๕. ภตฺตคฺควตฺตกถา

๓๖๔. ภตฺตคฺควตฺเตติ ภตฺตํ คณฺหนฺติ เอตฺถาติ ภตฺตคฺคํ, ปริวิสนฏฺฐานํ. ตสฺมึ กตฺตพฺพํ วตฺตํ ภตฺตคฺควตฺตํ, ตสฺมึ ภตฺตคฺควตฺเต เอวํ วินิจฺฉโย เวทิตพฺโพติ โยชนา. มนุสฺสานํ ปริวิสนฏฺฐานํ นาม ยตฺถ มนุสฺสา สปุตฺตทารา อาวสิตฺวา ภิกฺขูโภเชนฺติ. ‘‘อติอลฺลียิตฺวา’’ติ อิมินา อนุปขชฺชาติ เอตฺถ ขทธาตุสฺส หึสนํ นาม อติอลฺลียนนฺติ ทสฺเสติ. อาสเนสุ สตีติ อาสเนสุ สนฺเตสุ. นิสีทนฺตสฺส นวกสฺสาติ สมฺพนฺโธ. อาปชฺชตีติ อาปตฺตึ อาปชฺชติ. อาปุจฺฉิเต อนนุชานนฺโต เถโร อาปชฺชตีติ โยชนา. สงฺฆาฏินฺติ ปารุตสงฺฆาฏึ.

ปตฺตโธวนอุทกนฺติ ภุญฺชนตฺถาย ปตฺตานํ โธวนอุทกํ. คเหตพฺพนฺติ หตฺเถน คเหตพฺพํ.

ยถา คณฺหิยมาเนติ โยชนา. มตฺตายาติ ปมาณาย. สพฺพิอาทีสุ เอวาติ เอวสทฺโท อชฺฌาหริตพฺโพ. สพฺพิอาทีสูติ สพฺพิเตลอุตฺตริภงฺเคสุ, นิทฺธารเณ ภุมฺมํ. ยนฺติ สพฺพิอาทิกํ. อปฺปโหตีติ สพฺเพสํ ภิกฺขูนํ นปฺปโหติ. ตนฺติ สพฺพิอาทิกํ, สมฺปาเทหีติ สมฺพนฺโธ. ตาทิสํ สพฺพิอาทิกนฺติ สมฺพนฺโธ.

ยํ ภตฺตคฺคนฺติ โยชนา. หตฺถโธวนอุทกนฺติ ภุตฺตาวีนํ หตฺถสฺส โธวนอุทกํ. อนฺตราติ โภชนสฺส มชฺเฌ. ปิปาสิเตนาติ ปิวิตุํ อิจฺฉนฺเตน. คเลติ กณฺเฐ.

นิวตฺตนฺเตนาติ เอตฺถ กสฺมา ฐานา นิวตฺตนฺเตนาติ อาห ‘‘ภตฺตคฺคโต’’ติ. กถํ เกนากาเรน นิวตฺติตพฺพนฺติ โยชนา. กสฺมา นวเกหิ ภิกฺขูหิ ปฐมตรํ นิวตฺติตพฺพนฺติ อาห ‘‘สมฺพาเธสุ หี’’ติอาทิ. นิกฺขมโนกาโสติ ปฐมตรํ นิกฺขนฺโตกาโส. ปฏิปาฏิยาติ วุฑฺฒปฏิปาฏิยา. ธุเรติ เคหทฺวารสฺส สมีเป. ธุรสทฺโท หิ อิธ สมีปวาจโก. นวกา อนฺโตเคเห เจ นิสินฺนา โหนฺตีติ โยชนา. อนฺตเรนาติ ภิกฺขูนํ วิวเรน, มชฺเฌน วา. วิรฬายาติ ตนุกาย.