๑. สมฺมุขาวินยกถา

๑๘๖-๗. สมถกฺขนฺธเก เอวมตฺโถ เวทิตพฺโพติ โยชนา. ฉ มาติกาปทานีติ วากฺยมฺปิ สมาโสปิ ยุตฺโตเยว. ตตฺถ สมาโส ปน อสมาหารทิคุเยว. ‘‘นิกฺขิปิตฺวา’’ติ ปทํ ‘‘วุตฺโต’’ติ ปเท ปุพฺพกาลกิริยาวิเสสนํ, ตุลฺยตฺโถ วา. วิตฺถาโรติ วิภงฺโค. ตตฺถาติ วิภงฺเค. สญฺญาเปตีติ เอตฺถ สญฺญํ กตฺวา ชานาเปตีติ อตฺถํ ปฏิกฺขิปนฺโต อาห ‘‘ปริโตเสตฺวา ชานาเปตี’’ติ. อิมินา สํปุพฺโพ ญาธาตุ ปริโตสนตฺถํ อนฺโตกตฺวา อวโพธนตฺโถ โหตีติ ทสฺเสติ. การณปติรูปกานีติ การณสฺส ปฏิภาคานิ. นิชฺฌาเปตีติ เอตฺถ เฌธาตุ โอโลกนตฺโถติ อาห ‘‘โอโลเกตี’’ติ. ยถาติ เยนากาเรน, กริยมาเนติ สมฺพนฺโธ. โสติ ธมฺมวาที. ปรโตปิ เอเสว นโย. ‘‘ปุนปฺปุน’’นฺติ อิมินา อนุเปกฺขตีติ เอตฺถ อนุสทฺโท น อุปจฺฉินฺนตฺโถติ ทสฺเสติ. เปกฺขติ อนุเปกฺขตีติ เอตฺถ อิกฺขธาตุ ‘‘ทสฺเสติ อนุทสฺเสตี’’ติ เอตฺถ ทิสธาตุยา สทิสตฺโถติ อาห ‘‘ทสฺเสติ…เป… ปริยายวจนานี’’ติ. เตสญฺเญวาติ ‘‘เปกฺขติ อนุเปกฺขตี’’ติ ปทานญฺเญว. ปริยายวจนานีติ เววจนสทฺทา อตฺเถ ปริพฺยตฺตึ อยนฺติ คจฺฉนฺติ อิเมหีติ ปริยายานิ, ตานิเยว วจนานิ ปริยายวจนานิ. โสติ อธมฺมวาที. โมเหตฺวาติ ธมฺมวาทีปุคฺคลาทึ โมหาเปตฺวา.

๑๘๘. ธมฺมวาที ปุคฺคโล ทสฺเสตีติ สมฺพนฺโธ. อโมเหตฺวาติ อธมฺมวาทีปุคฺคลาทึ อโมหาเปตฺวา, อวิปรีตํ ชานาเปตฺวาติ อตฺโถ.