหูสุ ธมฺเมสูติ พหูสุ ปรมตฺถปญฺญตฺติธมฺเมสุ. นามมตฺตนฺติ นามปญฺญตฺติมตฺตํ. ปุพฺเพติ กถินกฺขนฺธเก.

‘‘การเณหี’’ติ อิมินา อาการสทฺโท การณตฺโถติ ทสฺเสติ. ยนฺติ วจนํ.

๔๑๖. อุปฺปชฺชนฺตีติ กถินุทฺธารา อุปฺปชฺชนฺติ. กินฺติ กึ อตฺถชาตํ. สพฺเพปิ กถินุทฺธาราติ สมฺพนฺโธ. หีติ สจฺจํ, ยสฺมา วา. เอตฺถาติ กถินุทฺธาเรสุ. ปุริมา เทฺวติ อนฺตรุพฺภารสหุพฺภารวเสน ปุริมา เทฺว. เอเตสญฺจาติ ปุริมานํ ทฺวินฺนญฺจ. อิตเรติ อวเสสา กถินุทฺธารา. เตสุปีติ อิตเรสุ กถินุทฺธาเรสุ. สพฺพตฺถาติ สพฺพสฺมึ กถินวินิจฺฉเย.

อิติ สมนฺตปาสาทิกาย วินยสํวณฺณนาย

ปญฺญตฺติวคฺควณฺณนาย

โยชนา สมตฺตา.