โจทนากณฺฑํ

อนุวิชฺชกกิจฺจวณฺณนา

๓๖๐-๑. อิทานิ อารทฺธนฺติ สมฺพนฺโธ. เอโก ภิกฺขุ เอเกน มาตุคาเมนาติ โยชนา. โสติ ปสฺสนฺโต ภิกฺขุ. ตนฺติ นิกฺขมนฺตํ ปวิสนฺตํ วา ภิกฺขุํ. อิตโรติ จุทิตโก. ตสฺสาติ โจทกสฺส. น อุเปตีติ น อุปคจฺฉติ. น ปฏิชานาตีติ น ปฏิสฺสวํ กโรติ. เอตฺถาติ มาตุคาเมน นิกฺขมนฺตปวิสนฺตฏฺฐาเน. ยนฺติ กมฺมํ. เตนาติ โจทเกน. ตสฺสาติ โจทกสฺส วจเนนาติ สมฺพนฺโธ. อิตโรติ จุทิตโก. อสุทฺธปริสงฺกิโตติ อสุทฺธาย อฏฺฐาเน อุปฺปนฺนาย ปริสงฺกาย ปริสงฺกิโต. ตทตฺถํ ทสฺเสติ ‘‘อมูลกปริสงฺกิโต’’ติ อิมินา. ตสฺส ปุคฺคลสฺสาติ จุทิตกสฺส ปฏิญฺญายาติ สมฺพนฺโธ. สพฺพตฺถาติ สพฺเพสุ อนุวิชฺชกกิจฺเจสุ.

อิติ อนุวิชฺชกกิจฺจวณฺณนาย โยชนา สมตฺตา.

โจทกปุจฺฉาวิสฺสชฺชนา

๓๖๒-๓. สจฺเจ จ อกุปฺเป จาติ ปธานํ สมฺพนฺธฏฺฐานํ ทสฺเสนฺโต อาห ‘‘ปติฏฺฐาตพฺพ’’นฺติ. ‘‘ย’’นฺติอาทินา สจฺเจ ปติฏฺฐาตพฺพภาวํ ทสฺเสติ. ยนฺติ กมฺมํ. ‘‘น จา’’ติอาทินา อกุปฺเป ปติฏฺฐาตพฺพภาวํ ทสฺเสติ. โอติณฺณญฺจาติ วินิจฺฉยํ โอติณฺณญฺจ. ‘‘วจน’’นฺติ อิมินา โอติณฺณาโนติณฺณสรูปํ ทสฺเสติ. ตตฺราติ ปุริมวจนาเปกฺขํ. ‘‘โอติณฺณาโนติณฺณํ ชานิตพฺพ’’นฺติ วจเนติ หิ อตฺโถ. โจทกสฺส ปมาณนฺติ ‘‘ธมฺโม’’ติ วา ‘‘อธมฺโม’’ติ วา ‘‘พาโล’’ติ วา ‘‘ปณฺฑิโต’’ติ วา โจทกสฺส ปมาณํ. จุทิตกสฺส ปมาณนฺติ ธมฺมจุทิตโก นุ โข, โนติ จุทิตกสฺส ปมาณํ. อนุวิชฺชกสฺส ปมาณนฺติ สกฺกา นุ โข วินิจฺฉิตุํ, โนติ อนุวิชฺชกสฺส ปมาณํ. อนุวิชฺชโก วตฺตพฺโพติ สมฺพนฺโธ. เยน ธมฺเมนาติอาทีสุ ธมฺมาทีนํ สรูปํ ทสฺเสนฺโต อาห ‘‘ธมฺโมติ ภูตํ วตฺถู’’ติอาทิ. เอเตน ธมฺเมน จ เอเตน วินเยน จ เอเตน สตฺถุสาสเนน จาติ โยชนา. ตสฺมา อนุวิชฺชเกน วูปสเมตพฺพนฺติ สมฺพนฺโธ. เอตฺถาติ อนุวิชฺชกสฺส ปฏิปชฺชิตพฺพฏฺฐาเน.

อวญฺญนฺติ อวชานนํ. อิเมติ เถรา. ‘‘ขตตฺตา’’ติ อิมินา อตฺตนาว อตฺตา ขญฺญตีติ ขโตติ วจนตฺถํ ทสฺเสติ. อุปหนิยนฺตีติ อุปหตานิ, อุปหตานิ อินฺทฺริยานิ อเนนาติ อุปหตินฺทฺริโย. ‘‘ปญฺญาย อภาวโต’’ติ อิมินา ทุมฺเมโธติ เอตฺถ ทุสทฺโท อภาวตฺโถ, เมธาสทฺโท ปญฺญาปริยาโยติ ทสฺเสติ. นตฺถิ เมธา เอตสฺสาติ ทุมฺเมโธติ นิพฺพจนํ กาตพฺพํ. ขโต…เป… ทุมฺเมโธ โส อนุวิชฺชโก อุปคจฺฉตีติ โยชนา. ตสฺมาติ ยสฺมา อุปคจฺฉติ, ตสฺมา วุตฺตนฺติ สมฺพนฺโธ. ตสฺสาติ ปาฐสฺส, คาถาย วา. วิตฺถารํ ทสฺเสนฺโต อาห ‘‘จุทิตกโจทเกสุ หี’’ติอาทิ. อุโภเปเตติ อุโภปิ เอเต อามิสปุคฺคลนิสฺสเย. ธมฺโมติ สาสนธมฺโม. อิตีติ อยมตฺโถ.

อุปกณฺณกํ ชปฺปตีติ เอตฺถ กณฺณสฺส สมีปํ อุปกณฺณํ, ตเทว อุปกณฺณกนฺติ ทสฺเสนฺโต อาห ‘‘เอวํ กเถหี’’ติอาทิ. ‘‘กณฺณมูเล’’ติ อิมินา อุปกณฺณกนฺติ เอตฺถ อุปสทฺทสฺส สมีปตฺถํ ทสฺเสติ. มนฺเตตีติ กเถติ. อิมินา ชปฺปธาตุยา กถนตฺถํ ทสฺเสติ. ชิมฺหํ เปกฺขตีติ เอตฺถ ชิมฺหสทฺโท กุฏิลวาจโก, กุฏิลํ นาม อตฺถโต อิธ โทโสติ อาห ‘‘โทสเมวา’’ติ.

กถานุสนฺธีติ จุทิตกอนุวิชฺชกานํ กถาย อนุสนฺธิ. วินิจฺฉยานุสนฺธีติ อนุวิชฺชเกน กตสฺส อาปตฺตานาปตฺติวินิจฺฉยสฺส อนุสนฺธิ. สพฺพตฺถาติ โจทนากณฺเฑ.

อิติ โจทนากณฺฑวณฺณนาย โยชนา สมตฺตา.